Phương pháp giải nhanh bài tập hóa học áp dụng cho bồi dưỡng học sinh giỏi

  • Số trang: 37 |
  • Loại file: DOC |
  • Lượt xem: 14 |
  • Lượt tải: 0
nguyen-thanhbinh

Đã đăng 8358 tài liệu

Mô tả:

Một số phương pháp giải nhanh bài tập hóa học¸p dông cho båi dìng häc sinh giái - phÇn A: ĐẶT VẤN ĐỀđđ I. LÝ do chän ®Ò tµi: B¸c Hå ®· nãi: “ V× lîi Ých mêi n¨m ph¶i trång c©y, v× lîi Ých tr¨m n¨m ph¶i trång ngêi”. C©u nãi ®ã cña B¸c thËt cã ý nghÜa. Chóng ta ®ang sèng trong thêi ®¹i c¸ch m¹ng khoa häc kü thuËt ph¸t triÓn kh«ng ngõng trong mäi lÜnh vùc ®êi sèng. §¶ng ta ®· l·nh ®¹o toµn d©n theo con ®êng c«ng nghiÖp ho¸ - hiÖn ®¹i ho¸, ®a níc ta trë thµnh mét níc c«ng n«ng nghiÖp ph¸t triÒn. §Ó ®¸p øng nhu cÇu ph¸t triÓn cña ®Êt níc, chóng ta cÇn ph¶i cã nhiÒu nh÷ng nh©n tµi, nh÷ng nhµ khoa häc giái, nh÷ng gi¸o s, kü s, b¸c sÜ giái trong mäi lÜnh vùc khoa häc còng nh ®êi sèng. V× vËy, viÖc ®µo t¹o mét thÕ hÖ trÎ cã ®Çy ®ñ phÈm chÊt vµ n¨ng lùc ®Ó ®¸p øng nhu cÇu ph¸t triÓn cña ®¸t níc lµ mét vÊn ®Ò cÇn thiÕt nh»m ®µo t¹o ®éng lùc gãp phµn ®a ®Êt níc ph¸t triÓn nhanh. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, sè häc sinh giái, sè häc sinh ®¹t gi¶i quèc tÕ ngµy cµng t¨ng. Bé gi¸o dôc ®· tæ chøc triÓn khai nh÷ng cuéc thi häc sinh giái c¸c cÊp, trong ®ã cã cuéc thi häc sinh giái m«n Ho¸ häc THCS lµ c¬ së vµ nÒn t¶ng cho c¸c cuéc thi quèc gia, quèc tÕ sau nµy. §Ó cã nh÷ng häc sinh giái m«n Ho¸, nh÷ng nh©n tµi trong ngµnh Ho¸ häc th× viÖc ph¸t hiÖn vµ båi dìng häc sinh giái Ho¸ häc lµ mét viÖc lµm hÕt søc quan träng vµ cÇn thiÕt. C«ng viÖc båi dìng häc sinh giái rÊt vÊt v¶, ®Ó häc sinh cã thÓ ph¸t triÓn ®îc tèi ®a kh¶ n¨ng t duy, søc s¸ng t¹o cña m×nh, th× ngêi gi¸o viªn cÇn cã nh÷ng ph¬ng ph¸p gi¶ng d¹y phï hîp, ®a ra ®îc nh÷ng c¸ch gi¶i c¬ b¶n, ®éc ®¸o. ChÝnh v× c¸c lÝ do trªn t«i ®· chän ®Ò tµi: “ Híng dÉn häc sinh mét sè ph¬ng ph¸p gióp gi¶i nhanh bµi tËp Ho¸ häc – Båi dìng häc sinh giái” . Víi mong muèn ®ãng gãp mét chót c«ng søc nhá bÐ cña m×nh vµo viÖc n©ng cao chÊt lîng d¹y häc, trong qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y. II. MôC §ÝCH Vµ NHIÖM Vô 1. Môc ®Ých §Ò tµi ®îc nghiªn cøu víi môc ®Ých: - Ph¸t triÓn ph¬ng ph¸p suy nghÜ ë tr×nh ®é cao phï hîp víi kh¶ n¨ng trÝ tuÖ cña HS. - Båi dìng sù lao ®éng, lµm viÖc s¸ng t¹o - Ph¸t triÓn c¸c kÜ n¨ng, ph¬ng ph¸p vµ th¸i ®é tù häc suèt ®êi Trần Đăng Hưng THCS Nhật Tân 1 Một số phương pháp giải nhanh bài tập hóa học¸p dông cho båi dìng häc sinh giái - - Trªn c¬ së nh÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n gi¸o viªn cung cÊp cho häc sinh mét sè ph¬ng ph¸p gióp häc sinh gi¶i nhanh ®îc bµi tËp Ho¸ häc. Qua ®ã gãp phÇn n©ng cao chÊt lîng ®éi tuyÓn häc sinh giái. 2. NhiÖm vô - Nghiªn cøu lÝ luËn vµ thùc tiÔn vÒ ®æi míi ph¬ng ph¸p d¹y häc Ho¸ häc. - Nghiªn cøu c¬ së lÝ thuyÕt vÒ c¸c ph¬ng ph¸p gi¶i bµi tËp ho¸ häc - Biªn so¹n vµ su tÇm mét sè bµi tËp ¸p dông cho mçi ph¬ng ph¸p. III. KH¸CH THÓ NGHI£N CøU Vµ §èI T¦îNG NGHI£N CøU 1. Kh¸ch thÓ nghiªn cøu Gi¸o viªn vµ c¸c häc sinh giái THCS 2. §èi tîng nghiªn cøu Mét sè ph¬ng ph¸p gi¶i bµi tËp Ho¸ häc. IV. Gi¶ thuyÕt khoa häc ViÖc gi¶ng d¹y, cung cÊp cho häc sinh mét sè ph¬ng ph¸p gi¶i bµi tËp ho¸ häc sÏ ®¹t hiÖu qu¶ cao khi ngêi GV biÕt lµm míi kiÕn thøc, biÕt sö dông hîp lý c¸c ph¬ng ph¸p gi¶i bµi to¸n Ho¸ häc. V. PH¦¥NG PH¸P NGHI£N CøU 1. Nghiªn cøu lÝ luËn. - Nghiªn cøu c¸c vÊn ®Ò lÝ luËn cã liªn quan ®Õn ®Ò tµi. - Nghiªn cøu c¸c tµi liÖu vÒ ph¬ng ph¸p gi¶i bµi tËp hãa häc. - Nghiªn cøu ph¬ng ph¸p d¹y mét sè c¸ch gi¶i bµi to¸n hãa häc. - Nghiªn cøu néi dung, cÊu tróc cña ch¬ng tr×nh ho¸ häc THCS. 2. §iÒu tra c¬ b¶n - Tham kh¶o ý kiÕn cña gi¸o viªn: Trao ®æi víi gi¸o viªn cã kinh nghiÖm vÒ d¹y ®éi tuyÓn häc sinh giái, cã kinh nghiÖm vÒ c¸ch d¹y c¸c ph¬ng ph¸p gi¶i nhanh bµi tËp ho¸ häc. - Th¨m dß ý kiÕn cña häc sinh Trần Đăng Hưng THCS Nhật Tân 2 Một số phương pháp giải nhanh bài tập hóa học¸p dông cho båi dìng häc sinh giái - PhÇn B: néi dung CH¦¥NG I TæNG QUAN VÒ C¥ Së Lý LUËN – c¬ së thùc tiÔn CñA §Ò TµI I. C¬ së lÝ luËn cña ®Ò tµi: 1. S¬ lîc vÒ båi dìng HSG: C¸c h×nh thøc gi¸o dôc HSG NhiÒu tµi liÖu kh¼ng ®Þnh: HSG cã thÓ häc b»ng nhiÒu c¸ch kh¸c nhau vµ tèc ®é nhanh h¬n so víi c¸c b¹n cïng líp v× thÕ cÇn cã mét Ch¬ng tr×nh HSG ®Ó ph¸t triÓn vµ ®¸p øng ®îc tµi n¨ng cña hä. Tõ ®iÓn b¸ch khoa Wikipedia trong môc Gi¸o dôc HSG (gifted education) nªu lªn c¸c h×nh thøc sau ®©y: - Líp riªng biÖt (Separate classes): HSG ®îc rÌn luyÖn trong mét líp hoÆc mét trêng häc riªng, thêng gäi lµ líp chuyªn, líp n¨ng khiÕu. Nhng líp hoÆc trêng chuyªn (®éc lËp) nµy cã nhiÖm vô hµng ®Çu lµ ®¸p øng c¸c ®ßi hái cho nh÷ng HSG vÒ lÝ thuyÕt (academically). H×nh thøc nµy ®ßi hái ë nhµ trêng rÊt nhiÒu ®iÒu kiÖn tõ viÖc b¶o vÖ HS, gióp ®ì vµ ®µo t¹o ph¸t triÓn chuyªn m«n cho gi¸o viªn ®Õn viÖc biªn so¹n ch¬ng tr×nh, bµi häc... - Ph¬ng ph¸p M«ng-te-x¬-ri (Montessori method): Trong mét líp HS chia thµnh ba nhãm tuæi, nhµ trêng mang l¹i cho HS nh÷ng c¬ héi vît lªn so víi c¸c b¹n cïng nhãm tuæi. Ph¬ng ph¸p nµy ®ßi hái ph¶i x©y dùng ®îc c¸c møc ®é kh¸ tù do, nã hÕt søc cã lîi cho nh÷ng HSG trong h×nh thøc häc tËp víi tèc ®é cao. - T¨ng gia tèc (Acceleration): Nh÷ng HS xuÊt s¾c xÕp vµo mét líp cã tr×nh ®é cao víi nhiÒu tµi liÖu t¬ng øng víi kh¶ n¨ng cña mçi HS. Mét sè trêng §¹i häc, Cao ®¼ng ®Ò nghÞ hoµn thµnh ch¬ng tr×nh nhanh h¬n ®Ó HS cã thÓ häc bËc häc trªn sím Trần Đăng Hưng THCS Nhật Tân 3 Một số phương pháp giải nhanh bài tập hóa học¸p dông cho båi dìng häc sinh giái - h¬n. Nhng híng tiÕp cËn giíi thiÖu HSG víi nh÷ng tµi liÖu lÝ thuyÕt t¬ng øng víi kh¶ n¨ng cña chóng còng dÔ lµm cho HS xa rêi x· héi. - Häc t¸ch rêi (Pull-out) mét phÇn thêi gian theo líp HSG, phÇn cßn l¹i häc líp thêng. - Lµm giµu tri thøc (Enrichment) toµn bé thêi gian HS häc theo líp b×nh thêng, nhng nhËn tµi liÖu më réng ®Ó thö søc, tù häc ë nhµ. - D¹y ë nhµ (Homeschooling) mét nöa thêi gian häc t¹i nhµ häc líp, nhãm, häc cã cè vÊn (mentor) hoÆc mét thÇy mét trß (tutor) vµ kh«ng cÇn d¹y. - Trêng mïa hÌ (Summer school) bao gåm nhiÒu course häc ®îc tæ chøc vµo mïa hÌ. - Së thÝch riªng (Hobby) mét sè m«n thÓ thao nh cê vua ®îc tæ chøc dµnh ®Ó cho HS thö trÝ tuÖ sau giê häc ë trêng. PhÇn lín c¸c níc ®Òu chó ý båi dìng HSG tõ TiÓu häc. C¸ch tæ chøc d¹y häc còng rÊt ®a d¹ng: cã níc tæ chøc thµnh líp, trêng riªng... mét sè níc tæ chøc díi h×nh thøc tù chän hoÆc course häc mïa hÌ, mét sè níc do c¸c trung t©m t nh©n hoÆc c¸c trêng ®¹i häc ®¶m nhËn... Tuy vËy, còng cã mét sè níc kh«ng cã trêng líp chuyªn cho HSG nh NhËt B¶n vµ mét sè bang cña Hoa kú. Ch¼ng h¹n: Tõ 2001, víi ®¹o luËt “Kh«ng mét ®øa trÎ nµo bÞ bá r¬i” (No Child Left Behind) gi¸o dôc HSG ë Georgia vÒ c¬ b¶n bÞ ph¸ bá. NhiÒu trêng kh«ng cßn lµ trêng riªng, líp riªng cho HSG, víi t tëng c¸c HSG cÇn cã trong c¸c líp b×nh thêng nh»m gióp c¸c trêng lÊp lç hæng vÒ chÊt lîng vµ nhµ trêng cã thÓ ®¸p øng nhu cÇu gi¸o dôc HSG th«ng qua c¸c nhãm víi tr×nh ®é cao. ChÝnh v× thÕ vÊn ®Ò båi dìng HSG ®· trë thµnh vÊn ®Ò thêi sù g©y nhiÒu tranh luËn: “NhiÒu nhµ GD ®Ò nghÞ ®a HSG vµo c¸c líp b×nh thêng víi nhiÒu HS cã tr×nh ®é vµ kh¶ n¨ng kh¸c nhau, víi mét ph¬ng ph¸p gi¸o dôc nh nhau. Tuy nhiªn nhiÒu dÊu hiÖu chøng tá r»ng gi¸o viªn c¸c líp b×nh thêng kh«ng ®îc ®µo t¹o vµ gióp ®ì t¬ng xøng víi ch¬ng tr×nh d¹y cho HSG. NhiÒu nhµ GD còng cho r»ng nh÷ng HS d©n téc Ýt ngêi vµ kh«ng cã ®iÒu kiÖn kinh tÕ còng kh«ng tiÕp nhËn ®îc ch¬ng tr×nh gi¸o dôc dµnh cho HSG. Trong khi quü dµnh cho GD chung lµ cã h¹n nªn sÏ ¶nh hëng nhiÒu tíi hiÖu qu¶ ®µo t¹o tµi n¨ng vµ HS giái”. 2. Ph¬ng ph¸p d¹y häc tÝch cùc Víi c«ng t¸c båi dìng häc sinh giái th× ngêi thÇy cÇn t×m ra ph¬ng ph¸p d¹y häc tÝch cùc h¬n ®Ó t¨ng hiÖu qu¶ d¹y vµ häc. D¹y cho häc sinh c¸ch häc chñ ®éng, Trần Đăng Hưng THCS Nhật Tân 4 Một số phương pháp giải nhanh bài tập hóa học¸p dông cho båi dìng häc sinh giái - c¸ch häc suèt ®êi, c¸ch häc nh÷ng ®iÒu mµ thùc tÕ ®ßi hái. D¹y tèt ngµy nay kh«ng thÓ chØ cã thÇy gi¶ng, trß ghi, ®µo t¹o theo nhng g× ®· l¹c hËu, kh«ng cßn phï hîp thùc tiÔn. D¹y tèt theo quan ®iÓm míi ®· ®Æt ra nh÷ng ®ßi hái míi cho ngêi thÇy ph¶i cã nh÷ng ®iÒu chØnh phï hîp vÒ néi dung, c¸ch thøc, ph¬ng ph¸p truyÒn thô. 3. N©ng cao tÝnh tÝch cùc trong d¹y vµ häc D¹y tèt lµ n©ng cao tÝnh tÝch cùc trong d¹y vµ häc (d¹y – häc tÝch cùc). Khi ®ã c«ng lao cña thÇy kh«ng tÝnh b»ng ®· d¹y ®îc bao nhiªu, mµ lµ d¹y thÕ nµo, nhng tèt nhÊt lµ xem häc sinh ®· häc ®îc bao nhiªu. Ph¬ng ph¸p daþ - häc tÝch cùc ®Æt ngêi häc ë vÞ trÝ trung t©m, cßn ngêi thÇy ®Æt ë vÞ trÝ cao h¬n vµ khã kh¨n h¬n: vÞ trÝ t¹o ra c¸c ®iÒu kiÖn ®Ó viÖc häc ®îc thuËn lîi. ThÇy trë thµnh ngêi híng dÉn. Trong gi¶ng d¹y, dÔ nhÊt l¸ nãi, bëi vËy tõ “ngêi d¹y” trë thµnh “ngêi híng dÉn” lµ ®iÒu kh«ng dÔ dµng. Nã ®ßi hái c«ng søc, trÝ ãc, t©m huyÕt tõ phÝa thÇy. Kh«ng cã “d¹y tÝch cùc” th× kh«ng thÓ cã “häc tÝch cùc”. Do vËy, “kh«ng thÇy ®è mµy lµm nªn” cµng lµ mét ch©n lý. 4. Vai trß cña c¸c ph¬ng ph¸p gi¶i bµi tËp Ho¸ häc: - Gióp cho HS cã thÓ ph¸t triÓn tèt kh¶ n¨ng t duy, ãc s¸ng t¹o Hãa häc. - T¹o cho HS cã niÒm say mª khoa häc. - Gióp HS cã thÓ gi¶i nhanh c¸c bµi tËp Ho¸ häc, cã ý nghÜa lín víi h×nh thøc thi tr¾c nghiÖm sau nµy khi häc sinh lªn cÊp 3. II. C¬ së thùc tiÔn: Bé m«n Hãa häc ë trung häc c¬ së HS chØ míi tiÕp xóc tõ líp 8, nhng néi dung ®a ®Õn cho häc sinh t¬ng ®èi nhiÒu. PhÇn lín c¸c kiÕn thøc HS chØ häc ë møc ®é s¬ khai, nh÷ng häc sinh xuÊt s¾c m«n Hãa häc kh«ng nhiÒu, nh÷ng häc sinh häc tèt ho¸ còng chØ dõng l¹i ë mét møc ®é nhÊt ®Þnh. Trong khi ®ã néi dung thi ®µnh cho HS ®«i khi qu¸ s©u, qu¸ khã nÕu häc sinh kh«ng ®îc trang bÞ c¸c ph¬ng ph¸p gi¶i bµi tËp. V× vËy, trong qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y gi¸o viªn ph¶i cung cÊp nh÷ng ph¬ng ph¸p phï hîp ®Ó häc sinh nhanh chãng n¾m b¾t ®îc c¸ch gi¶i cña mçi lo¹i bµi tËp vµ vËn dông linh ho¹t, s¸ng t¹o mçi ph¬ng ph¸p ®ã. Trần Đăng Hưng THCS Nhật Tân 5 Một số phương pháp giải nhanh bài tập hóa học¸p dông cho båi dìng häc sinh giái - Ch¬ng II Néi dung thùc hiÖn I. S¬ bé vÒ c¸c ph¬ng ph¸p gióp gi¶i nhanh bµi tËp ho¸ häc: - Tríc sù ph¸t triÓn m¹nh mÏ cña khoa häc, sù bïng næ cña c«ng nghÖ th«ng tin, sù ®æi míi ph¬ng ph¸p d¹y häc nãi chung, ®æi míi ph¬ng ph¸p d¹y häc bé m«n ho¸ nãi riªng, ®Ó ®¸p øng ®îc xu thÕ ®æi míi ®ßi hái ngêi thÇy ph¶i kh«ng ngõng ®æi míi ph¬ng ph¸p gi¶ng d¹y, kh«ng ngõng lµm míi kiÕn thøc cña m×nh. §Æc biÖt lµ ®èi víi c«ng t¸c båi dìng häc sinh giái, ®Ó ph¸t huy ®îc tèi ®a kh¶ n¨ng cña HS th× ngêi thÇy ®ãng vai trß lµ ngêi híng dÉn, dÉn d¾t c¸c em chñ ®éng t×m ra kiÕn thøc, khuyÕn khÝch c¸c em t×m ra nh÷ng c¸ch gi¶i nhanh vµ ®éc ®¸o trªn c¬ së cung cÊp, híng dÉn cho c¸c em mét sè ph¬ng ph¸p c¬ b¶n. - Trong ®Ò tµi nµy t«i xin ®a ra mét sè ph¬ng ph¸p gióp gi¶i nhanh bµi tËp ho¸ häc phï hîp víi løa tuæi häc sinh THCS nh sau: + Ph¬ng ph¸p dùa vµo nh÷ng dÊu hiÖu ®Æc biÖt + Ph¬ng ph¸p s¬ ®å ®êng chÐo. + Ph¬ng ph¸p t¨ng - gi¶m khèi lîng. + Ph¬ng ph¸p ¸p dông c¸c ®Þnh luËt b¶o toµn nguyªn tè – b¶o toµn khèi lîng. + Ph¬ng ph¸p trung b×nh. II. C¸c ph¬ng ph¸p gióp gi¶i nhanh bµi tËp ho¸ häc: Trần Đăng Hưng THCS Nhật Tân 6 Một số phương pháp giải nhanh bài tập hóa học¸p dông cho båi dìng häc sinh giái - 1. Ph¬ng ph¸p dùa vµo c¸c dÊu hiÖu ®Æc biÖt: a. Dùa vµo ®iÓm ®Æc biÖt vÒ nguyªn tö khèi (NTK) hoÆc ph©n tö khèi (PTK). VÝ dô 1: Cho c¸c chÊt sau FeS; FeS2; FeO; Fe2O3; Fe3O4; FeSO3; FeSO4; Fe2(SO4)3. C¸c chÊt cã % vÒ khèi lîng cña Fe gi¶m dÇn lµ: A. FeO; FeS2; Fe2O3; FeS; Fe3O4; FeSO4; Fe2(SO4)3 B. FeS2; FeO; Fe2O3; Fe3O4; FeSO4; FeSO3; Fe2(SO4)3; FeS; FeSO4. C. FeO; Fe3O4; Fe2O3; FeS; FeS2; FeSO3; FeSO4; Fe2(SO4)3. D. Fe3O4; Fe2O3; FeO; FeS; FeS2; FeSO3; FeSO4; Fe2(SO4)3. Ta thÊy c¸c chÊt trong bµi lµ nh÷ng hîp chÊt chøa 2 hoÆc 3 nguyªn tử lµ Fe; S; O. Vµ NTK cña S = 2 lÇn NTK cña O, do ®ã cã thÓ quy c¸c hîp chÊt trªn thµnh hîp chÊt chØ chøa nguyªn tè Fe vµ nguyªn tè O. KÕt qu¶ thu ®îc nh sau: Trong FeS gåm 1Fe; 2O; FeS2 gåm 1 Fe; 4O; FeO gåm 1Fe; 1O; Fe2O3 gåm 1 Fe ; 1,5 O ; FeSO3 gåm 1Fe; 5O; FeSO4 gåm 1Fe; 6O. Sau ®ã so s¸nh tØ lÖ gi÷a sè nguyªn tö Fe víi sè nguyªn tö O sÏ ®îc kÕt qu¶: §¸p ¸n C. Víi c¸ch lµm nªu trªn, häc sinh cã thÓ gi¶i quyÕt mét sè bµi tËp t¬ng tù: VÝ dô 2. Cho c¸c chÊt Cu2S; CuS; CuO; Cu2O. Hai chÊt cã % khèi lîng Cu nh nhau lµ: A. CuO vµ CuS C. CuS vµ Cu2O B. Cu2S vµ CuO D. Cu2S vµ Cu2O Víi trêng hîp c¸c hîp chÊt cïng chøa mét nguyªn tè th× cã thÓ nhËn xÐt ®Ó lµm nhanh nh bµi tËp sau: VÝ dô 3: Oxit nµo díi ®©y giµu oxi nhÊt (hµm lîng % cña oxi lín nhÊt): Al2O3; P2O5; Fe2O3; Cl2O7; N2O3; MgO; MnO2. Lêi gi¶i: Trần Đăng Hưng THCS Nhật Tân 7 Một số phương pháp giải nhanh bài tập hóa học¸p dông cho båi dìng häc sinh giái - NÕu mét nguyªn tö oxi kÕt hîp víi mét sè ®¬n vÞ khèi lîng cµng nhá cña nguyªn tè kia th× hµm lîng % cña oxi cµng lín. VÝ dô: Trong MgO mét nguyªn tö oxi kÕt hîp víi 24 ®¬n vÞ cña Mg sÏ cã hµm lîng % lín h¬n CaO, v× trong CaO mét nguyªn tö O kÕt hîp víi 40 ®¬n vÞ cña Ca. Nh vËy trong c©u hái trªn bá qua c¸c oxit Al 2O3; Fe2O3; MgO vµ MnO2, chØ cÇn tÝnh mét nguyªn tö oxi kÕt hîp víi mÊy ®¬n vÞ nguyªn tö kia: Trong N2O3 1 nguyªn tö O øng víi P2O5 : 2.31  10 5 Cl2O7: 2.35,5  10 7 VËy N2O3 giµu oxi nhÊt: %O = 2.14 9.3 3 ®¬n vÞ khèi lîng nguyªn tö N 3.16 100% 63,16% 2.14  3.16 VÝ dô 4: Cho m gam hçn hîp A gåm CuO vµ Fe 2O3 t¸c dông hÕt víi dung dÞch HCl thu ®îc 2 muèi cã sè mol b»ng nhau. % khèi lîng cña CuO vµ Fe2O3 lÇn lît lµ: A. 20% - 80% C. 40% - 60% B. 30% - 70% D. 50% - 50% Lêi gi¶i (Dùa vµo nhËn xÐt PTK cña c¸c hîp chÊt kh¸c nhau nhng h¬n kÐm nhau 1 sè lÇn . NÕu cã cïng 1 khèi lîng cña hai chÊt sÏ suy ra sè mol cña chóng sÏ h¬n kÐm nhau tõng Êy lÇn) NhËn xÐt: PTK cña Fe2O3 = 2.PTK cña CuO CuO + 2HCl  CuCl2 + H2O a mol (1) a mol Fe2O3 + 6HCl  2FeCl3 + 3 H2O (2) b mol 2b mol Do ®ã theo PT(1) vµ (2) ta cã: a = 2b. Khèi lîng cña CuO = 80a. Fe2O3 = 0,5a.160 = 80a Trần Đăng Hưng THCS Nhật Tân 8 Một số phương pháp giải nhanh bài tập hóa học¸p dông cho båi dìng häc sinh giái - §¸p ¸n D. Qua c¸c vÝ dô trªn cho thÊy: râ rµng viÖc häc sinh vËn dông nh÷ng ®iÓm ®Æc biÖt vÒ nguyªn tö khèi hoÆc ph©n tö khèi gióp viÖc t×m ra ®¸p ¸n rÊt dÔ dµng, nhanh chãng vµ h¹n chÕ ®îc sai sãt . b. T×m nhanh ®¸p ¸n bµi tËp tr¾c nghiÖm b»ng c¸ch dùa vµo NTK hoÆc PTK b»ng nhau cña c¸c chÊt. VÝ dô 1: §Ó hoµ tan hoµn toµn a gam hçn hîp gåm bét CaO vµ Fe cÇn võa ®ñ 250ml dung dÞch HCl 2M. Gi¸ trÞ cña a lµ: A. 11g B. 12g Fe + 2 HCl  FeCl2 + H2 C. 13g D. 14g (1) CaO + 2HCl  CaCl2 + H2O (2) NhËn xÐt: Ta thÊy NTK cña Fe = PTK cña CaO = 56, vµ tû lÖ sè mol cña 2 ph¶n øng nh nhau. Nªn: nhh = 1 2 nHCl = 0,5:2 = 0,25 (mol). Do vËy mhh= 0,25.56 = 14 (g) §¸p ¸n D. VÝ dô 2: §Ó hoµ tan hoµn toµn 12,345g Cu(OH)2 cÇn võa ®ñ dung dÞch chøa a(g) H2SO4 gi¸ trÞ cña a lµ: A. 11,345 g B. 12,345 g C. 13,456 g D. 14,345 g §¸p ¸n B. Cu(OH)2 + H2SO4  CuSO4 + 2H2O Do PTK cña hai chÊt b»ng nhau tû lÖ sè mol ph¶n øng lµ 1: 1  nCu(OH)2 = nH2SO4  mCu(OH)2 = mH2SO4 = a = 12,345 VÝ dô 3: §Ó t¸c dông võa hÕt 5,6g Fe cÇn võa ®ñ V(ml) dung dÞch HCl. NÕu còng dïng V(ml) HCl trªn ®Ó hoµ tan hÕt CaO th× khèi lîng CaO cÇn dïng lµ: A. 5,4 g B. 5,5 g C. 5.6 g D. 5,7 g. §¸p ¸n C Hai chÊt cã Kl mol b»ng nhau, PT (1), (2)  tû lÖ sè mol nh nhau  KL b»ng nhau = 5,6g Trần Đăng Hưng THCS Nhật Tân 9 Một số phương pháp giải nhanh bài tập hóa học¸p dông cho båi dìng häc sinh giái - VÝ dô 4: Cho a gam hçn hîp KHCO3 vµ CaCO3 t¸c dông hÕt víi dung dÞch HCl. KhÝ tho¸t ra dÇn vµo dung dÞch Ba(OH)2 ®ñ ®îc 1,97g kÕt tña. Gݸ trÞ cña a lµ: A. 1g B. 2g KHCO3 + HCl  KCl + H2O + CO2 C.3g D. 4g (1) CaCO3 + 2HCl  CaCl2 + H2O + CO2 (2) Ba(OH)2 + CO2  BaCO3 + H2O (3) KHCO3 vµ CaCO3 cã KL mol b»ng nhau b»ng 100 (1), (2), (3)  nhh = nCO2 = nBaCO3 = 1,97/197 = 0,01 a = 0,01. 100 = 1g §¸p ¸n A 2. Ph¬ng ph¸p s¬ ®å ®êng chÐo: Bµi to¸n trén lÉn c¸c chÊt víi nhau lµ mét d¹ng bµi hay gÆp trong ch¬ng tr×nh hãa häc. Ta cã thÓ gi¶i bµi tËp d¹ng nµy theo nhiÒu c¸ch kh¸c nhau, song c¸ch gi¶i nhanh nhÊt lµ “ ph¬ng ph¸p s¬ ®å ®êng chÐo”. a. Quy t¾c ®êng chÐo ¸p dông cho dung dÞch: Cã thÓ ¸p dông quy t¾c ®êng chÐo ®Ó tÝnh to¸n nhanh. Quy t¾c ®êng chÐo chØ ®îc ¸p dông khi: - HoÆc trén lÉn 2 dung dÞch chøa cïng mét chÊt tan duy nhÊt. Hai dung dÞch cïng lo¹i nång ®é vµ chØ kh¸c nhau vÒ chØ sè nång ®é. - HoÆc khi pha lo·ng dung dÞch (gi÷ nguyªn lîng chÊt tan, thªm dung m«i). Dung m«i ®îc coi lµ dung dÞch cã nång ®é b»ng 0. - HoÆc thªm chÊt tan khan, nguyªn chÊt(xem nh nång ®é 100%) vµo dung dÞch cã s½n. - HoÆc thªm tinh thÓ ngËm níc vµo níc, thªm tinh thÓ ngËm níc vµo dung dÞch. Nguyªn t¾c: Trén lÉn 2 dung dÞch: Dung dÞch 1: cã khèi lîng m1, thÓ tÝch V1, nång ®é C1 (C% hoÆc CM), khèi lîng riªng d1. Dung dÞch 2: cã khèi lîng m2, thÓ tÝch V2, nång ®é C2 (C2 > C1), khèi lîng riªng d2. Trần Đăng Hưng THCS Nhật Tân 10 Một số phương pháp giải nhanh bài tập hóa học¸p dông cho båi dìng häc sinh giái - Dung dÞch thu ®îc cã m = m1 + m2, V = V1 + V2, nång ®é C (C1 < C < C2), khèi lîng riªng d. S¬ ®å ®êng chÐo vµ c«ng thøc t¬ng øng víi mçi trêng hîp lµ: *) §èi víi nång ®é % vÒ khèi lîng: m1 C1 m2 C2 |C2 - C| C *) §èi víi nång ®é mol/lÝt: V1 C1 V2 C2 C *)§èi víi khèi lîng riªng: m1 | C 2  C |  (1) m 2 | C1  C | m1 | C 2  C |  (1) m 2 | C1  C | |C1 - C| |C2 - C| V1 | C 2  C |  V2 | C1  C | |C1 - C| m1 | C 2  C |  (1) m 2 | C1  C | Khi sö dông s¬ ®å ®êng chÐo ta cÇn chó ý: *) ChÊt r¾n coi nh dung dÞch cã C = 100% *) Dung m«i coi nh dung dÞch cã C = 0% *) Khèi lîng riªng cña H2O lµ d = 1 g/ml b. Quy t¾c ®êng chÐo ¸p dông cho hçn hîp khÝ: (2) m1 | C 2  C |  (1) m 2 | C1  C | Hçn hîp khÝ còng ®îc xem nh lµ mét dung dÞch-dung dÞch khÝ. NÕu biÕt  M cña 2 khÝ cô thÓ, cã thÓ t×m tØ lÖ mol hoÆc tØ lÖ thÓ tÝch gi÷a chóng b»ng quy t¾c ®êng chÐo më réng sau ®©y: Khí 1 n1, V1 M1 M2 - M M Khí 2 n2, V2 M2 M1 - M  n1 V1 M 2  M   n 2 V2 M  M1 (Chän M2> M1) Sau ®©y lµ mét sè vÝ dô sö dông ph¬ng ph¸p ®êng chÐo trong tÝnh to¸n pha chÕ dung dÞch D¹ng 1: TÝnh to¸n pha chÕ dung dÞch VÝ dô 1: §Ó thu ®îc dung dÞch HCl 25% cÇn lÊy m1 gam dung dÞch HCl 45% pha víi m2 gam dung dÞch HCl 15%. TÝnh tØ lÖ m1/m2 ? Híng dÉn gi¶i: Trần Đăng Hưng THCS Nhật Tân 11 Một số phương pháp giải nhanh bài tập hóa học¸p dông cho båi dìng häc sinh giái - ¸p dông c«ng thøc (1): m1 | 15  25 | 10 1    m 2 |45  25| 20 2 VÝ dô 2: §Ó pha ®îc 500 ml dung dÞch níc muèi sinh lÝ (C = 0,9%) cÇn lÊy V ml dung dÞch NaCl 3%. TÝnh gi¸ trÞ cña V? Híng dÉn gi¶i: Ta cã s¬ ®å: V1(NaCl) 3 |0 - 0,9| V2(H2O) 0 0,9 |3 - 0,9| 0,9  V1  2,1  0,9 500 150 (ml) Ph¬ng ph¸p nµy kh«ng nh÷ng h÷u Ých trong viÖc pha chÕ c¸c dung dÞch mµ cßn cã thÓ ¸p dông cho c¸c trêng hîp ®Æc biÖt h¬n, nh pha mét chÊt r¾n vµo dung dÞch. Khi ®ã ph¶i chuyÓn nång ®é cña chÊt r¾n nguyªn chÊt thµnh nång ®é t¬ng øng víi lîng chÊt tan trong dung dÞch. VÝ dô 3: : Hßa tan 200 gam SO3 vµo m gam dung dÞch H2SO4 49% ta ®îc dung dÞch H2SO4 78,4%. TÝnh gi¸ trÞ cña m? Híng dÉn gi¶i: Ph¬ng tr×nh ph¶n øng: SO3 + H2O H2SO4 100 gam SO3 98 100 122,5 gam H2SO4 80 Nång ®é dung dÞch H2SO4 t¬ng øng: 122,5% Gäi m1, m2 lÇn lît lµ khèi lîng SO3 vµ dung dÞch H2SO4 49% cÇn lÊy. Theo (1) ta cã: m1 | 49  78,4 | 29,4   m 2 | 122,5  78,4 | 44,1  m2  44,1 200 300 (gam) 29,4 VÝ dô 4: CÇn lÊy bao nhiªu gam tinh thÓ CuSO4.5H2O vµ bao nhiªu gam dung dÞch CuSO4 8% ®Ó pha thµnh 280 gam dung dÞch CuSO4 16%? A. 180 gam vµ 100gam B. 200gam vµ 80 gam C. 60 gam vµ 220 gam D. 40 gam vµ 240 gam Híng dÉn gi¶i: Coi CuSO4.5H2O lµ dung dÞch CuSO4 cã nång ®é: C%  Trần Đăng Hưng 160 .100% 64% 250 THCS Nhật Tân 12 Một số phương pháp giải nhanh bài tập hóa học¸p dông cho båi dìng häc sinh giái - ¸p dông c«ng thøc (1) ta cã: m1 8 40   => m 2 48 240 §¸p ¸n D §iÓm lÝ thó cña s¬ ®å ®êng chÐo lµ ë chç ph¬ng ph¸p nµy cßn cã thÓ dïng ®Ó tÝnh nhanh kÕt qu¶ cña nhiÒu d¹ng bµi tËp hãa häc kh¸c. Sau ®©y ta lÇn lît xÐt c¸c d¹ng bµi tËp nµy. D¹ng 2: TÝnh tØ lÖ thÓ tÝch hçn hîp 2 khÝ VÝ dô 1: Mét hçn hîp gåm O2, O3 ë ®iÒu kiÖn tiªu chuÈn cã tØ khèi ®èi víi hi®ro lµ 18. Thµnh phÇn % vÒ thÓ tÝch cña O3 trong hçn hîp lµ bao nhiªu? Híng dÉn gi¶i: ¸p dông s¬ ®å ®êng chÐo: VO M1= 48 3 VO M2= 32 M = 18.2 =36 2 V 4 1 |32 - 36| |48 - 36| 1 O  V 12 3  %VO  3  1 100% 25% O 3 3 2 VÝ dô 2: CÇn trén 2 thÓ tÝch metan víi mét thÓ tÝch ®ång ®¼ng X cña metan ®Ó thu ®îc hçn hîp khÝ cã tØ khèi h¬i so víi hi®ro b»ng 15. X lµ: A. C3H8 B. C4H10 C. C5H12 D. C6H14 Híng dÉn gi¶i: Ta cã s¬ ®å ®êng chÐo: VCH M1= 16 4 VM M2 = M2 M = 15.2 =30 2 VCH4  V  M 2 |M2 - 30| |16 - 30| | M 2 - 30 | 2   | M 2 - 30 | 28 14 1  M2 = 58  14n + 2 = 58  n = 4 X lµ: C4H10  §¸p ¸n B. D¹ng 3: Bµi to¸n hçn hîp 2 chÊt v« c¬ cña 2 kim lo¹i cã cïng tÝnh chÊt hãa häc Trần Đăng Hưng THCS Nhật Tân 13 Một số phương pháp giải nhanh bài tập hóa học¸p dông cho båi dìng häc sinh giái - VÝ dô 1: Hßa tan 3,164 gam hçn hîp 2 muèi CaCO3 vµ BaCO3 b»ng dung dÞch HCl d, thu ®îc 448 ml khÝ CO2 (®ktc). Thµnh phÇn % sè mol cña BaCO 3 trong hçn hîp lµ bao nhiªu? Híng dÉn gi¶i: n CO 2  0,448 3,164 158,2 0,02 (mol)  M  0,02 22,4 ¸p dông s¬ ®å ®êng chÐo: BaCO3(M1= 197) CaCO3(M2 = 100)  %n BaCO  3 M=158,2 |100 - 158,2| = 58,2 |197 - 158,2| = 38,8 58,2 100% 60% 58,2  38,8 ¸p dông: D¹ng 4: Bµi to¸n trén 2 quÆng cña cïng mét kim lo¹i §©y lµ mét d¹ng bµi mµ nÕu gi¶i theo c¸ch th«ng thêng lµ kh¸ dµi dßng, phøc t¹p. Tuy nhiªn nÕu sö dông s¬ ®å ®êng chÐo th× viÖc t×m ra kÕt qu¶ trë nªn ®¬n gi¶n vµ nhanh chãng h¬n nhiÒu. §Ó cã thÓ ¸p dông ®îc s¬ ®å ®êng chÐo, ta coi c¸c quÆng nh mét “dung dÞch” mµ “chÊt tan” lµ kim lo¹i ®ang xÐt, vµ “nång ®é” cña “chÊt tan” chÝnh lµ hµm l îng % vÒ khèi lîng cña kim lo¹i trong quÆng. VÝ dô : A lµ quÆng hematit chøa 60% Fe2O3. B lµ quÆng manhetit chøa 69,6% Fe3O4. Trén m1 tÊn quÆng A víi m2 tÊn quÆng B thu ®îc quÆng C, mµ tõ 1 tÊn quÆng C cã thÓ ®iÒu chÕ ®îc 0,5 tÊn gang chøa 4% cacbon. TÝnh tØ lÖ m1/m2 ? Híng dÉn gi¶i: Sè kg Fe cã trong 1 tÊn cña mçi quÆng lµ: +) QuÆng A chøa: 60 112 1000  420 (kg) 100 160 +) QuÆng B chøa: 69,6 168 1000  504 (kg) 100 232 +) QuÆng C chøa: 500 1   4   480 (kg) 100  S¬ ®å ®êng chÐo: Trần Đăng Hưng THCS Nhật Tân 14 Một số phương pháp giải nhanh bài tập hóa học¸p dông cho båi dìng häc sinh giái mA 420 mB 504  |504 - 480| = 24 480 |420 - 480| = 60 m A 24 2   m B 60 5 C¸ch 2: + 1 tÊn A cã 0,6 tÊn Fe2O3 cã 0,42 tÊn Fe  trong A cã 42% Fe + 1 tÊn B cã 69,6 tÊn Fe3O4 cã 0,504 tÊn Fe  trong B cã 50,4% Fe) + trong C cã 0.48. 100 = 48% Fe Sau ®ã ¸p dông s¬ ®å ®êng chÐo gièng C% cña dung dÞch Bµi tËp ¸p dông C©u 1: Khèi lîng cña CuSO4.5H2O cÇn thªm vµo 300gam dung dÞch CuSO4 10% ®Ó thu ®îc dung dÞch CuSO4 25% lµ bao nhiªu? §¸p ¸n: 115,4gam C©u 2: CÇn bao nhiªu gam CuSO4.5H2O vµo 450gam dung dÞch CuSO4 4% ®Ó ®îc dung dÞch CuSO4 10%? §¸p ¸n: 50 gam C©u 3: CÇn lÊy bao nhiªu gam oleum 71% ®Ó khi cho vµo 800 gam dung dÞch H2SO4 20% th× thu ®îc dung dÞch H2SO4 90%? §¸p ¸n: 2153,8 gam C©u 4: TÝnh lîng tinh thÓ axetat ®ång (CH3COO)2Cu.H2O vµ dung dÞch axetat ®ång 5 ®Ó ®iÒu chÕ 430 gam dung dÞch axetat ®ång 20%? §¸p ¸n: 355 gam vµ 75 gam. C©u 5: Muèn cã dung dÞch FeSO4 cã nång ®é 3,8% th× khèi lîng FeSO4.7H2O lµ bao nhiªu khi hoµ tan vµo 372,2 gam níc? §¸p ¸n: 27,8 gam C©u 6: Cho tinh thÓ CuSO4.5H2O hoµ tan vµo 400 gam dung dÞch CuSO4 2% ®Ó thu ®îc dung dÞch CuSO4 cã nång ®é 1M ( D = 1,1g/ml ). TÝnh khèi lîng tinh thÓ cÇn dïng? §¸p ¸n: 101,47 gam C©u 7: §é tan cña AgNO3 ë 800C lµ 668 gam vµ ë 200C lµ 222 gam. Khèi lîng AgNO3 kÕt tinh khái dung dÞch khi lµm l¹nh 400 gam dung dÞch b·o hoµ ë 800C xuèng 200C lµ bao nhiªu gam ? §¸p ¸n: 261,3 gam Trần Đăng Hưng THCS Nhật Tân 15 Một số phương pháp giải nhanh bài tập hóa học¸p dông cho båi dìng häc sinh giái - C©u 8: BiÕt ®é tan cña NaCl ë 900C vµ 200C lÇn lît lµ 50 gam vµ 36 gam. Khèi lîng tinh thÓ NaCl t¸ch ra khi lµm l¹nh 450 gam dung dÞch b·o hoµ ë 900C xuèng ®Õn 200C lµ bao nhiªu? §¸p ¸n: 42 gam C©u 9: Hoµ tan 55 gam hçn hîp Na 2CO3, Na2SO3 b»ng 500ml axit H2SO4 1M th× võa ®ñ thu ®îc 1 muèi trung hoµ duy nhÊt vµ hçn hîp khÝ X. Thµnh phÇn % thÓ tÝch hçn hîp khÝ X lµ: A. 80% CO2, 20%SO2 B. 70% CO2, 30%SO2 C. 60% CO2, 40% SO2 D. 50% CO2, 50% SO2. §¸p ¸n: A C©u 10: X lµ kho¸ng vËt cuprit chøa 45% Cu2O. Y lµ kho¸ng vËt tenorit chøa 70% CuO. CÇn trén X vµ Y theo tØ lÖ khèi lîng t  mX mY ®Ó ®îc quÆng C, mµ tõ 1 tÊn quÆng C cã thÓ ®iÒu chÕ ®îc tèi ®a 0,5 tÊn ®ång nguyªn chÊt. Gi¸ trÞ cña t lµ: A. 5/3 B. 5/4 C. 4/5 D. 3/5 §¸p ¸n: D C©u 11: X lµ quÆng hematit chøa 60% Fe2O3. Y lµ quÆng manhetit chøa 69,6% Fe3O4. Trén a tÊn quÆng X víi b tÊn quÆng Y thu ®îc quÆng Z, mµ tõ 1 tÊn quÆng Z cã thÓ ®iÒu chÕ ®îc 0,5 tÊn gang chøa 4% cacbon. TØ lÖ a/b lµ: A. 5/2 B. 4/3 C. 3/4 D. 2/5 §¸p ¸n: D C©u 12: Hoµ tan hoµn toµn 34,85 gam hçn hîp 2 muèi BaCO3, Na2SO3 b»ng dung dÞch HCl thu ®îc 4,48 lÝt khÝ CO2 ( ®ktc ). Sè mol BaCO3 trong hçn hîp lµ: A. 0,20 B. 0,15 C. 0,10 D. 0,05 §¸p ¸n: B C©u 13: NhiÖt ph©n hoµn toµn 108 gam hçn hîp X gåm Na 2CO3, NaHCO3 ®îc chÊt r¾n Y cã khèi lîng b»ng 75,4% khèi lîng cña X. Khèi lîng NaHCO3 cã trong X lµ: A. 54,0 gam B. 27,0gam C. 72,0 gam D. 36,0 gam §¸p ¸n: C C©u 14: §èt ch¸y hoµn toµn 21,0 gam d©y s¾t trong kh«ng khÝ thu ®îc 29,4 gam hçn hîp c¸c oxit Fe2O3, Fe3O4. Khèi lîng Fe2O3 t¹o thµnh lµ: A. 12,0 gam B. 13,5 gam C. 16.5 gam D. 18.0 gam §¸p ¸n: A Trªn ®©y lµ mét sè tæng kÕt vÒ viÖc sö dông ph¬ng ph¸p s¬ ®å ®êng chÐo trong gi¶i nhanh bµi to¸n hãa häc. C¸c d¹ng bµi tËp nµy rÊt ®a d¹ng, v× vËy ®ßi hái Trần Đăng Hưng THCS Nhật Tân 16 Một số phương pháp giải nhanh bài tập hóa học¸p dông cho båi dìng häc sinh giái - chóng ta ph¶i n¾m v÷ng ph¬ng ph¸p song còng cÇn ph¶i cã sù vËn dông mét c¸ch linh ho¹t ®èi víi tõng trêng hîp cô thÓ. §Ó lµm ®îc ®iÒu nµy cÇn ph¶i cã sù suy nghÜ, t×m tßi ®Ó cã thÓ h×nh thµnh vµ hoµn thiÖn kÜ n¨ng gi¶i to¸n cña m×nh. 3. Ph¬ng ph¸p ¸p dông ®Þnh luËt b¶o toµn nguyªn tè - b¶o toµn khèi lîng – B¶o toµn e a. ¸p dông ®Þnh luËt b¶o toµn nguyªn tè: Nguyªn t¾c chung cña ph¬ng ph¸p nµy lµ dùa vµo ®Þnh luËt b¶o toµn nguyªn tè (BTNT): “Trong c¸c ph¶n øng hãa häc th«ng thêng, c¸c nguyªn tè lu«n ®îc b¶o toµn”. §iÒu nµy cã nghÜa lµ: “ Tæng sè mol nguyªn tö cña mét nguyªn tè X bÊt k× tríc vµ sau ph¶n øng lµ lu«n b»ng nhau”. VÝ dô 1: Hçn hîp chÊt r¾n A gåm 0,1 mol Fe2O3 vµ 0,1 mol Fe3O4. Hßa tan hoµn toµn A b»ng dung dÞch HCl d, thu ®îc dung dÞch B. Cho NaOH d vµo B, thu ®îc kÕt tña C. Läc lÊy kÕt tña, röa s¹ch råi ®em nung trong kh«ng khÝ ®Õn khèi lîng kh«ng ®æi thu ®îc m gam chÊt r¾n D. TÝnh m. Híng dÉn gi¶i C¸c ph¶n øng hãa häc x¶y ra: 2FeCl3 + 3H2O Fe2O3 + 6HCl FeCl2 + 2FeCl3 + 4H2O Fe3O4 + 8HCl NaCl + H2O NaOH + HCl 2NaOH + FeCl2 NaCl + Fe(OH)2 3NaOH + FeCl3 3NaCl + Fe(OH)3 4Fe(OH)3 4Fe(OH)2 + 2H2O + O2 2Fe(OH)3 Fe2O3 + 3H2O Theo c¸c ph¬ng tr×nh ph¶n øng ta cã s¬ ®å: Fe 2 O 3 : 0,1 mol (r¾n D) Fe 3O4: 0,1 mol ¸p dông ®Þnh luËt b¶o toµn nguyªn tè ®èi víi Fe: n Fe (trongD) = 0,1.2 + 0,1.3 =0,5 (mol) Cã: nD = 0,5 0,25 (mol) 2 Nªn : mD= 0,25.160 = 40 (gam). Trần Đăng Hưng THCS Nhật Tân 17 Một số phương pháp giải nhanh bài tập hóa học¸p dông cho båi dìng häc sinh giái - VÝ dô 2: (6)§èt ch¸y 9,8g bét Fe trong kh«ng khÝ thu ®îc hçn hîp r¾n X gåm FeO, Fe3O4 vµ Fe2O3. §Ó hoµ tan X cÇn dïng võa hÕt 500ml dung dÞch HNO3 1,6M, thu ®îc V lÝt khÝ NO ( s¶n phÈm khö duy nhÊt, ®o ë ®ktc).Gi¸ trÞ cña V lµ: A. 6,16lÝt B. 10,08 lÝt C. 11,76lÝt D. 14,0 lÝt Lêi gi¶i: S¬ ®å ph¶n øng: Fe + O2  X + HNO3  Fe(NO3)3 + NO Theo b¶o toµn nguyªn tè víi Fe: Sè mol Fe(NO3)3 = Sè mol Fe = 0,175(mol) Theo b¶o toµn nguyªn tè víi N: Sè mol NO = Sè molHNO3 - 3 Sè mol Fe(NO3)3 0,175(mol = 0,5.1,6 – 3.0,175 = 0,275(mol) V = 0,275. 22,4 = 6,16 (lÝt) VËy ®¸p ¸n A VÝ dô 3: Khö hoµn toµn 17,6g hçn hîp Fe; FeO; Fe 2O3 cÇn võa ®ñ 4,48l CO (ë ®ktc). Khèi lîng Fe thu ®îc lµ: A. 14,5 g B. 15,5 g C. 16,5 g D. 14,4 g Lêi gi¶i : PTHH: FeO + CO O t  Fe2O3 + 3CO Fe + CO2 O t   2 Fe + 3CO2  Tæng sè mol CO cÇn dïng: 4,48 : 22,4 = 0,2 (mol) NhËn xÐt: Theo PT nhËn thÊy: nCO = nO cña oxit Fe = 0,2 (mol) Nªn mFe = m hçn hîp – mO trong oxit Fe = 17,6 – 16.0,2 = 14,4 (g) Bµi tËp ¸p dông Bµi tËp 1 : Hçn hîp chÊt r¾n A gåm 0,1 mol Fe 2O3 vµ 0,1 mol Fe3O4. Hoµ tan hoµn toµn A b»ng dung dÞch HCl d thu ®îc dung dÞch B. Cho NaOH d vµo B, thu ®îc kÕt tña C. Läc lÊy kÕt tña, ®em nung trong kh«ng khÝ ®Õn khèi lîng kh«ng ®æi thu ®îc m g chÊt r¾n D. Gi¸ trÞ cña m lµ: A. 30 g Trần Đăng Hưng B. 10 g C. 40 g D. 20 g THCS Nhật Tân 18 Một số phương pháp giải nhanh bài tập hóa học¸p dông cho båi dìng häc sinh giái - §¸p ¸n C. Bµi tËp 2: (1)Khö 20,6 g hçn hîp A gåm Fe, FeO, Fe 2O3 b»ng 2,24 lÝt khÝ CO ë nhiÖt ®é cao (®ktc) .Thu ®îc m g s¾t . Gi¸ trÞ cña m lµ: A. 18 g B. 19 g C. 19,5 g D. 20 g §¸p ¸n B. Bµi tËp 3: Khö hçn hîp A gåm FeO, Fe3O4 vµ Fe2O3 b»ng khÝ m lÝt CO ë nhiÖt ®é cao thu ®îc 40 g hçn hîp chÊt r¾n X vµ 6,72 lÝt khÝ CO2 (®ktc). Gi¸ trÞ cña m lµ: A. 5,6 B. 2,24 C. 10,08 D. 6,72 §¸p ¸n D. b. ¸p dông ®Þnh luËt b¶o toµn khèi lîng: §Þnh luËt b¶o toµn khèi lîng (§LBTKL): “Tæng khèi lîng c¸c chÊt tham gia ph¶n øng b»ng tæng khèi lîng c¸c s¶n phÈm” . “ Khi c« c¹n dung dÞch th× khèi lîng hçn hîp muèi thu ®îc b»ng tæng khèi lîng c¸c nguyªn tè kim lo¹i vµ gèc axit.” gióp ta gi¶i bµi to¸n hãa häc mét c¸ch ®¬n gi¶n, nhanh chãng. VÝ dô 1: Hçn hîp A gåm 0,1 mol etylen glicol vµ 0,2 mol chÊt X. §Ó ®èt ch¸y hoµn toµn hçn hîp A cÇn 21,28 lÝt O2 (®ktc) vµ thu ®îc 35,2 gam CO2 vµ 19,8 gam H2O. TÝnh khèi lîng ph©n tö X (biÕt X chØ chøa C, H, O). Híng dÉn gi¶i: Ta cã c¸c ph¬ng tr×nh ph¶n øng ch¸y: 2C2H6O2 + 5O2 4CO2 + 6H2O X + O2  CO2 + H2O ¸p dông §LBTKL: mX = mCO2 + mH2O -( m C2 H 6O2 + mO 2 ) 21,28    m X 35,2  19,8   0,1 62  32  18,4 (g) 22,4   Khèi lîng ph©n tö cña X: MX= 18,4 92 (gam/mol) 0,2 VÝ dô 2 : Hoµ tan hoµn toµn 3,22 g hçn hîp X gåm Fe, Mg, Zn b»ng mét lîng võa ®ñ dung dÞch axit sunfuric lo·ng, thu ®îc 1,344 lit H2 (®ktc) vµ dung dÞch chøa m gam muèi. Gi¸ trÞ cña m lµ : A. 8,98g Trần Đăng Hưng B. 9,52g C. 10,27g D. 7,25 g THCS Nhật Tân 19 Một số phương pháp giải nhanh bài tập hóa học¸p dông cho båi dìng häc sinh giái - Lêi gi¶i : Ph¬ng tr×nh chung : M + H2SO4  MSO4 + nH2  Theo ph¶n øng : nH 2 SO 4 = nH 2 = 1,344: 22,4 = 0,06 (mol) ¸p dông ®Þnh luËt b¶o toµn khèi lîng : mmuèi = mX + mH 2 SO 4 - mH 2 = 3,22 + 98.0,06 – 2.0,06 = 8,98 g Chän ®¸p ¸n A VÝ dô 3 : Cho 21g hçn hîp 3 kim lo¹i Fe, Zn, Al, tan hoµn toµn trong dung dÞch H2SO4 0,5M, thu ®îc 6,72lÝt khÝ hi®ro(ë 0oC; 2atm) . Khèi lîng muèi khan thu ®îc sau khi c« c¹n dung dÞch vµ thÓ tÝch dung dÞch axit tèi thiÓu cÇn dïng lµ: A. 78,6g vµ 1,2lÝt B. 87,9g vµ 2,1 lÝt C. 79,8g vµ 1,2lÝt C. 78,9g vµ 2,1lÝt Lêi gi¶i: n H2 = P.V R.T 2.6,72 = 0,082.273 = 0,6 mol Ph¬ng tr×nh ph¶n øng d¹ng tæng qu¸t: + nH2SO4  M2(SO4)n + n H2  2M Tõ tØ lÖ ph¶n øng ta cã: nH 2 SO 4 = nH 2 = 0,6 (mol) ¸p dông ®Þnh luËt b¶o toµn khèi lîng ta cã: mkim lo¹i + maxit sunfuric = m muèi khan + mhi®ro suy ra mmuèi khan = 21 + 98. 0,6 - 2. 0,6 = 78,6 (g) Vdung dÞch axitsunfuric = 0,6 : 0,5 = 1,2 (l) VËy ®¸p ¸n A lµ ®óng Bµi tËp ¸p dông C©u 1: Khö m g hçn hîp A gåm CuO, FeO, Fe3O4 vµ Fe2O3 b»ng khÝ CO ë nhiÖt ®é cao thu ®îc 40 g hçn hîp chÊt r¾n X vµ 13,2 g khÝ CO2. Gi¸ trÞ cña m lµ: A. 44,8 g Trần Đăng Hưng B. 37,8 g C. 43,8 g D. 83,7 g THCS Nhật Tân 20
- Xem thêm -