Tài liệu Góp phần nghiên cứu bộ nhện lớn [arneida] trên hệ sinh thái ruộng lúa nghi phú, thành phố vinh, nghệ an vụ hè thu 2004

  • Số trang: 81 |
  • Loại file: DOC |
  • Lượt xem: 55 |
  • Lượt tải: 0
tructuyentailieu

Tham gia: 25/05/2016

Mô tả:

LuËn v¨n tèt nghiÖp NguyÔn ¸nh Linh Lêi c¶m ¬n §Ó hoµn thµnh luËn v¨n nµy t«i xin bµy tá lßng biÕt ¬n ch©n thµnh ®Õn tiÕn sÜ Hoµng Xu©n Quang cïng th¹c sÜ Cao TiÕn Trung ®· tËn t×nh híng dÉn tõng bíc ®i nghiªn cøu cho t«i. T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n Ban Chñ nhiÖm, c¸c thÇy c« gi¸o, c¸c c¸n bé c«ng chøc trong khoa Sinh häc ®· t¹o ®iÒu kiÖn gióp ®ì t«i vÒ thêi gian còng nh c¬ së vËt chÊt, thiÕt bÞ thÝ nghiÖm cho t«i lµm viÖc; C¸c c¬ quan ®Þa ph¬ng trong vïng còng nh c¸c b¹n sinh viªn ®· gióp ®ì t«i thu thËp vËt mÉu trªn ®ång ruéng vµ nh÷ng tµi liÖu cÇn thiÕt cho luËn v¨n. T¸c gi¶ NguyÔn ¸nh Linh. 1 LuËn v¨n tèt nghiÖp NguyÔn ¸nh Linh Më ®Çu I. TÇm quan träng cña viÖc nghiªn cøu ®Ò tµi. HÖ sinh th¸i n«ng nghiÖp lµ mét hÖ sinh th¸i nh©n t¹o ®îc ®Æt trong ®iÒu kiÖn tù nhiªn, chÞu sù chi phèi cña tù nhiªn còng nh chÞu t¸c ®éng m¹nh mÏ cña con ngêi. Trªn hÖ sinh th¸i n«ng nghiÖp cã sù t¬ng t¸c qua l¹i lÉn nhau gi÷a c¸c thµnh phÇn chñ yÕu: C©y lóa – S©u h¹i - Thiªn ®Þch vµ m«i trêng sinh th¸i t¹o thµnh mét thÓ thèng nhÊt trong thÕ c©n b»ng ®éng. Sù c©n b»ng sinh häc nµy ®îc chän läc tù nhiªn qua hµng triÖu n¨m. Tuy nhiªn, c¸c hÖ sinh th¸i n«ng nghiÖp hiÖn nay ®ang dÇn bÞ mÊt ®i tr¹ng th¸i c©n b»ng do sù l¹m dông thuèc trõ s©u lµm bïng ph¸t c¸c dÞch h¹i lµm thÊt thiÖt mïa mµng, gi¶m n¨ng suÊt phÈm chÊt c©y trång, ¶nh hëng nghiªm träng ®Õn m«i trêng cña c¸c ®Þa ph¬ng. ViÖc sö dông thuèc trõ s©u lµ biÖn ph¸p ®îc sö dông phæ biÕn nhÊt hiÖn nay nhng l¹i gÆp ph¶i nhiÒu h¹n chÕ nh ¶nh hëng ®Õn chÊt lîng c©y trång, g©y « nhiÔm m«i trêng, g©y h¹i cho søc khoÎ con ngêi, lµm bïng ph¸t dÞch h¹i ... Mçi loµi sinh vËt trong hÖ sinh th¸i n«ng nghiÖp ®Òu cã mét vai trß quan träng nhÊt ®Þnh. Trong ®ã, NhÖn lín (Araneida) lµ mét trong nh÷ng m¾t xÝch cÇn ®îc quan t©m v× chóng cã sè lîng lín, thµnh phÇn loµi ®a d¹ng gãp phÇn lín trong viÖc tiªu diÖt s©u h¹i vµ c©n b»ng sinh th¸i. Lµ mét bé thuéc ngµnh ch©n khíp, bé NhÖn lín cã sè lîng t¬ng ®èi lín víi kho¶ng 20.000 loµi, ph©n bè ë kh¾p mäi n¬i kÓ c¶ m«i trêng c¹n lÉn m«i trêng níc. ë c¸c hÖ sinh th¸i n«ng nghiÖp, NhÖn ®ãng vai trß lµ kÎ thï tù nhiªn cña c¸c loµi s©u h¹i. Thøc ¨n cña chóng rÊt ®a d¹ng phong phó tïy thuéc vµo tõng loµi, trong ®ã cã 2 LuËn v¨n tèt nghiÖp NguyÔn ¸nh Linh c¶ trøng s©u, Êu trïng, s©u non ... Sù cã mÆt cña nhÖn ®· gãp phÇn khèng chÕ sù bïng ph¸t thµnh dÞch cña c¸c loµi s©u h¹i vµ h¹n chÕ sö dông thuèc trõ s©u. ë ViÖt Nam ®· cã nhiÒu t¸c gi¶ nghiªn cøu vÒ c¸c loµi nhÖn nh Ph¹m B×nh QuyÒn (1979) [15] ; Vò Quang C«n; Lª V¨n ThuyÕt vµ nnk (1992-1993); Mai Quý, TrÇn ThÞ Lµi (1967,1968, 1981) [18]; ViÖn BVTV(1969); Ph¹m V¨n LÇm (1994, 1995, 1997) [6,7,8], NguyÔn V¨n Huúnh (2002) [5] ... ë NghÖ An, nh÷ng nghiªn cøu vÒ NhÖn lín ®îc tr×nh bµy trong c¸c b¸o c¸o vÒ ch©n khíp trªn lóa nãi chung nh TrÇn Ngäc L©n (2000) [9], NguyÔn ThÞ Thanh (2002) [10] trªn c©y l¹c...Tuy nhiªn, nh÷ng nghiªn cøu trªn kh¶o s¸t ë t×nh h×nh ch©n khíp nãi chung hoÆc tõng lo¹i c©y trång riªng biÖt. X· Nghi Phó – thµnh phè Vinh – NghÖ An ®ang trong thêi kú chuyÓn ®æi tõ mét vïng n«ng th«n thuÇn tuý sang quy ho¹ch ®« thÞ. §iÒu ®ã cã ¶nh hëng g× ®Õn thiªn ®Þch trªn c¸c hÖ sinh th¸i n«ng nghiÖp ë ®©y? Cô thÓ lµ thiªn ®Þch NhÖn lín b¾t måi ¨n thÞt. §Ó gãp phÇn t×m hiÓu vÊn ®Ò nµy t«i tiÕn hµnh ®Ò tµi: “Gãp phÇn nghiªn cøu bé NhÖn lín (Araneae) trªn hÖ sinh th¸i ruéng lóa Nghi Phó, Thµnh phè Vinh, NghÖ An vô hÌ thu 2004” II. Môc ®Ých, néi dung, ®èi tîng nghiªn cøu. 1. Môc ®Ých nghiªn cøu. Th«ng qua viÖc nghiªn cøu bé nhÖn trong hÖ sinh th¸i n«ng nghiÖp nh»m cung cÊp c¸c dÉn liÖu lµm c¬ së khoa häc cho viÖc 3 LuËn v¨n tèt nghiÖp NguyÔn ¸nh Linh b¶o vÖ vµ sö dông thiªn ®Þch NhÖn lín ¨n thÞt trong phßng trõ tæng hîp c¸c lo¹i s©u h¹i lóa. 2. §èi tîng vµ ph¹m vi nghiªn cøu. §èi tîng nghiªn cøu: + Nghiªn cøu c¸c loµi NhÖn lín b¾t måi ¨n thÞt. + C¸c loµi s©u h¹i lµ thøc ¨n c¬ b¶n cña NhÖn lín b¾t måi ¨n thÞt. Ph¹m vi nghiªn cøu. HÖ sinh th¸i ruéng lóa ë x· Nghi Phó, Thµnh phè Vinh, NghÖ An. 3. ý nghÜa khoa häc vµ thùc tiÔn cña ®Ò tµi: Trªn c¬ së ®iÒu tra thµnh phÇn loµi nhÖn lín b¾t måi ¨n thÞt tõ ®ã ®¸nh gi¸ sù ®a d¹ng sinh häc cña chóng trªn sinh quÇn ruéng lóa. T×m hiÓu mèi quan hÖ gi÷a NhÖn lín b¾t måi ¨n thÞt vµ s©u h¹i lóa trong sinh quÇn ruéng lóa nh»m cung cÊp c¸c dÉn liÖu khoa häc cho biÖn ph¸p phßng trõ dÞch h¹i tæng hîp (IPM). Ch¬ng I . Tæng quan tµi liÖu. 1.1. c¬ së khoa häc cña ®Ò tµi. 1.1.1. VÊn ®Ò loµi. ThuËt ng÷ "Loµi" (Species) ®îc ®a vµo sinh häc lÇn ®Çu tiªn bëi Johns Ray (1686). TiÕp ®ã Linnaeus (1735) xem loµi lµ mét h×nh thøc tån t¹i cña ®éng vËt vµ thùc vËt, lµ ®¬n vÞ c¬ b¶n cña ph©n lo¹i häc. Tõ ®ã kh¸i niÖm loµi ®îc nghiªn cøu, ph¸t triÓn theo nhiÒu quan ®iÓm kh¸c nhau. VÊn ®Ò loµi lµ mét trong nh÷ng vÊn ®Ò trung t©m trong sinh häc, viÖc gi¶i quyÕt trän vÑn vÊn ®Ò nµy cã mét ý nghÜa quan träng ®èi víi tiÕn ho¸ vµ ph©n lo¹i häc. 4 LuËn v¨n tèt nghiÖp NguyÔn ¸nh Linh Cã rÊt nhiÒu quan ®iÓm vÒ loµi, theo c¬ së triÕt häc cã 3 quan niÖm vÒ loµi: Loµi lo¹i h×nh, loµi duy danh vµ loµi sinh häc. Quan niÖm h×nh th¸i vÒ loµi cho r»ng sù ®a d¹ng quan s¸t ®îc trong tù nhiªn ph¶n ¸nh sù tån t¹i cña mét sè lîng h¹n chÕ c¸c thÓ toµn n¨ng hoÆc c¸c lo¹i h×nh. C¸c c¸ thÓ kh«ng cã quan hÖ ®Æc biÖt nµo víi nhau v× chØ lµ sù thÓ hiÖn cña mét lo¹i mÉu h×nh. Quan niÖm loµi duy danh cho r»ng loµi lµ tªn dïng ®Ó gäi chØ mét nhãm quÇn thÓ nµo ®ã. Theo quan niÖm nµy chØ cã c¸ thÓ tån t¹i, loµi chØ lµ mét kh¸i niÖm do con ngêi ®Æt ra. Bessey (1908) ®· ph¸t biÓu quan niÖm nµy kh¸ râ: "Thiªn nhiªn sinh ra c¸c c¸ thÓ vµ kh«ng cã g× h¬n n÷a...loµi kh«ng tån t¹i mét c¸ch thùc tÕ trong thiªn nhiªn. Chóng lµ nh÷ng kh¸i niÖm nghÞ luËn, loµi lµ kh¸i niÖm ®îc con ngêi thiÕt lËp ®Ó xem xÐt mét sè lîng lín c¸c c¸ thÓ mét c¸ch tæng hîp" Trong thùc tÕ, c¸c b»ng chøng vÒ hiÖn tîng loµi ®ång h×nh, c¸c pha ph¸t triÓn trong vßng ®êi cña mét c¸ thÓ ®· phñ nhËn ®iÒu ®ã. Quan niÖm loµi sinh häc cho r»ng: Loµi lµ mét nhãm quÇn thÓ cã kh¶ n¨ng giao phèi víi nhau ®Ó sinh ra c¸c c¸ thÓ míi, duy tr× vèn di truyÒn cña loµi. Nhãm quÇn thÓ ®ã ph¶i c¸ch ly sinh s¶n víi c¸c quÇn thÓ ®ång h¬ng kh¸c. Loµi lµ mét tæ chøc thèng nhÊt ®îc x¸c ®Þnh bëi ranh giíi vÒ h×nh th¸i häc, tËp tÝnh sinh lý kh¸c nhau, tÝnh chÊt sinh th¸i kh¸c nhau. Loµi kh«ng ph¶i lµ tËp hîp tæng sè c¸c c¸ thÓ mµ lµ mét tæ chøc thèng nhÊt vÒ mÆt di truyÒn còng nh vÒ sinh th¸i häc. TÝnh toµn vÑn cña loµi ®îc duy tr× bëi c¸c c¬ chÕ c¸ch ly tiÒn giao phèi vµ hËu giao phèi. Loµi lµ mét kh¸i niÖm t¬ng ®èi bëi v× c¸c tÝnh chÊt cña loµi biÕn ®æi theo kh«ng gian vµ thêi gian. Loµi tån t¹i trong thùc tÕ 5 LuËn v¨n tèt nghiÖp NguyÔn ¸nh Linh nh mét hÖ thèng c¸c quÇn thÓ ®Þa ph¬ng chiÕm cø mét vïng ph©n bè nhÊt ®Þnh. Tãm l¹i quan niÖm loµi sinh häc cho r»ng loµi gåm c¸c quÇn thÓ lµ hiÖn thùc vµ cã mét kÕt cÊu di truyÒn néi t¹i. Ba ®Æc trng c¬ b¶n cña loµi sinh häc: Loµi lµ mét ®¬n vÞ sinh s¶n, mét ®¬n vÞ sinh th¸i, mét ®¬n vÞ di truyÒn. 1.1.2. QuÇn thÓ QuÇn thÓ lµ h×nh thøc tån t¹i cña loµi trong ®iÒu kiÖn cô thÓ cña c¶nh quan ®Þa lý. Mçi loµi bao gåm nhiÒu quÇn thÓ ®Þa ph¬ng nh vËy. C¸c quÇn thÓ kh¸c nhau vÒ h×nh th¸i, sinh lý, di truyÒn vµ sinh th¸i. Cã hai quan niÖm ®Ò cËp ®Õn quÇn thÓ ®ã lµ: Theo thuyÕt tiÕn ho¸ hiÖn ®¹i cho r»ng: " QuÇn thÓ lµ mét nhãm c¸ thÓ cïng loµi, ®· qua nhiÒu thÕ hÖ cïng sèng chung trong mét kho¶ng kh«ng gian x¸c ®Þnh. Trong ®ã c¸c c¸ thÓ giao phèi tù do víi nhau vµ ®îc c¸ch ly ë mét møc ®é nhÊt ®Þnh víi c¸c nhãm c¸ thÓ cïng loµi l©n cËn." (A. V. Iablokhop, A. G. Luxukhop). VÒ ph¬ng diÖn tiÕn ho¸, quÇn thÓ lµ mét tæ chøc cã thùc, mét ®¬n vÞ sinh s¶n vµ ®îc xem lµ ®¬n vÞ tiÕn ho¸ c¬ së. Quan niÖm sinh th¸i häc: Loµi ®îc ph©n chia thµnh c¸c quÇn thÓ ®Þa ph¬ng. KÝch thíc cña l·nh thæ ®Þa ph¬ng phô thuéc vµo ®é ®a d¹ng cña c¶nh quan ®Þa lý, kh¶ n¨ng vËn chuyÓn kh¾c phôc chíng ng¹i ®Þa lý vµ tÝnh chÊt c¸c mèi quan hÖ trong néi bé cña loµi. Cã ba møc ®é ph©n chia quÇn thÓ: QuÇn thÓ ®Þa lý, quÇn thÓ sinh th¸i vµ quÇn thÓ c¬ b¶n. Loµi ®îc ph©n chia thµnh c¸c quÇn thÓ ®Þa lý tríc hÕt kh¸c nhau bëi c¸c ®Æc tÝnh khÝ hËu, c¶nh quan vïng ph©n bè. Sù kh¸c biÖt ®Þa lý cµng nhiÒu khi sù sai kh¸c vÒ ®iÒu kiÖn sèng cµng lín vµ sù trao ®æi c¸ thÓ gi÷a chóng cµng Ýt. QuÇn thÓ sinh th¸i bao gåm tËp hîp c¸c c¸ thÓ sinh sèng trong mét sinh c¶nh. So víi quÇn thÓ ®Þa lý th× quÇn thÓ sinh th¸i cã 6 LuËn v¨n tèt nghiÖp NguyÔn ¸nh Linh c¸ch biÖt Ýt h¬n. QuÇn thÓ sinh th¸i kh¸c so víi quÇn thÓ ®Þa lý ë chç chóng kh«ng chiÕm cø trän vÑn mét vïng c¶nh quan ®Þa lý mµ giíi h¹n trong sinh c¶nh thÓ hiÖn sù thÝch nghi cña chóng. QuÇn thÓ sinh th¸i tiÕp tôc ph©n thµnh c¸c quÇn thÓ c¬ b¶n. §©y lµ ®¬n vÞ gåm cã c¸c c¸ thÓ cïng loµi sèng trong mét sinh c¶nh nhá, gi÷a chóng thêng chØ cã sù sai kh¸c vÒ mÆt tËp tÝnh. 1.1.3. CÊu tróc vµ tÝnh æn ®Þnh cña quÇn x· sinh vËt. TØnh æn ®Þnh vµ n¨ng suÊt quÇn thÓ cña mét loµi ®îc x¸c ®Þnh do nhiÒu yÕu tè, mét phÇn c¸c yÕu tè ®ã lµ cÊu tróc quÇn x· sinh vËt (Watt. k, 1976). CÊu tróc quÇn x· sinh vËt bao gåm ba nhãm yÕu tè: M¹ng líi dinh dìng trong quÇn x· (thÓ hiÖn quan hÖ dinh dìng trong quÇn x·); Sù ph©n bè kh«ng gian cña sinh vËt; Sù ®a d¹ng loµi cña sinh vËt. Còng nh ë c¸c hÖ sinh th¸i kh¸c, trong hÖ sinh th¸i ®ång ruéng lu«n lu«n tån t¹i mèi quan hÖ vÒ mÆt dinh dìng vµ ®ã lµ quan hÖ tÊt yÕu trong mçi quÇn x· sinh vËt còng nh hÖ sinh th¸i, mét loµi sinh vËt thêng lµ thøc ¨n, lµ ®iÒu kiÖn tån t¹i cho mét loµi sinh vËt kh¸c. Quan hÖ phæ biÕn gi÷a c¸c loµi sinh vËt lµ quan hÖ phô thuéc lÉn nhau v« cïng phøc t¹p, nhng cã quy luËt ®Æc biÖt lµ quan hÖ dinh dìng (thÓ hiÖn qua chuçi thøc ¨n vµ líi thøc ¨n). 1.1.4. HiÖn tîng ¨n thÞt – Mét d¹ng quan hÖ dinh dìng chÝnh trong sinh quÇn. Trong tù nhiªn c¸c sinh vËt sèng kh«ng c¸ch ly nhau mµ t¹o thµnh nh÷ng sinh quÇn (QuÇn l¹c sinh vËt) bao gåm hµng ngµn, hµng v¹n thµnh viªn. Mçi thµnh viªn chiÕm mét vÞ trÝ nhÊt ®Þnh. 7 LuËn v¨n tèt nghiÖp NguyÔn ¸nh Linh Sinh quÇn lµ mét tËp hîp tù nhiªn tÊt c¶ c¸c sinh vËt cã kh¶ n¨ng tån t¹i ®îc trong cïng mét ®iÒu kiÖn, g¾n bã chÆt chÏ víi nhau qua c¸c mèi quan hÖ (Trø¬c hÕt lµ mèi quan hÖ dinh dìng) ®îc h×nh thµnh qua qu¸ tr×nh lÞch sö tiÕn ho¸ vµ ®Æc trng cho mét sinh c¶nh nhÊt ®Þnh. Sinh quÇn kh«ng thÓ tån t¹i bªn ngoµi l·nh thæ cña chóng. Nh vËy, mét sinh quÇn chØ lµ mét phÇn cña hÖ sinh th¸i. C¸c sinh vËt trong sinh quÇn hay hÖ sinh th¸i kh«ng ph¶i lµ mét tËp hîp ngÉu nhiªn mµ lµ tËp hîp sinh vËt cã nh÷ng quan hÖ t¬ng hç víi nhau. C¸c quan hÖ nµy rÊt phøc t¹p vµ ®a d¹ng, ®îc chia lµm 9 d¹ng kh¸c nhau (Theo Odum, 1971), trong ®ã hiÖn tîng ¨n thÞt cã ý nghÜa rÊt quan träng ®èi víi lý thuyÕt vµ thùc tiÔn cña biÖn ph¸p sinh häc. HiÖn tîng ¨n thÞt lµ mét d¹ng quan hÖ trong ®ã mét loµi (gäi lµ loµi ¨n thÞt) s¨n b¾t mét loµi kh¸c (gäi lµ con måi hay vËt måi) ®Ó lµm thøc ¨n vµ thêng dÉn tíi c¸i chÕt cña con måi trong mét thêi gian ng¾n. Loµi ¨n thÞt (hay loµi b¾t måi ¨n thÞt) thêng cã kÝch thíc lín h¬n con måi (trõ mét sè loµi bä rïa rÊt nhá bÐ). C¸c loµi b¾t måi ¨n thÞt ph¶i tù ®i t×m kiÕm con måi ®Ó lµm thøc ¨n. §Ó hoµn thµnh sù ph¸t triÓn, mçi c¸ thÓ b¾t måi ¨n thÞt thêng ph¶i tiªu diÖt rÊt nhiÒu con måi (trõ trêng hîp bä rïa nhá ¨n rÖp s¸p lín). ¡n thÞt lµ kiÓu dinh dìng nguyªn thuû h¬n ký sinh. C¸c loµi b¾t måi ¨n thÞt cã hai kiÓu ¨n måi: Chóng cã thÓ nhai nghiÒn con måi nhê kiÓu miÖng nhai (nh chuån chuån, bä ngùa, bä rïa….), hoÆc chóng cã thÓ hót dÞch dinh dìng tõ con måi nhê kiÓu miÖng chÝch hót (nh c¸c loµi bä xÝt ¨n thÞt, Êu trïng, bä m¾t vµng, …). Nh÷ng loµi b¾t måi ¨n thÞt cã miÖng chÝch hót thêng cã kiÓu miÖng tiªu ho¸ ngoµi, nghÜa lµ loµi b¾t måi ¨n thÞt t¹o mét vÕt th¬ng trªn c¬ thÓ con måi, qua vÕt th¬ng ®ã nã ®a dÞch tiªu ho¸ vµo con måi, sau ®ã hót phÇn dÞch ®· hoµn toµn thuû ph©n, bá l¹i 8 LuËn v¨n tèt nghiÖp NguyÔn ¸nh Linh x¸c con måi. Nh÷ng ®Æc ®iÓm nµy ®· lµm cho vai trß cña c¸c loµi ¨n thÞt cã ý nghÜa thùc tiÔn h¬n c¸c loµi c«n trïng ký sinh. Sù liªn quan mËt thiÕt gi÷a c¸c loµi s©u h¹i víi c«n trïng ¨n thÞt trong qóa tr×nh ph¸t triÓn trong quÇn x· kh«ng nh÷ng cã ý nghÜa to lín trong lý luËn mµ cßn cã ý nghÜa trong thùc tiÔn. ViÖc nghiªn cøu, xem xÐt thiÕt lËp mèi quan hÖ t¬ng hç thiªn ®Þch – s©u h¹i ®· gãp phÇn quan träng trong c¸c biÖn ph¸p phßng trõ dÞch h¹i n«ng nghiÖp theo xu híng b¶o vÖ sù ®a d¹ng, c©n b»ng trong hÖ sinh th¸i n«ng nghiÖp. 1.1.5. BiÕn ®éng sè lîng gi÷a thiªn ®Þch vµ dÞch h¹i. Nh÷ng kÕt qu¶ thùc nghiÖm ®· cho thÊy t¸c ®éng qua l¹i cña c¸c loµi trong hÖ thèng vËt b¾t måi ¨n thÞt – con måi ®· dÉn ®Õn nh÷ng thay ®æi mËt ®é quÇn thÓ cã tÝnh chu kú cña c¶ 2 nhãm. Sù t¨ng mËt ®é quÇn thÓ cña vËt b¾t måi ¨n thÞt dÉn ®Õn sù t¨ng t¸c ®éng cña chóng lªn quÇn thÓ con måi, dÉn ®Õn mËt ®é quÇn thÓ cña con måi gi¶m xuèng. Lóc nµy quÇn thÓ vËt ¨n thÞt trë nªn mét quÇn thÓ lín , thiÕu ®ãi vµ èm yÕu dÉn tíi suy gi¶m mËt ®é quÇn thÓ cña loµi b¾t måi ¨n thÞt. Khi mËt ®é quÇn thÓ cña thiªn ®Þch gi¶m xuèng l¹i t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho quÇn thÓ con måi sinh s¶n, ph¸t triÓn vÒ sè lîng. Cø nh vËy, sù thay ®æi mËt ®é cña c¶ hai loµi trong hÖ thèng b¾t måi ¨n thÞt – con måi x¶y ra theo thêi gian tõ thÕ hÖ nµy ®Õn thÕ hÖ kh¸c. §Æc ®iÓm ®Æc trng cña sù t¸c ®éng qua l¹i trong hÖ thèng b¾t måi ¨n thÞt – con måi lµ chËm trÔ (hay ph¶n øng chËm trÔ) cña vËt b¾t måi ¨n thÞt ®èi víi sù thay ®æi mËt ®é quÇn thÓ cña con måi. V× vËy mµ Varley (1947) gäi ho¹t ®éng cña thiªn ®Þch lµ “yÕu tè chËm phô thuéc vµo mËt ®é quÇn thÓ”. 9 LuËn v¨n tèt nghiÖp NguyÔn ¸nh Linh Nh÷ng loµi thiªn ®Þch cã thêi gian cña sù chËm trÔ ®èi víi nh÷ng thay ®æi mËt ®é quÇn thÓ cña con måi cµng ng¾n th× chóng nã cµng cã vai trß lín trong ®iÒu hoµ sè lîng cña con måi. HiÖu qu¶ ®iÒu hoµ sè lîng dÞch h¹i cña c¸c thiªn ®Þch phô thuéc chÝnh vµo mËt ®é quÇn thÓ cña chóng. §iÒu nµy cã nghÜa r»ng, mçi loµi thiªn ®Þch ph¶i cã ph¶n øng thuËn vµ nhanh ®èi víi sù thay ®æi mËt ®é quÇn thÓ cña dÞch h¹i. Solomon (1949) ®· chØ ra r»ng thiªn ®Þch thêng cã 2 kiÓu ph¶n øng lªn sù thay ®æi mËt ®é quÇn thÓ cña dÞch h¹i. Hai kiÓu ®ã lµ: ph¶n øng chøc n¨ng vµ ph¶n øng sè lîng. Ph¶n øng chøc n¨ng lµ ph¶n øng tËp tÝnh chÝnh cña c¸c loµi ký sinh vµ b¾t måi ¨n thÞt ®èi víi sù thay ®æi mËt ®é quÇn thÓ cña ký chñ hoÆc con måi. Ph¶n øng chøc n¨ng thuËn ®îc hiÓu lµ sù t¨ng tËp tÝnh ho¹t ®éng tiªu diÖt vËt chñ hay con måi cña c¸c c¸ thÓ ký sinh hay b¾t måi ¨n thÞt khi cã sù gia t¨ng mËt ®é quÇn thÓ cña loµi ký chñ hay con måi. Ngîc l¹i, ph¶n øng chøc n¨ng nghÞch lµ sù gi¶m tËp tÝnh ho¹t ®éng tiªu diÖt vËt chñ hay con måi cña c¸c c¸ thÓ ký sinh hay b¾t måi ¨n thÞt khi cã sù gia t¨ng mËt ®é quÇn thÓ cña vËt chñ hay con måi. KÕt qu¶ cña mét ph¶n øng chøc n¨ng thuËn lµ lµm gi¶m gia t¨ng sè lîng c¸ thÓ cña loµi dÞch h¹i bÞ tiªu diÖt bëi tõng c¸ thÓ thiªn ®Þch khi cã sù t¨ng mËt ®é quÇn thÓ cña loµi dÞch h¹i. Sù gia t¨ng sè lîng c¸ thÓ bÞ tiªu diÖt bëi mét c¸ thÓ thiªn ®Þch quan s¸t ®îc tíi mét ngìng nhÊt ®Þnh. Ngìng nµy ®îc x¸c ®Þnh bëi ®Æc ®iÓm sinh häc riªng cña loµi dÞch h¹i vµ thiªn ®Þch. Ph¶n øng chøc n¨ng mang ®Æc ®iÓm tæng hîp vµ ®îc ghi nhËn ë nhiÒu loµi c«n trïng ký sinh vµ b¾t måi ¨n thÞt, ®éng vËt cã x¬ng sèng vµ kh«ng x¬ng sèng. 10 LuËn v¨n tèt nghiÖp NguyÔn ¸nh Linh Ph¶n øng chøc n¨ng ®îc Holling (1959) nghiªn cøu chi tiÕt. T¸c gi¶ nµy ®· chØ ra r»ng ®Æc ®iÓm chung cña loµi thiªn ®Þch khi tÊn c«ng loµi dÞch h¹i rÊt ¶nh hëng tíi ph¶n øng chøc n¨ng. Thêi gian gi÷a lÇn tÊn c«ng tríc ®Õn lÇn tÊn c«ng sau rÊt thay ®æi ë c¸c loµi thiªn ®Þch kh¸c nhau. §èi víi sù ®iÒu hoµ tù nhiªn, quan träng kh«ng ph¶i lµ sè lîng tuyÖt ®èi nh÷ng c«n trïng bÞ tiªu diÖt bëi thiªn ®Þch, mµ lµ tû lÖ phÇn tr¨m sè c¸ thÓ bÞ tiªu diÖt so víi sè lîng chung. Ph¶n øng chøc n¨ng kh«ng ph¶i lu«n lu«n biÓu thÞ sù gia t¨ng phÇn tr¨m sè lîng c¸ thÓ bÞ tiªu diÖt. Th«ng thêng ®iÒu nµy chØ quan s¸t ®îc khi mËt ®é quÇn thÓ ë møc ®é thÊp. Ph¶n øng chøc n¨ng ®· t¹o ra tiÒn ®Ò cho ph¶n øng sè lîng. Ph¶n øng sè lîng lµ sù thay ®æi ®Æc ®iÓm sinh s¶n, tû lÖ sèng sãt cña loµi thiªn ®Þch khi cã sù thay ®æi mËt ®é quÇn thÓ cña loµi dÞch h¹i. Ph¶n øng sè lîng thuËn lµ biÓu thÞ sù t¨ng søc sinh s¶n, tû lÖ sèng vµ sù du nhËp tíi cña quÇn thÓ thiªn ®Þch khi cã sù gia t¨ng mËt ®é quÇn thÓ loµi dÞch h¹i. Cßn nÕu quÇn thÓ thiªn ®Þch biÓu hiÖn gi¶m søc sinh s¶n vµ tû lÖ sèng khi mËt ®é quÇn thÓ loµi dÞch h¹i t¨ng lªn th× ®ã lµ ph¶n øng sè lîng nghÞch. Ph¶n øng sè lîng lµ qu¸ tr×nh diÔn ra trong vµi thÕ hÖ liªn tôc. Ph¶n øng sè lîng chØ cã ë nh÷ng loµi thiªn ®Þch chuyªn tÝnh cao, sèng nhê vµo mét loµi dÞch h¹i. Ph¶n øng sè lîng ghi nhËn ®îc ë nhiÒu loµi qua thÝ nghiÖm vµ ®iÒu tra ®ång ruéng. BÊt kú ph¶n øng nµo trong hai kiÓu nªu ë trªn (ph¶n øng chøc n¨ng vµ ph¶n øng sè lîng) mµ lµ ph¶n øng thuËn th× còng ®Òu cã lîi cho biÖn ph¸p sinh häc trõ dÞch h¹i. Nhng nÕu chØ mét ph¶n øng chøc n¨ng th«i, dï cã m¹nh ®Õn ®©u còng kh«ng thÓ ®ñ ®Ó ®iÒu hoµ mËt ®é quÇn thÓ trong mét thêi gian dµi cña nhiÒu thÕ 11 LuËn v¨n tèt nghiÖp NguyÔn ¸nh Linh hÖ. Ph¶n øng sè lîng nhanh vµ m¹nh lµ mét ®Æc ®iÓm rÊt quan träng cña mét loµi ký sinh hay b¾t måi ¨n thÞt lµm t¨ng tû lÖ chÕt ®èi víi loµi dÞch h¹i. Ngµy nay ®· tÝch luü ®îc nhiÒu dÉn liÖu chøng minh r»ng tÊt c¶ c¸c c¬ chÕ ®iÒu hoµ sè lîng quÇn thÓ dÞch h¹i ®Òu bÞ giíi h¹n t¸c ®éng cña chóng ë nh÷ng kho¶ng thay ®æi nµo ®ã cña mËt ®é quÇn thÓ loµi h¹i. Mçi mét c¬ chÕ (hoÆc mét nhãm thiªn ®Þch) cã nh÷ng ngìng vµ vïng t¸c ®éng nhÊt ®Þnh. ThÊp nhÊt lµ ngìng ho¹t ®éng h÷u hiÖu cña thiªn ®Þch ®a thùc, ý nghÜa ®iÒu hoµ cña chóng chØ khi mËt ®é dÞch h¹i ë møc ®é thÊp. Thiªn ®Þch chuyªn tÝnh cã vai trß ®iÒu hoµ trong ph¹m vi thay ®æi rÊt réng cña mËt ®é quÇn thÓ loµi dÞch h¹i (tõ mËt ®é thÊp ®Õn mËt ®é quÇn thÓ dÞch h¹i h¬i cao). Vai trß ®iÒu hoµ, sè lîng cña vËt g©y bÖnh chØ xuÊt hiÖn khi mËt ®é quÇn thÓ loµi h¹i ë møc ®é rÊt cao. 1.2. ¶nh hëng cña ®iÒu kiÖn ngo¹i c¶nh ®Õn thiªn ®Þch cña s©u h¹i lóa. C¸c ®iÒu kiÖn canh t¸c nh: Ruéng lóa thêng xuyªn ®ñ níc hîp lý, lóa lµ nh÷ng gièng nhiÔm s©u h¹i, n¬i cÊy hai ba vô lóa - ®ã lµ nh÷ng yÕu tè thuËn lîi cho sù tÝch luü sè lîng cña thiªn ®Þch. Ngîc l¹i, ruéng kh«ng ®ñ níc thêng xuyªn, gièng lóa kh¸ng s©u h¹i vµ mét n¨m chØ cÊy mét vô lóa sÏ lµ ®iÒu kiÖn kh«ng thuËn lîi cho sù tÝch luü sè lîng cña thiªn ®Þch trªn ®ång lóa (L¬ng Minh Ch©u, 1987; Bïi H¶i S¬n vµ ctv, 1993). YÕu tè ¶nh hëng m¹nh mÏ nhÊt ®Õn quÇn thÓ thiªn ®Þch trªn ®ång lóa lµ viÖc sö dông thuèc ho¸ häc. C¸c thuèc cã phæ t¸c dông réng nh Azodrin, Monitor, Wofatox, Basudin ®Òu biÓu hiÖn møc ®é ®éc trung b×nh vµ ®éc cao ®èi víi nh÷ng thiªn ®Þch chÝnh trªn ®ång lóa. Sau khi phun thuèc 3-5 12 LuËn v¨n tèt nghiÖp NguyÔn ¸nh Linh ngµy, c¸c thuèc nµy ®Òu lµm gi¶m ®¸ng kÓ mËt ®é bä rïa ®á, bä xÝt mï xanh vµ nhÖn lín b¾t måi. Sau 10 ngµy phun th× bä rïa ®á vµ bä xÝt mï xanh cã thÓ phôc håi ®îc quÇn thÓ cña chóng, cßn nhÖn lín b¾t måi th× khã cã thÓ phôc håi ®îc quÇn thÓ. Thuèc Trebon Ýt ¶nh hëng tíi thiªn ®Þch cña rÇy n©u. thuèc sinh häc tõ vi khuÈn Bacillus thuringiensis kh«ng ¶nh hëng tíi thiªn ®Þch chÝnh trªn lóa (Ph¹m V¨n LÇm vµ ctv, 1994). Thuèc Sumicombi lµm gi¶m sè lîng mét sè thiªn ®Þch phæ biÕn trªn lóa (Vò Quang C«n vµ ctv, 1992). Sau thu ho¹ch vô mïa, ë MiÒn B¾c thêi tiÕt trë l¹nh. Mét sè ký sinh cña s©u h¹i lóa (nh Charops bicolo, Goniozus hanoiensis…) tån t¹i ë pha trëng thµnh trong c¸c bôi c©y gÇn ®ång (KhuÊt §¨ng Long, 1990; Ph¹m V¨n LÇm vµ ctv, 1994 [7] ). Mét sè ký sinh kh¸c (nh Apanteles ruficrus, Meteorus sp…) th× theo vËt chñ cña chóng chuyÓn sang c©y ng«. C¸c loµi Trathala flavo – orbitalis, Brachymeria excarinata, Elasmus claripennis…®· chuyÓn vËt chñ sang ký sinh trªn s©u cuèn l¸ ®Ëu t¬ng. C¸c loµi c«n trïng b¾t måi ( nhÖn lín,bä rïa ®á, bä ba khoang, bä c¸nh cøng ng¾n,…) mét phÇn chuyÓn sang c©y vô ®«ng (ng«, ®Ëu t¬ng, khoai t©y), mét phÇn tån t¹i ngay ë c¸c bê ruéng, nhÊt lµ bê cã cá rËm hoÆc c©y bôi (Ph¹m V¨n LÇm vµ ctv, 1994)[7]. 1.3. Lîc sö nghiªn cøu vÒ NhÖn lín b¾t måi ¨n thÞt. §¹i biÓu cña bé NhÖn lín b¾t måi ¨n thÞt gÆp ë kh¾p mäi n¬i. Trªn thÕ giíi cã kho¶ng 20.000 loµi. NhÖn lín ®îc m« t¶ vµ chia thµnh h¬n 70 hä (theo Koh, 1989). NhÖn lín b¾t måi ¨n thÞt lµ 13 LuËn v¨n tèt nghiÖp NguyÔn ¸nh Linh nhãm thiªn ®Þch ®a thùc cã thÓ sö dông nhiÒu loµi dÞch h¹i kh¸c nhau ®Ó lµm thøc ¨n. Con måi cña chóng chñ yÕu lµ c¸c loµi c«n trïng nhá. §Ó hoµn thµnh mét vßng ®êi, mét c¸ thÓ nhÖn lín yªu cÇu mét lîng kh¸ lín con måi. MÆt kh¸c sè lîng c¸ thÓ cña loµi t¹i mét n¬i nµo ®ã còng t¬ng ®èi nhiÒu. Do ®ã quÇn thÓ nhÖn lín ®ãng vai trß quan träng trong h¹n chÕ sè lîng s©u h¹i. Nh÷ng kÕt qu¶ nghiªn cøu sö dông NhÖn lín b¾t måi ¨n thÞt trong biÖn ph¸p sinh häc trõ s©u h¹i cha nhiÒu nhng còng ®· cã tõ nh÷ng n¨m cuèi thËp kû 20 cña thÕ kû XX(Theo Larando, 1929). Ngêi ta ®· thµnh c«ng trong viÖc sö dông nhÖn lín Thanatu flavidus ®Ó trõ rÖp giêng h¹i ngêi (Cimex) ë c¸c tr¹i tÞ n¹n t¹i HiL¹p. Ngµy nay ë nhiÒu níc ®· vµ ®ang nghiªn cøu b¶o vÖ, lîi dông quÇn thÓ nhÖn lín b¾t måi ¨n thÞt trong c¸c ch¬ng tr×nh phßng trõ tæng hîp s©u h¹i c©u trång. ë ViÖt Nam ®· cã nhiÒu t¸c gi¶ nghiªn cøu vÒ c¸c loµi nhÖn nh Ph¹m B×nh QuyÒn (1979) [15] , Vò Quang C«n; Lª V¨n ThuyÕt vµ nnk (1992-1993); Mai Quý, TrÇn ThÞ Lµi (1967,1968, 1981) [18]; ViÖn BVTV(1969); Ph¹m V¨n LÇm (1994, 1995, 1997) [6,7,8]; NguyÔn V¨n Huúnh(2002) [5] ... ë NghÖ An, nh÷ng nghiªn cøu vÒ NhÖn lín ®îc tr×nh bµy trong c¸c b¸o c¸o vÒ ch©n khíp trªn lóa nãi chung nh TrÇn Ngäc L©n (2000) [9], NguyÔn ThÞ Thanh (2002) [10] trªn c©y l¹c... Trªn ®ång lóa ë ®iÒu kiÖn níc ta ®· ph¸t hiÖn ®îc gÇn 100 loµi c«n trïng vµ nhÖn nhá dïng c©y lóa lµm thøc ¨n (ViÖn BVTV, 1975). Ngoµi ra ®· ph¸t hiÖn ®îc Ýt nhÊt cã h¬n 300 loµi c«n trïng vµ nhÖn lín, vi sinh vËt lµ thiªn ®Þch cña s©u h¹i lóa (Ph¹m V¨n LÇm, 1992)[6,7]. Cßn nhiÒu loµi c«n trïng vµ ®éng vËt, vi sinh vËt kh¸c 14 LuËn v¨n tèt nghiÖp NguyÔn ¸nh Linh cha ®îc ph¸t hiÖn trªn ®ång lóa níc ta. TÊt c¶ chóng ®Òu cã quan hÖ g¾n bã víi nhau vµ t¹o nªn sinh quÇn ruéng lóa níc, chóng t¹o nªn mét líi thøc ¨n rÊt phøc t¹p. Trong líi thøc ¨n phøc t¹p nµy kh«ng thÓ thiÕu m¾t xÝch NhÖn lín b¾t måi ¨n thÞt. §Õn nay ë ViÖt Nam ®· ph¸t hiÖn ®îc Ýt nhÊt 50 loµi NhÖn lín, trong sè nµy míi x¸c ®Þnh ®îc tªn cña 34 loµi thuéc 25 gièng, 11 hä NhÖn lín b¾t måi ¨n thÞt (Ph¹m v¨n LÇm vµ ctv, 1993). Chuçi thøc ¨n “…c©y lóa <=> s©u h¹i <=> NhÖn lín b¾t måi ¨n thÞt…” ®· trë nªn rÊt quan träng vµ phæ biÕn trong mçi sinh quÇn ruéng lóa. 1.4. CÊu t¹o bªn ngoµi – C¬ së ph©n lo¹i NhÖn lín b¾t måi ¨n thÞt. C¬ thÓ cña nhÖn gåm hai phÇn lµ ®Çu – ngùc (cephalo-thorax) vµ bông, nèi nhau bëi mét cuèng nhá goi lµ pedicel. PhÇn ®Çu – ngùc. MÆt trªn dîc che bëi mét líp da dµy mµ ë gi÷a cã mét chç tròng gäi lµ forvea. Tõ forvea xuÊt ph¸t 4 r·nh c¹n mµ hai r·nh tríc t¹o nªn h×nh d¸ng cña ®Çu, thêng cã h×nh ch÷ U. NhÖn kh«ng cã r©u vµ m¾t kÐp. PhÝa tríc ®Çu cã 8 m¾t ®¬n thêng xÕp thµnh hai hµng (hµng m¾t tríc vµ hµng m¾t sau), mçi hµng cã 4 m¾t: hai m¾t bªn vµ hai m¾t gi÷a. Hai m¾t gi÷a tríc vµ hai m¾t gi÷a sau t¹o thµnh tø gi¸c m¾t, h×nh d¹ng cña tø gi¸c m¾t ®Æc s¾c cho mçi loµi. MÆt díi cña phÇn ®Çu gäi lµ øc(sternum): PhÝa tríc mang c¸c bé phËn cña miÖng gåm m«i díi(labium), xóc biÖn m«i(pedipalp) vµ hµm(chelecera), phÝa sau mang 4 ®«i ch©n. 15 LuËn v¨n tèt nghiÖp NguyÔn ¸nh Linh Ch©n gåm 4 ®«i ®îc gäi theo thø tù tõ tríc ®Õn sau lµ I, II, III, IV. Mçi ch©n gåm cã 7 ®èt: §èt h¸ng(coxa), ®èt chuyÓn(trochanter), ®èt ®ïi(femur), patella, §èt èng(tibia), ®èt bµn ch©n gåm hai ®èt trong (metatarsus) vµ ngoµi (tarsus). Tarsus cã mang 2 hoÆc 3 mãng tuú theo loµi. Mãng cã thÓ tr¬n hay cã r¨ng lîc ®Ó kÐo t¬. Ch©n thêng cã phñ l«ng hay mang c¸c l«ng gai cøng ®Æc biÖt. ChiÒu dµi, h×nh d¹ng cña ch©n, ®ãt ®ïi cïng h×nh d¸ng, vÞ trÝ vµ sè lîng c¸c l«ng gai lµ ®Æc ®iÓm cña loµi, thêng dïng cho ph©n lo¹i vµ ®Þnh danh nhÖn. Xóc biÖn m«i lµ hai r©u sê ë hai bªn miÖng dïng ®Ó nÕm thö thøc ¨n, gåm cã c¸c ®èt t¬ng tù nh c¸c ®èt cña ch©n. ë con ®ùc trëng thµnh, hai ®èt cuèi biÕn thµnh bé phËn sinh dôc ®Ó giao hîp. Hµm, ë phÝa tríc ®Çu gåm mét ®«i ph×nh to vµ cã vuèt nhän ®Ó b¾t, gi÷ vµ giÕt chÕt con måi nhê näc ®éc tiÕt ra ë mét lç nhá ngay ®Çu vuèt. MÆt träng vµ ngoµi cña hµm n¬i vuèt xÕp vµo thêng cã hai r¨ng nhän hai bªn mµ h×nh d¹ng vµ sè lîng tuú theo loµi nªn lµ mét ®Æc ®iÓm ®Ó ph©n lo¹i nhÖn. PhÇn bông (Abdomen) Bông cña nhÖn kh«ng chia ®èt nh cña c«n trïng. Cuèi bông mang hËu m«n vµ 4 èng nh¶ t¬ (hai èng tríc vµ hai èng sau). MÆt díi mang bé phËn sinh dôc c¸i (epigynum) vµ bé phËn h« hÊp. MÆt lng ®«i khi cã c¸c u nhän hoÆc c¸c ®èm ®Æc s¾c cña mçi loµi. H×nh 1. CÊu t¹o ngoµi cña NhÖn lín b¾t måi ¨n thÞt. 16 LuËn v¨n tèt nghiÖp NguyÔn ¸nh Linh 1. cymbium: x¬ng thuyÒn. 2. tegulum. 3. paracymbium. 4. tibia: ®èt èng. 5. ®èt patella. 6. femur: ®èt ®ïi. 7. clow: mãng ch©n. 8. tarsus: ®èt bµn ngoµi. 9. metatarsus: ®èt bµn trong. 10. trochanter: ®èt chuyÓn. 11. coxa: ®èt h¸ng. 12. pedipalp: xóc biÖn m«i. 13. chelicera: hµm. 14. eyes: m¾t. 15. head: ®Çu. 16. cephalo-thoracic junction: chç nèi phÇn ®Çu ngùc. 17. fovea: chç tròng gi÷a ®Çu(nh×n tõ mÆt lng). 18. thorax: ngùc. 19. pedicel: cuèng anten. 20. cordiacmark. 21. sigillum: ®èm. 22. abdomen. 23. anal tubercl: mÊu nhá vïng hËu m«n. 24. posterrior spinnerets: èng nh¶ t¬ sau. 25. maxxila: hµm díi. 26. labium; m«i díi. 27. sternum: øc. 28. branchial operculum: v¶y ch©n tríc. 29. Epigynum: ©m ®¹o con c¸i. 30. epigastric 17 LuËn v¨n tèt nghiÖp NguyÔn ¸nh Linh fold: bé phËn sinh dôc c¸i. 31. tracheal spiracle. 32. median spinnerets: èng nh¶ t¬ gi÷a. 33. onterior spinnerets: èng nh¶ t¬ tríc. 34. colulus. 1.6. §Æc ®iÓm ®iÒu kiÖn tù nhiªn vµ kinh tÕ x· héi NghÖ An. §iÒu kiÖn tù nhiªn. NghÖ An lµ mét tØnh thuéc vïng Trêng S¬n B¾c, cã to¹ ®é ®Þa lý 18035 – 19030 vÜ ®é b¾c vµ 103052-105042 kinh ®é ®«ng, víi tæng diÖn tÝch tù nhiªn 1.637.068ha (b»ng 1/20 diÖn tÝch l·nh thæ ViÖt Nam). §Æc ®iÓm chung cña l·nh thæ NghÖ An lµ tæng thÓ tù nhiªn nhiÖt ®íi Èm nhiÒu h×nh víi ®ñ c¸c lo¹i c¶nh quan. Tæng thÓ nµy thay ®æi theo mïa vµ mang ®Æc tÝnh kh¾c nghiÖt cña MiÒn Trung. §Þa h×nh NghÖ An cã thÓ chia ra vïng c¶nh quan, ®©y lµ ®Æc ®iÓm chi phèi ®Õn mäi ho¹t ®éng, nhÊt lµ trong s¶n xuÊt n«ng nghiÖp cña NghÖ An – vïng nói cao (chiÕm 77,0% diÖn tÝch), vïng gß ®åi (chiÕm 13,0%), vïng ®ång b»ng NghÖ An chØ chiÕm cã 10,0% diÖn tÝch. §ång b»ng hÑp bÞ chia c¾t thµnh vïng ®ång b»ng phï sa vµ d¶i ®Êt ven biÓn. §ång b»ng phï sa gåm c¸c d¶i ®ång b»ng Quúnh Lu, Yªn Thµnh, DiÔn Ch©u, §« L¬ng, Nam §µn, Hng Nguyªn, Nghi Léc. Vïng ®Êt ven biÓn Quúnh Lu, DiÔn Ch©u, Nghi Léc, Cöa Lß. KhÝ hËu NghÖ An mang tÝnh chÊt nhiÖt ®íi giã mïa, víi ®Æc ®iÓm c¬ b¶n lµ nãng Èm vµ ma nhiÒu theo mïa. Hµng n¨m NghÖ An nhËn ®îc trung b×nh 120-140Kcal/cm2 bøc x¹ mÆt trêi, nhiÖt ®é trung b×nh lµ 230-240C, ®é Èm kh«ng khÝ lµ 85% lîng ma trung b×nh c¶ n¨m tõ 1600-2000mm (Lª V¨n Phîng, 1982). 18 LuËn v¨n tèt nghiÖp NguyÔn ¸nh Linh KhÝ hËu NghÖ An cã 2 mïa: Mïa ma, nãng tõ th¸ng 4 ®Õn th¸ng10 vµ mïa kh«, l¹nh tõ th¸ng 11 ®Õn th¸ng 4 n¨m sau. §Æc ®iÓm kinh tÕ x· héi NghÖ An lµ mét tØnh ®«ng d©n, ®Õn ngµy 01/04/1999 lµ 2.887.068 ngêi, mËt ®é trung b×nh toµn tØnh lµ 176 ngêi/km2(theo thèng kª kinh tÕ x· héi NghÖ An, 2000). D©n c ph©n bè kh«ng ®ång ®Òu gi÷a c¸c vïng. §ång b»ng chiÕm 10% diÖn tÝch nhng tËp trung ®Õn 80% d©n sè, vïng nói vµ gß ®åi chiÕm 90% diÖn tÝch nhng chØ cã 20% d©n sè (theo thèng kª kinh tÕ x· héi NghÖ An, 2000). C©y lóa ë NghÖ An. C©y lóa ®îc xem lµ c©y trång d©n d· bëi nã rÊt quen thuéc vµ gÇn gòi víi ®êi sèng, sinh ho¹t cña ngêi n«ng d©n. T¹i NghÖ An, lóa lµ c©y l¬ng thùc chÝnh trong s¶n xuÊt n«ng nghiÖp. TÝnh ®Õn 6 th¸ng ®Çu n¨m 2004 diÖn tÝch lóa xu©n gieo cÊy lµ 85.237 ha, n¨ng suÊt lóa ®¹t 57,93 t¹ /ha, tæng s¶n lîng lµ 493.778tÊn. 19 LuËn v¨n tèt nghiÖp NguyÔn ¸nh Linh Ch¬ng II Néi dung vµ ph¬ng ph¸p nghiªn cøu. 2.1 . Néi dung nghiªn cøu §iÒu tra thµnh phÇn c¸c loµi NhÖn trong hÖ sinh th¸i n«ng nghiÖp. Nghiªn cøu mét sè ®Æc ®iÓm sinh th¸i häc quÇn thÓ cña c¸c loµi NhÖn lín: MËt ®é, ph©n bè,... M« t¶ ®Æc ®iÓm h×nh th¸i c¸c loµi vµ x©y dùng kho¸ ®Þnh lo¹i nhanh mét sè loµi NhÖn lín. Nghiªn cøu mét sè tËp tÝnh b¾t måi ¨n thÞt cña c¸c loµi NhÖn phæ biÕn trªn hÖ sinh th¸i n«ng nghiÖp nh»m x¸c ®Þnh vai trß cña NhÖn trong viÖc phßng trõ s©u h¹i. 2.2. §Þa ®iÓm vµ thêi gian nghiªn cøu. 2.2.1. §Þa ®iÓm nghiªn cøu: TiÕn hµnh nghiªn cøu trªn c¸nh ®ång lóa X· Nghi Phó – TP Vinh – NA. 2.2.2. Thêi gian nghiªn cøu. Tõ th¸ng 9/2004 ®Õn th¸ng 5/2005. - Thu mÉu tõ th¸ng 9/2004 ®Õn th¸ng 12/2004. - TiÕn hµnh ®Þnh lo¹i tõ th¸ng 12/2004 ®Õn th¸ng 1/2005. - Hoµn thµnh luËn v¨n th¸ng 5/2005. 2.3. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu. 20
- Xem thêm -