Phương pháp tổ chức dạy các dạng bài tập luyện từ và câu cho học sinh lớp 4

  • Số trang: 16 |
  • Loại file: DOC |
  • Lượt xem: 18 |
  • Lượt tải: 0
hoanggiang80

Đã đăng 24000 tài liệu

Mô tả:

PhÇn I: Më ®Çu Ph¬ng ph¸p tæ chøc d¹y c¸c d¹ng bµi tËp luyÖn tõ vµ c©u cho häc sinh líp 4 A. Lý do chän ®Ò tµi 1. C¬ së lÝ luËn. NhËn thøc ®îc tÇm quan träng cña TiÕng ViÖt trong sù nghiÖp gi¸o dôc con ngêi. Tõ xa xa «ng cha ta ®· sö dông nã mét c¸ch tù gi¸c nh»m ®Ó gi¸o dôc trÎ nhá. Khi cha cã nhµ trêng, trÎ ®îc gi¸o dôc trong gia ®×nh vµ ngoµi x· héi. Tõ thuë n»m n«i, c¸c em ®îc bao bäc trong tiÕng h¸t ru cña mÑ, cña bµ, lín lªn chót n÷a nh÷ng c©u chuyÖn kÓ cã t¸c dông to lín, lµ dßng s÷a ngät ngµo nu«i dìng t©m hån trÎ, rÌn luyÖn c¸c em thµnh con ngêi cã nh©n c¸ch, cã b¶n s¾c d©n téc gãp phÇn h×nh thµnh con ngêi míi, ®¸p øng yªu cÇu cña x· héi ®èi víi nh÷ng thµnh viªn cña m×nh. Cïng víi sù ph¸t triÓn cña x· héi, gi¸o dôc nhµ trêng xuÊt hiÖn nh mét ®iÒu tÊt yÕu, ®ãn bíc thiÕu nhi c¾p s¸ch tíi trêng. C¶ thÕ giíi ®ang më tríc m¾t c¸c em. Kho tµng v¨n minh nh©n lo¹i ®îc chuyÓn giao tõ nh÷ng ®iÒu s¬ ®¼ng nhÊt. Qu¸ tr×nh gi¸o dôc ®îc thùc hiÖn ë mäi lóc, mäi n¬i, tÊt c¶ c¸c m«n häc. Nh÷ng ®iÒu s¬ ®¼ng nhÊt ®· gãp phÇn rÊt quan träng trong viÖc sö dông ng«n ng÷ vµo ho¹t ®éng giao tiÕp cña häc sinh. Ng«n ng÷ lµ thø c«ng cô cã t¸c dông v« cïng to lín. Nã cã thÓ diÔn t¶ tÊt c¶ nh÷ng g× con ngêi nghÜ ra, nh×n thÊy biÕt ®îc nh÷ng gi¸ trÞ trõu tîng mµ c¸c gi¸c quan kh«ng thÓ v¬n tíi ®îc. C¸c m«n häc ë TiÓu häc cã t¸c dông hç trî cho nhau nh»m gi¸o dôc toµn diÖn häc sinh ph¶i kÓ ®Õn LuyÖn tõ vµ c©u, mét ph©n m«n chiÕm thêi lîng kh¸ lín trong m«n TiÕng ViÖt ë TiÓu häc. Nã t¸ch thµnh mét ph©n m«n ®éc lËp, cã vÞ trÝ ngang b»ng víi ph©n m«n TËp ®äc, TËp lµm v¨n...song song tån t¹i víi c¸c m«n häc kh¸c. §iÒu ®ã thÓ hiÖn viÖc cung cÊp vèn tõ cho häc sinh lµ rÊt cÇn thiÕt vµ nã cã thÓ mang tÝnh chÊt cÊp b¸ch nh»m “®Çu t” cho häc sinh cã c¬ së h×nh thµnh ng«n ng÷ cho ho¹t ®éng giao tiÕp còng nh chiÕm lÜnh nguån tri thøc míi trong c¸c m«n häc kh¸c. TÇm quan träng ®ã ®· ®îc rÌn giòa luyÖn tËp nhuÇn nhuyÔn trong qu¸ tr×nh gi¶i quyÕt c¸c d¹ng bµi tËp trong m«n LuyÖn tõ vµ c©u líp 4. 2. C¬ së thùc tiÔn. ViÖc gi¶i quyÕt c¸c d¹ng bµi tËp LuyÖn tõ vµ c©u líp 4 cã hiÖu qu¶ ®Æt ra cho c¸c Gi¸o viªn TiÓu häc lµ mét vÊn ®Ò kh«ng ph¶i ®¬n gi¶n. Qua thùc tÕ d¹y t«i ®· gÆp ph¶i kh«ng Ýt nh÷ng khã kh¨n. Bëi ®©y lµ ch¬ng tr×nh thay s¸ch líp 4 míi. Cïng tån t¹i víi nã lµ tõ ng÷ vµ ng÷ ph¸p cña ch¬ng tr×nh c¶i c¸ch ®Òu ®¶m nhiÖm cung cÊp vèn tõ cho häc sinh, viÖc híng dÉn lµm c¸c bµi tËp LuyÖn tõ vµ c©u mang tÝnh chÊt m¸y mãc, kh«ng më réng cho häc sinh n¾m s©u kiÕn thøc cña bµi. VÒ phÝa häc sinh, lµm c¸c bµi tËp chØ biÕt lµm mµ kh«ng hiÓu t¹i sao lµm nh vËy, häc sinh kh«ng cã høng thó trong viÖc gi¶i quyÕt kiÕn thøc. Do vËy viÖc tæ chøc cho häc sinh trong c¸c giê gi¶i quyÕt c¸c bµi tËp LuyÖn tõ vµ c©u lµ vÊn ®Ò tr¨n trë cho c¸c gi¸o viªn vµ ngay b¶n th©n t«i. 1 Trong qu¸ tr×nh d¹y häc còng nh viÖc ph¸t hiÖn häc sinh n¨ng khiÕu, t«i còng nh mét sè gi¸o viªn kh¸c khi d¹y ®Õn tiÕt LuyÖn tõ vµ c©u, ®Æc biÖt c¸c kh¸i niÖm vÒ tõ ®¬n, tõ ghÐp, c¸c kiÓu tõ ghÐp...béc lé kh«ng Ýt h¹n chÕ. VÒ néi dung ch¬ng tr×nh d¹y phÇn ®ã trong s¸ch gi¸o khoa rÊt Ýt. ChÝnh v× vËy häc sinh rÊt khã x¸c ®Þnh, dÉn ®Õn tiÕt häc trë nªn nhµm ch¸n kh«ng thu hót häc sinh vµo ho¹t ®éng nµy. §Ó th¸o gì khã kh¨n ®ã rÊt cÇn cã mét ph¬ng ph¸p tæ chøc tèt nhÊt, cã hiÖu qu¶ nhÊt cho tiÕt d¹y c¸c d¹ng bµi tËp LuyÖn tõ vµ c©u cho häc sinh líp 4. Tõ nh÷ng lý do kh¸ch quan vµ chñ quan ®· nªu trªn, th«ng qua viÖc häc tËp, gi¶ng d¹y trong nh÷ng n¨m qua, t«i ®· chän ®Ò tµi nµy ®Ó nghiªn cøu s©u h¬n vÒ ph¬ng ph¸p tæ chøc d¹y c¸c d¹ng bµi tËp LuyÖn tõ vµ c©u cho häc sinh líp 4, nh»m t×m ra ®îc ph¬ng ph¸p, h×nh thøc tæ chøc thÝch hîp nhÊt, vËn dông tèt nhÊt trong qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y cña m×nh. V× ®iÒu kiÖn, kh¶ n¨ng nghiªn cøu cã h¹n t«i xin m¹nh d¹n tr×nh bµy kÕt qu¶ nghiªn cøu cña m×nh th«ng qua ®Ò tµi “Phương pháp tổ chức dạy các dạng bài tập luyện từ và câu cho học sinh lớp 4”. B. NhiÖm vô nghiªn cøu. T×m hiÓu t×nh h×nh häc tiÕng viÖt ph©n m«n LuyÖn tõ vµ c©u thùc hµnh x¸c ®Þnh ph¬ng ph¸p tæ chøc d¹y c¸c d¹ng bµi tËp luyÖn tõ vµ c©. §Ò xuÊt mét sè biÖn ph¸p thùc hiÖn trong khi d¹y häc sinh d¹ng bµi nµy. §èi tîng nghiªn cøu: Häc sinh líp 4. C. Môc ®Ých nghiªn cøu. Víi ®Ò tµi nµy môc ®Ých nghiªn cøu chÝnh lµ t×m ph¬ng ph¸p tæ chøc thÝch hîp nhÊt trong qu¸ tr×nh d¹y c¸c d¹ng bµi tËp LuyÖn tõ vµ c©u. Tõ ®ã vËn dông linh ho¹t vµo híng dÉn rÌn kü n¨ng lµm c¸c d¹ng bµi tËp LuyÖn tõ vµ c©u cho häc sinh mét c¸hc hiÖu qu¶ nhÊt. D. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu. §Ó thùc hiÖn ®îc môc ®Ých cña ®Ò tµi ®Æt ra, t«i m¹nh d¹n nghiªn cøu, häc hái t×m tßi, ¸p dông nh÷ng ph¬ng ph¸p sau: I. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu. 1. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu lý luËn (®äc tµi liÖu). 2. Ph¬ng ph¸p ph©n tÝch tæng hîp. 3. Ph¬ng ph¸p ®iÒu tra. 4. Ph¬ng ph¸p thùc nghiÖm 5. Ph¬ng ph¸p ®µm tho¹i. 6. Ph¬ng ph¸p tæng kÕt, rót kinh nghiÖm. II. TiÕn tr×nh nghiªn cøu. 1. Dù giê th¨m líp, tiÕp xóc gÇn gòi víi häc sinh vµhiÓu t×nh tr¹ng gi¶i quyÕt lµm c¸c bµi tËp LuyÖn tõ vµ c©u cña gi¸o viªn vµ häc sinh líp 4. 2. §Ò ra ph¬ng híng ®Ó n©ng cao chÊt lîng lµm c¸c bµi tËp cã hiÖu qu¶ h¬n. 3. D¹y thùc nghiÖm, ¸p dông trªn líp ®èi chøng, ph©n tÝch c¸c kÕt qu¶ b»ng sè liÖu thèng kª. 2 PhÇn II: Néi dung I. Thùc tr¹ng d¹y – häc c¸c d¹ng bµi tËp “LuyÖn tõ vµ c©u”. 1. §èi víi ch¬ng tr×nh s¸ch gi¸o khoa. Sè tiÕt LuyÖn tõ vµ c©u cña chÝnh s¸ch gi¸o khoa líp 4 gåm 2 tiÕt/tuÇn. Sau mçi tiÕt h×nh thµnh kiÕn thøc lµ mét lo¹t c¸c bµi tËp cñng cè bµi. Mµ viÖc x¸c ®Þnh ph¬ng ph¸p tæ chøc cho mét tiÕt d¹y nh vËy lµ hÕt søc cÇn thiÕt. ViÖc x¸c ®Þnh yªu cÇu cña bµi vµ híng gi¶i quyÕt cßn mang tÝnh thô ®éng, cha ph¸t huy triÖt ®Ó vèn kiÕn thøc khi luyÖn tËp, thùc hµnh. 2. §èi víi gi¸o viªn. Ph©n m«n “LuyÖn tõ vµ c©u” t¹o cho häc sinh m«i trêng giao tiÕp ®Ó häc sinh më réng vèn tõ cã ®Þnh híng, trang bÞ cho häc sinh c¸c kiÕn thøc c¬ b¶n vÒ TiÕng ViÖt g¾n víi c¸c t×nh huèng giao tiÕp thêng gÆp. Tõ ®ã n©ng cao c¸c kü n¨ng sö dông TiÕng ViÖt cña häc sinh. Gi¸o viªn lµ mét trong 3 nh©n tè cÇn ®îc xem xÐt cña qu¸ tr×nh d¹y häc “LuyÖn tõ vµ c©u”, lµ nh©n tè quyÕt ®Þnh sù thµnh c«ng cña qu¸ tr×nh d¹y häc nµy. Khi nghiªn cøu qu¸ tr×nh d¹y híng dÉn häc sinh lµm c¸c d¹ng bµi tËp “LuyÖn tõ vµ c©u” cho häc sinh líp 4, t«i thÊy thùc tr¹ng cña gi¸o viªn nh sau: - Ph©n m«n “LuyÖn tõ vµ c©u” lµ phÇn kiÕn thøc khã trong khi híng dÉn häc sinh n¾m ®îc yªu cÇu vµ vËn dông vµo viÖc lµm c¸c bµi tËp nªn dÉn ®Õn t©m lý gi¸o viªn ng¹i bëi viÖc vËn dông cña gi¸o viªn cßn lóng tóng gÆp khã kh¨n. - Gi¸o viªn mét sè Ýt kh«ng chÞu ®Çu t thêi gian cho viÖc nghiªn cøu ®Ó khai th¸c kiÕn thøc vµ t×m ra ph¬ng ph¸p phï hîp víi häc sinh, lÖ thuéc vµo ®¸p ¸n, gîi ý dÉn ®Õn häc sinh ng¹i häc ph©n m«n nµy. - C¸ch d¹y cña mét sè gi¸o viªn cßn ®¬n ®iÖu, lÖ thuéc m¸y mãc vµo s¸ch gi¸o khoa, hÇu nh Ýt s¸ng t¹o, cha thu hót l«i cuèn häc sinh. - NhiÒu gi¸o viªn cha quan t©m ®Õn viÖc më réng vèn tõ, ph¸t triÓn vèn tõ cho häc sinh, gióp häc sinh lµm giµu vèn hiÓu biÕt phong phó vÒ TiÕng ViÖt. - Thùc tÕ trong trêng t«i c«ng t¸c, chóng t«i thêng rÊt tÝch cùc ®æi míi ph¬ng ph¸p d¹y sao cho cã hiÖu qu¶ nhÊt ë m«n häc nµy. §ång thêi lµ tiÒn ®Ò trong viÖc ph¸t triÓn båi dìng nh÷ng em cã n¨ng khiÕu. Nhng kÕt qu¶ gi¶ng d¹y vµ hiÖu qu¶ cßn béc lé kh«ng Ýt nh÷ng h¹n chÕ. 3. §èi víi häc sinh. HÇu hÕt häc sinh cha hiÓu hÕt vÞ trÝ, tÇm quan träng, t¸c dông cña ph©n m«n “LuyÖn tõ vµ c©u” nªn cha dµnh thêi gian thÝch ®¸ng ®Ó häc m«n nµy. Häc sinh kh«ng cã høng thó häc ph©n m«n nµy. C¸c em ®Òu cho ®©y lµ ph©n m«n võa “kh«” võa “khã”. NhiÒu häc sinh cha n¾m râ kh¸i niÖm cña tõ, c©u...Tõ ®ã dÉn ®Õn viÖc nhËn diÖn ph©n lo¹i, x¸c ®Þnh híng lµm bµi lÖch l¹c. ViÖc x¸c ®Þnh cßn nhÇm lÉn nhiÒu. Häc sinh cha cã thãi quen ph©n tÝch d÷ kiÖn cña ®Çu bµi, thêng hay bá sãt, lµm sai hoÆc kh«ng lµm hÕt yªu cÇu cña ®Ò bµi. 3 Thùc tÕ cho thÊy nhiÒu häc sinh khi hái ®Õn lý thuyÕt th× tr¶ lêi rÊt tr«i ch¶y, chÝnh x¸c, nhng khi lµm bµi tËp thùc hµnh th× lóng tóng vµ lµm bµi kh«ng ®¹t yªu cÇu. §iÒu ®ã thÓ hiÖn häc sinh n¾m kiÕn thøc mét c¸ch m¸y mãc, thô ®éng vµ tá ra yÕu kÐm thiÕu ch¾c ch¾n. Do vËy ngay khi d¹y tíi phÇn tõ ghÐp, tõ l¸y...T«i ®· tiÕn hµnh kh¶o s¸t häc sinh líp 4B b»ng bµi tËp sau. §Ò bµi: X¸c ®Þnh tõ ghÐp vµ tõ l¸y trong ®o¹n v¨n sau. “D¸ng tre v¬n méc m¹c, mµu tre t¬i nhòn nh¹n. Råi tre lín lªn cøng c¸p, dÎo dai, v÷ng ch¾c. Tre tr«ng thanh cao, gi¶n dÞ, chÝ khÝ nh ngêi”. Qua kh¶o s¸t ë líp t«i cã 36 häc sinh, kÕt qu¶ kh¶o s¸t nh sau: Giái Kh¸ Trung b×nh YÕu SL % SL % SL % SL % 6 16 7 19 12 34 11 31 §iÒu ®¸ng nãi ë ®©y lµ cã tíi 20 em cha biÕt x¸c ®Þnh tõ ghÐp, tõ l¸y, trong qu¸ tr×nh lµm häc sinh cha biÕt tr×nh bµy khoa häc râ rµng, c©u tr¶ lêi cha ®Çy ®ñ. Qua gi¶ng d¹y t«i nhËn thÊy kÕt qu¶ cha cao lµ do nguyªn nh©n c¶ hai phÝa; Ngêi d¹y vµ ngêi häc. Do vËy t«i rÊt cÇn ph¶i trau dåi kiÕn thøc t×m ra ph¬ng ph¸p ®æi míi trong híng dÉn gi¶ng d¹y ®Ó kh¾c phôc thùc tr¹ng trªn ®Ó kÕt qu¶ d¹y häc ®îc n©ng lªn, thu hót sù chó ý cña häc sinh vµo ho¹t ®éng häc. 4. S¬ lîc mét sè d¹ng bµi tËp “ LuyÖn tõ vµ c©u” ®iÓn h×nh. + Ph©n tÝch cÊu t¹o cña tiÕng. + T×m c¸c tõ ng÷ nãi vÒ chñ ®Ò. + T×m lêi khuyªn trong c¸c c©u tôc ng÷, ca dao. + §Æt dÊu chÊm phÈy vµo ®o¹n v¨n cho phï hîp. + T×m tõ ®¬n, tõ phøc vµ ®Æt c©u víi tõ t×m ®îc + T×m tõ ghÐp, tõ l¸y vµ ®Æt c©u víi tõ ®ã. + Ph©n biÖt ®éng tõ, danh tõ, tÝnh tõ trong ®o¹n v¨n. + Ph©n biÖt c¸c kiÓu c©u chia theo môc ®Ých nãi, t¸c dông cña nã. + ViÕt thªm tr¹ng ng÷ cho c©u... II. §Ò ra c¸c biÖn ph¸p nghiªn cøu, ¸p dông ph¬ng ph¸p tæn chøc d¹y c¸c D¹ng bµi tËp “ LuyÖn tõ vµ c©u”. A. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu. Víi ®Æc trng cña m«n “LuyÖn tõ vµ c©u” cïng c¸c m©u thuÉn gi÷a yªu cÇu cña x· héi, nhu cÇu hiÓu biÕt cña häc sinh víi thùc tr¹ng gi¶ng d¹y cña gi¸o viªn, viÖc häc cña häc sinh trêng t«i, ®ång thêi ®Ó cñng cè n©ng cao kiÕn thøc, kü n¨ng lµm c¸c bµi tËp “LuyÖn tõ vµ c©u” cho häc sinh líp 4. T«i ®· nghiªn cøu vµ rót ra ®îc nhiÒu kinh nghiÖm th«ng qua c¸c bµi häc trªn líp, tríc hÕt t«i yªu cÇu häc sinh thùc hiÖn theo c¸c bíc sau. 1. §äc thËt kü ®Ò bµi. 4 2. N¾m ch¾c yªu cÇu cña ®Ò bµi. Ph©n tÝch mèi quan hÖ gi÷a yÕu tè ®· cho vµ yÕu tè ph¶i t×m. 3. VËn dông kiÕn thøc ®· häc ®Ó thùc hiÖn lÇn lît tõng yªu cÇu cña ®Ò bµi. 4. KiÓm tra ®¸nh gi¸. §Æc biÖt t«i còng m¹nh d¹n ®a ra tõng bíc híng dÉn c¸c ph¬ng ph¸p rÌn luyÖn kü n¨ng lµm c¸c d¹ng bµi tËp “LuyÖn tõ vµ c©u”. Muèn häc sinh lµm bµi mét c¸ch cã hiÖu qu¶, tríc hÕt c¸c em ph¶i n¾m ch¾c kiÕn thøc, v× ®ã lµ bíc quan träng cho c¶ gi¸o viªn vµ häc sinh. Mçi mét d¹ng bµi tËp cô thÓ, bµi tËp riªng ®Òu cã mét h×nh thøc tæ chøc riªng. Cã thÓ theo nhãm, lµm viÖc c¶ líp hoÆc lµm viÖc c¸ nh©n. Song song víi c¸c h×nh thøc ®ã lµ ph¬ng ph¸p h×nh thµnh gi¶i quyÕt vÊn ®Ò cho häc sinh. Muèn lµm ®îc viÖc ®ã tríc tiªn häc sinh ph¶i hiÓu râ ®Æc ®iÓm cña néi dung c¸c chñ ®iÓm mµ ph©n m«n “ LuyÖn tõ vµ c©u” cÇn cung cÊp. - Qua c¸c bµi më réng vèn tõ häc sinh ®îc: Cung cÊp thªm c¸c tõ ng÷ míi theo chñ ®iÓm hoÆc nghÜa, c¸c yÕu tè h¸n viÖt; rÌn luyÖn kh¶ n¨ng huy ®éng vèn tõ theo chñ ®iÓm ; rÌn luyÖn sö dông tõ, sö dông thµnh ng÷ tôc ng÷. - Th«ng qua c¸c bµi tËp cÊu t¹o cña tiÕng, cÊu t¹o cña tõng häc sinh ®îc: T×m hiÓu vÒ cÊu t¹o cña tiÕng, nhËn diÖn ®îc hiÖn tîng b¾t ®Çu tõ vÊn ®Ò trong th¬, t×m hiÓu ph¬ng thøc t¹o tõ míi ®Ó phôc vô cho nhu cÇu giao tiÕp. Häc sinh cÇn t×m hiÓu ®îc: Cã 2 c¸ch ®Ó t¹o tõ phøc: 1. GhÐp nh÷ng tiÕng cã nghÜa l¹i víi nhau lµ tõ ghÐp. 2. Phèi hîp nh÷ng tiÕng cã ©m ®Çu hay vÇn (hoÆc c¶ ©m ®Çu vµ vÇn) gièng nhau ®ã lµ tõ l¸y. - Th«ng qua c¸c bµi tËp vÒ tõ lo¹i: Häc sinh ®îc cung cÊp kiÕn thøc s¬ gi¶n vÒ danh tõ, ®éng tõ, tÝnh tõ g¾n bã víi c¸c t×nh huèng sö dông. CÇn lu ý: + T¹o ra c¸c tõ ghÐp hoÆc tõ l¸y víi tÝnh tõ ®· cho. + Thªm vµo c¸c tõ rÊt, qu¸, l¾m...vµo tríc hoÆc sau tÝnh tõ. + T¹o ra phÐp so s¸nh. Th«ng qua c¸c bµi tËp vÒ c©u, häc sinh ®îc rÌn luyÖn n¨ng lùc sö dông c¸c kiÓu c©u tuú theo nhu cÇu, lÜnh vùc giao tiÕp. VÝ dô: NhiÒu khi ta cã thÓ sö dông c©u hái ®Ó thùc hiÖn: 1. Th¸i ®é khen, chª. 2. Sù kh¼ng ®Þnh, phñ ®Þnh 3. Yªu cÇu, mong muèn... - §Æc biÖt rÊt chó träng ®Õn viÖc d¹y häc sinh biÕt gi÷ phÐp lÞch sù trong giao tiÕp. Cô thÓ: Khi hái chuyÖn ngêi kh¸c cÇn gi÷ phÐp lÞch sù. C©u hái: 1. CÇn tha göi, xng h« cho phï hîp víi quan hÖ gi÷a m×nh víi ngêi ®îc hái. 2. CÇn tr¸nh nh÷ng c©u hái lµm phiÒn lßng ngêi kh¸c. 5 C©u khiÕn: 1. Khi yªu cÇu, ®Ò nghÞ ph¶i gi÷ phÐp lÞch sù 2. Muèn cho lêi yªu cÇu, ®îc ®Ò nghÞ lÞch sù, cÇn cã c¸ch xng h« cho phï hîp vµ thªm vµo tríc hoÆc sau ®éng tõ: Lµm ¬n, giïm, gióp... 3. Cã thÓ dïng c©u hái, kiÓu c©u nÕu yªu cÇu ®Ò nghÞ. B. Ph¬ng ph¸p tæ chøc d¹y cho häc sinh lµm bµi tËp “LuyÖn tõ vµ c©u”. C¸c kiÓu h×nh thøc vµ kÜ n¨ng cÇn häc trong ph©n m«n “LuyÖn tõ vµ c©u” ®îc rÌn luyÖn th«ng qua nhiÒu bµi tËp víi c¸c t×nh huèng giao tiÕp tù nhiªn. a. §èi víi c¸c d¹ng bµi tËp më réng vèn tõ. VÝ dô: T×m c¸c tõ ng÷: - ThÓ hiÖn lßng nh©n hËu, t×nh c¶m yªu th¬ng ®ång lo¹i. - Tr¸i nghÜa víi nh©n hËu hoÆc yªu th¬ng. - ThÓ hiÖn tinh thÇn ®ïm bäc, gióp ®ì ®ång lo¹i. - Tr¸i nghÜa víi víi ®ïm bäc hoÆc gióp ®ì. Ngoµi viÖc sö dông híng mÉu trong s¸ch gi¸o khoa. Gi¸o viªn yªu cÇu häc sinh lµm viÖc theo nhãm (4 nhãm). Mçi nhãm mét yªu cÇu, sau khi ®¹i diÖn nhãm tr¶ lêi cho häc sinh lµm viÖc ë líp. Nhãm 1: Lßng th¬ng ngêi, ®ïm bäc, gióp ®ì... Nªu ý nghÜa cña c¸c tõ em t×m ®îc. C¸c nhãm cïng bæ sung, gi¸o viªn chèt l¹i ý kiÕn ®óng. Liªn hÖ gi÷a t×nh huèng häc sinh ®· lµm ®îc trong cuéc sèng, qu¸ tr×nh häc tËp. b. RÌn luyÖn kÜ n¨ng cÊu t¹o tõ – d¹ng bµi tËp t×m tõ ghÐp, tõ l¸y. VÝ dô: T×m tõ l¸y, tõ ghÐp chøa c¸c tiÕng sau ®©y. - Ngay - Th¼ng - ThËt §èi víi c¸c d¹ng bµi tËp nµy tæ chøc cho häc sinh lµm viÖc theo nhãm trong phiÕu. Gi¸o viªn cã thÓ sö dông ph¬ng ph¸p ®éng n·o thu n¹p rÊt nhiÒu tõ, tõ qu¸ tr×nh häc sinh, mçi nhãm ho¹t ®éng mét nhiÖm vô víi tõ (Ngay, th¼ng, thËt). Tõ Tõ l¸y Tõ ghÐp Ngay Ngay ng¸y Ngay th¼ng, ngay ng¾n... Th¼ng Th¼ng th¾n Ngay th¼ng, th¼ng t¾p... ThËt ThËt thµ Sù thËt, th¼ng thËt... Cïng yªu cÇu cña bµi ®· cho häc sinh chän tõ ®Ó ®Æt c©u víi tõ ®ã. Gi¸o viªn cho häc sinh lµm viÖc c¸ nh©n. * Cho häc sinh so s¸nh tõ l¸y, tõ ghÐp: Gi¸o viªn chèt: Tõ bao giê còng cã nghÜa v× nã lµ ®¬n vÞ nhá nhÊt ®Ó ®Æt c©u. Tõ l¸y, tõ ghÐp ®Òu lµ tõ cã nghÜa. Tõ l¸y lµ phèi hîp nh÷ng tiÕng cã phô ©m ®Çu, vÇn hoÆc c¶ ©m ®Çu vµ gièng nhau gäi lµ tõ l¸y. Tõ ghÐp lµ ghÐp nh÷ng tiÕng cã 6 nghÜa l¹i víi nhau, ®ã lµ tõ ghÐp. Dùa vµo cÊu t¹o trªn mµ häc sinh cã thÓ x¸c ®Þnh tõ ghÐp vµ tõ l¸y. Gi¸o viªn cã thÓ lÊy thªm vÝ dô: + Tõ ghÐp: C¬n ma, nhµ cöa, b«ng hoa... + Tõ l¸y: Luém thuém, ch¨m chØ... c. LuyÖn tËp c¸c bµi cã d¹ng vÒ tÝnh tõ, ®éng tõ, danh tõ. Trong ®ã ch¬ng tr×nh s¸ch gi¸o khoa còng lùa chän nh÷ng t×nh huèng giao tiÕp g¾n bã víi cuéc sèng gÇn gòi cña häc sinh. VÝ dô1: ViÕt hä vµ tªn 3 b¹n nam, 3 b¹n n÷ trong líp em. Hä vµ tªn c¸c b¹n Êy lµ danh tõ chung hay danh tõ riªng? v× sao? Víi bµi nµy t«i ®· gîi ý cho häc sinh: X¸c ®Þnh tªn cña b¹n m×nh, viÕt, ghi râ hä, tªn. Lu ý ®ã lµ danh tõ chung hay danh tõ riªng. Cho häc sinh lµm viÖc c¸ nh©n, nªu miÖng. PhÇn häc nµy häc sinh thêng hay m¾c lçi ë v¹ch danh tõ chung. T«i yªu cÇu c¸c em nªu l¹i danh tõ chung lµ g×? Dïng phÐp “suy” ®Ó häc sinh ¸p dông vµo bµi cña m×nh. VÝ dô 2: G¹ch díi c¸c ®éng tõ trong ®o¹n v¨n sau: YiÕt Kiªu ®Õn kinh ®« yÕt kiÕn vua TrÇn Nh©n T«ng Nhµ vua: TrÉm cho nhµ ng¬i nhËn mét lo¹i binh khÝ YÕt Kiªu: ThÇn chØ xin mét chiÕc dïi s¾t Nhµ vua: §Ó lµm g× ? YÕt Kiªu: §Ó dïi nh÷ng chiÕc thuyÒn cña giÆc v× thÇn cã thÓ lÆn hµng giê díi níc. T«i ®· cho häc sinh lµm viÖc theo nhãm. Häc sinh trong nhãm th¶o luËn nªu tríc líp. Lu ý cã 2 tõ “dïi” tõ nµo lµ ®éng tõ ? LÊy vÝ dô trêng hîp kh¸c. Ngêi ta lÊy c¸i ®ôc lµ c¸i lç ®Ó níc ®ôc ch¶y ra. VÝ dô 3: T×m nh÷ng tõ ng÷ biÓu thÞ møc ®é cña ®Æc ®iÓm, tÝnh chÊt ®îc g¹ch ch©n trong ®o¹n v¨n sau: Hoa cµ phª th¬m ®Ëm vµ ngät lªn mïi h¬ng thêng theo giã bay ®i rÊt xa. Nhµ th¬ Xu©n DiÖu chØ cã mét lÇn ®Õn ®©y ng¾m nh×n cña cµ phª ®· ph¶i thèt lªn. Hoa cµ phª th¬m l¾m em ¬i Hoa cïng mét ®iÖu víi hoa nhµi Trong ngµ tr¾ng ngäc, xinh vµ s¸ng. Nh miÖng em cêi ®©u ®©y th«i... §©y lµ bµi tËp ®Ó rÌn luyÖn vÒ tÝnh tõ vµ bµi nµy h¬i trõu tîng víi häc sinh Cho c¸c em ph©n tÝch ®Ò bµi tríc v× yÒu cÇu cña bµi kh«ng quen thuéc víi häc sinh ;c¸c em ®· hiÓu . 7 T×m nh÷ng tõ biÓu thÞ møc ®é cña ®Æc ®iÓm tÝnh chÊt cña c¸ tõ g¹ng ch©n cô thÓ : Hoµ cµ phª th¬m nh thÕ nµo ? (th¬m ®Ëm vµ ngät ) nªn mïi h¬ng bay ®i rÊt xa. LÇn lît häc sinh t×m (tr¶ lêi c¸ nh©n theo ph¬ng ph¸p ®éng n·o): Th¬m – l¾m Trong – ngµ Tr¾ng – ngäc Nh vËy c¸c em thÊy quen thuéc víi c¸ch lµm cña bµi nµy. c. Cñng cè kh¾c s©u më réng luyÖn c¸c d¹ng bµi tËp vÒ c©u. Víi d¹ng bµi nµy còng ®îc lùa chän víi thùc tiÔn sinh ®éng hµng ngµy ®Ó häc sinh biÕt ®Æt c©u ®óng, phï hîp víi t×nh huèng giao tiÕp, ®¶m b¶o lÞch sù khi ®Æt c©u. 1. C©u kÓ. VÝ dô 1: §Æt mét vµi c©u kÓ ®Ó: a) KÓ viÖc lµm hµng ngµy sau khi ®i häc vÒ. b) T¶ chiÕc bót em ®ang dïng. c) Tr×nh bµy ý kiÕn cña em vÒ t×nh b¹n. d) Nãi lªn niÒm vui cña em khi nhËn ®îc ®iÓm tèt. Tæ chøc cho häc sinh lµm viÖc c¸ nh©n. KÓ vÒ viÖc em lµm... Lu ý häc sinh khi viÕt hÕt c©u ph¶i cã dÊu chÊm. Häc sinh viÕt vµ ®äc cho häc sinh trong líp nhËn xÐt bæ sung. Néi dung cña c¸c yªu cÇu trªn kh¸c nhau: T¶, bµy tá ý kiÕn, nãi lªn niÒm vui... Gi¸o viªn híng dÉn mÉu: + T¶ kÕt hîp víi dïng tõ ng÷ gîi t¶, biÖn ph¸p nghÖ thuËt + Bµy tá ý kiÕn – yªu mÕn, g¾n bã nh thÕ nµo? + Nãi lªn niÒm vui – vui síng nh thÕ nµo khi ®îc ®iÓm tèt. VÝ dô 2: Khi muèn mîn b¹n c¸i bót, em cã thÓ chän nh÷ng c¸ch nãi nµo? a) Cho mîn c¸i bót! b) Lan ¬i, cho tí mîn c¸i bót! c) Lan ¬i, cËu cã thÓ cho tí mîn c¸i bót ®îc kh«ng? Cho häc sinh tr¶ lêi c¸ nh©n, häc sinh chän trêng hîp c, v× nã thÓ hiÖn sù lÞch sù trong giao tiÕp. Gi¸o viªn yªu cÇu häc sinh ho¹t ®éng tiÕp nèi. Trao ®æi theo cÆp, thùc hµnh lêi yªu cÇu lÞch sù. 2. C©u hái: §èi víi viÖc gi÷ lÞch sù khi ®Æt c©u hái, d¹ng bµi tËp cho phÇn nµy còng rÊt cô thÓ: VÝ dô: So s¸nh c¸c c©u hái trong ®o¹n v¨n sau: Em thÊy c©u c¸c b¹n nhá hái cô giµ cã thÝch hîp h¬n nh÷ng c©u hái kh¸c kh«ng? V× sao? 8 Sau mét cuéc d¹o ch¬i, ®¸m trÎ ra vÒ. TiÕng nãi cêi rÝu rÝt. Bçng c¸c b¹n dõng l¹i khi thÊy mét cô giµ ®ang ngåi ë vÖ ®êng. Tr«ng cô thËt mÖt mái, cÆp m¾t lé râ vÎ u sÇu. - ChuyÖn g× ®· x¶y ra víi «ng cô thÕ nhØ? Mét em trai hái, - §¸m trÎ tiÕp lêi bµn t¸n s«i næi: - Ch¾c lµ cô bÞ èm? - Hay lµ cô ®¸nh mÊt c¸i g×? - Chóng m×nh thö hái xem ®i? C¸c em tíi chç «ng cô, lÔ phÐp hái: - Tha cô, chóng ch¸u cã thÓ gióp g× cho cô kh«ng? Gi¸o viªn tæ chøc cho häc sinh lµm viÖc c¸ nh©n. Tríc hÕt häc sinh ph¶i x¸c ®Þnh c©u nµo lµ c©u hái, c©u nµo lµ c©u c¸c b¹n pháng ®o¸n víi nhau: cho häc sinh so s¸nh. C¸c c©u c¸c em hái nhau:- ChuyÖn g× x¶y ra víi «ng cô thÕ nhØ? - Ch¾c lµ cô bÞ èm - Hay cô ®¸nh mÊt c¸i g×? C©u hái c¸c b¹n nhá hái cô giµ: - Tha cô, chóng ch¸u cã thÓ gióp g× cô kh«ng? Híng dÉn häc sinh nhËn xÐt vÒ c©u hái cña c¸c b¹n nhá víi cô giµ lµ rÊt phï hîp trong trêng hîp ®ã v×: NÕu kh«ng biÕt nguyªn nh©n cña «ng cô nh thÕ nµo mµ hái cô bÞ èm hay cô ®¸nh mÊt c¸i g×... sÏ lµm tæn th¬ng ®Õn «ng cô (ch¼ng may «ng cô r¬i vµo hoµn c¶nh nh vËy). Qua bµi tËp nµy cñng cè kh¾c s©u cho häc sinh vÒ cÇn ®Æt nh÷ng c©u hái lÞch sù, tr¸nh nh÷ng c©u hái lµm phiÒn lßng ngêi kh¸c. Häc sinh cßn bì ngì trong viÖc ph©n tÝch c¸c c©u hái. T«i ®· díng dÉn c¸c em ph¶i ®Æt nã trong v¨n c¶nh cô thÓ. Ho¹t ®éng liªn hÖ: Cho häc sinh ®Æt c©u hái phï hîp khi gÆp t×nh huèng nh trong bµi tËp trªn ë ngoµi thùc tÕ. 3. C©u khiÕn - D¹ng bµi tËp cho m¶ng kiÕn thøc nµy gåm: - ChuyÓn c¸c c©u kÓ thµnh c©u khiÕn. - §Æt c©u khiÕn phï hîp víi c¸c t×nh huèng. - §Æt c©u khiÕn theo yªu cÇu cã “h·y” tríc ®éng tõ “®i” hoÆc “nµo” sau ®éng tõ “xin” hoÆc “mong” tríc chñ ng÷ - Nªu t×nh huèng cã thÓ dïng c©u khiÕn nãi trªn. VÝ dô 1: ChuyÓn c¸c c©u kÓ thµnh c©u khiÕn - Nam ®i häc - Thanh ®i lao ®éng - Ng©n ch¨m chØ 9 - Giang phÊn ®Êu häc giái. Víi bµi tËp nµy tríc hÕt t«i cho häc sinh ph©n tÝch mÉu: - Nam ®i häc! -Nam ph¶i ®i häc! - Nam h·y ®i häc! Cho häc sinh nhËn xÐt mÉu so víi c©u ban ®Çu: Thªm cac tõ “®i”, “ph¶i”, “h·y” øng víi lêi yªu cÇu ë møc nÆng –nhÑ tuú thuéc vµo mçi lêi yªu cÇu. - Nam ®i häc ®i ! (yªu cÇu nhÑ nhµng) - Nam ph¶i ®i häc! ( yªu cÇu b¾t buéc) - Nam h·y ®i häc ®i! ( yªu cÇu mang tÝnh ra lÖnh) Sau ®ã t«i tæ chøc cho häc sinh lµm viÖc theo nhãm ( 3 nhãm øng víi 3 tæ), mçi tæ mét c©u råi nªu miÖng nhËn xÐt. T«i chèt l¹i häc sinh: Muèn ®Æt c©u khiÕn cã thÓ dïng mét trong c¸c c¸ch sau: Thªm c¸c tõ h·y, ®õng, chí, nªn, ph¶i vµo tríc ®éng tõ... vµ cuèi c©u dïng dÊu chÊm than (!). Cïng ph¬ng ph¸p tæ chøc nµy t«i cho häc sinh lµm vÝ dô 2. VÝ dô 2: §Æt c©u khiÕn cho nh÷ng yªu cÇu díi ®©y: a. C©u khiÕn cã h·y ë tríc ®éng tõ. b. C©u khiÕn cã ®i hoÆc nµo ë tríc ®éng tõ. c. C©u khiÕn cã xin hoÆc mong ë tríc chñ ng÷. PhÇn nµy häc sinh kh«ng cßn bì ngì vÒ c¸ch ®Æt c©u khiÕn. a. B¹n h·y lµm bµi tËp ®i! b. Mong c¸c em lµm bµi tËp thËt tèt! 4. C©u c¶m: (c©u c¶m th¸n) Yªu cÇu häc sinh hiÓu c©u c¶m lµ c©u dïng ®Ó béc lé c¶m xóc (vui mõng, th¸n phôc, ®au xãt, ng¹c nhiªn...) cña ngêi nãi. Lu ý trong c©u c¶m thêng cã c¸c tõ ng÷: «i, chao, chµ, trêi, qu¸, l¾m, thËt...Khi viÕt c©u c¶m cuèi c©u thêng cã dÊu chÊm than (!). VÝ dô 1: §Æt c©u c¶m cho c¸c t×nh huèng sau: a. C« gi¸o ra mét bµi to¸n khã, c¶ líp chØ mét b¹n lµm ®îc. H·y ®Æt c©u c¶m ®Ó bµy tá sù th¸n phôc. b. Vµo ngµy sinh nhËt cña em, cã mét b¹n cò ®· chuyÓn trêng tõ l©u bçng nhiªn tíi chóc mõng em. H·y ®Æt c©u c¶m ®Ó bµy tá sù ng¹c nhiªn vµ vui mõng. T«i ®· tæ chøc cho häc sinh lµm viÖc cÆp ®«i vµ ®ãng vai trß trong t×nh huèng, mét b¹n nªu, mét b¹n tr¶ lêi, c¶ líp nhËn xÐt bæ sung. a. ¤i, b¹n giái qu¸! b. ¤i, bÊt ngê qu¸, tí c¶m ¬n b¹n! T«i cho häc sinh suy nghÜ t×m thªm c¸c t×nh huèng kh¸c ®Æt c©u c¶m, nªu c¸ nhËn ®Ó c¸c b¹n nhËn xÐt. 10 VÝ dô 2: Nh÷ng c©u c¶m sau ®©y bé lé c¶m xóc g×? a. ¤i, b¹n Nam ®Õn k×a! b. å, b¹n Nam th«ng minh qu¸! c. Trêi, thËt lµ kinh khñng! Theo t«i phÇn nµy t«i cho häc sinh lµm viÖc c¸ nh©n: - B1: NhËn xÐt ý nghÜa cña c©u c¶m. - B2: T×m c¶m xóc cña mçi c©u. - B3: Rót ra kÕt luËn chung vÒ c©u c¶m. d. Më réng kh¾c s©u c¸ch dïng tr¹ng ng÷ trong c©u. D¹ng bµi tËp: - Thªm tr¹ng ng÷ chØ n¬i chèn cho c©u. - Thªm tr¹ng ng÷ chØ thêi gian cho c©u. - Thªm tr¹ng ng÷ chØ nguyªn nh©n cho c©u. - Thªm tr¹ng ng÷ chØ môc ®Ých cho c©u. - Thªm tr¹ng ng÷ chØ ph¬ng tiÖn cho c©u. VÝ dô 1: Thªm tr¹ng ng÷ chØ n¬i chèn cho c©u: a................, em gióp bè mÑ lµm nh÷ng c«ng viÖc gia ®×nh b................, em rÊt ch¨m chó nghe gi¶ng vµ h¨ng h¸i ph¸t biÓu. c................., hoa ®· në. Theo t«i, v× phÇn nµy t«i cha trùc tiÕp gi¶ng d¹y nhng ë ch¬ng tr×nh líp 4 cò nã kh«ng cã nh÷ng chi tiÕt cô thÓ râ rµng nh vËy nªn viÖc h×nh thµnh kiÕn thøc khã kh¨n h¬n. Cßn ®èi víi d¹ng bµi tËp nµy t«i sÏ tæ chøc cho häc sinh lµm viÖc theo nhãm (3 nhãm øng víi 3 tæ), mçi tæ mét c©u. T«i cã gîi ý (víi häc sinh yÕu): Em gióp bè mÑ lµm nh÷ng c«ng viÖc gia ®×nh t¹i ®©u? Häc sinh rÊt dÔ ph¸t hiÖn v× ®©y lµ c¸c t×nh huèng rÊt quen thuéc víi häc sinh nªn còng kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i híng dÉn cô thÓ. T¬ng tù nh vËy lµ tr¹ng ng÷ chØ thêi gian còng rÊt ®¬n gi¶n. Víi tr¹ng ng÷ chØ môc ®Ých häc sinh cã thÓ m¾c. VÝ dô 2: T×m c¸c tr¹ng ng÷ thÝch hîp chØ môc ®Ých ®Ó ®iÒn vµo chç trèng: a).............., x· em võa ®µo mét con m¬ng. b).............., chóng em quyÕt t©m häc tËp vµ rÌn luyÖn thËt tèt. c)..............., em ph¶i n¨ng tËp thÓ dôc. Gi¸o viªn cÇn híng dÉn h/s ®Õn viÖc hiÓu: Môc ®Ých cña ®µo m¬ng ®Ó lµm g×? QuyÕt t©m..........tèt ®Ó dµnh ®îc g×? TËp thÓ dôc cã lîi g×? VÝ dô 3: Tr¹ng ng÷ chØ ph¬ng tiÖn cã d¹ng bµi tËp: T×m tr¹ng ng÷ chØ thêi gian trong c¸c c©u sau - B»ng mét giäng th©n t×nh, thÇy khuyªn chóng em g¾ng häc bµi, lµm bµi ®Çy ®ñ. 11 - Víi ãc quan s¸t tinh tÕ vµ ®«i bµn tay khÐo lÐo, ngêi ho¹ sÜ d©n gian ®· s¸ng t¹o nªn nh÷ng bøc tranh lµng Hå næi tiÕng. Häc sinh ®· biÕt: Tr¹ng ng÷ chØ ph¬ng tiÖn thêng më ®Çu b»ng c¸c tõ “b»ng, víi” vµ tr¶ lêi cho c¸c c©u hái: b»ng c¸i g×, víi c¸i g×? Nªn bµi nµy t«i chi cho häc sinh dïng bót ch× g¹ch ch©n tr¹ng ng÷ c¸ nh©n vµ nªu miÖng tríc líp, theo t«i häc sinh sÏ kh«ng khã kh¨n g×?. Nh vËy møc ®é khã cña bµi tËp khong phô thuéc vµo c¸c lo¹i, c¸c d¹ng bµi tËp mµ phô thuéc vµo chÝnh ng÷ liÖu ®a ra cho häc sinh. Víi c¸c bµi tËp LuyÖn tõ vµ c©u cña häc sinh líp 4. NhiÒu yªu cÇu trong s¸ch gi¸o khoa t«i còng cÇn ph©n tÝch cho nhiÒu ®èi tîng häc sinh. §èi víi häc sinh kh¸, giái t«i thêng gµi thªm ho¹t ®éng tiÕp nèi. Víi häc sinh trung b×nh, häc sinh yÕu chän nh÷ng ng÷ liÖu cô thÓ râ rµng ®Ó häc sinh dÔ x¸c nhËn. VÝ dô: Víi d¹ng bµi më réng vèn tõ ý chÝ – nghÞ lùc. ViÕt mét ®o¹n v¨n ng¾n nãi vÒ mét ngêi cã ý chÝ, nghÞ lùc nªn ®ax vît qua nhiÒu thö th¸ch, ®¹t ®îc thµnh c«ng. Víi häc sinh kh¸, giái t«i cho häc sinh ph©n tÝch yªu cÇu ®Ò bµi sau ®ã viÕt ngay vµo nh¸p. Víi häc sinh trung b×nh vµ yÕu t«i híng dÉn häc sinh sö dông c¸c tõ ng÷ thuéc chñ ®Ò ý chÝ – nghÞ lùc ®· häc ®Ó viÕt. Hái häc sinh vÒ ngêi em ®Þnh viÕt (häc sinh yÕu t«i cßn hái vÒ ngêi em ®Þnh viÕt cã nh÷ng phÈm chÊt g×). Quan t©m ®Õn ®èi tîng häc sinh trong gi¶ng d¹y chÝnh lµ chó ý ®Õn viÖc n©ng cao chÊt lîng häc sinh giái ®Ó båi dìng vµ n©ng cao chÊt lîng ®¹i trµ. §ã lµ viÖc lµm quan träng vµ kh«ng thÓ thiÕu trong qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y. Mét ®iÒu t«i còng rÊt quan t©m ®ã lµ viÖc tr×nh bµy cña häc sinh. C¸c em lµm bµi cã thÓ tèt nhng c¸ch tr×nh bµy bè côc bµi lµm cña häc sinh cßn lµ c¶ mét vÊn ®Ò cÇn chÊn chØnh. Trong qu¸ tr×nh nghiªn cøu, thö nghiÖm vµ tÝch cùc t×m tßi ph¬ng ph¸p tæ chøc cho häc sinh lµm c¸c d¹ng bµi tËp LuyÖn tõ vµ c©u. Tr¶i qua mét häc kú «n tËp cïng thêi gian ¸p dông ph¬ng ph¸p nghiªn cøu t«i ®· tiÕn hµnh kh¶o s¸t ®Ó xem sù chuyÓn biÕn cña häc sinh sau khi ®· ®îc ho¹t ®éng s«i næi trong giê luyÖn tõ vµ c©u gi¶i quyÕt c¸c bµi tËp víi líp 4B do t«i chñ nhiÖm. §Ò bµi: §äc thÇm bµi “VÒ th¨m bµ” vµ tr¶ lêi c©u hái sau: 1) Trong bµi “VÒ th¨m bµ” tõ nµo cïng nghÜa víi tõ “hiÒn” 2) C©u “LÇn nµo trë vÒ víi bµ, Thanh còng thÊy b×nh yªn vµ thong th¶ nh thÕ” cã mÊy ®éng tõ, tÝnh tõ? a. Mét ®éng tõ, 2 tÝnh tõ. C¸c tõ ®ã lµ: - §éng tõ - TÝnh tõ b. Hai ®éng tõ, 2 tÝnh tõ. C¸c tõ ®ã lµ: - §éng tõ - TÝnh tõ c. Hai ®éng tõ, 1 tÝnh tõ. C¸c tõ ®ã lµ: - §éng tõ 12 - TÝnh tõ 3) C©u “Ch¸u ®· vÒ ®Êy ?” ®îc dïng lµm g×? a. Dïng ®Ò hái. b. Dïng ®Ó yªu cÇu, ®Ò nghÞ. c. Dïng thay lêi chµo. 4) Trong c©u “ Sù im lÆng lµm Thanh m·i míi cÊt ® îc tiÕng gäi khÏ” bé phËn nµo lµ chñ ng÷? a. Thanh b. Sù yªn lÆng c. Sù yªn lÆng lµm Thanh. KÕt qu¶ thu ®îc: Tæng sã líp 4B cã 36 em. SL 14 Giái % 39,2 SL 16 Kh¸ Trung b×nh SL % 6 16 % 44,8 III. D¹y thùc nghiÖm trªn líp ®èi chøng. SL 0 YÕu % 0 Kh«ng chØ dõng l¹i ph¹m vi nghiªn cøu trong líp, t«i ®· ¸p dông kinh nghiÖm ®æi míi nµy vµo líp cïng khèi lµ líp 4C (líp ®èi chøng). Líp 4C cã 35 häc sinh. Tríc tiªn t«i sö dông ngay bµi kh¶o s¸t cña líp 4B (líp t«i d¹y) ë giai ®o¹n cuèi ®Ó kh¶o s¸t líp 4A, kÕt qu¶ thu ®îc nh sau: Giái : 7 em chiÕm 20% Kh¸ : 9 em chiÕm 25,6% TB : 11 em chiÕm 31,4% YÕu : 8 em chiÕm 23% §iÒu nµy chøng tá ph¬ng ph¸p tæ chøc cho häc sinh häc c¸c bµi tËp LuyÖn tõ vµ c©u lµ rÊt quan träng, nã quyÕt ®Þnh rÊt nhiÒu ®Õn kÕt qu¶ häc tËp cña häc sinh. Cïng víi viÖc nghiªn cøu cña m×nh, kÕt hîp víi gi¸o viªn chñ nhiÖm líp, phæ biÕn kinh nghiÖm tæ chøc ph¬ng ph¸p d¹y häc tèt cho häc sinh x¸c ®Þnh râ yªu cÇu cña bµi, tæ chøc cho c¸c em ®îc ho¹t ®éng cã hiÖu qu¶, häc sinh ®îc híng dÉn thùc hµnh phï hîp víi néi dung tõng bµi. DÇn dÇn c¸c em ®· h×nh thµnh ®îc thãi quen lµm viÖc cã kÕ ho¹ch, linh ho¹t víi tõng d¹ng bµi. Sau mét thêi gian híng dÉn líp 4C, t«i ra mét ®Ò kh¶o s¸t. §Ò bµi: “Chó chuån chuån níc míi ®Ñp lµm sao. Mµu vµng trªn lng chó l¾p l¸nh, bèn c¸nh máng nh giÊy b«ng. C¸i ®Çu trßn vµ hai con m¾t long lanh nh thuû tinh”. H·y x¸c ®Þnh: Tõ ®¬n, tõ ghÐp, tõ l¸y. Trong c¸c tõ ®ã ®©u lµ danh tõ, ®éng tõ, tÝnh tõ. §Ët mét c©u víi 1 tõ ®¬n, tõ ghÐp, tõ l¸y em võa t×m ®îc. KÕt qu¶ ®¹t ®îc nh sau: Giái : 11 em chiÕm 31,4% Kh¸ : 15 em chiÕm 43,6% TB : 05 em chiÕm 14% YÕu : 04 em chiÕm 11% 13 Víi kÕt qu¶ thu ®îc ë viÖc d¹y thùc nghiÖm trªn líp ®èi chøng t«i cµng v÷ng vµng tin tëng vµo viÖc vËn dông ph¬ng ph¸p tæ chøc d¹y c¸c d¹ng bµi tËp LuyÖn tõ vµ c©u cho häc sinh líp 4 cã hiÖu qu¶. KÕt luËn I. KÕt qu¶ nghiªn cøu ®¹t ®îc. Thùc hiÖn ®Ò tµi nµy, khi häc sinh ®· ®îc cñng cè, kh¾c s©u, më réng vµ rÌn kÜ n¨ng luyÖn tËp thùc hµnh vÒ c¸c d¹ng bµi tËp “LuyÖn tõ vµ c©u” líp 4 t«i thÊy kÕt qu¶ cña viÖc lµm ®ã nh sau: - Häc sinh ®îc tæ chøc ho¹t ®éng mét c¸ch ®éc lËp, t×m tßi kiÕn thøc, tÇm nhËn thøc ®èi víi mäi ®èi tîng häc sinh lµ phï hîp, nªn häc sinh tiÕp thu mét c¸ch cã hiÖu qu¶. - C¸c em biÕt dùa vµo kiÕn thøc lý thuyÕt ®Ó vËn dông lµm c¸c bµi tËp mét c¸ch chñ ®éng. - Víi ph¬ng ph¸p tæ chøc nµy häc sinh n¾m kiÕn thøc mét c¸ch s©u s¾c cã c¬ së, ®îc ®èi chøng qua nhËn xÐt cña b¹n, cña gi¸o viªn. - C¸c em ®· h×nh thµnh ®îc thãi quen ®äc kü bµi, x¸c ®Þnh yªu cÇu cña bµi. Kh«ng cßn t×nh tr¹ng bá sãt yªu cÇu cña ®Ò bµi. - Häc sinh cã ý thøc rÌn c¸ch tr×nh bµy s¹ch sÏ, khoa häc, biÕt dïng tõ ®Æt c©u hîp lý. Ngoµi ra häc sinh cßn cã thªm thãi quen kiÓm tra, so¸t l¹i bµi cña m×nh. - Qua viÖc gi¶ng d¹y theo dâi kÕt qu¶ cña häc sinh qua c¸c giê kiÓm tra, bµi kiÓm tra ®Þnh kú cña häc sinh t«i thÊy: Häc sinh s½n sµng ®ãn nhËn m«n “LuyÖn tõ vµ c©u” bÊt kú lóc nµo. §ã còng nãi lªn häc sinh ®· b¾t ®Çu yªu thÝch m«n häc, m¹nh d¹n nªu ý kiÕn cña m×nh. - Tuy kÕt qu¶ t«i nªu trªn hÕt søc s¬ lîc vµ ë ph¹m vi nhá, song nã còng gãp phÇn ®éng viªn t«i trong c«ng t¸c gi¶ng d¹y häc sinh nãi chung, ph¸t hiÖn båi dìng nh÷ng häc sinh kh¸, giái, phô ®¹o häc sinh yÕu nãi riªng. BÐ nhá nh vËy nhng v« cïng quan träng ®èi víi mét gi¸o viªn cßn non nít kinh nghiÖm nh t«i trong viÖc th¸o gì khã kh¨n, trong viÖc t×m ra ph¬ng ph¸p tæ chøc d¹y c¸c d¹ng bµi tËp “LuÖn tõ vµ c©u” cho häc sinh cña m×nh. II- Bµi häc kinh nghiÖm. D¹y häc c¸c d¹ng bµi tËp “LuyÖn tõ vµ c©u” cho häc sinh líp 4 gióp häc sinh n¾m ®îc kiÕn thøc trong ph©n m«n “LuyÖn tõ vµ c©u” cung cÊp: Häc sinh hiÓu ®îc tõ míi, ph¸t triÓn kÜ n¨ng, kü x¶o sö dông tõ ng÷, häc sinh cßn biÕt nhËn diÖn x¸c ®Þnh c¸c d¹ng bµi tËp, ph©n tÝch kü, chÝnh x¸c yªu cÇu cña ®Ò bµi, tõ ®ã cã híng cho ho¹t ®éng häc tËp cña m×nh. §Ó ®¹t ®îc c¸c ®iÒu ®ã, ngêi gi¸o viªn cÇn chó ý: - Trong qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y gi¸o viªn kh«ng nªn nãng véi, mµ ph¶i b×nh tÜnh trong thêi gian kh«ng ph¶i ngµy 1 ngµy 2. §Æc biÖt lu«n xem xÐt ph¬ng ph¸p gi¶ng d¹y cña m×nh ®Ó ®iÒu chØnh ph¬ng ph¸p sao cho phï hîp víi viÖc nhËn thøc cña häc sinh, g©y ®îc høng thó häc tËp cho c¸c em. 14 - Ph¶i nghiªn cøu ®Ó nhËn thøc râ vÒ vÞ trÝ, nhiÖm vô cña phÇn kiÕn thøc võa d¹y. - Lu ý qu¸ tr×nh gi¶m t¶i ®Ò ®iÒu chØnh sao cho phï hîp víi ®Æc ®iÓm häc sinh líp m×nh, ®Ò ra híng gi¶i quyÕt cho viÖc c©n chØnh thèng nhÊt gi¶m t¶i. - Kh«ng ngõng häc hái trao ®æi víi ®ång nghiÖp ®Ó nghiªn cøu ®æi míi ph¬ng ph¸p d¹y vµ häc nh»m n©ng cao chÊt lîng. Trong gi¶ng d¹y, gi¸o viªn kh«ng ®îc ¸p ®Æt häc sinh mµ coi nhiÖm vô häc cña häc sinh lµ quan träng, lµ nh©n tè chñ yÕu cho kÕt qu¶ gi¸o dôc. Lu«n gîi më kh¸m ph¸ t×m tßi biÖn ph¸p tèt nhÊt cho häc sinh n¾m ch¾c kiÕn thøc. RÌn cho häc sinh c¸ch t duy th«ng minh, s¸ng t¹o, lµm viÖc ®éc lËp, n©ng cao kÕt qu¶ tù häc cña m×nh: T¹o cho häc sinh cã niÒm vui trong häc tËp, cã høng thó ®Æc biÖt trong häc tËp. Gi¸o viªn lu«n lu«n gi¶i quyÕt t×nh huèng víng m¾c cho häc sinh. - Gi¸o viªn ph¶i t«n träng nghiªm tóc thùc hiÖn gi¸o dôc, gi¶ng d¹y theo nguyªn t¾c tõ nh÷ng ®iÒu ®¬n gi¶n míi ®Õn n©ng cao, kh¾c s©u...§Ó häc sinh n¾m v÷ng viÖc gi¶i quyÕt c¸c bµi tËp “LuyÖn tõ vµ c©u”, gi¸o viªn còng cÇn lu ý ®iÓm sau: + T×m ra ph¬ng ph¸p tæ chøc sao cho phï hîp víi tõng d¹ng bµi tËp. + Ph©n biÖt cho häc sinh híng gi¶i quyÕt cho c¸c d¹ng bµi kh¸c nhau. Häc sinh cÇn n¾m ®îc c¸c bíc tiÕn hµnh mét bµi tËp. CÇn tæ chøc cho häc sinh theo c¸c h×nh thøc tæ chøc cã thÓ theo nhãm, c¸ nh©n, cã thÓ lµm viÖc c¶ líp ®Ó ph¸t huy tèt hiÖu qu¶ giê d¹y. - Lu ý cho häc sinh c¸ch tr×nh bµy s¹ch sÏ, khoa häc, rÌn ch÷ viÕt ®Ñp ®óng chÝnh t¶ cho häc sinh. III. Ph¹m vi, ®iÒu kiÖn ¸p dông vµ híng tiÕp tôc nghiªn cøu. ViÖc d¹y c¸c bµi tËp “LuyÖn tõ vµ c©u”cho häc sinh líp 4 lµ vÊn ®Ò hÕt søc nan gi¶i v× thêi gian cã h¹n vµ n¨ng lùc tr×nh ®é b¶n th©n cßn nhiÒu h¹n chÕ nªn t«i míi chØ nghiªn cøu ®îc t×m ra ph¬ng ph¸p tæ chøc mét giê d¹y c¸c d¹ng bµi tËp “LuyÖn tõ vµ c©u”. PhÇn nghiªn cøu cã thÓ cha s©u, cha s¸t, t«i thiÕt nghÜ nÕu chØ nghiªn cøu trong ph¹m vi cña ®Ò tµi nµy th× cha ®ñ v× thÕ trong t¬ng lai nÕu cã ®iÒu kiÖn tiÕp tôc nghiªn cøu, t«i høa sÏ nghiªn cøu hoµn thiÖn h¬n. - §Ò tµi nµy chØ cã thÓ ¸p dông, vËn dông trong ph¹m vi ë tiÕt “LuyÖn tõ vµ c©u” cña häc sinh líp 4. IV. Nh÷ng h¹n chÕ: NÕu kh«ng ®îc gi¸o viªn gîi më, ®Ò ra ph¬ng ph¸p tæ chøc cô thÓ cho tõng d¹ng bµi th× häc sinh sÏ rÊt ng¹i häc m«n nµy vµ kh«ng hiÓu b¶n chÊt cña c¸c bµi tËp cÇn khai th¸c c¸i g×?. C¸c häc sinh líp 4 tÇm nhËn thøc cßn h¹n chÕ, thêi gian dµnh cho tiÕt bµi tËp cßn Ýt nªn viÖc rÌn cho häc sinh cã kÜ n¨ng kÜ x¶o cßn cha ®Çy ®ñ vµ hÖ thèng. V. Nh÷ng ®Ò xuÊt. D¹y c¸c d¹ng bµi tËp “LuyÖn tõ vµ c©u” lµ nguån cung cÊp vèn tõ, lèi diÔn ®¹t båi dìng t duy v¨n häc cho häc sinh. Muèn vËy: * §èi víi häc sinh: C¸c em cÇn quan t©m, x¸c ®Þnh ®îc tÇm quan träng cña m«n nµy. C¸c em cÇn ®îc ®éng viªn, khÝch lÖ kÞp thêi, ®óng lóc cña mäi ngêi ®Ó 15 kÝch thÝch c¸c em cã nhiÒu cè g¾ng v¬n lªn trong häc tËp, ®ã chÝnh lµ gia ®×nh – nhµ trêng x· héi. * §èi víi gi¸o viªn: Kh«ng ngõng häc hái t×m tßi tÝch luü kinh nghiÖm tõ ®ång nghiÖp, tõ th«ng tin, s¸ch vë vµ tõ chÝnh häc sinh. + N¾m ch¾c néi dung ch¬ng tr×nh, ý ®å cña s¸ch gi¸o khoa, d¹y s¸t ®èi tîng häc sinh, lùa chän ph¬ng ph¸p h×nh thøc tæ chøc phï hîp víi mçi d¹ng bµi. + CÇn x¸c ®Þnh kh«ng ph¶i d¹y bµi khã, bµi n©ng cao th× häc sinh míi giái. + §Æc biÖt ph¶i t©m huyÕt víi nghÒ, lu«n ®Æt häc sinh lµ trung t©m, cã tr¸ch nhiÖm víi viÖc häc cña häc sinh vµ bµi d¹y cña m×nh. §éng viªn gÇn gòi gióp ®ì häc sinh. * §èi víi nhµ trêng vµ c¸c cÊp qu¶n lý: Nhµ trêng cÇn t¹o ®iÒu kiÖn c¬ së vËt chÊt ®Ó gi¸o viªn vµ häc sinh cã thÓ häc tËp n©ng cao kiÕn thøc. + T¹o ®iÒu kiÖn ®Ó gi¸o viªn n©ng cao tay nghÒ qua viÖc cung cÊp c¸c lo¹i s¸ch tham kh¶o, trang thiÕt bÞ phôc vô bé m«n. + §éng viªn khuyÕn khÝch kÞp thêi nh÷ng gi¸o viªn, häc sinh ®¹t nhiÒu thµnh tÝch cao trong gi¶ng d¹y vµ häc tËp. + Quan t©m x©y dùng vµ båi dìng ®éi ngò gi¸o viªn cã tr×nh ®é chuyªn m«n nghiÖp vô. RÊt mong sù gãp ý cña c¸c ®ång nghiÖp ®Ó chóng ta cã h¬ng gi¶i quyÕt tiÕp theo cho viÖc n©ng cao chÊt lîng d¹y vµ häc ph©n m«n “LuyÖn tõ vµ c©u” nãi riªng vµ ph©n m«n TiÕng ViÖt nãi chung, gãp phÇn gi¸o dôc häc sinh trë thµnh con ngêi ph¸t triÓn toµn diÖn. Xin ch©n thµnh c¶m ¬n! 16
- Xem thêm -