Tài liệu Quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non tư thực trên địa bàn thành phố hồ chí minh

  • Số trang: 226 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 248 |
  • Lượt tải: 0
dangvantuan

Tham gia: 02/08/2015

Mô tả:

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA PHẠM THỊ TUYẾT MINH QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI GIÁO DỤC MẦM NON TƯ THỤC TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ CÔNG HÀ NỘI-2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA PHẠM THỊ TUYẾT MINH QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI GIÁO DỤC MẦM NON TƯ THỤC TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Chuyên ngành: Quản lý công Mã số: 9 34 04 03 LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ CÔNG NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. PGS.TS. ĐINH THỊ MINH TUYẾT 2. TS. LÊ ANH XUÂN HÀ NỘI - 2019 LỜI CAM ĐOAN Luận án là công trình nghiên cứu khoa học của cá nhân nghiên cứu sinh. Các tài liệu, số liệu trích dẫn, kết quả khảo sát của luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng, thực hiện đúng theo quy định. Kết quả nghiên cứu của luận án không trùng lắp với các công trình nghiên cứu có liên quan đã công bố. Tác giả luận án Phạm Thị Tuyết Minh i LỜI CẢM ƠN Trong quá trình học tập và nghiên cứu, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến Lãnh đạo Học viện Hành chính Quốc gia; Khoa Quản lý nhà nước về Xã hội, Ban Quản lý đào tạo Sau đại học; quý thầy cô Học viện Hành chính Quốc gia đã tận tình giảng dạy, hướng dẫn và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi được tham gia học tập, nghiên cứu, sinh hoạt khoa học và thực hiện đề tài luận án. Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc đến cô hướng dẫn PGS.TS Đinh Thị Minh Tuyết và TS Lê Anh Xuân – Học viện Hành chính Quốc gia đã nhiệt tình, trách nhiệm và thân thiện chỉ bảo, giúp đỡ, động viên tác giả trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh, Phòng Giáo dục và Đào tạo quận 2, quận 3, quận Phú Nhuận, quận Thủ Đức, quận Tân Bình, quận Cần Giờ; UBND huyện Cần Giờ, UBND phường 10,12 quận 10, UBND phường 17, 25, 26 quận Bình Thạnh, UBND phường Hiệp Bình Phước, Hiệp Bình Chánh, Quận Thủ Đức, Ban Giám hiệu các trường mầm non tư thục, cha mẹ học sinh đã hỗ trợ tạo điều kiện thuận lợi; đồng nghiệp và gia đình đã khích lệ, tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận án này. Bản thân dù đã rất cố gắng nghiên cứu tài liệu, vận dụng những kiến thức được các Thầy/Cô truyền đạt, học hỏi từ nhà khoa học, nhưng do hạn chế về nhiều mặt nên luận án cũng không thể tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót về nội dung. Rất mong nhận được những ý kiến góp ý, hướng dẫn thêm từ quý Thầy/Cô và đồng nghiệp để luận án được hoàn thiện hơn./. Hà Nội, 2019 Tác giả Phạm Thị Tuyết Minh ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN ...............................................................................................i LỜI CẢM ƠN ................................................................................................... ii MỤC LỤC........................................................................................................ iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ..............................................................vii DANH MỤC CÁC BẢNG ............................................................................. viii DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ .......................................... ix MỞ ĐẦU ............................................................................................................ 1 1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................. 1 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................... 3 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .................................................................... 4 4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu ................................................ 4 5. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học ...................................................... 7 6. Những đóng góp mới của luận án .................................................................... 8 7. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài .......................................................... 8 8. Cấu trúc của luận án ........................................................................................ 9 Chương 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN ..................................................................... 10 1.1. Nghiên cứu về giáo dục mầm non tư thục ................................................... 10 1.1.1. Các công trình trên thế giới ...................................................................... 10 1.1.2. Các công trình nghiên cứu trong nước ..................................................... 14 1.2. Nghiên cứu về quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non tư thục ............. 17 1.2.1. Các công trình nghiên cứu ngoài nước: .................................................... 17 1.2.2. Các công trình nghiên cứu trong nước ..................................................... 19 1.3. Nhận xét về kết quả nghiên cứu tổng quan .................................................. 27 1.4. Những vấn đề nghiên cứu đặt ra cho luận án ............................................... 28 Kết luận chương 1 ............................................................................................. 30 Chương 2. CƠ SỞ KHOA HỌC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI GIÁO DỤC MẦM NON TƯ THỤC....................................................... 32 2.1 Khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài luận án ............................................. 32 2.1.1. Giáo dục mầm non ................................................................................... 32 2.1.2. Giáo dục mầm non tư thục ....................................................................... 35 2.1.3 Quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non tư thục ................................ 42 2.2. Nội dung quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non tư thục.................... 44 2.2.1. Xây dựng và triển khai quy hoạch, kế hoạch hóa thực hiện chiến lược phát triển giáo dục mầm non tư thục .......................................................... 44 iii 2.2.2. Xây dựng và tổ chức thực hiện văn bản pháp luật về giáo dục mầm non tư thục ................................................................................................ 45 2.2.3. Xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách đối với giáo dục mầm non tư thục ........................................................................................................ 47 2.2.4. Xây dựng và kiện toàn tổ chức bộ máy quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non tư thục.................................................................................. 50 2.2.6. Thanh tra, kiểm tra đối với giáo dục mầm non tư thục ............................. 55 2.3. Vai trò quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non tư thục ....................... 57 2.3.1. Định hướng sự phát triển giáo dục mầm non và giáo dục mầm non tư thục ........................................................................................................ 57 2.3.2. Điều chỉnh sự phát triển đối với giáo dục mầm non tư thục...................... 60 2.3.3. Hỗ trợ và tạo điều kiện phát triển giáo dục mầm non tư thục.................... 61 2.3.4. Nâng cao chất lượng giáo dục mầm non tư thục đáp ứng nhu cầu xã hội .......................................................................................................... 61 2.4. Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non tư thục ................................................................................................ 62 2.4.1. Yếu tố chính trị ........................................................................................ 62 2.4.2. Thể chế và chính sách .............................................................................. 63 2.4.3. Năng lực của đội ngũ cán bộ công chức ................................................... 64 2.4.4. Nguồn lực tài chính và cơ sở vật chất....................................................... 65 2.4.5. Truyền thông và công nghệ thông tin ....................................................... 65 2.4.6. Quá trình biến động dân số và đô thị hóa ................................................. 66 2.5. Kinh nghiệm quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non tư thục và bài học kinh nghiệm cho Thành phố Hồ Chí Minh ........................................ 67 2.5.1. Kinh nghiệm ở một số địa phương trong nước ......................................... 67 2.5.2. Bài học kinh nghiệm cho Thành phố Hồ Chí Minh .................................. 72 Kết luận chương 2 ............................................................................................. 75 Chương 3. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI GIÁO DỤC MẦM NON TƯ THỤC TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ...................................................................................... 77 3.1. Khái quát điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội của Thành phố Hồ Chí Minh ........................................................................................................... 77 3.1.1. Điều kiện tự nhiên ................................................................................... 77 3.1.2. Điều kiện kinh tế...................................................................................... 78 3.1.3. Điều kiện xã hội....................................................................................... 79 3.1.4. Tác động của điều kiện phát triển đến giáo dục mầm non tư thục ở Thành phố Hồ Chí Minh ................................................................................. 81 3.2. Khái quát về giáo dục mầm non tư thục trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh ..................................................................................................... 85 iv 3.2.1. Khái quát về giáo dục mầm non ............................................................... 85 3.2.2. Quy mô lớp và học sinh của các trường mầm non tư thục ........................ 86 3.2.3. Quy mô và chất lượng giáo viên của giáo dục mầm non tư thục............... 88 3.2.4. Quy mô và chất lượng cơ sở vật chất của các trường mầm non tư thục.................................................................................................................... 92 3.3. Phân tích thực trạng quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non tư thục trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh ..................................................... 92 3.3.1. Xây dựng và triển khai thực hiện quy hoạch, kế hoạch hóa thực hiện chiến lược phát triển giáo dục mầm non tư thục ......................................... 92 3.3.2. Xây dựng và tổ chức thực hiện văn bản quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non tư thục............................................................................ 95 3.3.3. Xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách đối với giáo dục mầm non tư thục ...................................................................................................... 103 3.3.4. Xây dựng và kiện toàn tổ chức bộ máy quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non tư thục................................................................................ 106 3.3.5. Xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên ở các cơ sở giáo dục mầm non tư thục ................................................................ 110 3.3.6. Thanh tra, kiểm tra, đánh giá đối với giáo dục mầm non tư thục ............ 116 3.4. Đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về giáo dục mầm non tư thục trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh ....................................................... 121 3.4.1. Kết quả đạt được trong quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non tư thục trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh ............................................ 121 3.4.2. Hạn chế trong quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non tư thục trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh ....................................................... 123 3.4.3. Nguyên nhân hạn chế ............................................................................. 125 Kết luận chương 3 ........................................................................................... 127 Chương 4. QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI GIÁO DỤC MẦM NON TƯ THỤC TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ........................................ 130 4.1. Dự báo nhu cầu về giáo dục mầm non và giáo dục mầm non tư thục trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh ....................................................... 130 4.1.1. Dự báo nhu cầu phát triển giáo dục mầm non ........................................ 130 4.1.2. Dự báo nhu cầu phát triển giáo dục mầm non tư thục............................. 132 4.1.3. Yêu cầu quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non tư thục ................ 133 4.1.4. Cơ hội và thách thức trong quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non tư thục .............................................................................................. 134 4.2. Quan điểm và định hướng phát triển giáo dục mầm non và giáo dục mầm non tư thục ....................................................................................... 136 4.2.1. Quan điểm của Đảng về phát triển giáo dục mầm non và giáo dục mầm non tư thục ....................................................................................... 136 v 4.2.2. Định hướng phát triển của ngành đối với giáo dục mầm non và giáo dục mầm non tư thục................................................................................ 139 4.2.3. Định hướng của Thành phố Hồ Chí Minh đối với giáo dục mầm non và giáo dục mầm non tư thục .................................................................... 141 4.3. Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non tư thục trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh ................................................... 142 4.3.1. Xây dựng và tổ chức thực hiện quy hoạch, kế hoạch phát triển giáo dục mầm non tư thục phù hợp yêu cầu và điều kiện của Thành phố Hồ Chí Minh............................................................................................. 143 4.3.2. Rà soát, bổ sung và cụ thể hoác văn bản quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non tư thục.......................................................................... 145 4.3.3. Kiện toàn tổ chức bộ máy quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non tư thục .............................................................................................. 150 4.3.4. Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên ở các cơ sở giáo dục mầm non tư thục ...................................................................... 154 4.3.5. Cụ thể hóa các chính sách đối với giáo dục mầm non tư thục................. 157 4.3.6. Tổ chức thực hiện đồng bộ hoạt động thanh tra, kiểm tra, kiểm định chất lượng đối với giáo dục mầm non tư thục .......................................... 158 4.3.7. Đẩy mạnh truyền thông và công nghệ thông tin trong quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non tư thục .................................................... 163 4.4. Kết quả khảo sát giải pháp và khuyến nghị ............................................... 164 4.4.1. Tính cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp ...................................... 164 4.4.2. Khuyến nghị .......................................................................................... 167 Kết luận chương 4 ........................................................................................... 170 KẾT LUẬN .................................................................................................... 172 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN ........................................................ 174 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ...................................................... 175 PHỤ LỤC ....................................................................................................... 183 vi DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 1. BGH : Ban Giám hiệu 2. CBQL : Cán bộ quản lý 3. CBCC : Cán bộ công chức 4. CNTT : Công nghệ thông tin 5. GD : Giáo dục 6. GD&ĐT : Giáo dục và đào tạo 7. GDMN : Giáo dục mầm non 8. GDMNTT : Giáo dục mầm non tư thục 9. GV : Giáo viên 10. ECD : Phát triển thời thơ ấu (Early Childhood Development) 11. HĐND : Hội đồng nhân dân 12. KT-XH : Kinh tế xã hội 13. NV : Nhân viên 14. NCL : Ngoài công lập 15. MN : Mầm non 16. QLGD : Quản lý giáo dục 17. QLNN : Quản lý nhà nước 18. PCGD : Phổ cập giáo dục 19. PCGDMN : Phổ cập giáo dục mầm non 20. NV : Nhân viên 21. TPHCM : Thành phố Hồ Chí Minh 22. UBND : Ủy ban nhân dân 23. UNESCO : Tổ chức Giáo dục - Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc(United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) 24. UNICEF : Quỹ Nhi đồng Liên hiệp quốc 25. XHH : Xã hội hóa 26. XHHGD : Xã hội hóa giáo dục vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1. Bảng 2. 2. Bảng 3. 1. Bảng 3. 2. Bảng 3. 3. Bảng 3. 4. Bảng 3. 5. Bảng 3. 6. Bảng 3. 7. Bảng 3. 8. Bảng 3. 9. Bảng 3. 10. Bảng 3. 11. Bảng 3. 12. Bảng 3. 13. Bảng 3. 14. So sánh GDMN công lập và GDMN tư thục………………... 40 Một số chỉ số theo dõi, giám sát ............................................... 57 Diện tích, dân số các quận, huyện, các trường mầm non tại TPHCM ................................................................................... 83 Thống kê so sánh số trường MNTT, nhóm, lớp tư thục qua các năm .................................................................................... 87 Thống kê số trẻ, số giáo viên công lập và tư thục bậc mầm non TPHCM, năm học 2012-2013 đến 2017-2018 ................... 88 Tỷ trọng số trường học, lớp học, phòng học, giáo viên và học sinh mầm non (nhà trẻ và mẫu giáo) TPHCM, năm học 2011-2012 đến 2015-2016 ........................................................ 89 Thực trạng về số GVMN bỏ việc, nghỉ việc hàng năm ở TPHCM (trong 3 năm gần nhất ở TPHCM).............................. 91 Tổng hợp ý kiến đánh giá thực trạng về quy hoạch, thực hiện kế hoạch phát triển GDMNTT .......................................... 94 Đánh giá hệ thống văn bản quản lý nhà nước đối với ............... 97 Đánh giá tính phù hợp của các quy định đối với giáo dục mầm non tư thục ...................................................................... 97 Mức độ hiệu quả trong việc ban hành và tổ chức thực hiện văn bản quản lý nhà nước ....................................................... 100 So sánh số trường, số lớp mầm non ở khu công nghiệp, khu chế xuất trên thực tế và quy hoạch.......................................... 104 Mức độ hiệu quả trong hoạt động của bộ máy QLNN ............ 108 Cán bộ công chức đánh giá mức độ hiệu quả của ................... 113 Tự đánh giá của các cơ sở GDMNTT ..................................... 113 Thời gian thanh tra, kiểm tra GDMNTT hiện nay................... 117 Bảng 3. 15. Mức độ hiệu quả trong hoạt động thanh tra, kiểm tra GDMNTT .............................................................................. 117 Bảng 4. 1. Tính cấp thiết của các giải pháp ............................................. 165 Bảng 4. 2. Tính khả thi của các giải pháp ................................................ 166 viii DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ Hình 3. 1. Số trẻ sống trong các hộ nghèo ở các quận, huyện TPHCM 2015 ......................................................................................... 84 Hình 4. 1. Giao diện website Quản lý giáo dục mầm non (Phụ lục 6)...... 164 Bản đồ 3. 1. Bản đồ hành chính Thành phố Hồ Chí Minh ............................ 77 Biểu đồ 3. 1. Tỷ trọng trẻ em mẫu giáo 5-6 tuổi ngoài công lập trong tổng số trẻ em mẫu giáo 5-6 tuổi, năm học 2016-2017 ............. 90 Biểu đồ 3. 2. Đánh giá mức độ thực hiện chính sách đối với GDMNTT ...... 105 Biểu đồ 3. 3. Năng lực của đội ngũ CBQL trường MNTT ........................... 112 Biểu đồ 3. 4. Đánh giá về cơ sở vật chất ở các cơ sở GDMNTT .................. 119 Biểu đồ 3. 5. Đánh giá của phụ huynh về ưu điểm của trường MNTT ......... 119 Biểu đồ 4. 1. Thống kê số lượng giáo viên mầm non trong 3 năm 20142017 ....................................................................................... 148 Biểu đồ 4. 2. Tính cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp ...................... 167 ix MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Nghị quyết Trung ương 8, (khoá XI) khẳng định: “Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân” [34]. Như vậy, giáo dục đào tạo có vai trò quan trọng, quyết định đối với tiến trình phát triển của mỗi quốc gia. Giáo dục đào tạo là điều kiện tiên quyết góp phần phát triển kinh tế, ổn định chính trị xã hội và trên hết là góp phần nâng cao chỉ số phát triển con người. Theo Quyết định số 1981/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 18 tháng 10 năm 2016, khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân gồm giáo dục chính quy và giáo dục thường xuyên. Các cấp học và trình độ đào tạo của hệ thống giáo dục quốc dân bao gồm: Giáo dục mầm non gồm giáo dục nhà trẻ và giáo dục mẫu giáo; Giáo dục phổ thông gồm giáo dục tiểu học, giáo dục trung học cơ sở và giáo dục trung học phổ thông; Giáo dục nghề nghiệp đào tạo các trình độ sơ cấp, trung cấp và cao đẳng; Giáo dục đại học đào tạo các trình độ đại học, thạc sĩ và tiến sĩ. Trong hệ thống giáo dục quốc dân, giáo dục mầm non là cấp học đầu tiên, đặt nền móng cho sự phát triển về thể chất, nhận thức, tình cảm xã hội và thẩm mỹ cho trẻ. Giáo dục mầm non có vai trò quan trọng trong việc cung cấp cho trẻ những kỹ năng nền tảng trong việc hình thành nhân cách và phát triển năng lực. Với vai trò đặc biệt quan trọng của giáo dục mầm non, Đảng ta đã có nhiều quan điểm, chủ trương định hướng cho sự phát triển của cấp học này. Nghị quyết quan trọng đầu tiên liên quan đến giáo dục mầm non là Nghị quyết số 14-NQ/TW “về cải cách giáo dục” ngày 11/1/1979 của Bộ Chính trị nhằm cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội IV. Nghị quyết nêu mục tiêu của cải cách giáo dục là “làm tốt việc chăm sóc và giáo dục thế hệ trẻ ngay từ tuổi ấu thơ cho tới lúc trưởng thành, nhằm tạo cơ sở ban đầu rất quan trọng của con người Việt Nam mới, người lao động làm chủ tập thể và phát triển toàn diện”, Nghị quyết nêu hệ thống giáo dục mới của nước ta là: “một thể thống nhất và hoàn chỉnh”, bao gồm: “giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục chuyên nghiệp và đại học; mạng lưới trường, lớp tập trung và mạng lưới trường, lớp không thoát ly sản xuất và công tác”. 1 Định hướng chiến lược phát triển giáo dục - đào tạo trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá xác định mục tiêu cụ thể đến năm 2000 là: Bảo đảm hầu hết trẻ em 5 tuổi được học chương trình mẫu giáo lớn, chuẩn bị vào lớp 1; Phấn đấu đến năm 2010, giáo dục và đào tạo phải đạt được các mục tiêu: Xây dựng hoàn chỉnh và phát triển bậc học mầm non cho hầu hết trẻ em trong độ tuổi. Sau đó, ngày 5-3-2009, Bộ Chính trị (khoá X) đã họp và ra Thông báo Kết luận “Về tiếp tục thực hiện Nghị quyết Trung ương 2 (khoá VIII), phương hướng phát triển giáo dục - đào tạo đến năm 2020” với một số giải pháp cơ bản về giáo dục mầm non là “Nhà nước có chính sách hỗ trợ cho bậc học mầm non, bảo đảm hầu hết trẻ em trong độ tuổi được đi học mẫu giáo”. Luật giáo dục 2005 quy định vai trò và mục tiêu của giáo dục mầm non “Giáo dục mầm non thực hiện việc nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em từ ba tháng tuổi đến sáu tuổi” và “Mục tiêu của giáo dục mầm non là giúp trẻ em phát triển về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mỹ, hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị cho trẻ em vào học lớp một” [53]. Ngành học mầm non có các bậc học là nhà trẻ, mầm non và mẫu giáo, thực hiện chăm sóc và nuôi dưỡng trẻ từ 3 tháng đến 6 tuổi tạo thành một quá trình giáo dục thống nhất liên tục. Trong những năm qua, nhà nước đã ban hành nhiều chính sách, trong đó có chính sách xã hội hóa giáo dục. Xã hội hóa giáo dục và đào tạo đã trở thành một chủ trương lớn, lâu dài và nhất quán, được quán triệt sâu sắc và triển khai rộng khắp đến các cấp, các ngành, các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội và mọi đối tượng thành phần dân cư trong toàn xã hội. Để tạo hành lang pháp lý cho các nguồn lực của xã hội đầu tư nhiều hơn vào giáo dục và tạo thuận lợi cho các cơ sở giáo dục được hưởng chính sách ưu đãi xã hội, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 69/2008/NĐ-CP về chính sách khuyến khích xã hội hóa đối với các hoạt động trong lĩnh vực giáo dục, dạy nghề, y tế, văn hóa, thể thao, môi trường; Nghị định số 59/2014/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 69/2008/NĐ-CP cho phù hợp với tình hình thực tiễn. Theo xu thế xã hội hóa các dịch vụ công, nhà nước chỉ đảm nhận quản lý điều tiết chung, giáo dục nói chung và giáo dục mầm non cũng là một loại hình dịch 2 vụ công đang được xã hội hóa mạnh mẽ. Theo đó, các cơ quan QLNN ở các địa phương tạo điều kiện chuyển đổi mô hình các cơ sở giáo dục mầm non, trung học phổ thông từ công lập ra ngoài công lập ở những nơi có khả năng xã hội hoá cao Như vậy, theo chủ trương xã hội hóa giáo dục, bên cạnh hệ thống các trường mầm non công lập, số trường mầm non tư thục trong những năm vừa qua liên tục tăng về số lượng. Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay đang có sự tăng trưởng và phát triển trên mọi lĩnh vực kinh tế, xã hội với tốc độ nhanh chóng. Quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa đã làm cho dân cư tập trung về các đô thị lớn ngày càng đông, dẫn đến hệ thống các trường mầm non tư thục, nhóm trẻ tư thục tại các khu dân cư phát triển nhanh chóng. Tuy nhiên, sự phát triển và hoạt động của GDMNTT gặp nhiều khó khăn như thiêu nguồn lực đầu tư, thiếu giáo viên, cơ sở vật chất không đảm bảo dẫn đến những tiêu cực, gây bức xúc trong xã hội. Các cơ quan QLNN về GD ở TPHCM đã có những chính sách, cơ chế pháp lý nhằm hạn chế những tiêu cực trên nhưng chưa đạt hiệu quả mong muốn và chưa tạo niềm tin trong xã hội. Nhiều nghiên cứu và giải thích được đưa ra nhưng cơ bản nhất là sự quản lý của nhà nước đối với các cơ sở GDMNTT hiện nay chưa hiệu quả nên hoạt động của các cơ sở này ở TPHCM vẫn còn nảy sinh các tiêu cực. Nếu các nhà quản lý không điều chỉnh được vấn đề này, chắc chắn sẽ dẫn đến rất nhiều những hậu quả xấu cho ngành GDMN và cho sự phát triển kinh tế xã hội. Do vậy, QLNN trên lĩnh vực này còn nhiều điều cần nghiên cứu và đề ra những biện pháp giải quyết. Nhằm đảm bảo về chất lượng GDMNTT và hiệu quả QLNN đối với GDMNTT, tác giả chọn đề tài “Quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non tư thục trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh” làm luận án tiến sĩ chuyên ngành quản lý công. 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2.1. Mục đích nghiên cứu Mục đích nghiên cứu của luận án là góp phần hoàn thiện về quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non tư thục trong cả nước nói chung và trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng. 2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu 3 - Tổng hợp và phân tích tài liệu để xây dựng tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án. - Hệ thống và bổ sung cơ sở lý luận về QLNN đối với GDMNTT. - Điều tra, khảo sát, đánh giá, phân tích thực trạng QLNN đối với GDMNTT tại TPHCM. Xác định những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của thực trạng QLNN đối với GDMNTT tại TPHCM. - Tổng hợp các kết quả nghiên cứu từ khảo sát thực trạng , từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối với GDMNTT trên địa bàn TPHCM. 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3.1. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của đề tài là quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non tư thục. 3.2. Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi nghiên cứu về nội dung: nghiên cứu về thể chế, chính sách, tổ chức bộ máy quản lý nhà nước, đội ngũ, công chức, viên chức, thanh tra, kiểm tra, tổng kết và đánh giá đối với các trường, lớp mầm non tư thục (đề tài không nghiên cứu nhóm trẻ gia đình) - Phạm vi nghiên cứu về không gian: địa bàn được chọn nghiên cứu là một số trường mầm non tư thục ở một số quận, huyện tại TPHCM, cụ thể: + Quận 2, quận 3, quận Phú Nhuận (quận nội thành) + Quận Thủ Đức, quận Tân Bình, quận Bình Thạnh (quận vùng ven) + Huyện Cần Giờ (huyện vùng xa) - Phạm vi về thời gian: Nghiên cứu các số liệu, tài liệu có liên quan đến QLNN đối với GDMNTT từ năm 2010 đến 2018 (thời điểm ban hành Luật sửa đổi, bổ sung 1 số điều của Luật Giáo dục năm 2005). Ngoài ra, nghiên cứu sinh có tham khảo và nghiên cứu thêm một số văn bản QLNN của Trung ương và địa phương về giáo dục mầm non trước năm 2010. 4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 4.1. Phương pháp luận - Tiếp cận các vấn đề nghiên cứu theo quan điểm duy vật biện chứng, quan 4 điểm lịch sử, lý thuyết hệ thống. - Luận án vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng với quan điểm lịch sử cụ thể, toàn diện; tiếp cận hệ thống xem quản lý giáo dục mầm non tư thục như một hệ thống quản lý, trong đó các cấp quản lý nhà nước về giáo dục (Chính phủ, Bộ GD&ĐT và các bộ liên quan; UBND các cấp, Sở GD&ĐT, Phòng GD&ĐT) và các cơ sở giáo dục mầm non tư thục là bộ phận cấu thành của hệ thống quản lý, có mối quan hệ tương tác với nhau theo những nét đặc thù. Cách tiếp cận này là cơ sở khoa học cho mô hình phân cấp quản lý đối với giáo dục nói chung và giáo dục mầm non tư thục nói riêng. 4.2. Phương pháp nghiên cứu Luận án được thực hiện trên cơ sở sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu cụ thể sau: + Phương pháp nghiên cứu tài liệu Phân tích, tổng hợp, so sánh, hệ thống hóa, khái quát hóa nội dung cơ bản, trọng tâm từ một số tài liệu liên quan đến vấn đề nghiên cứu, gồm: (1)Tham khảo, nghiên cứu tài liệu, văn bản chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, ngành giáo dục về chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo, chủ trương xã hội hóa giáo dục, về đổi mới phương thức quản lý nhà nước về giáo dục; (2)Nghiên cứu tài liệu, ấn phẩm, công trình trong và ngoài nước về quản lý nhà nước về giáo dục, giáo dục mầm non tư thục. + Phương pháp điều tra bằng phiếu khảo sát Phương pháp này được sử dụng nhằm mục đích thu thập thông tin cần thiết về thực trạng công tác quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non tư thục, cụ thể: Khảo sát thực trạng QLNN đối với GDMNTT ở một số quận, huyện TPHCM. Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các giải pháp QLNN đối với GDMNTT tại TPHCM. Khảo sát ý kiến của phụ huynh về hoạt động của các cơ sở GDMNTT. Đối tượng khảo sát gồm: cán bộ lãnh đạo Quận/huyện, xã/phường (Phó Chủ tịch phụ trách văn xã); cán bộ phụ trách mầm non (Sở GD&DT, Phòng GD&ĐT); cán bộ quản lý các trường tư thục; giáo viên mầm non các trường tư thục; chủ 5 trường; phụ huynh có con học mầm non, cụ thể: Mẫu tham gia trả lời bảng khảo sát (Phụ lục 1) Số lượng mẫu tham gia trả lời bảng khảo sát gồm 1096 người bao gồm: 284 CBCC UBND quận, huyện, phường, xã, Sở GD&ĐT và Phòng GD&ĐT các quận, huyện trên địa bàn TPHCM; 309 cán bộ quản lý, chủ trường các trường mầm non, 503 phụ huynh có con, cháu học ở trường mầm non tư thục. Phương pháp chọn mẫu khảo sát Để đảm bảo cho mẫu nghiên cứu có khả năng đại diện cho tổng thể, việc chọn mẫu cũng quan tâm đến các yếu tố như khu vực, địa bàn đại diện cho vùng nội thành (quận 2, quận 3, Phú Nhuận), quận vùng ven (Tân Bình, Thủ Đức), và huyện vùng xa (Cần Giờ). Mẫu tham gia phỏng vấn Số lượng mẫu tham gia phỏng vấn gồm 12 người, là CBQL Phòng GD&ĐT 6 quận, huyện và Phó Bí thư phường 25 quận Bình Thạnh, Phó Chủ tịch UBND quận 2, CBQL một số trường mầm non tư thục trên địa bàn 6 quận/huyện khảo sát. Phỏng vấn chỉ thực hiện đối với một số nội dung cần tìm hiểu rõ thêm thực trạng và các giải pháp đề xuất. Trong quá trình phân tích xử lý thông tin, tên và chức vụ của đối tượng tham gia phỏng vấn được mã hóa như sau: tên được mã hóa theo số đếm (1,2,3…), chức vụ được mã hóa theo chữ cái viết tắt vị trí việc làm cá nhân hiện giữ. Ví dụ: Phó CT Nguyễn Văn A mã hóa là PCT1; Phó trưởng phòng Nguyễn Thị B ghi là PTP1. + Phương pháp phỏng vấn, xin ý kiến chuyên gia Thực hiện phương pháp này bằng cách phỏng vấn và xin ý kiến về một số vấn đề cần làm sáng tỏ thêm ở phần thực trạng và tính cần thiết, tính khả thi của các giải pháp. Sử dụng phương pháp này nhằm mục đích làm sáng tỏ về nhận thức, thực tiễn thực hiện quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non tư thục. Sau khi xử lý thông tin qua phỏng vấn và xin ý kiến chuyên gia, chỉ chọn lọc một số thông tin cần thiết giới thiệu trong nội dung luận án. + Phương pháp quan sát + Phương pháp phân tích hồ sơ, sản phẩm hoạt động của đối tượng như kế 6 hoạch, báo cáo sơ kết, tổng kết, các văn bản chỉ đạo, biên bản kiểm tra để tìm hiểu thực trạng QLNN của các cơ quan QLNN đối với các cơ sở GDMNTT trên địa bàn TPHCM. + Các phương pháp thống kê toán học Sử dụng phần mềm SPSS để xử lý số liệu từ các nguồn thông tin thu thập liên quan đến nhiệm vụ nghiên cứu. Cụ thể là: ANOVA thống kê mô tả, trị trung bình, độ lệch chuẩn, Cronbach Anpha và kiểm định. 5. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học 5.1. Câu hỏi nghiên cứu - Quản lý nhà nước đối với GDMNTT cần dựa trên cơ sở lý luận nào? - Những nội dung QLNN nào ảnh hưởng đến hiệu quả QLNN đối với GDMN tư thục? - Những quy hoạch, kế hoạch hóa thực hiện chiến lược phát triển GDMN và GDMN tư thục được xây dựng và triển khai như thế nào? - Hệ thống văn bản pháp luật đối với GDMN tư thục được xây dựng và thực hiện như thế nào? - Chính sách đối với GDMN tư thục xây dựng và thực hiện ra sao? - Bộ máy QLNN đối với GDMN tư thục xây dựng và hoạt động như thế nào? - Đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên ở cơ sở GDMN tư thục phát triển như thế nào? - Thanh tra, kiểm tra đối với GDMN tư thục thực hiện như thế nào? 5.2. Giả thuyết khoa học Giáo dục mầm non tư thục là một hình thức thực hiện chính sách xã hội hóa giáo dục của Nhà nước, QLNN gắn với chủ trương xã hội hóa giáo dục có tác động sâu sắc đến quá trình phát triển và chất lượng GDMNTT. Giả định hiệu quả QLNN đối với GDMNTT hiện nay ở mức trung bình, nếu QLNN đối với GDMNTT được hoàn thiện về văn bản pháp lý, chính sách, tổ chức bộ máy quản lý, phát triển đội ngũ, chú trọng thanh tra, kiểm tra về giáo dục sẽ đảm bảo hiệu lực và hiệu quả QLNN đối với GDMNTT. Nếu huy động các nguồn lực trong xã hội tham gia phát triển GDMNTT, tăng cường phối hợp giữa Nhà nước và xã hội đối với các cơ sở 7 GDMNTT sẽ đảm bảo chất lượng GDMNTT tại TPHCM. Đồng thời ứng dụng CNTT trong quản lý các cơ sở GDMNTT sẽ góp phần đảm bảo thực hiện mục tiêu và nâng cao chất lượng GDMNTT trên địa bàn TPHCM. 6. Những đóng góp mới của luận án - Luận án tổng quan được kết quả nghiên cứu của các tác giả trong nước và ngoài nước liên quan đến giáo dục mầm non và GDMNTT. - Luận án hệ thống và bổ sung cơ sở lý luận quản lý nhà nước đối với GDMN, QLNN đối với GDMNTT; Đặc điểm và vai trò của QLNN đối với GDMNTT; Nội dung QLNN đối với GDMN tư thục; Những yếu tố ảnh hưởng đến QLNN đối với GDMNTT. - Luận án tổng kết kinh nghiệm của các địa phương trong nước, ngoài nước và rút ra một số giá trị có thể tham khảo trong QLNN đối với GDMNTT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. - Luận án phân tích thực trạng, đồng thời đánh giá kết quả, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế về QLNN đối với GDMNTT trên địa bàn TPHCM. - Luận án tổng hợp quan điểm và định hướng của Đảng và Nhà nước về QLNN đối với GDMNTT nói chung và trên địa bàn TPHCM nói riêng. - Luận án đề xuất giải pháp hoàn thiện QLNN đối với GDMNTT trên địa bàn TPHCM. 7. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 7.1. Ý nghĩa khoa học Thứ nhất, luận án đưa ra các cách tiếp cận để làm rõ đặc trưng của loại hình trường mầm non tư thục; đề xuất các khái niệm về QLNN đối với GDMNTT; vai trò, đặc điểm của QLNN đối với GDMNTT, xác định những nội dung QLNN mang tính đặc thù đối với GDMNTT; khái quát một số hướng nghiên cứu chính về GDMNTT và những thành tựu đạt được, rút ra những bài học kinh nghiệm của một số địa phương về QLNN đối với GDMNTT. Thứ hai, nghiên cứu, hệ thống hóa, phân tích số liệu để chỉ ra những bất cập, đánh giá những ưu điểm, hạn chế, những nguyên nhân tồn tại trong QLNN đối với GDMNTT tại TPHCM trong thời gian qua. 8 7.2. Ý nghĩa thực tiễn Thứ nhất, qua phân tích và đánh giá thực trạng QLNN đối với GDMNTT, có thể tác động đến nhận thức của CBCC QLNN đối với giáo dục mầm non, đề xuất biện pháp nhằm hoàn thiện QLNN đối với GDMNTT tại TPHCM. Thứ hai, qua việc đề xuất trang thông tin điện tử quản lý đối với các cơ sở GDMNTT sẽ làm thay đổi phương pháp quản lý đối với GDMNTT theo hướng quản lý chặt chẽ hơn, tiếp nhận và xử lý thông tin nhanh chóng, hiệu quả hơn. Thứ ba, khảo sát ý kiến về tính cần thiết, tính khả thi các giải pháp QLNN đề xuất. Những nghiên cứu và các giải pháp của đề tài sẽ góp phần vào hoạt động QLNN về giáo dục mầm non và GDMNTT nói riêng hiệu quả, khả thi, góp phần nâng cao chất lượng GDMNTT tại TPHCM trong giai đoạn hiện nay. 8. Cấu trúc của luận án Ngoài các phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của luận án gồm 4 chương: Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án. Chương 2. Cơ sở khoa học quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non tư thục Chương 3. Thực trạng quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non tư thục trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. Chương 4. Quan điểm và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non tư thục trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. Kết luận Danh mục công trình nghiên cứu của tác giả liên quan đến luận án Danh mục tài liệu tham khảo Phụ lục 9
- Xem thêm -