Tài liệu Nghiên cứu chiết tách và xác định thành phần hóa học trong dịch chiết etyl acetate của hạt muồng hoàng yến tại đà nẵng

  • Số trang: 87 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 9 |
  • Lượt tải: 0
hoangtuavartar

Tham gia: 05/08/2015

Mô tả:

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KHOA HÓA HỌC BÙI TẤN MẾN NGHIÊN CỨU CHIẾT TÁCH VÀ XÁC ĐỊNH THÀNH PHẦN HÓA HỌC TRONG DỊCH CHIẾT ETYL ACETATE CỦA HẠT MUỒNG HOÀNG YẾN TẠI ĐÀ NẴNG KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN HÓA HỌC Đà Nẵng- Năm 2018 ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KHOA HÓA HỌC NGHIÊN CỨU XÁC ĐỊNH THÀNH PHẦN HÓA HỌC CAO ETHYL ACETATE TÁCH TỪ TỔNG CAO ETHANOL CỦA HẠT MUỒNG HOÀNG YẾN TẠI ĐÀ NẴNG KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN HÓA HỌC Sinh viên thực hiện : Bùi Tấn Mến Lớp : 14CHD Giáo viên hướng dẫn : TS. Trần Mạnh Lục Đà Nẵng-Năm 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu và kết quả nêu trong khóa luận tốt nghiệp là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào khác. Tác giả khóa luận tốt nghiệp Bùi Tấn Mến ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM TRƯỜNG ĐHSP Độc lập – Tự do – Hạnh phúc KHOA HÓA NHIỆM VỤ KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Họ và tên sinh viên: Bùi Tấn Mến Lớp : 14CHD 1. Tên đề tài: Nghiên cứu chiết tách và xác định thành phần hóa học trong dịch chiết etyl acetate của hạt Muồng hoàng yến tại Đà Nẵng 2. Nguyên liệu, dụng cụ và thiết bị - Nguyên liệu: Qủa muồng hoàng yến thu hái tại Đà Nẵng. - Dụng cụ, thiết bị: bộ chiết chưng ninh, bình lắc, cột sắc kí, phễu chiết, ống đong, cốc, cân phân tích, bếp cách thủy, tủ sấy,… 3. Nội dung nghiên cứu - Chiết mẫu bằng phương pháp chưng ninh với Ethanol. - Chiết phân bố bằng các dung môi Ethyl acetate. - Xác định sơ bộ thành phần hóa học trong các dịch chiết bằng phương pháp định tính. - Xác định thành phần hóa học trong các dịch chiết bằng phương pháp GC – MS. 4. Giáo viên hướng dẫn: TS. Trần Mạnh Lục 5. Ngày giao đề tài: 06/06/2016 6. Ngày hoàn thành: 21/04/2018 Chủ nhiệm khoa Giáo viên hướng dẫn PGS.TS Lê Tự Hải TS. Trần Mạnh Lục Sinh viên đã hoàn thành và nộp báo cáo cho Khoa ngày 24 tháng 04 năm 2018 Kết quả điểm đánh giá:……. Đà Nẵng, ngày … tháng … năm 2018 CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT AAS : Atomic Absorption Spectrophotometric GC : Gas Chromatography MS : Mass Spectrometry STT : Số thứ tự TCCS : Tiêu chuẩn cơ sở TCVN : Tiêu chuẩn Việt Nam DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1. Tên các hóa chất đã sử dụng ....................................................................20 Bảng 2.2. Một số dung môi chạy sắc kí bản mỏng ...................................................32 Bảng 3.1. Khối lượng cao chiết và cao nước ...........................................................44 Bảng 3.2. Thành phần hóa học phân đoạn cao etanol .............................................45 Bảng 3.3. Thành phần nhóm chức trong cao chiết etyl acetate ...............................47 Bảng 3.4. Tổng hợp kết quả định tính thành phần hóa học của hạt Osaka .............51 Bảng 3.5. Kết quả GCMS cao etyl acetate ...............................................................52 DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1.1. Cassia grandis L Fl. Cochinch [33] ...........................................................7 Hình 1.2. Cassa javanica L. Holdridge & Poveda [35].............................................8 Hình 1.3. Cassia fistulosa L K. Larsen (Liên Chiểu, Đà Nẵng 6/2016) ..................10 Hình 1.4. Hexadecanoic acid; physcion; kaempferol ..............................................12 Hình 1.5. (-) epiafzelechin; (-) epicatechin; procyanidin B2 ...................................12 Hình 1.6. Rhamnetin-3-O-gentiobioside ..................................................................13 Hình 1.7. 3-formyl-1-hydroxy-8-methoxy-anthraquinone ........................................13 Hình 1.8. 1-hexacosanol; 1-octacosanol; Isovanillic acid.......................................15 Hình 1.9. Một số hợp chất được phân lập từ cây Muồng hoàng yến .......................16 Hình 1.10. Hai hợp chất được phân lập từ dịch chiết EtOAc của trái ô mai ..........17 Hình 1.11. Công thức cấu tạo của hai hợp chất Kaempferol, Liquiritigenin ..........17 Hình 2.1. Cây Muồng hoàng yến Liên Chiểu, Đà Nẵng (6/2016)............................19 Hình 2.2. Nguyên liệu hạt quả Muồng hoàng yến tươi ............................................20 Hình 2.3 Sơ đồ nghiên cứu thực nghiệm ..................................................................22 Hình 2.4. Dịch chiết ethanol của hạt quả Muồng hoàng yến sau các lần chiết.......23 Hình 2.5. Dịch chiết etyl acetate và cao chiết tương ứng ........................................24 Hình 2.6. Bản mỏng silicagel ...................................................................................32 Hình 2.7. Bình triển khai dạng hình khối trụ có nắp đậy .........................................33 Hình 2.8. Kết quả chạy sắc kí bản mỏng với dung môi hexane; chloroform, dichlomethane, ethyl acetate (từ trái sang phải) ......................................................34 Hình 2.9. Kết quả chạy sắc kí bản mỏng với hệ dung hexan: ethyl acetate = 3:7, 4:6,5:5;6:4;7:3;8:2 (từ trái sang phải).....................................................................34 Hình 2.10. Cột sắc kí của cao etyl acetate ...............................................................37 Hình 2.11. Sơ đồ phân lập phân đoạn từ cao chiết etyl acetate ..............................38 Hình 2.12. Kết quả sắc kí bản mỏng của phân đoạn MHYC.EI1 với 5 dung môi (benzene, hexan, etyl acetate, diclo metane, chloroform) .........................................39 Hình 2.13 Kết quả sắc kí bản mỏng của phân đoạn MHY.EI1 với hệ dung môi chloroform: benzene..................................................................................................40 Hình 2.14. Sắc kí cột phân đoạn MHY.EI1 ..............................................................40 Hình 2.15. Kết quả sắc kí bản mỏng của phân đoạn MHYC.EI12 với 5 dung môi ( hexan,benzene, etyl acetate, diclo metane, chloroform) ...........................................41 Hình 2.16. Sắc kí cột phân đoạn MHY.EI12 ............................................................41 Hình 2.17. Kết quả sắc kí bản mỏng của phân đoạn MHYC.EII11 với 5 dung môi ( hexan,benzene, etyl acetate, diclo metane, chloroform) ...........................................42 Hình 2.18. Sắc kí cột phân đoạn MHY.EIII1............................................................43 Hình 2.19. Sắc kí lớp mỏng với sáu dung môi đơn (hexane:benzene:diclometan:chloroform:etyl acetate:acetone) ..............................43 Hình 3.1. Chiết lỏng–lỏng với dung môi etyl acetate qua ba lần chiết ....................44 Hình 3.2. Sắc ký đồ GC của phân đoạn cao etanol..................................................45 H nh 3.3. ết quả chạ sắc ký ản mỏng với hệ dung môi he an eth l acetate 3:7, 4:6 , 5:5 ,6:4, 7:3, 8:2 (từ trái qua phải tại ước s ng nm. ......................55 Hình 3.4. Các vết chất trên các bản mỏng của lọ LI.11 đến lọ LI.32 ( trong phân đoạn I) .......................................................................................................................55 Hình 3.5. Các vết chất trên các bản mỏng của lọ LI.33 đến LI.57( trong phân đoạn II ) ..............................................................................................................................56 Hình 3.6. Các vết chất trên các bản mỏng của lọ LI.185 đến lọ LI.200(trong phân đoạn III) .....................................................................................................................56 Hình 3.7. Các vết chất trên các bản mỏng của phân đoạn EI1(LI.1-LI.32), EI2(LI.2LI.146), E3(LI.147-LI.200), EI4 ...............................................................................57 Hình 3.8. Cột sắc ký (d=1.5 cm, h=45 cm) ..............................................................57 Hình 3.9. Các vết chất trên các bản mỏng của lọ trong từng phân đoạn ..................58 Hình 3.10 Kết quả chấm bản mỏng của 5 phân đoạn ...............................................58 Hình 3.11. Các vết chất trên các bản mỏng của lọ LIII.1 đến LIII.151 thể hiện một vài phân đoạn. ...........................................................................................................59 Hình 3.12 Chấm phân đoạn EIII1,EIII2,EIII3..........................................................59 Hình 3.13 thử dung môi đơn c tính phân cực tang dần từ hexane, benzene, diclometane, chloroform, etyl acetate. ......................................................................60 Hình 3.14. Hình thể hiện phân đoạn trong các lọ từ LIV.1 đến LIV.91 ..................60 Hình 3.15. Sắc kí bản mỏng phân đoạn EIV1 với các hệ dung môi khác nhau theo thứ tự(benzene, diclometan, hexane:etyl acetate = 4:6) ..........................................61 MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN ...................................................................................................... 3 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT....................................................................... 4 DANH MỤC CÁC BẢNG ........................................................................................ 7 DANH MỤC CÁC HÌNH ......................................................................................... 8 MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 1 1. Lý do chọn đề tài ................................................................................................... 1 2. Đối tượng và mục đích nghiên cứu ...................................................................... 2 2.1. Đối tượng nghiên cứu ......................................................................................... 2 2.2. Mục đích nghiên cứu .......................................................................................... 2 3. Nội dung nghiên cứu ............................................................................................. 2 3.1. Phương pháp nghiên cứu lý thuyết .................................................................... 2 3.2. Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm ............................................................. 2 4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài ............................................................ 3 5. Bố cục đề tài ........................................................................................................... 3 CHƯƠNG 1................................................................................................................ 4 TỔNG QUAN ............................................................................................................ 4 1.1. Mô tả thực vật ..................................................................................................... 4 1.1.1. Đặc điểm chung về hình thái của họ Đậu (Fabaceae) ....................................... 4 1.1.2. Đặc điểm chung của chi Cassia......................................................................... 6 1.2. Tình hình nghiên cứu về cây muồng hoàng yến ............................................ 12 1.2.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới .................................................................. 12 1.2.2. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam .................................................................. 16 CHƯƠNG 2.............................................................................................................. 19 NGUYÊN LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ...................................... 19 2.1. Nguyên liệu, hóa chất và thiết bị nghiên cứu ................................................. 19 2.1.1. Nguyên liệu ..................................................................................................... 19 2.1.2. Xử lý nguyên liệu ............................................................................................ 19 2.1.3. Thiết bị, dụng cụ, hóa chất .............................................................................. 20 2.1.4. Sơ đồ nghiên cứu thực nghiệm ....................................................................... 21 2.2. Chiết tách và xác định thành phần hóa học trong dịch chiết etyl acetate của hạt quả muồng hoàng yến................................................................................ 22 2.3. Phân lập phân đoạn một số chất có trong cao chiết etyl aceate ................... 24 2.3.1. Sắc ký bản mỏng ............................................................................................. 24 2.3.2. Sắc ký cột ........................................................................................................ 29 2.3.3. Phân lập phân đoạn cao chiết etyl acetate ....................................................... 32 CHƯƠNG 3.............................................................................................................. 44 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN................................................................................. 44 3.1. Kết quả chiết phân bố lỏng-lỏng bằng dung môi etyl cetate từ tổng cao etanol của hạt quả muồng hoàng yến .................................................................... 44 3.2. Kết quả định danh thành phần hóa học các chất trong phân đoạn cao etanol ........................................................................................................................ 44 3.3 Kết quả định tính thành phần nhóm chức cao chiết etyl acetate và xác định thành phần hóa học ................................................................................................. 47 3.3.1. Định tính thành phần nhóm chức trong phân đoạn cao etyl acetate ............... 47 3.3.2. Định danh các chất trong phân đoạn cao etyl acetate bằng phương pháp GC/MS ...................................................................................................................... 52 3.4. Kết quả phân lập phân đoạn cao etyl acetate tách từ tổng cao ethanol ...... 54 3.4.1. Kết quả chạy sắc ký cột cao etyl acetate (16.36 g) tách từ tổng cao ethanol .. 54 3.4.2. Kết quả chạy sắc ký cột phân đoạn MHY.EI1( 4.96 g ) ................................. 57 3.4.3. Kết quả chạy sắc ký cột phân đoạn MHY.EII2( 0.510 g ) .............................. 58 3.4.4. Kết quả chạy sắc ký cột phân đoạn MHY.EIII1( 0.232 g ) ............................ 59 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ................................................................................ 63 1. Kết luận ................................................................................................................ 63 2. Kiến nghị .............................................................................................................. 63 TÀI LIỆU THAM KHẢO ...................................................................................... 64 PHỤ LỤC ................................................................................................................. 68 1 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Từ xa xưa trong dân gian ta đã truyền cho nhau những kinh nghiệm quý báu về chữa bệnh bằng các loại cây thuốc có trong rừng. Nó đóng vai trò không thể thiếu khi dân ta chưa được tiếp cận với kĩ thuật y học hiện đại và ngay cả bây giờ việc sử dụng các loại dược liệu có trong thiên nhiên ngày càng đóng vai trò quan trọng. Tuy nhiên, việc sử dụng các dược liệu đó đơn thuần chỉ xuất phát từ kinh nghiệm nên có những mặt hạn chế và có tác dụng phụ gây nguy hiểm, thậm chí tử vong. Theo lương y Huỳnh Văn Quang “Với các loài cây, rễ cây, hạt,.…Có loại có công dụng trị bệnh, có loại có thể gây độc, rất độc. Ngay cả với loại cây, rễ, lá có công dụng chữa bệnh, nhưng nếu không biết dùng, dùng bừa bãi sẽ trở thành độc dược gây chết người” [35]. Vì vậy, việc nghiên cứu chiết tách xác định thành phần hóa học có tác dụng chữa bệnh từ cây cỏ trong thiên nhiên đáng được quan tâm. Nước ta ở vùng nhiệt đới gió mùa, ánh sáng nhiều, lượng mưa lớn, độ ẩm cao nên thực vật phát triển rất mạnh. Thảm thực vật nước ta đa dạng và phong phú về mặt hình thái, có nhiều loài được dùng làm thuốc chữa bệnh. Muồng hoàng yến (danh pháp khoa học: Cassia fistula L.) là một loài trong số đó. Loài muồng này có nguồn gốc từ miền nam châu Á, từ miền nam Pakistan kéo dài về phía đông qua Ấn Độ tới Đông Nam Á và về phía nam tới Sri Lanka. Cũng đã được y học ghi chép từ rất lâu trong dược điển Ấn Độ. Tất cả bộ phận của cây đều có tác dụng làm thuốc chữa các chứng như sốt cao, viêm khớp, táo bón,....Tuy nhiên quả là thành phần chính của vị thuốc này [6]. Mặc dù có nhiều giá trị sử dụng như vậy nhưng ở Việt Nam Muồng hoàng yến chỉ được biết đến nhiều để trồng cảnh hơn. Các công trình nghiên cứu về thành phần hoá học, hoạt tính của Muồng hoàng yến vẫn chưa hoàn toàn đầy đủ và có tính hệ thống. 2 Vì vậy, tôi chọn đề tài: “Nghiên cứu và chiết tách và xác định thành phần hóa học trong dịch chiết của hạt Muồng hoàng yến tại Đà Nẵng” làm đề tài khóa luận Tốt nghiệp” 2. Đối tượng và mục đích nghiên cứu 2.1. Đối tượng nghiên cứu Quả Muồng hoàng yến thu hái tại Liên Chiểu- Đà Nẵng tháng 6/2016. 2.2. Mục đích nghiên cứu - Xác định một số thông số hóa lý của cơm quả Muồng hoàng yến. - Tìm các điều kiện chiết tách thích hợp các chất từ cơm quả cây Muồng hoàng yến Đà Nẵng bằng dung môi etyl acetate. - Xác định thành phần hóa học của dịch chiết etyl acetate từ hạt quả cây Muồng hoàng yến. 3. Nội dung nghiên cứu 3.1. Phương pháp nghiên cứu lý thuyết - Tham khảo các công trình nghiên cứu trên thế giới về loài nghiên cứu. - Thu thập, tổng hợp, phân tích các tài liệu, tư liệu về nguồn nguyên liệu, thành phần hóa học và ứng dụng của cây Muồng hoàng yến. - Tổng hợp tài liệu về phương pháp lấy mẫu, chiết tách và xác định thành phần hóa học các chất từ thực vật. 3.2. Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm - Xác định độ ẩm bằng phương pháp trọng lượng. - Xác định hàm lượng kim loại bằng phương pháp quang phổ hấp thụ nguyên tử. - Chiết tách bằng dung môi cồn 96º. 3 - Chiết tách các chất bằng dung môi etyl aceate theo phương pháp chiết lỏng lỏng. - Dùng phương pháp GC-MS để xác định các chất trong các dịch chiết. - Phân lập các chất từ cao chiết etyl acetate bằng phương pháp sắc kí cột, sắc kí lớp mỏng. 4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài - Những kết quả nghiên cứu trong công trình này sẽ góp phần cung cấp các thông tin có ý nghĩa khoa học về thành phần hóa học các cấu tử được chiết tách từ loài Cassia fistula, qua đó góp phần nâng cao giá trị ứng dụng của chúng trong ngành dược liệu. 5. Bố cục đề tài Ngoài phần mở đầu (3 trang) và kết luận kiến nghị (2 trang) thì luận văn gồm 3 chương. Chương 1. Tổng quan (14 trang) Chương 2. Nguyên liệu và phương pháp nghiên cứu (24 trang) Chương 3. Kết quả và thảo luận (17 trang) 4 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN Họ Đậu (Fabaceae) là một họ thực vật cây thảo, lá kép lông chim lẻ, luôn luôn có lá kèm. Hiện nay trên thế giới có khoảng 730 chi và 19.400 loài. Ước tính các loài trong họ này chiếm 16% các loài cây trong vùng rừng mưa nhiệt đới Nam Mỹ. Ngoài ra, họ này cũng có mặt nhiều ở các rừng mưa và rừng khô nhiệt đới ở châu Mỹ và châu Phi. Việt Nam có khoảng 90 chi như Abrus, Apios, Callerya, Flemingia, Vicia, Cassia, … với trên 450 loài [27]. 1.1. Mô tả thực vật 1.1.1. Đặc điểm chung về hình thái của họ Đậu (Fabaceae) a. Bộ rễ Nhìn chung bộ rễ của cây họ Đậu có nốt sần, có khả năng cố định nitơ trong không khí. Hình dạng kích thước các nốt sần khác nhau. Tùy theo từng loại cây và đặc biệt có nhiều trong các loài cây phân họ Đậu, phân họ Trinh nữ, riêng phân họ Vang nốt sần rễ chỉ chiếm khoảng 30%. Nhờ những nốt sần này mà cây họ Đậu có thể phát triển tốt ngay trên các loại đất khô cằn, đá vôi, cát, sỏi. Vì thế được người ta sử dụng nhiều trong cải tạo đất trồng. b. Thân Thân cây họ Đậu rất đa dạng, thường có thân cây gỗ (Lim vàng, Bồ kết tây), thân bụi (Keo dậu,.…), cây leo (Cam thảo, Đậu biếc, Đậu rồng,.…). Cây cam thảo (Đậu xanh, Đậu tương,.…). Trong điều kiện thuận lợi, dinh dưỡng tốt, cây họ Đậu có xu hướng phân nhiều cành, sinh trưởng của cành, nhánh thường vượt cả thân chính tạo nên tán rộng. 5 c. Lá Lá của cây họ Đậu phần lớn là mọc cách hay mọc đối, thường là lá kép lông chim (hay đôi khi chân vịt) hoặc là lá đơn thứ sinh (do tiêu giảm một số lá) thường có lá kèm. Tuy nhiên cũng tùy theo phân họ mà có đặc điểm của các loại lá riêng như: - Phân họ Trinh nữ (Mimosoideae) lá thường là lá kép lông chim hai lần, lá chét nhỏ, lá kèm mỏng hay biến thành gai lá thường rủ xuống khi bị kích thích (cây Xấu hổ). - Phân họ Vang (Caesalpinioideae) lá kép lông chim chẵn hay lẻ, số lá chét có thể nhiều hay ít, có khi giảm chỉ còn một đôi (Bauhinia). - Phân họ Đậu (Papilionoideae) thường mọc cách hay đối, cuốn lá chia làm 3 loại: + Lá ké lông chim (Sắn dây). + Lá kép ba lá chét (Đậu xanh, Sắn dây,.…). + Lá kép chân vịt (Rẻ quạt). d. Hoa Họ Đậu thường có cụm hoa hình bông, hình chum hay hình chùm, hoa lưỡng tính đều (Mimosoideae) hoặc không đều. Cánh tràng tự do hoặc hai cánh trước dính lại ở gốc, đôi khi cánh tràng không có hoặc tiêu giảm chỉ có một nhị thường, chỉ nhị tự do hoặc dính lại thành 1-2 bó, bầu trên 1 ô chứa 1 noãn hay nhiều noãn. Người ta chủ yếu dựa vào cơ quan sinh sản (hoa) để phân loại họ Đậu như sau: - Cây trong phân họ Trinh nữ đều có hoa lưỡng tính, hoa nhỏ gần như không đều, tụ thành khối hình cầu (Keo dậu, Trinh nữ, Bồ kết tây, …). - Cây trong phân họ Vang một số có hoa lưỡng tính, hoa tạo thành chùm (Phượng vĩ, Muồng hoa vàng,.…). 6 - Cây trong phân họ Đậu có nhiều loài hoa thường có hình chum ở ngọn hay lẽ lá, không đều và lưỡng tính, có cánh cờ và cánh thìa rất rõ. 1.1.2. Đặc điểm chung của chi Cassia Trước đây, chi Cassia L. thuộc phân họ Vang (Caesalpinioideae) họ Đậu (Fabaceae) là một chi rất lớn với khoảng 600 loài và rất đa dạng về mặt hình thái. Muồng hoàng yến thuộc chi Cassia L. chi này có nhiều loài đặc hữu ở Việt Nam được trồng làm cảnh, lấy bóng mát. Một vài loài còn được ứng dụng trong y học cổ truyền để điều trị các bệnh về khớp, nhuận trường, hạ sốt, làm thuốc trừ giun sán,.… Đặc điểm chung về thực vật là cây gỗ, mọc đơn độc, các nhị không bằng nhau, ba nhị lớn có chỉ nhị cong hình chữ S, các bao phấn mở bằng khe. Quả dài ra hình trụ, không tự tách lá, hạt không có núm. Ở Việt Nam, chi Cassia L. hiện có 3 loài: Cassia grandis L.,Cassia javanica L. và Cassia fistula L.[2]. a. Cassia grandis L. (Muồng hoa đào, Bồ cạp đồng) Cây thân gỗ cao 10-12m, thân có đường kính 42 -60cm, vỏ nhẵn, cành trải ra, rậm lá, cành non có gốc cạnh rõ rệt và có lông nâu. Lá kép một lần lông chim chẵn 25 -30cm có 8-20 đôi la chét. Lá chét dài 3,5 -6,5cm rộng 1,5-2cm hình bầu dục, gốc và ngọn lá đều tròn, cuống l á chét 1-2mm, lá chét dày. Cụm hoa: chum, ngắn, dài 12 -15cm. Cánh hoa màu hồng. Quả dài 40 - 60 cm, hình trụ, đường kính 3 4cm. Quả khi chín có vỏ màu nâu đen, có 3 gân nổi rõ chạy từ cuống đến n m quả. Quả có những ngăn vách ngang, chia làm nhiều ô, mỗi ô có một hạt dẹt, cơm quả mềm ngọt màu nâu đen khi chín, có mùi hắc [31]. 7 Hình 1.1. Cassia grandis L Fl. Cochinch [33] Cây có nguồn gốc từ các nước châu Mỹ La tinh, sau này được trồng phổ biến ở các vùng nhiệt đới: Philippine, Indonesia, …. Ở Việt Nam cây được trồng phổ biến ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu long và một số tỉnh miền Bắc như Hải Hưng, Hà Tây, Hà Nội [2]. Cây được sử dụng trồng lấy bóng mát, theo kinh nghiệm dân gian loài này có cơm quả ngọt, chế rượu thuốc có màu nâu đỏ đẹp, có tác dụng kích thích tiêu hóa, chữa đau lưng, nhức xương. Lá cây dùng để chữa bệnh hắc lào, lỡ ngứa [31]. b. Cassia javanica L. (Muồng java, Bồ cạp java ) Cây có tán lá hình ô rộng, vỏ thân màu xám nâu, không nứt và nhiều lỗ bi, thịt vỏ màu hồng dày 6-8 mm. Cành non có lông, lá kép lông chim chẵn, cuống chung dài 10-15 cm, có lông, lá nhỏ 6-10 đôi hình bầu dục, đỉnh tù hay hơi nhọn. Cụm hoa lớn, nhiều hoa, dài 15 cm hoặc có thể hơn, cuống chung có lông, cánh đài bằng nhau, lưng có ít lông, cánh tràng hình bầu dục, đỉnh tù hay nhọn, màu hồng tươi, nhị 10 không bằng nhau. Quả hình trụ, hơi có đốt, dài 35 cm hoặc hơn, đường kính quả 15-20mm, mang nhiều hạt trái xoan rộng có vỏ cứng, thịt quả có mùi hôi khó chịu. Mùa hoa tháng 7-11 tùy theo vùng, hoa mau tàn và sai hoa nên rất đẹp [32]. 8 Hình 1.2. Cassa javanica L. Holdridge & Poveda [35] Là loài cây gỗ nhỡ, cao từ 10 đến 20 m, đường kính khoảng 60 cm. Gỗ có màu vàng tươi, thuộc nhóm gỗ tạp, kém chịu mối mọt. Loài này có nguồn gốc từ rừng tự nhiên khu vực Đông Nam Á. Ở Việt Nam, cây phổ biến rộng rãi ở các tỉnh Tây Nguyên như Gia Lai, Kon Tum, Đắk Lắk và các tỉnh miền Đông Nam Bộ như Tây Ninh, Đồng Nai,.... Là loài cây ưa sáng, mọc nhanh, ưa đất sâu, dày, ẩm nên thường mọc tự nhiên ở ven bìa rừng, ven suối, chân núi. Do cây có hoa đẹp, tán rộng, mọc nhanh, không cao quá và có rễ ngang, bám chắc được nên ở nước ta loài này được quan tâm chú ý để phát triển làm cây cảnh quan, cây đường phố [2]. c. Cassia fistula L. (Muồng hoàng yến, Bồ cạp vàng) * Tên gọi - Tên khoa học: Cassia fistulosa L., họ Đậu (Fabaceae). - Tên tiếng Việt: Muồng hoàng hậu, Hoa lồng đèn, Bò cạp nước, Bò cạp vàng, Osaka, Mai dây, Cây xuân muộn, Mai nở muộn. * Phân loại khoa học - Theo phân loại khoa học, cây Muồng hoàng yến thuộc: - Giới: Planate - Bộ: Fabales
- Xem thêm -