Tài liệu Tổng hợp kiến thức ngữ văn lớp 9

  • Số trang: 186 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 57 |
  • Lượt tải: 0
vndoc

Đã đăng 7399 tài liệu

Mô tả:

VnDoc - Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí Tổng hợp kiến thức Ngữ văn lớp 9 - Kiến thức cơ bản Ngữ Văn lớp 9 PhÇn I: Néi dung «n tËp v¨n häc trung ®¹i B¶ng hÖ thèng c¸c t¸c gi¶, t¸c phÈm v¨n häc trung ®¹i häc ë líp 9 TT 1 2 3 Tªn ®o¹n trÝch ChuyÖn ng­êi con g¸i Nam X­¬ng 16 trong 20 truyÖn truyÒn kú m¹n lôc. M­în cèt truyÖn “Vî chµng Tr­¬ng” ChuyÖn cò trong phñ chóa TrÞnh ViÕt kho¶ng ®Çu ®êi NguyÔn (®Çu TK XIX) Håi thø 14 cña Hoµng Lª nhÊt thèng trÝ Ph¶n ¸nh giai ®o¹n lÞch sö ®Çy biÕn ®éng cña XHPKVN cuèi TK XVIII 4 TruyÖn KiÒu §Çu TK XIX. M­în cèt truyÖn Kim V©n KiÒu cña Trung Quèc a ChÞ em Thuý KiÒu Tªn t¸c gi¶ NguyÔn D÷ (TK16) Néi dung chñ yÕu NghÖ thuËt chñ yÕu - Kh¼ng ®Þnh vÎ ®Ñp t©m hån truyÒn thèng cña ng­êi phô n÷ ViÖt Nam. - NiÒm c¶m th­¬ng sè phËn bi kÞch cña hä d­íi chÕ ®é phong kiÕn. - TruyÖn truyÒn kú viÕt b»ng ch÷ H¸n. - KÕt hîp nh÷ng yÕu tè hiÖn thùc vµ yÕu tè kú ¶o, hoang ®­êng víi c¸ch kÓ chuyÖn, x©y dùng nh©n vËt rÊt thµnh c«ng. Ph¹m §×nh Hæ §êi sèng xa hoa v« ®é cña bän vua chóa, quan l¹i (TL 18) phong kiÕn thêi vua Lª, chóa TrÞnh suy tµn Tuú bót ch÷ H¸n, ghi chÐp theo c¶m høng sù viÖc, c©u chuyÖn con ng­êi ®­¬ng thêi mét c¸ch cô thÓ, ch©n thùc, sinh ®éng. - H×nh ¶nh anh hïng d©n téc Quang Trung NguyÔn HuÖ víi chiÕn c«ng thÇn tèc vÜ ®¹i ®¹i ph¸ qu©n Thanh mïa xu©n 1789. - Sù th¶m h¹i cña qu©n t­íng T«n SÜ NghÞ vµ sè phËn bi ®¸t cña vua t«i Lª Chiªu Thèng ph¶n n­íc h¹i d©n. NguyÔn Du Cuéc ®êi vµ tÝnh c¸ch NguyÔn Du, vai trß vµ vÞ trÝ (TK 18 - 19) cña «ng trong lÞch sö v¨n häc ViÖt Nam. - TiÓu thuyÕt lÞch sö ch­¬ng håi viÕt b»ng ch÷ H¸n. - C¸ch kÓ chuyÖn nhanh gän, chän läc sù viÖc, kh¾c ho¹ nh©n vËt chñ yÕu qua hµnh ®éng vµ lêi nãi. Ng« Gia V¨n Ph¸i (Ng« Th× ChÝ, Ng« Th× Du TK 18) NguyÔn Du Tr©n träng ngîi ca vÎ ®Ñp cña chÞ em Thuý KiÒu. VÎ (TK 18 - 19) ®Ñp toµn bÝch cña nh÷ng thiÕu n÷ phong kiÕn. Qua ®ã dù c¶m vÒ kiÕp ng­êi tµi hoa b¹c mÖnh. - ThÓ hiÖn c¶m høng nh©n v¨n v¨n NguyÔn Du 1 - Giíi thiÖu t¸c gi¶, t¸c phÈm. TruyÖn th¬ N«m, lôc b¸t. - Tãm t¾t néi dung cèt chuyÖn, s¬ l­îc gi¸ trÞ néi dung vµ nghÖ thuËt (SGK) NghÖ thuËt ­íc lÖ cæ ®iÓn lÊy thiªn nhiªn lµm chuÈn mùc ®Ó t¶ vÎ ®Ñp con ng­êi. Kh¾c ho¹ râ nÐt ch©n dung chÞ em Thuý KiÒu. VnDoc - Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí Tổng hợp kiến thức Ngữ văn lớp 9 - Kiến thức cơ bản Ngữ Văn lớp 9 b C¶nh ngµy xu©n NguyÔn Du (TK 18 - 19) c KiÒu ë lÇu Ng­ng BÝch NguyÔn Du (TK 18 - 19) d M· Gi¸m Sinh mua KiÒu NguyÔn Du (TK 18 - 19) 5 Lôc V©n Tiªn cøu KiÒu NguyÖt Nga NguyÔn §×nh ChiÓu (TK19) Lôc V©n Tiªn gÆp n¹n NguyÔn §×nh ChiÓu (TK 19) Bøc tranh thiªn nhiªn, lÔ héi mïa xu©n t­¬i ®Ñp, trong s¸ng. C¶nh ngé c« ®¬n buån tñi vµ tÊm lßng thuû chung, hiÕu th¶o rÊt ®¸ng th­¬ng, ®¸ng tr©n träng cña Thuý KiÒu - Bãc trÇn b¶n chÊt con bu«n xÊu xa, ®ª tiÖn cña M· Gi¸m Sinh. - Hoµn c¶nh ®¸ng th­¬ng cña Thuý KiÒu trong c¬n gia biÕn. - Tè c¸o x· héi phong kiÕn, chµ ®¹p lªn s¾c tµi, nh©n phÈm cña ng­êi phô n÷. - Vµi nÐt vÒ cuéc ®êi, sù nghiÖp, vai trß cña NguyÔn §×nh ChiÓu trong lÞch sö v¨n häc VN. - Tãm t¾t cèt chuyÖn LVT. - Kh¸t väng hµnh ®¹o gióp ®êi sèng cña t¸c gi¶, kh¾c ho¹ nh÷ng phÈm chÊt ®Ñp ®Ï cña hai nh©n vËt : LVT tµi ba, dòng c¶m, träng nghÜa, khinh tµi ; KNN hiÒn hËu, nÕt na, ©n t×nh. - Sù ®èi lËp gi÷a thiÖn vµ ¸c, gi÷a nh©n c¸ch cao c¶ vµ nh÷ng toan tÝnh thÊp hÌn. - Th¸i ®é, t×nh c¶m vµ lßng tin cña t¸c gi¶ ®èi víi nh©n d©n lao ®éng. 2 T¶ c¶nh thiªn nhiªn b»ng nh÷ng tõ ng÷, h×nh ¶nh giµu chÊt t¹o h×nh. - Miªu t¶ néi t©m nh©n vËt thµnh c«ng nhÊt. - Bót ph¸p t¶ c¶nh ngô t×nh tuyÖt bót. NghÖ thuËt kÓ chuyÖn kÕt hîp víi miªu t¶ ngo¹i h×nh, cö chØ vµ ng«n ng÷ ®èi tho¹i ®Ó kh¾c ho¹ tÝnh c¸ch nh©n vËt (M· Gi¸m Sinh). - Lµ truyÒn th¬ N«m, mét trong nh÷ng t¸c phÈm xuÊt s¾c cña N§C ®­îc l­u truyÒn réng r·i trong nh©n d©n. - NghÖ thuËt kÓ chuyÖn, miªu t¶ rÊt gi¶n dÞ, méc m¹c, giµu mµu s¾c Nam Bé. - NghÖ thuËt kÓ chuyÖn kÕt hîp víi t¶ nh©n vËt qua hµnh ®éng, ng«n ng÷, lêi th¬ giµu c¶m xóc, b×nh dÞ, d©n d·, giµu mµu s¾c Nam Bé. VnDoc - Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí Tổng hợp kiến thức Ngữ văn lớp 9 - Kiến thức cơ bản Ngữ Văn lớp 9 ChuyÖn ng­êi con g¸i Nam X­¬ng (TrÝch “TruyÒn kú m¹n lôc” - NguyÔn D÷) A. KiÕn thøc c¬ b¶n I. T¸c gi¶: - NguyÔn D÷ (ch­a râ n¨m sinh, n¨m mÊt), quª ë H¶i D­¬ng. - NguyÔn D÷ sèng vµo nöa ®Çu thÕ kû XVI, lµ thêi kú TriÒu ®×nh nhµ Lª ®· b¾t ®Çu khñng ho¶ng, c¸c tËp ®oµn phong kiÕn Lª, M¹c, TrÞnh tranh giµnh quyÒn lùc, g©y ra nh÷ng cuéc néi chiÕn kÐo dµi. - ¤ng häc réng, tµi cao nh­ng chØ lµm quan mét n¨m råi c¸o vÒ, sèng Èn dËt ë vïng nói Thanh Ho¸. §ã lµ c¸ch ph¶n kh¸ng cña nhiÒu tri thøc t©m huyÕt ®­¬ng thêi. II. T¸c phÈm: 1. XuÊt xø: “ChuyÖn ng­êi con g¸i Nam X­¬ng” lµ truyÖn thø 16 trong sè 20 truyÖn n»m trong t¸c phÈm næi tiÕng nhÊt cña NguyÔn D÷ “TruyÒn kú m¹n lôc”. TruyÖn cã nguån gèc tõ mét truyÖn cæ d©n gian trong kho tµng cæ tÝch ViÖt Nam “Vî chµng Tr­¬ng”. 2. ThÓ lo¹i: TruyÖn truyÒn kú m¹n lôc (ghi chÐp t¶n m¹n nh÷ng truyÖn kú l¹ vÉn ®­îc l­u truyÒn). ViÕt b»ng ch÷ H¸n. 3. Chñ ®Ò: Qua c©u chuyÖn vÒ cuéc ®êi vµ c¸i chÕt th­¬ng t©m cña Vò N­¬ng, “ChuyÖn ng­êi con g¸i Nam X­¬ng” thÓ hiÖn niÒm th­¬ng c¶m ®èi víi sè phËn oan nghiÖt, ®ång thêi ca ngîi vÎ ®Ñp truyÒn thèng cña nh÷ng phô n÷ ViÖt Nam d­íi chÕ ®é phong kiÕn. 4. Tãm t¾t: Vò ThÞ ThiÕt (Vò N­¬ng) lµ ng­êi phô n÷ nhan s¾c, ®øc h¹nh. Chång nµng lµ Tr­¬ng Sinh ph¶i ®i lÝnh sau khi c­íi Ýt l©u. Nµng ë nhµ, mét m×nh võa nu«i con nhá võa ch¨m sãc mÑ chång ®au èm råi lµm ma chu ®¸o khi bµ mÊt. Tr­¬ng Sinh trë vÒ, nghe lêi con, nghi vî thÊt tiÕt nªn ®¸nh ®uæi ®i. Vò N­¬ng uÊt øc gieo m×nh xuèng s«ng Hoµng Giang tù vÉn, ®­îc thÇn Rïa Linh Phi vµ c¸c tiªn n÷ cøu. Sau ®ã Tr­¬ng Sinh míi biÕt vî bÞ oan. Ýt l©u sau, Vò N­¬ng gÆp Phan Lang, ng­êi cïng lµng chÕt ®uèi ®­îc Linh Phi cøu. Khi Lang trë vÒ, Vò N­¬ng nhê göi chiÕc hoa vµng nh¾n chµng Tr­¬ng lËp ®µn gi¶i oan cho nµng. Tr­¬ng Sinh nghe theo, Vò N­¬ng Èn hiÖn gi÷a dßng, nãi väng vµo bê lêi t¹ tõ råi biÕn mÊt. 5. Bè côc: 3 ®o¹n - §o¹n 1:… cña m×nh: Cuéc h«n nh©n gi÷a Tr­¬ng Sinh vµ Vò N­¬ng, sù xa c¸ch v× chiÕn tranh vµ phÈm h¹nh cña nµng trong thêi gian xa c¸ch. - §o¹n 2: … qua råi: Nçi oan khuÊt vµ c¸i chÕt bi th¶m cña Vò N­¬ng. - §o¹n 3: Cßn l¹i: Cuéc gÆp gì gi÷a Vò N­¬ng vµ Phan Lang trong ®éi Linh Phi. Vò N­¬ng ®­îc gi¶i oan. 3 VnDoc - Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí Tổng hợp kiến thức Ngữ văn lớp 9 - Kiến thức cơ bản Ngữ Văn lớp 9 III. Gi¸ trÞ néi dung cña t¸c phÈm: (Gi¸ trÞ hiÖn thùc vµ gi¸ trÞ nh©n ®¹o s©u s¾c) 1. Gi¸ trÞ hiÖn thùc: - ChuyÖn ph¶n ¸nh hiÖn thùc x· héi phong kiÕn bÊt c«ng víi chÕ ®é nam quyÒn, chµ ®¹p sè phËn ng­êi phô n÷ (§¹i diÖn lµ nh©n vËt Tr­¬ng Sinh). - Ph¶n ¸nh sè phËn con ng­êi chñ yÕu qua sè phËn phô n÷: chÞu nhiÒu oan khuÊt vµ bÕ t¾c. - Ph¶n ¸nh x· héi phong kiÕn víi nh÷ng cuéc chiÕn tranh phi nghÜa lµm cho cuéc sèng cña ng­êi d©n cµng r¬i vµo bÕ t¾c. 2. Gi¸ trÞ nh©n ®¹o: a. Ca ngîi nh÷ng phÈm chÊt tèt ®Ñp cña ng­êi phô n÷ ViÖt Nam th«ng qua nh©n vËt Vò N­¬ng T¸c gi¶ ®Æt nh©n vËt Vò N­¬ng vµo nh÷ng hoµn c¶nh kh¸c nhau ®Ó béc lé ®êi sèng vµ tÝnh c¸ch nh©n vËt. Ngay tõ ®Çu, nµng ®· ®­îc giíi thiÖu lµ “tÝnh ®· thuú mÞ, nÕt na, l¹i thªm t­ dung tèt ®Ñp”. Chµng Tr­¬ng còng bëi mÕn c¸i dung h¹nh Êy, nªn míi xin víi mÑ tr¨m l¹ng vµng c­íi vÒ. C¶nh 1: Trong cuéc sèng vî chång b×nh th­êng, nµng lu«n gi÷ g×n khu«n phÐp nªn dï chång nµng ®a nghi, ®èi víi vî phßng ngõa qu¸ søc nh­ng gia ®×nh ch­a tõng ph¶i bÊt hoµ. C¶nh 2: Khi tiÔn chång ®i, Vò N­¬ng rãt chÐn r­îu ®Çy, dÆn dß chång nh÷ng lêi t×nh nghÜa ®»m th¾m. Nµng “ch¼ng d¸m mong” vinh hiÓn mµ chØ cÇu cho chång “khi vÒ mang theo ®­îc hai ch÷ b×nh yªn, thÕ lµ ®ñ råi”. Vò N­¬ng còng th«ng c¶m cho nh÷ng nçi gian lao, vÊt v¶ mµ chång sÏ ph¶i chÞu ®ùng. Vµ xóc ®éng nhÊt lµ nh÷ng lêi t©m t×nh vÒ nçi nhí nhung, tr«ng chê kh¾c kho¶i cña m×nh khi xa chång. Nh÷ng lêi v¨n tõng nhÞp, tõng nhÞp biÒn ngÉu nh­ nhÞp ®Ëp tr¸i tim nµng - tr¸i tim cña ng­êi vî trÎ kh¸t khao yªu th­¬ng ®ang thæn thøc lo ©u cho chång. Nh÷ng lêi ®so thÊm vµo lßng ng­êi, khiÕn ai ai còng xóc ®éng øa hai hµng lÖ. C¶nh 3: Råi ®Õn khi xa chång, nµng cµng chøng tá vµ béc lé nhiÒu phÈm chÊt ®¸ng quý. Tr­íc hÕt, nµng lµ ng­êi vî hÕt mùc chung thuû víi chång. Nçi buån nhí chång vß vâ, kÐo dµi qua n¨m th¸ng. Mçi khi thÊy “b­ím l­în ®Çy v­ên” - c¶nh vui mïa xu©n hay “m©y che kÝn nói” - c¶nh buån mïa ®«ng, nµng l¹i chÆn “nçi buån gãc bÓ ch©n trêi nhí ng­êi ®i xa. §ång thêi, nµng lµ ng­êi mÑ hiÒn, hÕt lßng nu«i d¹y, ch¨m sãc, bï ®¾p cho ®øa con trai nhá sù thiÕu v¾ng t×nh cha. B»ng chøng chÝnh lµ chiÕc bãng ë phÇn sau c©u chuyÖn mµ nµng vÉn b¶o ®ã lµ cha §¶n. Cuèi cïng, Vò N­¬ng cßn béc lé ®øc tÝnh hiÕu th¶o cña ng­êi con d©u, tËn t×nh ch¨m sãc mÑ chång giµ yÕu, èm ®au. Nµng lo ch¹y ch÷a thuèc thang cho mÑ qua khái, thµnh t©m lÔ b¸i thÇn phËt, bëi yÕu tè t©m linh ®èi víi ng­êi x­a lµ rÊt quan träng. Nµng lóc nµo còng dÞu dµng, “lÊy lêi ngät ngµo kh«n khÐo, khuyªn l¬n”. Lêi tr¨ng trèi cuèi cïng cña bµ mÑ chång ®· 4 VnDoc - Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí Tổng hợp kiến thức Ngữ văn lớp 9 - Kiến thức cơ bản Ngữ Văn lớp 9 ®¸nh gi¸ cao c«ng lao cña Vò N­¬ng ®èi víi gia ®×nh: “Xanh kia quyÕt ch¼ng phô con, còng nh­ con ®· ch¼ng phô mÑ”. Th«ng th­êng, nhÊt lµ trong x· héi cò, mèi quan hÖ mÑ chång - con d©u lµ mèi quan hÖ c¨ng th¼ng, phøc t¹p. Nh­ng tr­íc ng­êi con d©u hÕt mùc hiÒn th¶o nh­ Vò N­¬ng th× bµ mÑ Tr­¬ng Sinh kh«ng thÓ kh«ng yªu mÕn. Khi bµ mÊt, Vò N­¬ng ®· “hÕt lêi th­¬ng xãt, phµm viÖc ma chay tÕ lÔ, lo liÖu nh­ ®èi víi cha mÑ ®Î m×nh”. Cã thÓ nãi, cuéc ®êi Vò N­¬ng tuy ng¾n ngñi nh­ng nµng ®· lµm trßn bæn phËn cña ng­êi phô n÷: mét ng­êi vî thuû chung, mét ng­êi mÑ th­¬ng con, mét ng­êi d©u hiÕu th¶o. ë bÊt kú mét c­¬ng vÞ nµo, nµng còng lµm rÊt hoµn h¶o. C¶nh 4: Khi bÞ chång nghi oan, nµng ®· t×m mäi c¸ch ®Ó xo¸ bá ngê vùc trong lßng Tr­¬ng Sinh. + ë lêi nãi ®Çu tiªn, nµng nãi ®Õn th©n phËn m×nh, t×nh nghÜa vî chång vµ kh¼ng ®Þnh tÊm lßng chung thuû trong tr¾ng cña m×nh. CÇu xin chång ®õng nghi oan, nghÜa lµ nµng ®· cè g¾ng hµn g¾n, cøu v·n h¹nh phóc gia ®×nh ®ang cã nguy c¬ tan vì. + ë lêi nãi thø hai trong t©m tr¹ng “bÊt ®¾c dÜ”, Vò N­¬ng bµy tá nçi thÊt väng khi kh«ng hiÓu v× sao bÞ ®èi xö tµn nhÉn, bÊt c«ng, kh«ng cã quyÒn tù b¶o vÖ m×nh, thËm chÝ kh«ng cã quyÒn ®­îc b¶o vÖ bëi nh÷ng lêi biÖn b¹ch, thanh minh cña hµng xãm l¸ng giÒng. Ng­êi phô n÷ cña gia ®×nh ®· mÊt ®i h¹nh phóc gia ®×nh, “thó vui nghi gia nghi thÊt”. T×nh c¶m ®¬n chiÕc thuû chung nµng dµnh cho chång ®· bÞ phñ nhËn kh«ng th­¬ng tiÕc. Giê ®©y “b×nh r¬i tr©m g·y, m©y t¹nh m­a tan, sen rò trong ao, liÔu tµn tr­íc giã, khãc tuyÕt b«ng hoa rông cuèng, kªu xu©n c¸i Ðn l×a ®µn, n­íc th¼m buån xa”, c¶ nçi nhí chê chång mµ ho¸ ®¸ tr­íc ®©y còng kh«ng cßn. VËy th× cuéc ®êi cßn g× ý nghÜa n÷a ®èi víi ng­êi vî trÎ khao kh¸t yªu th­¬ng Êy? + Ch¼ng cßn g× c¶, chØ cã nçi thÊt väng tét cïng, ®au ®ín ª chÒ bëi cuéc h«n nh©n ®· kh«ng cßn c¸ch nµo hµn g¾n næi, mµ nµng th× ph¶i chÞu oan khuÊt tµy trêi. BÞ dån ®Õn b­íc ®­êng cïng, sau mäi cè g¾ng kh«ng thµnh, Vò N­¬ng chØ cßn biÕt m­în dßng n­íc Hoµng Giang ®Ó röa nçi oan nhôc. Nµng ®· t¾m géi chay s¹ch mong dßng n­íc m¸t lµm dÞu ®i tøc giËn trong lßng, khiÕn nµng suy nghÜ tØnh t¸o h¬n ®Ó kh«ng hµnh ®éng bång bét. Nh­ng nµng vÉn kh«ng thay ®æi quyÕt ®Þnh ban ®Çu, bëi ch¼ng cßn con ®­êng nµo kh¸c cho ng­êi phô n÷ bÊt h¹nh nµy. Lêi than cña nµng tr­íc trêi cao s«ng th¼m lµ lêi nguyÖn xin thÇn s«ng chøng gi¸m cho nçi oan khuÊt còng nh­ ®øc h¹nh cña nµng. Hµnh ®éng trÉm m×nh lµ hµnh ®éng quyÕt liÖt cuèi cïng, chÊt chøa nçi tuyÖt väng ®¾ng cay nh­ng còng ®i theo sù chØ ®¹o cña lý trÝ. + §­îc c¸c tiªn n÷ cøu, nµng sèng d­íi thuû cung vµ ®­îc ®èi xö t×nh nghÜa. Nµng hÕt søc c¶m kÝch ¬n cøu m¹ng cña Linh Phi vµ c¸c tiªn n÷ cung n­íc. Nh­ng nµng vÉn kh«ng ngu«i nçi nhí cuéc sèng trÇn thÕ - cuéc sèng nghiÖt ng· ®· ®Èy nµng ®Õn c¸i chÕt. Vò N­¬ng vÉn lµ ng­êi vî yªu chång, ng­êi mÑ th­¬ng con, vÉn nÆng lßng nhung nhí quª h­¬ng, mé phÇn cha mÑ, ®ång thêi vÉn khao kh¸t ®­îc tr¶ l¹i danh dù. Bëi vËy 5 VnDoc - Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí Tổng hợp kiến thức Ngữ văn lớp 9 - Kiến thức cơ bản Ngữ Văn lớp 9 mµ nµng ®· hiÖn vÒ khi Tr­¬ng Sinh lËp ®µn gi¶i oan. ThÕ nh­ng “c¶m ¬n ®øc cña Linh Phi, ®· thÒ sèng chÕt còng kh«ng bá”, Vò N­¬ng kh«ng quay trë vÒ trÇn gian n÷a. Tãm l¹i: Vò N­¬ng lµ mét ng­êi phô n÷ xinh ®Ñp, nÕt na, hiÒn thôc l¹i ®¶m ®ang, th¸o v¸t, thê kÝnh mÑ chång rÊt mùc hiÕu th¶o, mét d¹ thuû chung víi chång, hÕt lßng vun ®¾p cho h¹nh phóc gia ®×nh. Nµng lµ ng­êi phô n÷ hoµn h¶o, lý t­ëng cña mäi gia ®×nh, lµ khu«n vµng th­íc ngäc cña mäi ng­êi phô n÷. Ng­êi nh­ nµng xøng ®¸ng ®­îc h­ëng h¹nh phóc trän vÑn, vËy mµ l¹i ph¶i chÕt oan uæng, ®au ®ín. b. V× sao Vò N­¬ng ph¶i chÕt oan khuÊt? Tõ ®ã em c¶m nhËn ®­îc ®iÒu g× vÒ th©n phËn ng­êi phô n÷ d­íi chÕ ®é phong kiÕn? Nh÷ng duyªn cí khiÕn cho mét ng­êi phô n÷ ®øc h¹nh nh­ Vò N­¬ng kh«ng thÓ sèng mµ ph¶i chÕt mét c¸ch oan uæng: - Nguyªn nh©n trùc tiÕp: do lêi nãi ng©y th¬ cña bÐ §¶n. §ªm ®ªm, ngåi buån d­íi ngän ®Ìn khuya, Vò N­¬ng th­êng “trá bãng m×nh mµ b¶o lµ cha §¶n”. VËy nªn §¶n míi ngé nhËn ®ã lµ cha m×nh, khi ng­êi cha thËt chë vÒ th× kh«ng chÞu nhËn vµ cßn v« t×nh ®­a ra nh÷ng th«ng tin khiÕn mÑ bÞ oan. - Nguyªn nh©n gi¸n tiÕp: + Do ng­êi chång ®a nghi, hay ghen. Ngay tõ ®Çu, Tr­¬ng Sinh ®· ®­îc giíi thiÖu lµ ng­êi “®a nghi, ®èi víi vî phßng ngõa qu¸ søc”, l¹i thªm “kh«ng cã häc”. §ã chÝnh lµ mÇm mèng cña bi kÞch sau nµy khi cã biÕn cè x¶y ra. BiÕn cè ®ã lµ viÖc Tr­¬ng Sinh ph¶i ®i lÝnh xa nhµ, khi vÒ mÑ ®· mÊt. Mang t©m tr¹ng buån khæ, chµng bÕ ®øa con lªn ba ®i th¨m mé mÑ, ®øa trÎ l¹i quÊy khãc kh«ng chÞu nhËn cha. Lêi nãi ng©y th¬ cña ®øa trÎ lµm ®au lßng chµng:“¤ hay! ThÕ ra «ng còng lµ cha t«i ­? ¤ng l¹i biÕt nãi, chø kh«ng nh­ cha t«i tr­íc kia, chØ nÝn thin thÝt” Tr­¬ng Sinh g¹n hái ®øa bÐ l¹i ®­a thªm nh÷ng th«ng tin gay cÊn, ®¸ng nghi: “Cã mét ng­êi ®µn «ng ®ªm nµo còng ®Õn” (hµnh ®éng lÐn lót che m¾t thiªn h¹), “mÑ §¶n ®i còng ®i, mÑ §¶ng ngåi còng ngåi” (hai ng­êi rÊt quÊn quýt nhau), “ch¼ng bao giê bÕ §¶n c¶” (ng­êi nµy kh«ng muèn sù cã mÆt cña ®øa bÐ). Nh÷ng lêi nãi thËt thµ cña con ®· lµm thæi bïng lªn ngän löa ghen tu«ng trong lßng Tr­¬ng Sinh. + Do c¸ch c­ xö hå ®å, th¸i ®é phò phµng, th« b¹o cña Tr­¬ng Sinh. Lµ kÎ kh«ng cã häc, l¹i bÞ ghen tu«ng lµm cho mê m¾t, Tr­¬ng Sinh kh«ng ®ñ b×nh tÜnh, s¸ng suèt ®Ó ph©n tÝch nh÷ng ®iÒu phi lý trong lêi nãi con trÎ. Con ng­êi ®éc ®o¸n Êy ®· véi vµng kÕt luËn, “®inh ninh lµ vî h­”. Chµng bá ngoµi tai tÊt c¶ nh÷ng lêi biÖn b¹ch, thanh minh, thËm chÝ lµ van xin cña vî. Khi Vò N­¬ng hái ai nãi th× l¹i giÊu kh«ng kÓ lêi con. Ngay c¶ nh÷ng lêi bªnh vùc cña hä hµng, lµng xãm còng kh«ng thÓ cêi bá oan khuÊt cho Vò N­¬ng. Tr­¬ng Sinh ®· bá qua tÊt c¶ nh÷ng c¬ héi ®Ó cøu v·n tÊn th¶m kÞch, chØ biÕt la lªn cho h¶ giËn. Tr­¬ng Sinh lóc Êy kh«ng cßn nghÜ ®Õn t×nh nghÜa vî chång, còng ch¼ng quan t©m ®Õn c«ng lao to lín cña Vò N­¬ng ®èi víi gia ®×nh, nhÊt lµ gia 6 VnDoc - Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí Tổng hợp kiến thức Ngữ văn lớp 9 - Kiến thức cơ bản Ngữ Văn lớp 9 ®×nh nhµ chång. Tõ ®©y cã thÓ thÊy Tr­¬ng Sinh lµ con ®Î cña chÕ ®é nam quyÒn bÊt c«ng, thiÕu lßng tin vµ thiÕu t×nh th­¬ng, ngay c¶ víi ng­êi th©n yªu nhÊt. + Do cuéc h«n nh©n kh«ng b×nh ®¼ng, Vò N­¬ng chØ lµ “con nhµ kÎ khã”, cßn Tr­¬ng Sinh lµ “con nhµ hµo phó”. Th¸i ®é tµn tÖ, rÎ róng cña Tr­¬ng Sinh ®èi víi Vò N­¬ng ®· phÇn nµo thÓ hiÖn quyÒn thÕ cña ng­êi giµu ®èi víi ng­êi nghÌo trong mét x· héi mµ ®ång tiÒn ®· b¾t ®Çu lµm ®en b¹c thãi ®êi. + Do lÔ gi¸o hµ kh¾c, phô n÷ kh«ng cã quyÒn ®­îc nãi, kh«ng cã quyÒn ®­îc tù b¶o vÖ m×nh. Trong lÔ gi¸o Êy, ch÷ trinh lµ ch÷ quan träng hµng ®Çu; ng­êi phô n÷ khi ®· bÞ mang tiÕng thÊt tiÕt víi chång th× sÏ bÞ c¶ x· héi h¾t hñi, chØ cßn mét con ®­êng chÕt ®Ó tù gi¶i tho¸t. + Do chiÕn tranh phong kiÕn g©y nªn c¶nh sinh ly vµ còng gãp phÇn dÉn ®Õn c¶nh tö biÖt. NÕu kh«ng cã chiÕn tranh, Tr­¬ng Sinh kh«ng ph¶i ®i lÝnh th× Vò N­¬ng ®· kh«ng ph¶i chÞu nçi oan tµy trêi dÉn ®Õn c¸i chÕt th­¬ng t©m nh­ vËy. Tãm l¹i: Bi kÞch cña Vò N­¬ng lµ mét lêi tè c¸o x· héi phong kiÕn xem träng quyÒn uy cña kÎ giµu cã vµ cña ng­êi ®µn «ng trong gia ®×nh, ®ång thêi bµy tá niÒm c¶m th­¬ng cña t¸c gi¶ ®èi víi sè phËn oan nghiÖt cña ng­êi phô n÷. Ng­êi phô n÷ ®øc h¹nh ë ®©y kh«ng nh÷ng kh«ng ®­îc bªnh vùc, trë che mµ l¹i cßn bÞ ®èi xö mét c¸ch bÊt c«ng, v« lý; chØ v× lêi nãi th¬ ng©y cña ®øa trÎ vµ v× sù hå ®å, vò phu cña anh chång hay ghen tu«ng mµ ®Õn nçi ph¶i kÕt liÔu cuéc ®êi m×nh. IV. Gi¸ trÞ nghÖ thuËt: 1. Mét sè nÐt nghÖ thuËt ®Æc s¾c cña ChuyÖn ng­êi con g¸i Nam X­¬ng - X©y dùng t×nh huèng truyÖn ®éc ®¸o, ®Æc biÖt lµ chi tiÕt chiÕc bãng. §©y lµ sù kh¸i qu¸t ho¸ tÊm lßng, sù ngé nhËn vµ sù hiÓu lÇm cña tõng nh©n vËt. H×nh ¶nh nµy hoµn thiÖn thªm vÎ ®Ñp nh©n c¸ch cña Vò N­¬ng, ®ång thêi còng thÓ hiÖn râ nÐt h¬n sè phËn bi kÞch cña Vò N­¬ng nãi riªng vµ ng­êi phô n÷ ViÖt Nam nãi chung. - NghÖ thuËt dùng truyÖn. DÉn d¾t t×nh huèng truyÖn hîp lý. Chi tiÕt chiÕc bãng lµ ®Çu mèi c©u chuyÖn l¹i chØ xuÊt hiÖn mét lÇn duy nhÊt ë cuèi truyÖn, t¹o sù bÊt ngê, bµng hoµng cho ng­êi ®äc vµ t¨ng tÝnh bi kÞch cho c©u chuyÖn. - Cã nhiÒu sù s¸ng t¹o so víi cèt truyÖn cæ tÝch "Vî chµng Tr­¬ng" b»ng c¸ch s¾p xÕp thªm bít chi tiÕt mét c¸ch ®éc ®¸o. - NghÖ thuËt x©y dùng nh©n vËt: Nh©n vËt ®­îc x©y dùng qua lêi nãi vµ hµnh ®éng. C¸c lêi trÇn thuËt vµ ®èi tho¹i cña nh©n vËt sö dông nhiÒu h×nh ¶nh ­íc lÖ nh­ng vÉn kh¾c ho¹ ®Ëm nÐt vµ ch©n thËt néi t©m nh©n vËt. - Sö dông yÕu tè truyÒn kú (kú ¶o) lµm næi bËt gi¸ trÞ nh©n ®¹o cña t¸c phÈm. YÕu tè kú ¶o, hoang ®­êng lµm c©u chuyÖn võa thùc võa m¬, võa cã hËu võa kh«ng cã hËu, lµm hoµn chØnh vÎ ®Ñp cña Vò N­¬ng. - KÕt hîp c¸c ph­¬ng thøc biÓu ®¹t: Tù sù + biÓu c¶m (tr÷ t×nh) lµm nªn mét ¸ng v¨n xu«i tù sù cßn sèng m·i víi thêi gian. 7 VnDoc - Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí Tổng hợp kiến thức Ngữ văn lớp 9 - Kiến thức cơ bản Ngữ Văn lớp 9 2. ý nghÜa cña chi tiÕt kú ¶o * C¸c chi tiÕt kú ¶o trong c©u chuyÖn: - Phan Lang n»m méng råi th¶ rïa. - Phan Lang gÆp n¹n, l¹c vµo ®éng rïa, gÆp Linh Phi, ®­îc cøu gióp; gÆp l¹i Vò N­¬ng, ®­îc sø gi¶ cña Linh Phi rÏ ®­êng n­íc ®­a vÒ d­¬ng thÕ. - Vò N­¬ng hiÖn vÒ trong lÔ gi¶i oan trªn bÕn Hoµng Giang gi÷a lung linh, huyÒn ¶o råi l¹i biÕn ®i mÊt. * C¸ch ®­a c¸c chi tiÕt kú ¶o: - C¸c yÕu tè nµy ®­îc ®­a vµo xen kÏ víi nh÷ng yÕu tè thùc vÒ ®Þa danh, vÒ thêi ®iÓm lÞch sö, nh÷ng chi tiÕt thùc vÒ trang phôc cña c¸c mü nh©n, vÒ t×nh c¶nh nhµ Vò N­¬ng kh«ng ng­êi ch¨m sãc sau khi nµng mÊt… C¸ch thøc nµy lµm cho thÕ giíi kú ¶o lung linh, m¬ hå trë nªn gÇn víi cuéc ®êi thùc, lµm t¨ng ®é tin cËy, khiÕn ng­êi ®äc kh«ng c¶m thÊy ngì ngµng. * ý nghÜa cña c¸c chi tiÕt kú ¶o: - C¸ch kÕt thóc nµy lµm nªn ®Æc tr­ng cña thÓ lo¹i truyÖn truyÒn kú. - Lµm hoµn chØnh thªm nÐt ®Ñp vèn cã cña Vò N­¬ng: nÆng t×nh, nÆng nghÜa, quan t©m ®Õn chång con, phÇn mé tæ tiªn, khao kh¸t ®­îc phôc håi danh dù. - T¹o nªn mét kÕt thóc phÇn nµo cã hËu cho c©u chuyÖn. - ThÓ hiÖn vÒ ­íc m¬, vÒ lÏ c«ng b»ng ë câi ®êi cña nh©n d©n ta. - Chi tiÕt kú ¶o ®ång thêi còng kh«ng lµm mÊt ®i tÝnh bi kÞch cña c©u chuyÖn. Vò N­¬ng trë vÒ mµ vÉn xa c¸ch ë gi÷a dßng bëi nµng vµ chång con vÉn ©m d­¬ng chia l×a ®«i ng¶, h¹nh phóc ®· vÜnh viÔn rêi xa. T¸c gi¶ ®­a ng­êi ®äc vµo giÊc chiªm bao råi l¹i kÐo chóng ta sùc tØnh giÊc m¬ - giÊc m¬ vÒ nh÷ng ng­êi phô n÷ ®øc h¹nh vÑn toµn. S­¬ng khãi gi¶i oan tan ®i, chØ cßn mét sù thùc cay ®¾ng: nçi oan cña ng­êi phô n÷ kh«ng mét ®µn trµng nµo gi¶i næi. Sù ©n hËn muén mµng cña ng­êi chång, ®µn cÇu siªu cña t«n gi¸o ®Òu kh«ng cøu v·n ®­îc ng­êi phô n÷. §©y lµ giÊc m¬ mµ còng lµ lêi c¶nh tØnh cña t¸c gi¶. Nã ®Ó l¹i d­ vÞ ngËm ngïi trong lßng ng­êi ®äc vµ lµ bµi häc thÊm thÝa vÒ gi÷ g×n h¹nh phóc gia ®×nh. - > Yªu cÇu tr¶ lêi ng¾n gän, gi¶i thÝch râ yªu cÇu cña ®Ò bµi; c¸c ý cã sù liªn kÕt chÆt chÏ; tr×nh bµy râ rµng, m¹ch l¹c. 8 VnDoc - Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí Tổng hợp kiến thức Ngữ văn lớp 9 - Kiến thức cơ bản Ngữ Văn lớp 9 TruyÖn cò trong phñ chóa trÞnh (TrÝch Vò Trung Tuú Bót) A. KiÕn thøc c¬ b¶n I. T¸c gi¶: - T¸c gi¶ Ph¹m §×nh Hæ (1768 - 1839) tªn ch÷ lµ Tïng Niªn hoÆc BØnh Trùc, hiÖu §«ng D· TiÒu, tôc gäi lµ Chiªu Hæ, ng­êi lµng §an Loan, huyÖn §­êng An, tØnh H¶i D­¬ng (nay lµ x· Nh©n QuyÒn, huyÖn B×nh Giang, tØnh H¶i D­¬ng). - ¤ng sèng vµo thêi buæi ®Êt n­íc lo¹n l¹c nªn muèn Èn c­. §Õn thêi Minh M¹ng nhµ NguyÔn, vua vêi «ng ra lµm quan, «ng ®· mÊy lÇn tõ chøc, råi l¹i bÞ triÖu ra. - Ph¹m §×nh Hæ ®Ó l¹i nhiÒu c«ng tr×nh biªn so¹n kh¶o cøu cã gi¸ trÞ thuéc ®ñ c¸c lÜnh vùc: v¨n häc, triÕt häc, lÞch sö, ®Þa lý… tÊt c¶ ®Òu b»ng ch÷ H¸n. II. T¸c phÈm: 1. ý nghÜa nhan ®Ò: Vò trung tuú bót (tuú bót viÕt trong nh÷ng ngµy m­a) 2. ThÓ lo¹i: T¸c phÈm gåm: 88 mÈu chuyÖn nhá, viÕt theo thÓ tuú bót, hiÓu theo nghÜa lµ ghi chÐp tuú høng, t¶n m¹n, kh«ng cÇn hÖ thèng, kÕt cÊu g×. ¤ng bµn vÒ c¸c thø lÔ nghi, phong tôc, tËp qu¸n… ghi chÐp nh÷ng viÖc x¶y ra trong x· héi lóc ®ã, viÕt vÒ mét sè nh©n vËt, di tÝch lÞch sö, kh¶o cøu vÒ ®Þa d­, chñ yÕu lµ vïng H¶i D­¬ng quª «ng. TÊt c¶ nh÷ng néi dung Êy ®Òu ®­îc tr×nh bµy gi¶n dÞ, sinh ®éng vµ rÊt hÊp dÉn. T¸c phÈm ch¼ng nh÷ng cã gi¸ trÞ v¨n ch­¬ng ®Æc s¾c mµ cßn cung cÊp nh÷ng tµi liÖu quý vÒ sö häc, ®Þa lý, x· héi häc. 3. Hoµn c¶nh: T¸c phÈm ®­îc viÕt ®Çu ®êi NguyÔn (®Çu thÕ kû XIX) 4. Kh¸i qu¸t gi¸ trÞ néi dung vµ nghÖ thuËt cña ®o¹n trÝch: * Gi¸ trÞ néi dung: "ChuyÖn cò trong phñ chóa TrÞnh" ph¶n ¸nh ®êi sèng xa hoa cña vua chóa vµ sù nhòng nhiÔu cña bän quan l¹i thêi Lª - TrÞnh. * Gi¸ trÞ nghÖ thuËt: Ph¹m §×nh Hæ thµnh c«ng ë thÓ lo¹i tuú bót, sù ghi chÐp ch©n thùc, sinh ®éng, giµu chÊt tr÷ t×nh. C¸c chi tiÕt miªu t¶ chän läc, ®¾t gi¸, giµu søc thuyÕt phôc, t¶ c¶nh ®Ñp tØ mØ nh­ng l¹i nhuèm mµu s¾c u ¸m, mang tÝnh dù b¸o. Giäng ®iÖu t¸c gi¶ gÇn nh­ kh¸ch quan nh­ng còng ®· khÐo lÐo thÓ hiÖn th¸i ®é lªn ¸n bän vua quan qua thñ ph¸p liÖt kª. B. Ph©n tÝch v¨n b¶n 1. Thãi ¨n ch¬i xa xØ cña chóa TrÞnh vµ c¸c quan l¹i hÇu cËn ®­îc miªu t¶ nh­ thÕ nµo? a) Thãi ¨n ch¬i xa xØ, xa hoa cña vua chóa vµ sù nhòng nhiÔu cña bän quan l¹i thêi Lª - TrÞnh ®­îc Ph¹m §×nh Hæ miªu t¶ rÊt cô thÓ, sinh ®éng. Cuéc sèng cña chóa lµ cuéc sèng giµu sang ®Õn tét ®Ønh. 9 VnDoc - Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí Tổng hợp kiến thức Ngữ văn lớp 9 - Kiến thức cơ bản Ngữ Văn lớp 9 - Chóa cho x©y nhiÒu cung ®iÖn, ®Òn ®µi ë kh¾p mäi n¬i, ®Ó tho¶ ý thÝch ch¬i ®Ìn ®uèc “ng¾m c¶nh ®Ñp”, ý thÝch ®ã biÕt bao nhiªu cho võa, v× vËy “viÖc x©y dùng ®×nh ®µi cø liªn miªn”, hao tiÒn, tèn cña. - Chóa bµy ra nhiÒu cuéc d¹o ch¬i tèn kÐm ë c¸c li cung (cung ®iÖn l©u ®µi xa kinh thµnh). Nh÷ng cuéc d¹o ch¬i cña chóa ë T©y hå ®­îc miªu t¶ tØ mØ: DiÔn ra th­êng xuyªn “th¸ng ba bèn lÇn”, huy ®éng rÊt nhiÒu ng­êi hÇu h¹ “binh lÝnh dµn hÇu bèn mÆt hå” - mµ Hå T©y th× rÊt réng. Kh«ng chØ lµ d¹o ch­oi ®¬n thuÇn, mµ cßn lµ nghi lÔ tiÕp ®ãn t­ng bõng, ®éc ®¸o, nh÷ng trß ch¬i lè l¨ng (tæ chøc héi chî, cho quan néi thÇn c¶i trang thµnh ®µn bµ bµy b¸n hµng), chïa TrÊn Quèc, n¬i linh thiªng cña phËt gi¸o còng trë thµnh n¬i hoµ nh¹c cua rbän nh¹c c«ng cung ®×nh. - Dïng quyÒn lùc ®Ó t×m vµ c­íp lÊy c¸c cña quý trong thiªn h¹ nh­ tr©n cÇm dÞ thó, cæ méc qu¸i th¹ch… (chim quý, thó l¹, c©y cæ thô, nh÷ng hßn ®¸ cã h×nh d¸ng kú l¹, chËu hoa, c©y c¶nh) vÒ t« ®iÓm cho n¬i ë cña chóa. * T¸c gi¶ chän mét c¶nh ®iÓn h×nh cña cuéc c­íp ®o¹t Êy lµ c¶nh lÝnh tr¸ng trë mét c©y ®a cæ thô vÒ phñ chóa (®©y lµ mét chi tiÕt tiªu biÓu lµm râ chñ ®Ò). T¸c gi¶ miªu t¶ kü l­ìng, c«ng phu b»ng nh÷ng tõ ng÷ sèng ®éng, mét giäng v¨n thËt nÆng nÒ: “C©y ®a to, cµnh l¸ r­êm rµ, ®­îc r­íc qua s«ng”… nh­ mét c©y cæ thô mäc trªn ®Çu non hèc ®¸, rÔ ®Õn vµi tr­îng, ph¶i mét c¬ binh míi khiªng næi, l¹i cã bèn ng­êi ®i kÌm, ®Òu cÇm g­¬m ®¸nh thanh la ®èc thóc qu©n lÝnh khiªng ®i cho ®Òu tay”. Ng­êi viÕt tuú bót, danh nho Ph¹m §×nh Hæ ®· ®­a ra nh÷ng sù viÖc cô thÓ, ch©n thùc vµ kh¸ch quan, kh«ng b×nh luËn mµ c¸c h×nh ¶nh, chi tiÕt hiÖn lªn ®Çy Ên t­îng. Nh÷ng chi tiÕt kÓ, t¶ ch©n thùc cho thÊy phñ chóa lµ n¬i bµy ra nh÷ng trß ch¬i tèn kÐm vµ hÕt søc lè bÞch. §Ó phôc vô cho sù ¨n ch¬i Êy th× tiÒn cña, c«ng søc, må h«i n­íc m¾t vµ thËm chÝ c¶ m¹ng sèng cña nh©n d©n ph¶i hao tèn biÕt bao nhiªu mµ kÓ. b) Ên t­îng nhÊt lµ c¶nh ®ªm n¬i v­ên nhµ chóa qua ®o¹n v¨n “Mçi khi ®ªm thanh c¶nh v¾ng, tiÕng chim kªu, v­în hãt ran kh¾p bèn bÒ, hoÆc nöa ®ªm ån µo nh­ trËn m­a sa giã t¸p, vì tæ tan ®µn, kÎ thøc gi¶ biÕt ®ã lµ triÖu bÊt t­êng”. C¶nh ®­îc miªu t¶ lµ c¶nh thùc nh­ng ©m thanh l¹i gîi c¶m gi¸c ghª rîn tr­íc mét c¸i g× tan t¸c, ®au th­¬ng nh­ kh«ng ph¶i tr­íc c¶nh ®Ñp yªn tÜnh, phån thùc. “triÖu bÊt t­êng” tøc lµ ®iÒm gë, ®iÒm ch¼ng lµnh. H×nh ¶nh Èn dô t¶ c¶nh bÊt th­êng cña ®ªm thanh c¶nh v¾ng nh­ b¸o tr­íc sù suy vong tÊt yÕu cña mét triÒu ®¹i chØ biÕt ch¨m lo ®Õn chuyÖn ¨n ch¬i h­ëng l¹c trªn må h«i, n­íc m¾t vµ c¶ x­¬ng m¸u cña d©n lµnh. C¶m xóc chñ quan cña t¸c gi¶ ®Õn ®©y míi ®­îc bé lé. 2. Sù tham lam nhòng nhiÔu cña bän quan l¹i hÇu cËn trong phñ chóa - Thêi chóa TrÞnh S©m, bän quan l¹i hÇu cËn trong phñ chóa rÊt ®­îc sñng ¸i, bëi chóng cã thÓ gióp chóa ®¾c lùc trong viÖc bµy c¸c trß ¨n ch¬i, h­ëng l¹c. Do thÕ, chóng còng û thÕ nhµ chóa mµ hoµnh hµnh, t¸c oai, t¸c qu¸i trong nh©n d©n. 10 VnDoc - Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí Tổng hợp kiến thức Ngữ văn lớp 9 - Kiến thức cơ bản Ngữ Văn lớp 9 - §Ó phôc vô cho sù h­ëng l¹c Êy, chóa còng nh­ c¸c quan ®· trë thµnh nh÷ng kÎ c­íp ngµy. Chóng ra søc hoµnh hµnh trÊn lét kh¾p n¬i trong thµnh t×m ®å vËt, c©y cèi ®Ñp, con thó c­íp vÒ trang trÝ cho phñ chóa léng lÉy xa hoa: "bao nhiªu loµi tr©n cÇm dÞ thó, cæ méc qu¸i th¹ch, chËu hoa c©y c¶nh ë chèn d©n gian, chóa ®Òu søc thu lÊy" "trong phñ, tuú chç ®iÓm xuyÕt bµy vÏ ra h×nh nói non bé, tr«ng nh­ bÕn bÓ ®Çu non" Chóa cã nh÷ng vËt quý Êy th× bao ng­êi d©n bÞ ¨n c­íp tr¾ng tr¬n. Bän quan l¹i th­êng "m­în giã bÎ m¨ng, ngoµi dä dÉm", dß xem nhµ nµo cã vËt quý th× biªn vµo hai ch÷ "phông thñ", ®em cho ng­êi ®Õn lÊy ph¨ng ®i. Råi võa ¨n c­íp võa la lµng, chóng cßn do¹ giÊu vËt cña phông ®Ó do¹ lÊy tiÒn cña d©n. Ng­êi d©n võa bÞ c­íp vËt quý võa bÞ ®ßi tiÒn, cã khi l¹i cßn ph¶i tù tay ph¸ huû nh÷ng thø m×nh ®· ch¨m sãc, nu«i trång ®Ó tr¸nh khái tai v¹. Cßn bän ho¹n quan ®èi víi chóa th× ®­îc th­ëng, ®­îc khen, ®­îc th¨ng quan tiÕn chøc, bæng léc nÝch ®Çy tói, mét c«ng mµ lîi c¶ ®«i ®­êng. - §o¹n v¨n cuèi lµ chi tiÕt kÓ rÊt thËt vÒ gia ®×nh cña chÝnh t¸c gi¶: bµ mÑ cña t¸c gi¶ ®· ph¶i sai chÆt ®i mét c©y lª vµ hai c©y lùu quý, rÊt ®Ñp trong v­ên nhµ m×nh ®Ó tr¸nh tai v¹. §©y kh«ng chØ lµ ®iÒu t¸c gi¶ m¾t thÊy tai nghe mµ cßn lµ ®iÒu «ng ®· tr¶i qua, nªn rÊt cã søc thuyÕt phôc. C¶m xóc cña t¸c gi¶ (th¸i ®é bÊt b×nh, phª ph¸n) còng ®­îc göi g¾m mét c¸ch kÝn ®¸o qua ®ã. 3. Theo em thÓ v¨n tuú bót trong bµi cã g× kh¸c víi thÓ truyÖn mµ c¸c em ®· häc ë tiÕt tr­íc (ChuyÖn ng­êi con g¸i Nam X­¬ng). Gièng nhau: ®Òu thuéc thÓ lo¹i v¨n xu«i trung ®¹i Kh¸c nhau: ThÓ lo¹i truyÖn - HiÖn thùc cña cuéc sèng ®­îc th«ng qua sè phËn con ng­êi cô thÓ, cho nªn th­êng cã cèt truyÖn vµ nh©n vËt. - Cèt truyÖn ®­îc triÓn khai, nh©n vËt ®­îc kh¾c ho¹ nhê mét hÖ thèng chi tiÕt nghÖ thuËt phong phó, ®a d¹ng bao gåm chi tiÕt sù kiÖn, xung ®ét, chi tiÕt néi t©m, ngo¹i h×nh cña nh©n vËt, chi tiÕt tÝnh c¸ch… thËm chÝ c¶ nh÷ng chi tiÕt t­îng, hoang ®­êng. ThÓ lo¹i tuú bót - Nh»m ghi chÐp vÒ nh÷ng con ng­êi, nh÷ng sù viÖc cô thÓ, cã thùc, qua ®ã t¸c gi¶ béc lé c¶m xóc, suy nghÜ, nhËn thøc, ®¸nh gi¸ cña m×nh vÒ con ng­êi vµ cuéc sèng. - Sù ghi chÐp ë ®©y lµ tuú theo c¶m høng chñ quan, cã thÓ t¶n m¹n, kh«ng cÇn gß bã theo hÖ thèng, kÕt cÊu g×, nh­ng vÉn tu©n theo mét t­ t­ëng c¶m xóc chñ ®¹o (VÝ dô: Th¸i ®é phª ph¸n thãi ¨n ch¬i xa xØ vµ tÖ nhòng nhiÔu nh©n d©n d©n cña bän vua chóa vµ lò quan l¹i hÇu cËn). - Lèi ghi chÐp cña tïy bót giµu chÊt tr÷ t×nh h¬n ë c¸c lo¹i ghi chÐp kh¸c (nh­ bót ký, ký sù). 11 VnDoc - Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí Tổng hợp kiến thức Ngữ văn lớp 9 - Kiến thức cơ bản Ngữ Văn lớp 9 4. Tr×nh bµy c¶m nhËn cña em vÒ t×nh tr¹ng cña ®Êt n­íc ta thêi vua Lª - chóa TrÞnh? - C¶nh vËt trong phñ chóa lµ c¶nh xa hoa, léng lÉy, bãng bÈy, ®iÓm xuyÕt bµy ®ñ thø. - §i kÌm víi c¶nh xa hoa nh­ thÕ th× cuéc sèng trong phñ còng rÊt bãng bÈy, chóa ch¬i ®ñ c¸c loµi “ch©n cÇm dÞ thó, cæ méc qu¸i th¹ch, chËu hoa c©y c¶nh ë chèn d©n gian”. §óng lµ c¸ trêi Nam sang nhÊt lµ ®©y” (Lª H÷u Tr¸c). Cuéc sèng Êy v­¬ng gi¶, th©m nghiªm, ®Çy quyÒn uy nh­ng "kÎ thøc gi¶ biÕt ®ã lµ triÖu bÊt th­êng", b¸o tr­íc sù suy väng sôp ®æ tÊt yÕu cña mét triÒu ®¹i chØ biÕt ¨n ch¬i, kh«ng lo nghÜ g× cho nh©n d©n. - Con ng­êi trong phñ chóa ®a d¹ng, nh­ng phÇn lín lµ nh÷ng kÎ ¨n ch¬i, hoang d©m v« ®é, v« tr¸ch nhiÖm thËm chÝ lµ v« l­¬ng t©m, kh«ng cßn nh©n tÝnh. Chóng chØ biÕt ¨n c­íp cña d©n ®Ó nÝch cho ®Çy tói, ®Ó tho¶ c¸i thó vui ch¬i ®Ìn ®uèc hay ch¬i chËu hoa c©y c¶nh cña m×nh. - > Tõ ®©y cã thÓ thÊy r»ng thêi ®¹i phong kiÕn Lª - TrÞnh lµ thêi ®¹i thèi n¸t, môc ruçng. Vua vµ quan ®Òu chØ lo vui ch¬i, lo bµy trß - nh÷ng trß lè l¨ng, kÞch cìm vµ v« cïng tèn kÐm, quan th× nÞnh hãt, c­íp cña d©n vÒ d©ng cho chóa ; chóa th× m¶i h­ëng thô cuéc sèng xa hoa, phó quý. Cßn "nh©n d©n" hä kh«ng chØ chÞu ®ãi chÞu khæ mµ cßn ph¶i chÞu Êm øc bëi bÞ bãc lét, bÞ ¨n c­íp tr¾ng tr¬n tiÒn b¹c vµ nh÷ng ®å mµ hä yªu quý, n©ng niu. TriÒu ®¹i Êy sôp ®æ lµ mét lÏ tù nhiªn kh«ng thÓ tr¸nh khái. 12 VnDoc - Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí Tổng hợp kiến thức Ngữ văn lớp 9 - Kiến thức cơ bản Ngữ Văn lớp 9 Hoµng Lª nhÊt thèng trÝ Ng« Gia V¨n Ph¸i A. KiÕn thøc c¬ b¶n I. T¸c gi¶: Ng« Gia V¨n Ph¸i: mét nhãm t¸c gi¶ dßng hä Ng« Th×, ë lµng T¶ Thanh Oai, nay thuéc huyÖn Thanh Oai, Hà Nội, trong ®ã hai t¸c gi¶ chÝnh lµ Ng« Th× ChÝ (1753 - 1788), lµm quan thêi Lª Chiªu Thèng, vµ Ng« Th× Du (1772 - 1840), lµm quan d­íi chiÒu nhµ NguyÔn. II. T¸c phÈm: 1. Nhan ®Ò: “Hoµng Lª nhÊt thèng chÝ” viÕt b»ng ch÷ H¸n ghi chÐp vÒ sù thèng nhÊt cña v­¬ng triÒu nhµ Lª vµo thêi ®iÓm T©y S¬n diÖt TrÞnh, tr¶ l¹i B¾c Hµ cho vua Lª. Nã kh«ng chØ dõng l¹i ë sù thèng nhÊt cña v­¬ng triÒu nhµ Lª, mµ cßn ®­îc viÕt tiÕp, t¸i hiÖn mét giai ®o¹n lÞch sö ®Çy biÕn ®éng cña x· héi phong kiÕn ViÖt Nam vµo 30 n¨m cuèi thÕ kû XVIII vµ mÊy n¨m ®Çu thÕ kû XIX. Cuèn tiÓu thuyÕt cã tÊt c¶ 17 håi. 2. ThÓ lo¹i: (chÝ lµ mét lèi v¨n ghi chÐp sù vËt, sù viÖc). Còng cã thÓ xem Hoµng Lª nhÊt thèng chÝ lµ mét cuèn tiÓu thuyÕt lÞch sö viÕt theo lèi ch­¬ng håi. 3. Hoµn c¶nh: håi thø 14, viÕt vÒ sù kiÖn Quang Trung ®¹i ph¸ qu©n Thanh. 4. Kh¸i qu¸t néi dung vµ nghÖ thuËt - Néi dung: Víi quan ®iÓm lÞch sö ®óng ®¾n vµ niÒm tù hµo d©n téc, c¸c t¸c gi¶ “Hoµng Lª nhÊt thèng chÝ” ®· t¸i hiÖn ch©n thùc h×nh ¶nh ng­êi anh hïng d©n téc NguyÔn HuÖ qua chiÕn c«ng thÇn tèc ®¹i ph¸ qu©n Thanh, sù th¶m h¹i cña qu©n t­íng nhµ Thanh vµ sè phËn bi ®¸t cña vua t«i Lª Chiªu Thèng. - NghÖ thuËt: KÓ chuyÖn xen kÏ miªu t¶ mét c¸ch sinh ®éng cô thÓ, g©y ®­îc Ên t­îng m¹nh. 5. §¹i ý vµ bè côc: * §¹i ý: §o¹n trÝch miªu t¶ chiÕn th¾ng lÉy lõng cña vua Quang Trung, sù th¶m b¹i nhôc nh· cña qu©n t­íng nhµ Thanh vµ sè phËn lò vua quan ph¶n n­íc, h¹i d©n. * Bè côc: 3 ®o¹n - §o¹n 1: (tõ ®Çu ®Õn “h«m Êy nh»m vµo ngµy 25 th¸ng ch¸p n¨m MËu Th©n (1788)”): §­îc tin b¸o qu©n Thanh chiÕm Th¨ng Long, B¾c B×nh V­¬ng NguyÔn HuÖ lªn ng«i hoµng ®Õ vµ th©n chinh cÇm qu©n dÑp giÆc. - §o¹n 2: (“Vua Quang Trung tù m×nh ®èc suÊt ®¹i binh… vua Quang Trung tiÕn binh ®Õn Th¨ng Long, råi kÐo vµo thµnh”): Cuéc hµnh qu©n thÇn tèc vµ chiÕn th¾ng lÉy lõng cña vua Quang Trung. - §o¹n 3: (“L¹i nãi, T«n SÜ NghÞ vµ vua Lª… còng lÊy lµm xÊu hæ”): Sù ®¹i b¹i cña qu©n t­íng nhµ Thanh vµ t×nh tr¹ng th¶m b¹i cña vua t«i Lª Chiªu Thèng. 13 VnDoc - Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí Tổng hợp kiến thức Ngữ văn lớp 9 - Kiến thức cơ bản Ngữ Văn lớp 9 6. Tãm t¾t håi 14 “Hoµng Lª nhÊt thèng chÝ” - Tr­íc thÕ m¹nh cña giÆc, qu©n T©y S¬n ë Th¨ng Long, rót qu©n vÒ Tam §iÖp vµ cho ng­êi vµo Phñ Xu©n cÊp b¸o víi NguyÔn HuÖ. - NhËn ®­îc tin ngµy 24/11, NguyÔn HuÖ liÒn tæ chøc l¹i lùc l­îng chia qu©n lµm hai ®¹o thuû - bé. - Ngµy 25 th¸ng Ch¹p, lµm lÔ lªn ng«i lÊy hiÖu lµ Quang Trung, trùc tiÕp chØ ®¹o hai ®¹o qu©n tiÕn ra B¾c. - Ngµy 29 th¸ng Ch¹p, qu©n T©y S¬n ra ®Õn NghÖ An, Quang Trung cho dõng l¹i mét ngµy, tuyÓn thªm h¬n 1 v¹n tinh binh, më mét cuéc duyÖt binh lín. - Ngµy 30, qu©n cña Quang Trung ra ®Õn Tam §iÖp, héi cïng Së vµ L©n. Quang Trung ®· kh¼ng ®Þnh: "Ch¼ng qu¸ m­êi ngµy cã thÓ ®uæi ®­îc ng­êi Thanh". Còng trong ngµy 30, giÆc gi· ch­a yªn, binh ®ao h·y cßn mµ «ng ®· nghÜ ®Õn kÕ s¸ch x©y dùng ®Êt n­íc m­êi n¨m sau chiÕn tranh. ¤ng cßn më tiÖc khao qu©n, ngÇm hÑn mïng 7 sÏ cã mÆt ë thµnh Th¨ng Long më tiÖc lín. Ngay ®ªm ®ã, nghÜa qu©n l¹i tiÕp tôc lªn ®­êng. Khi qu©n T©y S¬n ra ®Õn s«ng Thanh QuyÕt gÆp ®¸m do th¸m cña qu©n Thanh, Quang Trung ra lÖnh b¾t hÕt kh«ng ®Ó sãt mét tªn. - R¹ng s¸ng ngµy 3 TÕt, nghÜa qu©n bÝ mËt bao v©y ®ån H¹ Håi vµ dïng m­u ®Ó qu©n Thanh ®Çu hµng ngay, h¹ ®ån dÔ dµng. - R¹ng s¸ng ngµy mïng 5 TÕt, nghÜa qu©n tÊn c«ng ®ån Ngäc Håi. Qu©n giÆc chèng tr¶ quyÕt liÖt, dïng èng phun khãi löa ra nh»m lµm ta rèi lo¹n, nh­ng giã l¹i ®æi chiÒu thµnh ra chóng tù h¹i m×nh. Cuèi cïng, qu©n Thanh ph¶i chÞu ®Çu hµng, th¸i thó §iÒn ch©u SÇm Nghi §èng th¾t cæ tù tö. - Tr­a mïng 5 TÕt, Quang Trung ®· dÉn ®Çu ®oµn qu©n th¾ng trËn tiÕn vµo Th¨ng Long. §¸m tµn qu©n cña giÆc t×m vÒ phÝa ®ª Yªn Duyªn gÆp phôc binh cña ta, trèn theo ®­êng VÞnh KiÒu l¹i bÞ qu©n voi ë §¹i ¸ng dån xuèng ®Çm Mùc giµy x¸o, chÕt hµng v¹n tªn. Mét sè ch¹y lªn cÇu phao, cÇu phao ®øt, x¸c ng­êi ngùa chÕt lµm t¾c c¶ khóc s«ng NhÞ Hµ. Mïng 4 TÕt nghe tin qu©n T©y S¬n tÊn c«ng, T«n Sü NghÞ vµ Lª Chiªu Thèng ®· véi v· bá lªn biªn giíi phÝa b¾c. Khi gÆp l¹i nhau, NghÞ cã vÎ xÊu hæ nh­ng vÉn huyªnh hoang. C¶ hai thu nhÆt tµn qu©n, kÐo vÒ ®Êt B¾c. B. Ph©n tÝch v¨n b¶n I. C¶m nhËn cña em vÒ vÎ ®Ñp cña h×nh t­îng ng­êi anh hïng ¸o v¶i Quang Trung qua håi thø 14 cña t¸c phÈm“Hoµng Lª nhÊt thèng chÝ cña Ng« Gia V¨n Ph¸i. Dµn ý chi tiÕt I. Më bµi : - "Hoµng Lª nhÊt thèng chÝ" lµ mét cuèn tiÓu thuyÕt lÞch sö b»ng ch÷ H¸n ®­îc viÕt theo thÓ ch­¬ng håi do nhiÒu t¸c gi¶ trong Ng« Gia V¨n Ph¸i (Ng« Th× ChÝ, Ng« 14 VnDoc - Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí Tổng hợp kiến thức Ngữ văn lớp 9 - Kiến thức cơ bản Ngữ Văn lớp 9 Th× Du…) s¸ng t¸c. §©y lµ mét bøc tranh s©u réng võa ph¶n ¸nh ®­îc sù thèi n¸t, suy tµn cña triÒu ®×nh Lª TrÞnh, võa ph¶n ¸nh ®­îc sù ph¸t triÓn cña phong trµo T©y S¬n. - Trong håi thø 14 cña t¸c phÈm, h×nh t­îng ng­êi anh hïng Quang Trung hiÖn lªn thËt cao ®Ñp víi khÝ ph¸ch hµo hïng, trÝ tuÖ s¸ng suèt vµ tµi thao l­îc h¬n ng­êi. II. Th©n bµi: 1. Tr­íc hÕt Quang Trung lµ mét con ng­êi hµnh ®éng m¹nh mÏ quyÕt ®o¸n: - Tõ ®Çu ®Õn cuèi ®o¹n trÝch, NguyÔn HuÖ lu«n lu«n lµ con ng­êi hµnh ®éng mét c¸ch x«ng x¸o, nhanh gän cã chñ ®Ých vµ rÊt qu¶ quyÕt. - Nghe tin giÆc ®· ®¸nh chiÕm ®Õn tËn Th¨ng Long mÊt c¶ mét vïng ®Êt ®ai réng lín mµ «ng kh«ng hÒ nao nóng “®Þnh th©n chinh cÇm qu©n ®i ngay”. - Råi chØ trong vßng h¬n mét th¸ng, NguyÔn HuÖ ®· lµm ®­îc bao nhiªu viÖc lín: “tÕ c¸o trêi ®Êt”, lªn ng«i hoµng ®Õ, dèc xuÊt ®¹i binh ra B¾c… 2. §ã lµ mét con ng­êi cã trÝ tuÖ s¸ng suèt vµ nh¹y bÐn: * Ngay khi mÊy chôc v¹n qu©n Thanh do T«n SÜ NghÞ hïng hæ kÐo vµo n­íc ta, thÕ giÆc ®ang m¹nh, t×nh thÕ khÈn cÊp, vËn mÖnh ®Êt n­íc “ngµn c©n treo sîi tãc”, NguyÔn HuÖ ®· quyÕt ®Þnh lªn ng«i hoµng ®Õ ®Ó chÝnh danh vÞ, lÊy niªn hiÖu lµ Quang Trung. ViÖc lªn ng«i ®· ®­îc tÝnh kü víi môc ®Ých thèng nhÊt néi bé, héi tô anh tµi vµ quan träng h¬n lµ“®Ó yªn kÎ ph¶n tr¾c vµ gi÷ lÊy lßng ng­êi”, ®­îc d©n ñng hé. * S¸ng suèt trong viÖc nhËn ®Þnh t×nh h×nh ®Þch vµ ta: - Qua lêi dô t­íng sÜ tr­íc lóc lªn ®­êng ë NghÖ An, Quang Trung ®· chØ râ“®Êt nµo sao Êy” ng­êi ph­¬ng B¾c kh«ng ph¶i nßi gièng n­íc ta, bông d¹ ¾t kh¸c”. ¤ng cßn v¹ch râ téi ¸c cña chóng ®èi víi nh©n d©n ta: “Tõ ®êi nhµ H¸n ®Õn nay, chóng ®· mÊy phen c­íp bãc n­íc ta, giÕt h¹i d©n ta, v¬ vÐt cña c¶i, ng­êi m×nh kh«ng thÓ chÞu næi, ai còng muèn ®uæi chóng ®i”. - Quang Trung ®· khÝch lÖ t­íng sÜ d­íi quyÒn b»ng nh÷ng tÊm g­¬ng chiÕn ®Êu dòng c¶m chèng giÆc ngo¹i x©m giµnh l¹i ®éc lËp cña cha «ng ta tõ ngµn x­a nh­: Tr­ng n÷ V­¬ng, §inh Tiªn Hoµng, Lª §¹i Hµnh… - Quang Trung ®· dù kiÕn ®­îc viÖc Lª Chiªu Thèng vÒ n­íc cã thÓ lµm cho mét sè ng­êi Phï Lª “thay lßng ®æi d¹” víi m×nh nªn «ng ®· cã lêi dô víi qu©n lÝnh chÝ t×nh, võa nghiªm kh¾c: “c¸c ng­êi ®Òu lµ nh÷ng ng­êi cã l­¬ng tri, h·y nªn cïng ta ®ång t©m hiÖp lùc ®Ó dùng lªn c«ng lín. Chí cã quen thãi cò, ¨n ë hai lßng, nÕu nh­ viÖc ph¸t gi¸c ra sÏ bÞ giÕt chÕt ngay tøc kh¾c, kh«ng tha mét ai”. * S¸ng suèt trong viÖc sÐt ®o¸n bª bèi: - Trong dÞp héi qu©n ë Tam §iÖp, qua lêi nãi cña Quang Trung víi Së vµ L©n ta thÊy râ: ¤ng rÊt hiÓu viÖc rót qu©n cña hai vÞ t­íng giái nµy. §óng ra th× “qu©n thua chÐm t­íng” nh­ng kh«ng hiÓu lßng hä, søc m×nh Ýt kh«ng ®Þch næi ®éi qu©n hïng 15 VnDoc - Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí Tổng hợp kiến thức Ngữ văn lớp 9 - Kiến thức cơ bản Ngữ Văn lớp 9 t­íng hæ nhµ Thanh nªn ®µnh ph¶i bá thµnh Th¨ng Long rót vÒ Tam §iÖp ®Ó tËp hîp lùc l­îng. VËy Së vµ L©n kh«ng bÞ trõng ph¹t mµ cßn ®­îc ngîi khen. - §èi víi Ng« Th× NhËm, «ng ®¸nh gi¸ rÊt cao vµ sö dông nh­ mét vÞ qu©n sÜ “®a m­u tóc trÝ” viÖc Së vµ L©n rót ch¹y Quang Trung còng ®o¸n lµ do NhËm chñ m­u, võa lµ ®Ó b¶o toµn lùc l­îng, võa g©y cho ®Þch sù chñ quan. ¤ng ®· tÝnh ®Õn viÖc dïng NhËm lµ ng­êi biÕt dïng lêi khÐo lÐo ®Ó dÑp viÖc binh ®ao. 3. Quang Trung lµ ng­êi cã tÇm nh×n xa tr«ng réng: - Míi khëi binh ®¸nh giÆc, ch­a giµnh ®­îc tÊc ®Êt nµo vËy mµ vua Quang Trung ®· nãi ch¾c nh­ ®inh ®ãng cét “ph­¬ng l­îc tiÕn ®¸nh ®· cã tÝnh s½n”. - §ang ngåi trªn l­ng ngùa, Quang Trung ®· nãi víi NhËm vÒ quyÕt s¸ch ngo¹i giao vµ kÕ ho¹ch 10 tíi ta hoµ b×nh. §èi víi ®Þch, th­êng th× biÕt lµ th¾ng viÖc binh ®ao kh«ng thÓ døt ngay ®­îc v× xØ nhôc cña n­íc lín cßn ®ã. NÕu “chê 10 n¨m n÷a ta ®­îc yªn æn mµ nu«i d­ìng lùc l­îng, bÊy giê n­íc giµu qu©n m¹nh th× ta cã sî g× chóng”. 4. Quang Trung lµ vÞ t­íng cã tµi thao l­îc h¬n ng­êi: - Cuéc hµnh qu©n thÇn tèc do Quang Trung chØ huy ®Õn nay vÉn cßn lµm chóng ta kinh ng¹c. Võa hµnh qu©n, võa ®¸nh giÆc mµ vua Quang Trung ho¹ch ®Þnh kÕ ho¹ch tõ 25 th¸ng ch¹p ®Õn mïng 7 th¸ng giªng sÏ vµo ¨n tiÕt ë Th¨ng Long, trong thùc tÕ ®· v­ît møc 2 ngµy. - Hµnh qu©n xa, liªn tôc nh­ vËy nh­ng ®éi qu©n vÉn chØnh tÒ còng lµ do tµi tæ chøc cña ng­êi cÇm qu©n. 5. H×nh ¶nh vÞ vua lÉm liÖt trong chiÕn trËn: - Vua Quang Trung th©n chinh cÇm qu©n kh«ng ph¶i chØ trªn danh nghÜa. ¤ng lµm tæng chØ huy chiÕn dÞch thùc sù. - D­íi sù l·nh ®¹o tµi t×nh cña vÞ tæng chØ huy nµy, nghÜa qu©n T©y S¬n ®· ®¸nh nh÷ng trËn thËt ®Ñp, th¾ng ¸p ®¶o kÎ thï. - KhÝ thÕ ®éi qu©n lµm cho kÎ thï khiÕp vÝa vµ h×nh ¶nh ng­êi anh hïng còng ®­îc kh¾c ho¹ lÉm liÖt: trong c¶nh “khãi tá mï trêi, c¸ch gang tÊc kh«ng thÊy g×” næi bËt h×nh ¶nh nhµ vua “c­ìi voi ®i ®èc thóc” víi tÊm ¸o bµo mµu ®á ®· s¹m ®en khãi sóng. - H×nh ¶nh ng­êi anh hïng ®­îc kh¾c ho¹ kh¸ ®Ëm nÐt víi tÝnh c¸ch m¹nh mÏ, trÝ tuÖ s¸ng suèt, nh¹y bÐn, tµi dïng binh nh­ thÇn; lµ ng­êi tæ chøc vµ lµ linh hån cña chiÕn c«ng vÜ ®¹i. III. KÕt bµi Víi ý thøc t«n träng sù thùc lÞch sö vµ ý thøc d©n téc, nh÷ng ng­êi trÝ thøc - c¸c t¸c gi¶ Ng« Gia V¨n Ph¸i lµ nh÷ng cùu thÇn chÞu ¬n s©u, nghÜa nÆng cña nhµ Lª, nh­ng hä ®· kh«ng thÓ bá qua sù thùc lµ «ng vua nhµ Lª yÕu hÌn ®· câng r¾n c¾n gµ nhµ vµ chiÕn c«ng lÉy lõng cña nghÜa qu©n T©y S¬n, lµm næi bËt h×nh ¶nh vua Quang Trung - ng­êi anh hïng ¸o v¶i, niÒm tù hµo lín cña c¶ d©n téc. Bëi thÕ hä ®· viÕt thùc vµ hay ®Õn nh­ vËy vÒ ng­êi anh hïng d©n téc NguyÔn HuÖ. 16 VnDoc - Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí Tổng hợp kiến thức Ngữ văn lớp 9 - Kiến thức cơ bản Ngữ Văn lớp 9 II. Sù th¶m b¹i cña qu©n t­íng nhµ Thanh vµ sè phËn bi ®¸t cña vua t«i Lª Chiªu Thèng ph¶n n­íc, h¹i d©n ®· ®­îc miªu t¶ nh­ thÕ nµo? Em cã nhËn xÐt g× vÒ lèi v¨n trÇn thuËt ë ®©y? 1. §èi lËp víi h×nh ¶nh nghÜa qu©n T©y S¬n lµ ch©n dung cña kÎ thï x©m l­îc. - T«n Sü NghÞ kiªu c¨ng, tù m·n, chñ quan: + KÐo qu©n vµo Th¨ng Long dÔ dµng “ngµy ®i ®ªm nghØ” nh­ “®i trªn ®Êt b»ng”, cho lµ v« sù, kh«ng ®Ò phßng g×, chØ l¶ng v¶ng ë bªn bê s«ng, lÊy thanh thÕ su«ng ®Ó do¹ dÉm. + H¬n n÷a y cßn lµ mét tªn t­íng bÊt tµi, cÇm qu©n mµ kh«ng biÕt t×nh h×nh thùc h­ ra sao. Dï ®­îc vua t«i Lª Chiªu Thèng b¸o tr­íc, y vÉn kh«ng chót ®Ò phßng suèt mÊy ngµy TÕt “chØ ch¨m chó vµo viÖc yÕn tiÖc vui mõng, kh«ng hÒ lo chi ®Õn viÖc bÊt ch¾c”, cho qu©n lÝnh mÆc s¾c vui ch¬i. - Khi qu©n T©y S¬n ®¸nh ®Õn n¬i, t­íng th× sî mÊt mËt, ngùa kh«ng kÞp ®ãng yªn, ng­êi kh«ng kÞp mÆc gi¸p… chuång tr­íc qua cÇu phao, qu©n th× lóc l©m trËn “ai nÊy ®Òu rông rêi, sî h·i, xin ra hµng hoÆc bá ch¹y to¸n lo¹n, giµy xÐo lªn nhau mµ chÕt”, “qu©n sÜ c¸c doanh nghe thÊy ®Òu ho¶ng hèt, tan t¸c bá ch¹y, tranh nhau qua cÇu sang s«ng, x« ®Èy nhau r¬i xuèng mµ chÕt rÊt nhiÒu”, “®Õn nçi n­íc s«ng NhÞ Hµ v× thÕ mµ t¾c nghÏn kh«ng ch¶y ®­îc n÷a”. C¶ ®éi binh hïng, t­íng m¹nh, chØ quen diÔu vâ d­¬ng oai b©y giê chØ cßn biÕt th¸o ch¹y, m¹nh ai nÊy ch¹y, “®ªm ngµy ®i gÊp, kh«ng d¸m nghØ ng¬i”. * NghÖ thuËt: kÓ chuyÖn, xen kÏ víi nh÷ng chi tiÕt t¶ thùc thËt cô thÓ, chi tiÕt, sèng ®éng víi nhÞp ®iÖu nhanh, dån dËp, gÊp g¸p gîi sù ho¶ng hèt cña kÎ thï. Ngßi bót miªu t¶ kh¸ch quan nh­ng vÉn hµm chøng t©m tr¹ng h¶ hª, sung s­íng cña ng­êi viÕt còng nh­ cña d©n téc tr­íc th¾ng lîi cña S¬n T©y. 2. Sè phËn th¶m h¹i cña bän vua t«i Lª Chiªu Thèng ph¶n n­íc, h¹i d©n - Lª Chiªu Thèng vµ nh÷ng bÒ t«i trung thµnh cña «ng ta ®· v× lîi Ých riªng cña dßng hä mµ ®em vËn mÖnh cña c¶ d©n téc ®Æt vµo tay kÎ thï x©m l­îc, lÏ tÊt nhiªn hä ph¶i chÞu ®ùng nçi sØ nhôc cña kÎ ®i cÇu c¹nh, van xin, kh«ng cßn ®©u t­ c¸ch bËc qu©n v­¬ng, vµ kÕt côc còng ph¶i chÞu chung sè phËn bi th¶m cña kÎ väng quèc. - Khi cã biÕn, qu©n Thanh tan r·, Lª Chiªu Thèng véi v· cïng mÊy bÒ t«i th©n tÝn “®­a th¸i hËu ra ngoµi”, ch¹y b¸n sèng b¸n chÕt, c­íp c¶ thuyÒn d©n ®Ó qua s«ng, “lu«n mÊy ngµy kh«ng ¨n”. May gÆp ng­êi thæ hµo th­¬ng t×nh ®ãn vÒ cho ¨n vµ chØ ®­êng cho ch¹y trèn. §uæi kÞp T«n SÜ NghÞ, vua t«i chØ cßn biÕt nh×n nhau than thë, o¸n giËn ch¶y n­íc m¾t, vµ sau khi sang ®Õn Trung Quèc ph¶i c¹o ®Çu, tÕt tãc, ¨n mÆc gièng ng­êi M·n Thanh vµ cuèi cïng göi n¾m x­¬ng tµn n¬i ®Êt kh¸ch quª ng­êi. NghÖ thuËt: Xen kÏ kÓ víi t¶ sinh ®éng, cô thÓ g©y Ên t­îng m¹nh. Ngßi bót ®Ëm chót xãt th­¬ng cña t¸c gi¶ bÒ t«i trung thµnh cña nhµ Lª. 17 VnDoc - Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí Tổng hợp kiến thức Ngữ văn lớp 9 - Kiến thức cơ bản Ngữ Văn lớp 9  So s¸nh ngßi bót cña t¸c gi¶ khi miªu t¶ hai cuéc th¸o ch¹y (mét cña qu©n t­íng nhµ Thanh vµ mét cña vua t«i Lª Chiªu Thèng) cã g× kh¸c biÖt? Gi¶i thÝch v× sao cã sù kh¸c biÖt ®ã? - TÊt c¶ ®Òu lµ t¶ thùc, víi nh÷ng chi tiÕt cô thÓ, nh­ng ©m h­ëng l¹i rÊt kh¸c nhau: - §o¹n v¨n trªn nhÞp ®iÖu nhanh, m¹nh, hèi h¶ “ngùa kh«ng kÞp ®ãng yªn, ng­êi kh«ng kÞp mÆc ¸o gi¸p,“tan t¸c bá ch¹y, tranh nhau qua cÇu sang s«ng, x« ®Èy nhau…”, ngßi bót miªu t¶ kh¸ch quan nh­ng vÉn hµm chøa t©m tr¹ng h¶ hª, sung s­íng cña ng­êi th¾ng trËn tr­íc sù th¶m b¹i cña lò c­íp n­íc. - ë ®o¹n v¨n d­íi, nhÞp ®iÖu cã chËm h¬n, t¸c gi¶ dõng l¹i miªu t¶ tØ mØ nh÷ng giät n­íc m¾t th­¬ng c¶m cña ng­êi thæ hµo, n­íc m¾t tñi hæ cña vua t«i Lª Chiªu Thèng, cuéc theÝet ®·i thÞnh t×nh “giÕt gµ, lµm c¬m” cña kÎ bÒ t«i… ©m h­ëng cã phÇn ngËm ngïi, chua xãt. Lµ nh÷ng cùu thÇn cña nhµ Lª, c¸c t¸c gi¶ kh«ng thÓ kh«ng mñi lßng tr­íc sù sôp ®æ cña mét v­¬ng triÒu mµ m×nh tõng phông thê, tuy vÉn hiÓu ®ã lµ kÕt côc kh«ng thÓ tr¸nh khái. 18 VnDoc - Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí Tổng hợp kiến thức Ngữ văn lớp 9 - Kiến thức cơ bản Ngữ Văn lớp 9 TruyÖn KiÒu NguyÔn Du A. KiÕn thøc c¬ b¶n I. T¸c gi¶ NguyÔn Du - T¸c gi¶ NguyÔn Du (1765 - 1820) - Tªn ch÷ lµ Tè Nh­ - HiÖu lµ Thanh Hiªn - Quª ë lµng Tiªn §iÒn - huyÖn Nghi Xu©n - tØnh Hµ Tünh - S¸ng t¸c nhiÒu t¸c phÈm ch÷ H¸n vµ ch÷ n«m. + 3 tËp th¬ ch÷ H¸n gåm 243 bµi. + T¸c phÈm ch÷ N«m xuÊt s¾c nhÊt lµ §o¹n tr­êng t©n thanh th­êng gäi lµ TruyÖn KiÒu. H·y nªu nh÷ng nÐt chÝnh vÒ thêi ®¹i, gia ®×nh, cuéc ®êi NguyÔn Du ®· cã ¶nh h­ëng tíi viÖc s¸ng t¸c TruyÖn KiÒu. a. Thêi ®¹i: NguyÔn Du sinh tr­ëng trong mét thêi ®¹i cã nhiÒu biÕn ®éng d÷ déi, x· héi phong kiÕn ViÖt Nam khñng ho¶ng s©u s¾c, phong trµo n«ng d©n khëi nghÜa næ ra liªn tôc, ®Ønh cao lµ cuéc khëi nghÜa T©y S¬n ®· “Mét phen thay ®æi s¬n hµ”. Nh­ng triÒu ®¹i T©y S¬n ng¾n ngñi, triÒu NguyÔn lªn thay. Nh÷ng thay ®æi kinh thiªn ®éng ®Þa Êy t¸c ®éng m¹nh tíi nhËn thøc t×nh c¶m cña NguyÔn Du ®Ó «ng h­íng ngßi bót cña m×nh vµo hiÖn thùc, vµo “Nh÷ng ®iÒu tr«ng thÊy mµ ®au ®ín lßng”. b. Gia ®×nh: Gia ®×nh NguyÔn Du lµ gia ®×nh ®¹i quý téc nhiÒu ®êi lµm quan vµ cã truyÒn thèng v¨n ch­¬ng. Nh­ng gia ®×nh «ng còng bÞ sa sót. Nhµ th¬ må c«i cha n¨m 9 tuæi, må c«i mÑ n¨m 12 tuæi. Hoµn c¶nh ®ã còng t¸c ®éng lín tíi cuéc ®êi NguyÔn Du. c. Cuéc ®êi: NguyÔn Du cã n¨ng khiÕu v¨n häc bÈm sinh, ham häc, cã hiÓu biÕt s©u réng vµ tõng tr¶i, cã vèn sèng phong phó víi nhiÒu n¨m l­u l¹c, tiÕp xóc víi nhiÒu c¶nh ®êi, nhiÒu con ng­êi sè phËn kh¸c nhau. ¤ng tõng ®i sø sang Trung Quèc, qua nhiÒu vïng ®Êt Trung Hoa réng lín víi nÒn v¨n ho¸ rùc rì. TÊt c¶ nh÷ng ®iÒu ®ã ®Òu cã ¶nh h­ëng tíi s¸ng t¸c cña nhµ th¬. NguyÔn Du lµ con ng­êi cã tr¸i tim giµu lßng yªu th­¬ng. ChÝnh nhµ th¬ ®· tõng viÕt trong TruyÖn KiÒu “Ch÷ t©m kia míi b»ng ba ch÷ tµi”. Méng Liªn §­êng Chñ Nh©n trong lêi Tùa TruyÖn KiÒu còng ®Ò cao tÊm lßng cña NguyÔn Du víi con ng­êi, víi cuéc ®êi: “Lêi v¨n t¶ ra h×nh nh­ cã m¸u ch¶y ë ®Çu ngän bót, n­íc m¾t thÊm trªn tê giÊy khiÕn ai ®äc ®Õn còng ph¶i thÊm thÝa, ngËm ngïi, ®au ®ín ®Õn ®øt ruét…”. NÕu kh«ng ph¶i cã con m¾t tr«ng thÊu c¶ s¸u câi, tÊm lßng nghÜ suèt c¶ ngh×n ®êi th× tµi nµo cã c¸i bót lùc Êy. 19 VnDoc - Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí Tổng hợp kiến thức Ngữ văn lớp 9 - Kiến thức cơ bản Ngữ Văn lớp 9 VÒ sù nghiÖp v¨n häc cña NguyÔn Du: - S¸ng t¸c nhiÒu t¸c phÈm ch÷ H¸n vµ ch÷ N«m. + 3 tËp th¬ ch÷ H¸n gåm 243 bµi. + T¸c phÈm ch÷ N«m cã V¨n chiªu hån, xuÊt s¾c nhÊt lµ §o¹n tr­êng t©n thanh th­êng gäi lµ TruyÖn KiÒu. II. T¸c phÈm truyÖn KiÒu 1. Nguån gèc vµ sù s¸ng t¹o: - XuÊt xø TruyÖn KiÒu : * ViÕt TruyÖn KiÒu NguyÔn Du cã dùa theo cèt truyÖn Kim V©n KiÒu truyÖn cña Thanh T©m Tµi Nh©n (Trung Quèc). * Tuy nhiªn phÇn s¸ng t¹o cña NguyÔn Du lµ hÕt søc lín, mang ý nghÜa quyÕt ®Þnh thµnh c«ng cña t¸c phÈm: - Néi dung: Tõ c©u truyÖn t×nh ë TQ ®êi Minh biÕn thµnh mét khóc ca ®au lßng th­¬ng ng­êi b¹c mÖnh (v­ît xa Thanh T©m Tµi Nh©n ë tinh thÇn nh©n ®¹o). - NghÖ thuËt: + ThÓ lo¹i: ChuyÓn thÓ v¨n xu«i thµnh th¬ lôc b¸t - thÓ th¬ lôc b¸t truyÒn thèng cña d©n téc gåm 3254 c©u. + NghÖ thuËt x©y dùng nh©n vËt, miªu t¶ thiªn nhiªn, ®Æc biÖt lµ bót ph¸p t¶ c¶nh ngô t×nh. + Ng«n ng÷: TruyÖn KiÒu ®¹t tíi ®Ønh cao cña ng«n ng÷ nghÖ thuËt. 2. Hoµn c¶nh: S¸ng t¸c vµo thÕ kû XIX (1805 - 1809) 3. ThÓ lo¹i: TruyÖn N«m: lo¹i truyÖn th¬ viÕt b»ng ch÷ N«m. TruyÖn cã khi ®­îc viÕt bµng thÓ th¬ lôc b¸t. Cã hai lo¹i truyÖn N«m: truyÖn n«m b×nh d©n hÇu hÕt kh«ng cã tªn t¸c gi¶, ®­îc viÕt trªn c¬ së truyÖn d©n gian; truyÖn N«m b¸c häc phÇn nhiÒu cã tªn t¸c gi¶, ®­îc viÕt trªn c¬ së cèt truyÖn cã s½n cña v¨n häc Trung Quèc hoÆc do t¸c gi¶ s¸ng t¹o ra. TruyÖn N«m ph¸t triÓn m¹nh mÏ nhÊt ë nöa cuèi thÓ ký XVIII vµ thÕ kû XIX. 4. ý nghÜa nhan ®Ò: TruyÖn KiÒu cã 2 tªn ch÷ b¸n vµ 1 tªn ch÷ n«m. - Tªn ch÷ h¸n: Kim V©n KiÒu truyÖn cña Thanh T©m Tµi Nh©n: tªn cña 3 nh©n vËt trong truyÖn: Kim Träng, Thuý V©n, Thuý KiÒu. §o¹n tr­êng t©n thanh: tiÕng kªu míi vÒ nçi ®au th­¬ng ®øt ruét: béc lé chñ ®Ò t¸c phÈm (tiÕng kªu cøu cho sè phËn ng­êi phô n÷). - Tªn ch÷ n«m: TruyÖn KiÒu: Tªn nh©n vËt chÝnh - Thuý KiÒu (do nh©n d©n ®Æt). 5. Tãm t¾t TruyÖn KiÒu. a. PhÇn thø nhÊt : GÆp gì vµ ®Ýnh ­íc. V­¬ng Thuý KiÒu lµ mét thiÕu n÷ tµi s¾c vÑn toµn, con g¸i ®Çu lßng mét gia ®×nh trung l­u l­¬ng thiÖn, sèng trong c¶nh "ªm ®Òm tr­íng rñ mµn che" bªn c¹nh cha mÑ 20
- Xem thêm -