Tài liệu Quản lý ngân sách nhà nước huyện con cuông, tỉnh nghệ an

  • Số trang: 102 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 179 |
  • Lượt tải: 0
dangvantuan

Tham gia: 02/08/2015

Mô tả:

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ --------------------- NGUYỄN THANH MINH QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC HUYỆN CON CUÔNG, TỈNH NGHỆ AN LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH Hà Nội - 2015 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ --------------------- NGUYỄN THANH MINH QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC HUYỆN CON CUÔNG, TỈNH NGHỆ AN Chuyên ngành Quản lý kinh tế: Mã số: 60 34 04 10 Chủ tịch Hội đồng Cán bộ hƣớng dẫn TS. Nguyễn Trúc Lê TS. Nguyễn Anh Tuấn Hà Nội - 2015 LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luâ ̣n văn này tôi trân tro ̣ng cảm ơn Lañ h đa ̣o Trường Đa ̣i học Kinh tế - Đại học QGHN , Khoa Kinh tế Chính trị , Khoa Sau đa ̣i ho ̣c , Hô ̣i đồ ng khoa ho ̣c, các thầy, cô giáo đã giảng da ̣y và giúp đỡ tâ ̣n tiǹ h về mo ̣i mă ̣t để tôi hoàn thành tố t khóa đào ta ̣o Tha ̣c sỹ chuyên ngành Quản lý kinh tế của Trường Đa ̣i ho ̣c Kinh tế - Đại học QGHN. Tôi vô cùng biế t ơn sự quan tâm giúp đỡ về mo ̣ i mă ̣t của Lañ h đa ̣o HĐND-UBND Huyện Con Cuông , phòng Tài chính Huyện Con Cuông , các phòng, ban, ngành, đơn vi ̣trên điạ bàn Huyện , các đồng nghiệp, học viên đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành khóa học. Đặc biệt , tôi rấ t biế t ơn TS . Nguyễn Anh Tuấn - Trưởng phòng đào tạo của trường Đại học Kinh tế - Đại học QGHN , là người đã trực tiếp dìu dắt , hướng dẫn và giúp đỡ tâ ̣n tin ̀ h để tôi có thể hoàn thành luâ ̣n văn này. Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong quá trình thực hiện , song luận văn này không thể tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được ý kiến đóng góp của các thầy giáo, cô giáo, các bạn đồng nghiệp và độc giả để luận văn được hoàn thiện và đề tài có giá trị thực tiễn cao hơn. Xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, tháng 5 năm 2015 Tác giả Nguyễn Thanh Minh LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân. Các số liệu, kết quả trình bày trong luận văn này là do tôi thu thập và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào trước đây. Tác giả Nguyễn Thanh Minh MỤC LỤC MỤC LỤC ....................................................................................................................... i MỤC LỤC CÁC BẢNG BIỂU ................................................................................... iii MỤC LỤC CÁC HÌNH ............................................................................................... iii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ............................................................................. iv LỜI NÓI ĐẦU ................................................................................................................ 1 CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CẤP HUYỆN TẠI VIỆT NAM ................................................................................................................................ 4 1.1. Tổng quan nghiên cứu: ................................................................................... 4 1.2. Một số vấn đề về ngân sách nhà nước ........................................................... 5 1.2.1. Khái niệm ngân sách .................................................................................... 5 1.2.2. Hệ thống ngân sách và phân cấp ngân sách: .............................................. 7 1.3. Nội dung về quản lý NSNN cấp huyện ........................................................ 10 1.3.1. Khái niệm, vai trò và chức năng của quản lý NSNN ................................. 10 1.3.2. Nguyên tắc quản lý và yêu cầu quản lý NSNN ........................................... 14 1.3.3. Nội dung quản lý NSNN ............................................................................. 19 1.4. Các nhân tố ảnh hưởng tới hoạt động quản lý ngân sách ............................ 23 1.4.1. Nhân tố khách quan ................................................................................... 23 1.4.2. Nhân tố chủ quan ....................................................................................... 24 1.5. Kinh nghiệm quản lý ngân sách huyện của một số địa phương ở Việt Nam.27 1.5.1. Kinh nghiệm quản lý thu ngân sách nhà nước huyện Nho Quan – Tỉnh Ninh Bình.............................................................................................................. 27 1.5.2. Kinh nghiệm quản lý Thu, chi ngân sách tại huyện Hương Sơn - tỉnh Hà Tĩnh....................................................................................................................... 28 CHƢƠNG 2. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ....................................................... 31 2.1. Các câu hỏi đặt ra mà đề tài cần giải quyết .................................................. 31 2.2. Phương pháp nghiên cứu .............................................................................. 31 2.2.1. Xây dựng khung lý thuyết ........................................................................... 31 2.2.2. Phương pháp thu thập thông tin ................................................................ 31 2.2.3. Phương pháp tổng hợp xử lý thông tin ...................................................... 32 2.2.4. Phương pháp phân tích thông tin............................................................... 32 CHƢƠNG 3. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NSNN TẠI HUYỆN CON CUÔNG, TỈNH NGHỆ AN ......................................................................................................... 34 3.1. Khái quát chung về huyện Con Cuông ........................................................ 34 i 3.1.1. Đặc điểm tự nhiên, văn hóa và xã hội ........................................................ 34 3.1.2. Tình hình phát triển kinh tế của Huyện Con Cuông .................................. 37 3.2. Hoạt động quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Con Cuông .................... 39 3.2.1. Tình hình thu- chi ngân sách...................................................................... 39 3.2.2. Quản lý ngân sách NS tại huyện Con Cuông ............................................. 45 3.3. Đánh giá chung về công tác quản lý ngân sách nhà nước ở huyện Con Cuông. ................................................................................................................. 54 3.3.1. Kết quả đạt được về quản lý thu, chi NSNN tại huyện Con Cuông ........... 54 3.3.2. Những hạn chế và nguyên nhân trong quản lý NSNN huyện Con Cuông . 56 CHƢƠNG 4. MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NSNN HUYỆN CON CUÔNG, TỈNH NGHỆ AN ................................................... 62 4.1. Định hướng va mục tiêu về quản lý ngân sách trên địa bàn huyện Con Cuông giai đoạn 2015-2020 ................................................................................ 62 4.1.1 Định hướng quản lý NSNN.......................................................................... 62 4.1.2 Mục tiêu phát triển kinh tế xã hội và quản lý NSNN .................................. 64 4.2. Các giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện quản lý NSNN của huyện Con Cuông. ................................................................................................................. 66 4.2.1. Tăng cường quản lý và tạo dựng, khai thác nguồn thu mới ...................... 66 4.2.2. Tăng cường quản lý chi tiêu ngân sách Huyện .......................................... 72 4.2.3. Nâng cao chất lượng công tác lập, phân bổ, chấp hành và quyết toán ngân sách....................................................................................................................... 79 4.2.4. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra trong quản lý ngân sách huyện 80 4.2.5. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý ngân sách Huyện80 4.2.6. Đổi mới công tác tổ chức và công tác cán bộ quản lý NSNN .................... 81 4.2.7. Nâng cao chất lượng công tác kiểm soát chi ngân sách của KBNN ......... 83 4.2.8. Tăng cường sự lãnh đạo của Huyện ủy và sự điều hành của UBND huyện Con Cuông đối với quản lý chi NSNN ................................................................. 83 4.2.9. Tăng cường mối quan hệ phối hợp giữa cơ quan tài chính, thuế, kho bạc Nhà nước và các cơ quan liên quan trong công tác quản lý ngân sách .............. 84 4.2.10. Thực hiện nghiêm túc việc công khai tài chính các cấp .......................... 84 4.3. Kiến nghị ...................................................................................................... 85 4.3.1. Đối với Trung ương .................................................................................... 85 4.3.2. Đối với tỉnh Nghê ̣ An .................................................................................. 87 4.3.3. Đối với Huyện Con Cuông. ........................................................................ 88 KẾT LUẬN .................................................................................................................. 91 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................... 93 ii MỤC LỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng 3.1. Tốc độ tăng trƣởng của Huyện Con Cuông, giai đoạn 2011-2014 ......... 37 Bảng 3.2. Kết quả thu NSNN tại huyện Con Cuông giai đoạn 2012-2014 ............ 39 Bảng 3.4. Tình hình thực hiện thu NSNN tại huyện Con Cuông giai đoạn 20122014 ............................................................................................................................... 41 Bảng 3.5. Cơ cấu chi NSNN tại huyện Con Cuông giai đoạn 2012-2014............... 42 Bảng 3.6. Tình hình thực hiện chi NSNN tại huyện Con Cuông giai đoạn 20122014 ............................................................................................................................... 43 MỤC LỤC CÁC HÌNH Hình 1.1 - Hệ thống NSNN ở Việt Nam ....................................................................... 9 Hình 3.1 – Bản đồ hành chính huyện Con Cuông .................................................... 34 iii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT STT Viết tắt Nguyên nghĩa 1 ĐTXDCB Đầu tư xây dựng cơ bản 2 GDP Tổng sản phẩm quốc nội 3 HĐND Hội đồng nhân dân 4 KBNN Kho bạc nhà nước 5 KT-XH Kinh tế - Xã hội 6 NS 7 NSĐP Ngân sách địa phương 8 NSNN Ngân sách nhà nước 9 UBND Ủy ban nhân dân Ngân sách iv LỜI NÓI ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Một nhà nước muốn tồn tại, phát triển cần phải có nguồn lực tài chính để nuôi bộ máy và thực hiện việc chi tiêu. Chi tiêu của nhà nước gọi là chi tiêu công. Do nguồn lực tài chính là hữu hạn, nhà nước cần phải sử dụng nguồn lực tài chính sao cho hiệu quả nhất. Trong một nền kinh tế, chi tiêu công có nhà nước có vai trò vô cùng quan trọng đến sự phát triển kinh tế, xã hội của đất nước, ngược lại, kinh tế phát triển cao và ổn định sẽ giúp ngân sách nhà nước có nguồn thu. Chính vì vậy, nhiều nhà kinh tế coi ngân sách nhà nước là tấm gương tài chính cho những lựa chọn về kinh tế và xã hội của một quốc gia. Để thực hiện được vai trò quản lý mà người dân đã ủy nhiệm, nhà nước trước hết cần phải đảm bảo thu đủ các nguồn tài chính bằng những công cụ, biện pháp hợp pháp; trên cơ sở đó, sử dụng các nguồn thu này một cách có trách nhiệm và hiệu quả trong các hoạt động của mình nhằm đảm bảo xã hội được phát triển ổn định và bền vững. Đây chính là mục tiêu, nhiệm cụ của quản lý ngân sách nhà nước đối với mỗi quốc gia. Ngoài ngân sách từ trung ương, tại các địa phương, chính quyền địa phương hoạt động bắt buộc phải có nguồn tài chính (Ngân sách) để thực hiện duy trì bộ máy và thực hiện những nhiệm vụ chính trị, kinh tế xã hội của địa phương mình. Ngân sách huyện có vai trò cung cấp phương tiện vật chất cho sự tồn tại và hoạt động của chính quyền huyện và các cấp chính quyền cơ sở, đồng thời là một công cụ để chính quyền cấp huyện thực hiện quản lý toàn diện các hoạt động kinh tế - xã hội trên địa bàn, mặt khác Ngân sách huyện cũng là một bộ phận cấu thành NSNN, là công cụ để chính quyền cấp huyện thực hiện các chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn trong quản lý kinh tế xã hội, an ninh quốc phòng. Tuy nhiên, đa số ngân sách cấp huyện hiện nay vẫn chưa thể hiện được vai trò của mình đối với kinh tế địa phương. Việc thực thi phân cấp ngân sách Nhà nước trên thực tế còn nhiều vướng mắc và không ít hạn chế 1 . Mặc dù địa phương được trao quyền quản lý ngân sách nhiều hơn , song hầu hết địa phương vẫn phụ thuộc nhiều vào các quyế t định từ Trung Ương , hơn nữa văn bản hướng dẫn không kịp thời và thiếu đồng bộ đã gây khó khăn cho việc quản lý NSNN nên thực hiện cơ chế chính sách ở một số địa phương còn chưa đúng. Do vậy, để chính quyền huyện thực thi có hiệu quả những nhiệm vụ, mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội thì cần có ngân sách cấp huyện đủ mạnh và phù hợp là một đòi hỏi thiết thực, là một mục tiêu phấn đấu đối với cấp huyện. Vì thế hơn bao giờ hết hoàn thiện cơ chế quản lý ngân sách cấp huyện là một nhiệm vụ cần được quan tâm đặc biệt. Huyện Con Cuông là một huyện miền núi, nằm ở phía tây tỉnh Nghệ An, có đường biên giới dài 55,5 km với nước Lào. Đây là huyện miền núi, vùng cao, mặc dù lợi thế về vị trí và điều kiện thuận lợi để phát triển nông-lâm nghiệp và du lịch, thương mại nhưng địa bàn phức tạp, giao thông khó khăn, các đồng bào ít người còn có tập quán kinh tế lạc hậu, nguồn thu ngân sách còn rất hạn chế. Do đó, ngân sách của huyện con Cuông còn phụ thuộc rất nhiều vào ngân sách cấp trên. Vì vậy, để tạo tính chủ động trong quản lý NSNN, hoạt động thu ngân sách của huyện cần được đẩy mạnh và hoàn thiện theo hướng thu đúng, thu đủ nhưng vẫn đảm bảo nuôi dưỡng các nguồn thu, trong khi các hoạt động chi phải đúng mục đích và hiệu quả. Trong những năm gần đây, Đảng bô ̣ và UBND huyện Con Cuông - Tỉnh Nghệ An đã cùng nhau từng bước xây dựng , củng cố và hoàn thiện ngày càng tốt hơn công tác quản lý Ngân sách tại địa bàn . Tuy nhiên, trong quá trình thực thi công tác quản lý NSNN tại Huyện Con cuông chưa đươ ̣c như mong đơ ̣i , bộc lộ như văn bản Luâ ̣t NSNN , quản lý Ngân sách cấ p huyê ̣n, quâ ̣n, thị xã là giống nhau , không có cơ chế quản lý NSNN đă ̣c thù cho từng vùng , công tác quản lý ngân sách huyện còn nhiều bất cập, thu ngân sách hàng năm không đủ chi, tỉnh phải trợ cấp cân đối, vì vậy tác giả lựa chọn đề tài "Quản lý ngân sách nhà nước huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An" làm đề tài luân văn thạc sỹ cho mình. 2 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu: 2.1. Mục đích nghiên cứu của luận văn: đề xuất một số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý ngân sách tại huyện Con Cuông. 2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu: + Trình bày một khung lý thuyết cơ bản về quản lý NSNN cấp huyện + Đề xuất một khung phương pháp nghiên cứu phù hợp + Đánh giá thực trạng tình hình quản lý ngân sách huyện Con Cuông + Gợi ý đề xuất giải pháp chủ yếu hoàn thiện công tác quản lý NSNN huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An. 3. Đối tƣợng và phạm vi Nghiên cứu; - Đối tượng nghiên cứu: Công tác quản lý NSNN tại huyện Con Cuông; - Phạm vi nghiên cứu: + Về không gian: Huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An + Về Thời gian: từ năm 2012 - 2014 + Về nội dung: các hoạt đông thu và chi NSNN của UBND huyện Con Cuông. 4. Kết cấu của dự kiến luận văn: Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu và một số vấn đề lý luận về quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện tại Việt Nam Chương 2. Phương pháp và thiết kế nghiên cứu Chương 3. Thực trạng công tác quản lý NSNN tại Huyện Con Cuông, Tỉnh Nghệ An. Chương 4. Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý NSNN huỵện Con Cuông, Tỉnh Nghệ An. 3 CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CẤP HUYỆN TẠI VIỆT NAM 1.1. Tổng quan nghiên cứu: Việc nghiên cứu hoạt động quản lý ngân sách nhà nước nói chung và ngân sách các cấp nói riêng ở nước ta trong những năm qua có rất nhiều công trình nghiên cứu. Các vấn đề nghiên cứu bao trùm từ rất nhiều lĩnh vực trong quá trình quản lý ngân sách nhà nước, cũng như việc tổ chức và phân cấp quản lý ngân sách nhà nước, có thể liệt kê một số công trình nghiên cứu sau: - Sách chuyên khảo “Quản lý tài chính công ở Việt Nam” của TS. Vũ Thị Nhài (2008) đã khái quát quá trình đổi mới cũng như các nguyên tắc quản lý hoạt động quản lý tài chính công ở Việt Nam, trong đó có vấn đề quản lý hoạt động thu, chi ngân sách. Tuy nhiên, trong công trình này tác giả chưa đi sâu phân tích thực trạng, nhất là thực trạng cấp tỉnh mà mới chủ yếu nêu các nguyên tắc và các vấn đề chung vĩ mô của Việt Nam. - Luận văn thạc sỹ kinh tế tại Trường Đại học Kinh tế - ĐHQGHN về "Quản lý và sử dụng kinh phí ngân sách địa phương tại các cơ quan hành chính nhà nước, đơn vị sự nghiệp trên địa bàn Lâm Đồng" của tác giả Nguyễn Văn Ngọc (2012). Trong công trình nghiên cứu này, dưới giác độ chuyên ngành tài chính – ngân hàng, tác giả đã đi sâu nghiên cứu về thực trạng quản lý sử dụng kinh phí từ nguồn ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng. Trên cơ sở đó tác giả đề xuất những biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả trong công tác quản lý ngân sách tại tỉnh Lâm Đồng bao gồm: đổi mới phương thức lập và phê duyệt dự toán chi ngân sách; cải tiến phương thức cấp phát, thanh toán; cải tiến công tác giám sát chi tiêu ngân sách; hoàn thiện hệ thống kế toán nhà nước trên cơ sở hiện đại hoá công nghệ thông tin. - Luận văn thạc sỹ kinh tế tại Trường Đại học Kinh tế - ĐHQGHN về "Quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương" của tác giả Nguyễn Văn Vạn (2014). Luận văn đã tập trung nghiên cứu 4 hoạt động chi thường xuyên NSNN trên địa bàn huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương, trong đó đã chỉ ra ba bất cập chính trong quản lý ngân sách của huyện Kinh Môn trong lập dự toán, phê duyệt và chấp hành dự toán NSNN. Luận văn đã đề xuất các giải pháp về phân cấp, đổi mới việc lập và phân bổ dự toán…. Có thể nói các đề tài trên đã có đóng góp rất nhiều cho việc nghiên cứu về hoạt động quản lý ngân sách nhà nước nói chung và quản lý ngân sách cấp huyện nói riêng, tuy nhiên, với đặc thù là một tỉnh huyện miền núi, với nhiều xã nghèo thuộc chương trình 135 của một tỉnh ở Bắc Trung Bộ (Nghệ An), hoạt động quản lý NSNN, cũng như việc thực thi luật ngân sách nhà nước, bao gồm thu NS và chi NS, cũng có rất nhiều đặc điểm riêng, khác biệt. Do đó, đề tài học viên lựa chọn mặc dù có tính kế thừa, nhưng nó cũng thể hiện các quan điểm nghiên cứu độc lập của tác giả. 1.2. Một số vấn đề về ngân sách nhà nƣớc 1.2.1. Khái niệm ngân sách Theo Bách khoa toàn thư mở, ngân sách nhà nước (NSNN) là một phạm trù kinh tế và là phạm trù lịch sử; là một thành phần trong hệ thống tài chính. Sự hình thành và phát triển của NSNN gắn liền với sự xuất hiện và phát triển của kinh tế hàng hóa - tiền tệ trong các phương thức sản xuất của cộng đồng và nhà nước của từng cộng đồng. Nói cách khác, sự ra đời của nhà nước, sự tồn tại của kinh tế hàng hóa - tiền tệ là những tiền đề cho sự phát sinh, tồn tại và phát triển của ngân sách nhà nước. Ngân sách nhà nước là nguồn lực cho nhà nước thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của mình. Quá trình hình thành ngân sách nhà nước phản ánh các quan hệ kinh tế phát sinh gắn với quá trình tạo lập, phân phối, sử dụng các nguồn lực tài chính tập trung của Nhà nước khi Nhà nước tham gia phân phối các nguồn tài chính quốc gia nhằm thực hiện các chức năng của Nhà nước trên cơ sở luật định. Ngân sách nhà nước chính vì vậy là khâu chủ đạo và đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc duy trì sự tồn tại của bộ máy quyền lực Nhà nước [26]. Thuật ngữ NSNN được sử dụng rộng rãi trong đời sống kinh tế, xã hội ở 5 mọi quốc gia. Song quan niệm về ngân sách nhà nước lại chưa thống nhất, người ta đã đưa ra nhiều định nghĩa về ngân sách nhà nước tùy theo các trường phái và các lĩnh vực nghiên cứu. Theo Aaron Wildavsky, nhà khoa học chính trị về chính sách công người Mỹ, cho rằng ngân sách là: - Dự toán về chi tiêu - Là mối liên hệ giữa nguồn tài chính và hành vi để đạt được những mục tiêu chính sách - Là bản trình bày về tiền đối với các hoạt động của chính phủ - Là bản ghi nhận kết quả của vấn đề tranh cãi về những ưu tiên chính trị và nỗ lực phân bổ các nguồn lực tài chính hạn chế thông qua quá trình thương thảo chính trị để thực hiện hững mục tiêu khác nhau cho đời sống tốt hơn [24]. Theo quan điểm của chính phủ Mỹ, hệ thống ngân sách chính phủ Mỹ cung cấp cho Tổng thống và Quốc hội công cụ để quyết định bao nhiêu tiền được tiêu, được tiêu vào những việc gì, và làm thế nào để có được tiền cho những khoản chi tiêu này. Thông qua hệ thống ngân sách, chính phủ quyết định phân cổ các nguồn lực thông qua các cơ quan chính phủ liên bang. Hệ thống ngân sách tập trung chủ yếu vào tiền nhưng cũng liên quan đến phân bổ các nguồn lực khác, ví dụ nhưng định biên nhân lực của chính phủ. Đối với hệ thống ngân sách của Mỹ, theo quan điểm của chính phủ Mỹ bao gồm : - Quá trình xây dựng ngân sách - Quốc hội thông qua ngân sách - Thực thi ngân sách [23] Theo Điều 1- Luật NSNN được Quốc hội nước Cộng hòa XHCN Việt nam khóa XI, kỳ họp thứ 2 thông qua ngày 16/12/2002, Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước. Theo Nguyễn Văn Tiến (2012), NSNN là dự toán (kế hoạch) thu, chi bằng 6 tiền của nhà nước trong một khoảng thời gian nhất định (thường là 1 năm). Về mặt bản chất, NSNN là hệ thống những mối quan hệ kinh tế giữa nhà nước và xã hội phát sinh trong quá trình nhà nước huy động và sử dụng các nguồn lực tài chính nhằm đảm bảo yêu cầu thực hiện các chức năng nhà nước [19]. Như vậy, có thể hiểu, ngân sách nhà nước là bảng phân bổ các nguồn lực tài chính của một quốc gia để thực hiện các nhiệm vụ ưu tiên trong vòng một năm. Các khoàn thu và chi ngân sách được thực hiện thông qua các cơ quan quản lý nhà nước. Ngân sách được cơ quan hành pháp (chính phủ) các nước xây dựng và được cơ quan lập pháp (quốc hội) thông qua và giám sát quá trình thực hiện. Quá trình xây dựng ngân sách là quá trình trao đổi, thảo luận, tranh luận giữa các cơ quan hành pháp, lập pháp để đi đến thỏa thuận những mục tiêu ưu tiên của quốc gia cần thực hiện trong thời gian 1 năm. 1.2.2. Hệ thống ngân sách và phân cấp ngân sách: Trong một quốc gia, NSNN được tổ chức và quản lý theo hệ thống gồm nhiều cấp ngân sách. Có thể quan niệm hệ thống NSNN là tổng thể các cấp ngân sách có mối quan hệ hữu cơ với nhau trong quá trình tổ chức huy động, quản lý các nguồn thu và thực hiện nhiệm vụ chi của mỗi cấp ngân sách. Ở hầu hết các quốc gia trên thế giới, hệ thống NSNN đều được tổ chức phù hợp với hệ thống tổ chức bộ máy quản lý hành chính nhà nước. Các quốc gia có hệ thống chính quyền Nhà nước được tổ chức theo thể chế liên bang như Mỹ, Đức, Malaysia..., hệ thống NSNN bao gồm: ngân sách liên bang, ngân sách tiểu bang và NSĐP . Ở các quốc gia như Trung Quốc, Pháp, Việt Nam..., hệ thống NSNN bao gồm: NSTW và NSĐP. Hệ thống NSNN được tổ chức tương ứng với hệ thống chính quyền nhà nước, do vậy, không thể có một cấp ngân sách không gắn liền với một cấp chính quyền nhà nước cụ thể. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là cứ tương ứng với một cấp chính quyền là có một cấp ngân sách [21]. Một cấp chính quyền nhà nước là một cấp ngân sách khi đáp ứng được các điều kiện: - Nhiệm vụ giao cho cấp chính quyền đó tương đối toàn diện, không chỉ 7 bao gồm nhiệm vụ chính trị, phát triển hành chính xã hội mà còn cả nhiệm vụ phát triển kinh tế trên phạm vi của địa phương; - Nguồn thu ngân sách được phân định cho cấp chính quyền về cơ bản đáp ứng nhu cầu chi tiêu của chính quyền trên địa bàn. Những cấp chính quyền nào không đáp ứng đầy đủ hai điều kiện đó được gọi là đơn vị dự toán thuộc ngân sách cấp trên. Ở Việt Nam, xuất phát trên cơ sở Hiến pháp năm 1992, bộ máy quản lý hành chính nhà nước được tổ chức theo cấp chính quyền trung ương và cấp chính quyền địa phương. Cấp chính quyền địa phương bao gồm chính quyền tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (gọi chung là chính quyền cấp tỉnh); chính quyền quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là chính quyền cấp huyện) và chính quyền xã, phường, thị trấn (gọi chung là chính quyền cấp xã). Mỗi cấp chính quyền địa phương đều có HĐND và UBND. Căn cứ theo quy định của Hiến pháp, Luật tổ chức Quốc hội, Luật tổ chức Chính phủ, Luật tổ chức HĐND và UBND các cấp thì các bộ có chức năng quản lý nhà nước về ngành, chính quyền nhà nước các cấp có nhiệm vụ quản lý các mặt kinh tế - xã hội trên địa bàn. Vì vậy, các cấp chính quyền nhà nước đều phải có ngân sách để thực hiện các nhiệm vụ được giao theo luật định và phù hợp với khả năng quản lý của các cấp chính quyền. Dựa trên cơ sở này mà Luật NSNN năm 2002 khẳng định hệ thống NSNN Việt Nam hiện nay bao gồm NSTW và NSĐP. NSĐP bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính có cấp HĐND và UBND. Cụ thể, cơ cấu hệ thống NSNN hiện hành của Việt Nam được mô tả theo sơ đồ sau: 8 HỆ THỐNG NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC NGÂN SÁCH TRUNG ƢƠNG NGÂN SÁCH ĐỊA PHƢƠNG NGÂN SÁCH CẤP TỈNH NGÂN SÁCH CẤP HUYỆN NGÂN SÁCH CẤP XÃ Hình 1.1 - Hệ thống NSNN ở Việt Nam Giữa các cấp ngân sách có sự tương tác lẫn nhau trong quá trình thu, chi NSNN. Sự tương tác này được hình thành trên cơ sở có sự thống nhất về thể chế chính trị, thống nhất về cơ sở kinh tế và sự ràng buộc bởi các nguyên tắc tổ chức hệ thống chính quyền. Hệ thống NSNN được điều hành tốt vừa là kết quả, vừa là nguyên nhân của một nền kinh tế - xã hội ổn định. Một cấp ngân sách được điều hành tốt không chỉ liên quan đến việc ổn định, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trong phạm vi của cấp chính quyền tương ứng quản lý mà còn góp phần vào việc điều hành ngân sách cấp khác, địa phương khác thuận lợi hơn và ngược lại. Ở Việt Nam, quan hệ giữa các cấp ngân sách được thực hiện theo nguyên tắc: - NSTW và ngân sách mỗi cấp chính quyền được phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi cụ thể. - Nhiệm vụ chi thuộc ngân sách cấp nào do cấp ngân sách đó cân đối. 9 Trường hợp cơ quan quản lý nhà nước cấp trên ủy quyền cho cơ quan quản lý nhà nước cấp dưới thực hiện nhiệm vụ chi thuộc chức năng của mình thì phải chuyển kinh phí từ ngân sách cấp trên cho cấp dưới để thực hiện nhiệm vụ đó. Không được dùng ngân sách của cấp này để chi cho các nhiệm vụ của cấp khác. - Thực hiện bổ sung từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới để đảm bảo công bằng, phát triển cân đối giữa các vùng, các địa phương. Số bổ sung từ ngân sách cấp trên được coi là khoản thu của ngân sách cấp dưới. Trong thời kỳ ổn định, các địa phương được sử dụng nguồn tăng thu hàng năm để đầu tư phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn. Sau mỗi thời kỳ ổn định, các địa phương phải nâng cao khả năng tự cân đối, giảm dần số bổ sung từ ngân sách cấp trên. 1.3. Nội dung về quản lý NSNN cấp huyện 1.3.1. Khái niệm, vai trò và chức năng của quản lý NSNN 1.3.1.1. Khái niệm quản lý ngân sách nhà nước. Ngân sách cấp huyện là một cấp ngân sách trung gian, chịu sự quản lý của ngân sách tỉnh và quản lý ngân sách cấp xã. Quản lý NSNN bao gồm hai nội dung chính Quản lý thu NSNN và Quản lý chi NSNN. - Khái niệm quản lý thu NSNN: Quản lý thu NSNN là quá trình Nhà nước sử dụng hệ thống các công cụ chính sách, pháp luật để tiến hành quản lý thu thuế và các khoản thu ngoài thuế vào NSNN nhằm đảm bảo tính công bằng, khuyến khích sản xuất kinh doanh (SXKD) phát triển. Đây là khoản tiền Nhà nước huy động vào ngân sách mà không bị ràng buộc bởi trách nhiệm hoàn trả trực tiếp cho đối tượng nộp ngân sách. Phần lớn các khoản thu NSNN đều mang tính chất cưỡng bức, bắt buộc mọi người dân, mọi thành phần kinh tế phải tuân thủ thực hiện. - Khái niệm quản lý chi NSNN: Quản lý chi NSNN là quá trình thực hiện có hệ thống các biện pháp phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung một cách có hiệu quả nhằm phục vụ chi tiêu của bộ máy và thực hiện các chức năng của 10 Nhà nước trên cơ sở sử dụng hệ thống chính sách, pháp luật. Chi ngân sách mới thể hiện ở khâu phân bổ ngân sách còn hiệu quả sử dụng ngân sách như thế nào thì phải thông qua các biện pháp quản lý. Quản lý chi NSNN là việc tổ chức quản lý giám sát các khoản chi sao cho tiết kiệm và có hiệu quả cao. 1.3.1.2. Vai trò của quản lý ngân sách nhà nước - Vai trò quản lý thu ngân sách nhà nước, quản lý thu NSNN đóng vai trò rất quan trọng, thể hiện: Thứ nhất, quản lý thu NSNN là công cụ quản lý của Nhà nước để kiểm soát, điều tiết các hoạt động sản xuất kinh doanh của mọi thành phần kinh tế, kiểm soát thu nhập của mọi tầng lớp dân cư nhằm động viên sự đóng góp đảm bảo công bằng, hợp lý. Thứ hai, quản lý thu NSNN là công cụ động viên, huy động các nguồn lực tài chính cần thiết nhằm tạo lập quỹ tiền tệ tập trung của NSNN. Nhà nước muốn thực hiện các chức năng, nhiệm vụ lịch sử của mình tất yếu phải có nguồn tài chính. Nguồn tài chính mà Nhà nước có được đại bộ phận do quản lý tốt nguồn thu ngân sách mang lại. Thứ ba, quản lý thu NSNN là nhằm khai thác, phát hiện, tính toán chính xác các nguồn tài chính của đất nước để có thể động viên và không ngừng hoàn thiện các chính sách, các chế độ thu để có cơ chế tổ chức quản lý hợp lý. Đây là một nhiệm vụ quan trọng của Nhà nước trong quá trình tổ chức quản lý kinh tế. Thứ tư, quản lý thu ngân sách góp phần tạo môi trường bình đẳng, công bằng giữa các thành phần kinh tế, giữa các doanh nghiệp trong và ngoài nước trong quá trình sản xuất kinh doanh. Đồng thời nó là công cụ quan trọng góp phần thực hiện chức năng kiểm tra, kiểm soát của Nhà nước đối với toàn bộ hoạt động sản xuất kinh doanh của xã hội. Thứ năm, quản lý thu ngân sách có vai trò tác động đến sản lượng và sản lượng tiềm năng, cân bằng của nền kinh tế. Việc tăng mức thuế dẫn tới giảm sản lượng của nền kinh tế, tức là thu hẹp quy mô của nền kinh tế. Ngược lại, giảm mức thuế chung có xu thế làm tăng sản lượng cân bằng. 11 Ket-noi.com Ket-noi.com kho kho tai tai lieu lieu mien mien phi phi - Vai trò quản lý chi ngân sách nhà nước, quản lý chi NSNN có vai trò rất to lớn, thể hiện: Thứ nhất, thúc đẩy nâng cao hiệu quả sử dụng các khoản chi NSNN. Thông qua quản lý các khoản chi NSNN sẽ có tác động khác nhau đến đời sống KT XH, đặc biệt là giải quyết các vấn đề bức xúc của xã hội như: xoá đói giảm nghèo, giải quyết việc làm, các hoạt động mang tính cộng đồng. Thứ hai, Quản lý chi ngân sách góp phần điều tiết thu nhập dân cư, thực hiện công bằng xã hội và góp phần khắc phục những khiếm khuyết của kinh tế thị trường. Thứ ba, quản lý chi NSNN có vai trò điều tiết giá cả, chống suy thoái và chống lạm phát. Sự mất cân đối giữa cung - cầu sẽ tác động đến giá cả tăng hoặc giảm. Để đảm bảo lợi ích của người tiêu dùng, Nhà nước sử dụng công cụ chi ngân sách để điều tiết, can thiệp vào thị trường dưới hình thức cắt giảm chi tiêu, cắt giảm đầu tư hoặc tăng đầu tư, tăng chi tiêu cho bộ máy QLNN, cũng như trợ vốn, trợ giá và sử dụng quỹ dự trữ của Nhà nước. Thứ tư, duy trì sự ổn định của môi trường kinh tế. Thông qua quản lý các khoản chi thường xuyên, chi đầu tư phát triển, Nhà nước sẽ điều chỉnh phù hợp tạo ra sự kích thích tăng trưởng nền kinh tế thông qua đầu tư cơ sở hạ tầng, đầu tư vào các ngành kinh tế mũi nhọn, đầu tư vào các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế mở để nhằm thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế. 1.3.1.3. Chức năng của công tác quản lý NSNN - Hình thành cơ chế, chính sách quản lý ngân sách. Cơ chế quản lý NSNN là tổng thể các hình thức và phương pháp hình thành, tập trung, phân phối và sử dụng quỹ NSNN, theo cách hiểu này, cơ chế quản lý ngân sách bao gồm cả yếu tố bên trong và yếu tố bên ngoài của hệ thống ngân sách. Trong quản lý NSNN việc nhận thức rõ vai trò của cơ chế quản lý ngân sách có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc nhìn nhận tính biến động của chính sách NSNN, từ đó không ngừng hoàn thiện, đổi mới cơ chế quản lý ngân sách làm cho nó phù hợp với sự biến động của chính sách ngân sách. Chính sách ngân sách là phương hướng cơ bản về huy động vốn và sử dụng ngân sách của Nhà nước trong từng thời kỳ 12
- Xem thêm -