Tài liệu Phát triển công nghiệp tỉnh hà nam theo hướng bền vững

  • Số trang: 146 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 78 |
  • Lượt tải: 1
sharebook

Tham gia: 25/12/2015

Mô tả:

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ --------o0o--------- ĐINH CHÍ HÕA PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP TỈNH HÀ NAM THEO HƢỚNG BỀN VỮNG LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH Hà Nội - 2015 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ --------o0o--------- ĐINH CHÍ HÕA PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP TỈNH HÀ NAM THEO HƢỚNG BỀN VỮNG Chuyên ngành: Quản lý Kinh tế Mã số: 60 34 04 10 LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS. LÊ THỊ ANH VÂN XÁC NHẬN CỦA XÁC NHẬN CỦA CHỦ TỊCH HĐ CÁN BỘ HƯỚNG DẪN CHẤM LUẬN VĂN Hà Nội – 2015 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của tôi. Số liệu được nêu trong luận văn là trung thực và có trích nguồn. Kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực, chưa được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác./. Tác giả luận văn LỜI CẢM ƠN Học viên xin chân thành cảm ơn các Thầy giáo, Cô giáo của Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội đã nhiệt tình giúp đỡ học viên trong quá trình học tập và hoàn thành bản luận văn thạc sĩ này. Đặc biệt học viên xin bày tỏ lòng biết ơn đến PGS.TS. Lê Thị Anh Vân đã hết lòng quan tâm chỉ bảo, giúp đỡ học viên hoàn thành luận văn này. Học viên xin cảm ơn các cơ quan, đơn vị liên quan đã giúp đỡ phối hợp trong quá trình nghiên cứu luận văn. Học viên xin chân thành cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp và gia đình đã động viên, khích lệ, tạo điều kiện và giúp đỡ em trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành luận văn này. Tác giả luận văn MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ...................................................................... i DANH MỤC BẢNG, HÌNH VẼ.............................................................................. ii LỜI MỞ ĐẦU ............................................................................................................1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THEO HƢỚNG BỀN VỮNG ..................................................................................4 1.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN VĂN ................................................................................................................4 1.1.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài ..................................................................4 1.1.2. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam ....................................................................5 1.2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THEO HƢỚNG BỀN VỮNG .......................................................................6 1.2.1. Phát triển công nghiệp .......................................................................................6 1.2.2. Phát triển công nghiệp trên địa bàn tỉnh theo hướng bền vững ......................10 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1 ........................................................................................32 Chƣơng 2: PHƢƠNG PHÁP VÀ THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU ...........................33 2.1. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU .........................................................................33 2.2. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ...................................................................35 2.3. KHUNG LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU .........................................................36 Chƣơng 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP TỈNH HÀ NAM THEO HƢỚNG BỀN VỮNG ................................................................................38 3.1. GIỚI THIỆU VỀ TỈNH HÀ NAM .................................................................38 3.1.1. Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiện tỉnh Hà Nam .................................................38 3.1.2. Đặc điểm kinh tế, xã hội tỉnh Hà Nam ............................................................40 3.2. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP CỦA TỈNH HÀ NAM ..43 3.2.1. Cơ sở vật chất kỹ thuật ngành công nghiệp ....................................................43 3.2.2. Tình hình đầu tư cho ngành công nghiệp ........................................................47 3.3. PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP TỈNH HÀ NAM THEO HƢỚNG BỀN VỮNG ......................................................................49 3.3.1. Xây dựng chiến lược, kế hoạch phát triển công nghiệp theo hướng bền vững ...49 3.3.2. Tổ chức bộ máy quản lý thực hiện kế hoạch ..................................................58 3.3.3. Xây dựng chính sách phát triển công nghiệp theo hướng bền vững ...............66 3.3.4. Kiểm tra, đánh giá hoạt động phát triển công nghiệp theo hướng bền vững ....89 3.4. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP TỈNH HÀ NAM THEO HƢỚNG BỀN VỮNG ......................................................................94 3.4.1. Đánh giá theo tiêu chí .....................................................................................94 3.4.2. Đánh giá theo nội dung phát triển công nghiệp theo hướng bền vững ...........98 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3 ......................................................................................101 Chƣơng 4: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP TỈNH HÀ NAM THEO HƢỚNG BỀN VỮNG ..............................................................................102 4.1. ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÔNG NGHIỆP CỦA TỈNH HÀ NAM ĐẾN NĂM 2020 ...................................................................................102 4.1.1. Quan điểm phát triển bền vững công nghiệp của tỉnh Hà Nam đến năm 2020...102 4.1.2. Mục tiêu phát triển bền vững công nghiệp của tỉnh Hà Nam đến năm 2020103 4.2. GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP TỈNH HÀ NAM THEO HƢỚNG BỀN VỮNG ...........................................................................................103 4.2.1. Nhóm giải pháp hoàn thiện chiến lược, kế hoạch phát triển công nghiệp theo hướng bền vững.......................................................................................................103 4.2.2. Nhóm giải pháp hoàn thiện bộ máy quản lý thực hiện kế hoạch ..................107 4.2.3. Nhóm giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển công nghiệp theo hướng bền vững .........................................................................................................................110 4.2.4. Nhóm giải pháp hoàn thiện công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động phát triển công nghiệp theo hướng bền vững ..........................................................................122 4.2.5. Nhóm giải pháp khác ....................................................................................124 4.3. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ ...................................................................................128 KẾT LUẬN CHƢƠNG 4 ......................................................................................130 KẾT LUẬN ............................................................................................................131 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .............................................................133 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT PTBV : Phát triển bền vững BVMT : Bảo vệ môi trường CNH, HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa PTCNTHBV : Phát triển công nghiệp theo hướng bền vững GDP : Tổng sản phẩm quốc nội CN : Công nghiệp GTSX : Giá trị sản xuất NSNN : Ngân sách nhà nước VLXD : Vật liệu xây dựng GTSXCN : Giá trị sản xuất công nghiệp GTGT : Giá trị gia tăng KCN : Khu công nghiệp CNN : Cụm công nghiệp CNTT : Công nghệ thông tin UNBD : Ủy ban nhân dân TCTD : Tổ chức tín dụng NHTM : Ngân hàng thương mại TCVN : Tiêu chuẩn Việt Nam i DANH MỤC BẢNG, HÌNH VẼ Danh mục bảng Bảng 3.1. Số lượng cơ sở sản xuất công nghiệp phân theo ngành công nghiệp tỉnh Hà Nam giai đoạn 2001-2014 ......................................................43 Bảng 3.2. Số lượng cơ sở sản xuất công nghiệp phân theo thành phần kinh tế tỉnh Hà Nam giai đoạn 2001-2014 ......................................................44 Bảng 3.3. Các cơ sở sản xuất công nghiệp phân theo huyện, thành phố ở tỉnh Hà Nam giai đoạn 2001-2014 ...................................................................45 Bảng 3.4. Lực lượng lao động công nghiệp phân theo thành phần kinh tế tỉnh Hà Nam giai đoạn 2001-2014 ...................................................................46 Bảng 3.5. Lực lượng lao động phân theo ngành công nghiệp tỉnh Hà Nam giai đoạn 2001-2014 ..................................................................................47 Bảng 3.6. Tình hình đầu tư cho ngành công nghiệp tỉnh Hà Nam giai đoạn 20012014 .....................................................................................................48 Bảng 3.7. Các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội chủ yếutheo phương án 2 (phương án chọn) ................................................................................54 Biểu 3.8. Dự báo GDP (VA) công nghiệp, tăng trưởng và cơ cấu .....................54 Bảng 3.9. Giá trị sản xuất công nghiệp và tăng trưởng công nghiệp Hà Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 .....................................................55 Bảng 3.10. Tổng hợp vốn đầu tư cho phát triển Công nghiệp giai đoạn 20112020, tầm nhìn 2030 ...........................................................................57 Bảng 3.11. Dự báo cơ cấu vốn có khả năng huy động đến năm 2020 ..................58 Bảng 3.12. Mẫu đánh giá hiệu quả làm việc của đội ngũ cán bộ làm công tác lập và thực hiện kế hoạch phát triển công nghiệp tỉnh theo hướng bền vững ....................................................................................................64 Bảng 3.13. Kết quả đánh giá hiệu quả làm việc của đội ngũ cán bộ làm công tác lập và thực hiện kế hoạch phát triển công nghiệp tỉnh theo hướng bền ii vững giai đoạn 2012-2014 ..................................................................65 Bảng 3.14. Đánh giá chính sách tài chính - tín dụng công nghiệp tỉnh Hà Nam ..72 Bảng 3.15. Cầu lao động trong các ngành thuộc lĩnh vực công nghiệp tỉnh Hà Nam đến năm 2020 .............................................................................72 Bảng 3.16. Kết quả đào tạo nghề tại các cơ sở đào tạo của tỉnh 2012 - 2014 .......73 Bảng 3.17. Kết quả đào tạo lại, bồi dưỡng năng cao trình độ,kỹ năng cho người lao động trên địa bàn tỉnh 2012 - 2014 ...............................................73 Bảng 3.18. Đánh giá chính sách phát triển nguồn nhân lực công nghiệp tỉnh ......75 Bảng 3.19. Đánh giá chính sách khoa học và công nghệ tỉnh Hà Nam ................81 Bảng 3.20. Nồng độ cho phép của một số chất độc hại cơ bản trong không khí xung quanh cơ sở sản xuất ..................................................................84 Bảng 3.21. Đánh giá chính sách môi trường tỉnh Hà Nam ...................................88 Bảng 3.22. Đánh giá tiến độ thực hiện kế hoạch phát triển công nghiệp trên địa bàn tỉnh theo hướng bền vững giai đoạn 2011-2020 tính đến hết 31/12/2014 ..........................................................................................91 Bảng 3.23. Kết quả kiểm tra trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền trong tổ chức thực hiện kế hoạch phát triển công nghiệp trên địa bàn tỉnh theo hướng bền vững giai đoạn 2011-2020 ....................93 Bảng 3.24. Giá trị gia tăng phân theo ngành Công nghiệp ...................................95 Bảng 3.25. Thu nhập của người lao động trong doanh nghiệp công nghiệp phân theo các loại hình doanh nghiệp giai đoạn 2010-2014 .......................96 Bảng 3.26. Kết quả phân tích một số mẫu đất..........................................................97 iii Danh mục hình vẽ Hình 2.1. Quy trình áp dụng phương pháp nghiên cứu ......................................33 Hình 2.2. Khung lý thuyết nghiên cứu phát triển công nghiệp theo hướng bền vững ....................................................................................................36 Hình 2.3. Quy trình nghiên cứu phát triển công nghiệp tỉnh Hà Nam theo hướng bền vững ..............................................................................................37 Hình 3.1. Bản đồ hành chính tỉnh Hà Nam .........................................................38 Hình 3.2. Quy trình xây dựng kế hoạch phát triển công nghiệp tỉnh Hà Nam theo hướng bền vững ..........................................................................50 Hình 3.3. Cơ cấu bộ máy lập và thực hiện kế hoạch phát triển công nghiệp tỉnh Hà Nam theo hướng bền vững ............................................................59 Hình 3.4. Đánh giá chính sách tài chính - tín dụng công nghiệp tỉnh Hà Nam ..71 Hình 3.5. Đánh giá chính sách phát triển nguồn nhân lực công nghiệp tỉnh ......75 Hình 3.6. Đánh giá chính sách khoa học và công nghệ tỉnh Hà Nam ................81 Hình 3.7. Đánh giá chính sách môi trường tỉnh Hà Nam ...................................89 iv LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Phát triển bền vững (PTBV) với “ba trụ cột” là phát triển kinh tế, giải quyết các vấn đề xã hội và bảo vệ môi trường (BVMT) là một quá trình toàn diện, bao gồm những biến đổi về kinh tế, cũng như những biến đổi về xã hội, về văn hoá và giáo dục, khoa học và công nghệ, về môi trường và sự phát triển của con người. PTBV là nhu cầu tất yếu và đang là thách thức cho mọi quốc gia, nhất là trong điều kiện toàn cầu hoá, hội nhập kinh tế quốc tế. Việc lựa chọn con đường, biện pháp và thể chế, chính sách bảo đảm PTBV luôn là mối quan tâm hàng đầu của mọi nước trong quá trình phát triển. Ở Việt Nam, quan điểm phát triển bền vững đã được khẳng định trong Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX là: “Phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững, tăng trưởng kinh tế đi đôi với thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường” và “phát triển công nghiệp gắn chặt với bảo vệ, cải thiện môi trường, bảo đảm sự hài hòa giữa môi trường nhân tạo với môi trường thiên nhiên, giữ gìn đa dạng sinh học”. Thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc và cam kết quốc tế về phát triển bền vững, Thủ tướng Chính Phủ đã ban hành Quyết định số 153/2004/QĐ-TTg ngày 17/8/2004 V/v Ban hành định hướng chiến lược phát triển bền vững ở Việt Nam; Quyết định số 432/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển bền vững Việt Nam giai đoạn 2011 - 2020. Đây là những Chiến lược khung, bao gồm những định hướng lớn làm cơ sở pháp lý để các tỉnh triển khai thực hiện và phối hợp hành động nhằm bảo đảm PTBV đất nước trong thế kỷ 21. Trong đó, mục tiêu tổng quát về PTBV của Việt Nam được xác định là tăng trưởng bền vững, có hiệu quả, đi đôi với tiến bộ, công bằng xã hội, bảo vệ tài nguyên và môi trường… Hà Nam là tỉnh thuộc vùng Đồng bằng sông Hồng, kinh tế của tỉnh thời gian qua liên tục có tốc độ tăng trưởng trên 2 con số, trong đó ngành công nghiệp có đóng góp quan trọng, với tốc độ tăng trưởng trên 20 % trong nhiều năm.Tuy nhiên, 1 đã bắt đầu xuất hiện những hệ lụy của việc tăng trưởng công nghiệp với tốc độ cao: ô nhiễm môi trường trong các làng nghề ngày càng trầm trọng, hệ thống núi đá vôi tài nguyên khoáng sản chính của tỉnh - bị khai thác quá mức, đất sản xuất nông nghiệp bị thu hẹp để lấy đất phát triển công nghiệp, vấn đề giải quyết việc làm cho nông dân bị mất đất ngày càng khó khăn…. Từ thực tế trên, việc xây dựng định hướng phát triển bền vững công nghiệp tỉnh Hà Nam trong thời gian tới là cần thiết. Chính vì những lý do đó, cùng với mong muốn góp phần tìm kiếm các giải pháp nhằm phát triển bền vững công nghiệp tỉnh trong thời gian tới, học viên mạnh dạn lựa chọn đề tài “Phát triển công nghiệp tỉnh Hà Nam theo hướng bền vững” làm đối tượng nghiên cứu luận văn thạc sĩ của mình. 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Mục tiêu của luận văn là trên cơ sở nghiên cứu lý thuyết và phân tích thực trạng phát triển công nghiệp trên địa bàn tỉnh Hà Nam theo yêu cầu PTBV, đề xuất các giải pháp nhằm phát triển công nghiệp trên địa bàn tỉnh Hà Nam theo hướng bền vững, góp phần đẩy nhanh quá trình CNH, HĐH và PTBV của đất nước. Để đạt được mục tiêu nêu trên, luận văn xác định một số nhiệm vụ cụ thể sau: - Xác định khung lý thuyết cho nghiên cứu về PTBV, trên cơ sở đó vận dụng, làm rõ những khía cạnh cơ bản về phát triển công nghiệp trên địa bàn một tỉnh theo hướng bền vững. - Phân tích, đánh giá thực trạng phát triển công nghiệp trên địa bàn tỉnh Hà Nam theo hướng bền vững trong giai đoạn 2011-2014. - Đề xuất các giải pháp nhằm phát triển công nghiệp trên địa bàn tỉnh Hà Nam theo hướng bền vững trong thời gian tới. 3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu: Phát triển công nghiệp tỉnh Hà Nam theo hướng bền vững. - Phạm vi nghiên cứu: + Về nội dung: luận văn giới hạn nghiên cứu những nội dung cơ bản của phát 2 triển công nghiệp trên địa bàn tỉnh Hà Nam theo hướng bền vững tiếp cận theo quá trình quản lý. + Về không gian: Tỉnh Hà Nam. + Về thời gian: Số liệu được thu thập, xử lý và phân tích trong giai đoạn 2011-2014; những giải pháp được đề xuất cho thời gian tới . 4. Kết cấu của luận văn: Ngoài phân tích mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu thành 04 chương: Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển công nghiệp trên địa bàn tỉnh theo hướng bền vững. Chương 2: Phương pháp và thiết kế nghiên cứu. Chương 3: Thực trạng phát triển công nghiệp tỉnh Hà Nam theo hướng bền vững. Chương 4: Giải pháp phát triển công nghiệp tỉnh Hà Nam theo hướng bền vững 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THEO HƢỚNG BỀN VỮNG 1.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN VĂN Vấn đề phát triển bền vững đã được nghiên cứu, phát triển trong một số công trình nghiên cứu trong và ngoài nước: 1.1.1. Tình hình nghiên cứu ở nƣớc ngoài (1) Hội đồng thế giới về môi trường và phát triển của Liên hợp quốc (WCED) trong báo cáo “Tương lai của chúng ta” (Our common future) đưa ra năm 1987, đã phân tích các nguy cơ và thách thức đe doạ sự PTBV của các quốc gia trên thế giới. Trong đó, quan trọng nhất phải kể đến khái niệm về PTBV là “sự đáp ứng nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không gây trở ngại cho các thế hệ mai sau” đang được sử dụng rộng rãi hiện nay. (2) Peter P. Rogers, Kazi F. Jalal và John A. Boyd trong cuốn “Giới thiệu về phát triển bền vững” (An Introduction to Sustainable Development) xuất bản năm 2007 đã giới thiệu những kiến thức cơ sở về PTBV, trong đó đã tập trung phân tích những vấn đề đo lường và chỉ số đánh giá tính bền vững; vấn đề đánh giá, quản lý và chính sách đối với môi trường; cách tiếp cận và mối liên kết với giảm nghèo; những ảnh hưởng và phát triển cơ sở hạ tầng; các vấn đề về kinh tế, sản xuất, tiêu dùng, những trục trặc của thị trường và về vai trò của xã hội dân sự. (3) John Blewitt trong cuốn “Tìm hiểu về phát triển bền vững” (Understanding Sustainable Development) xuất bản năm 2008 cũng đóng góp một phần quan trọng vào lý thuyết về PTBV, trong đó phải kể đến những phân tích về mối quan hệ giữa xã hội và môi trường, PTBV và điều hành của Chính phủ; các công cụ, hệ thống để PTBV, phác thảo về một xã hội bền vững. 4 (4) Simon Dresner trong cuốn “Các nguyên tắc của phát triển bền vững”(The Principles of Sustainability) xuất bản năm 2008 đã tổng hợp và phân tích các vấn đề có liên quan như: lịch sử phát triển khái niệm PTBV, các cuộc tranh luận hiện nay về con đường để đạt được sự PTBV; các trở ngại và triển vọng về PTBV. (5) Simon Bell và Stephen Morse trong cuốn “Các chỉ số phát triển bền vững: đo lường những thứ không thể đo?” (Sustainability Indicators: Measuring the Immeasurable?) xuất bản năm 2008 đã có đóng góp lớn về lý luận và thực tiễn trong việc sử dụng các chỉ số PTBV. Các tác giả đã giới thiệu hệ thống các quan điểm và một loạt các công cụ, kỹ thuật có khả năng giúp làm sáng tỏ hơn những vấn đề phức tạp trên cơ sở tiếp cận định tính hơn là tiến hành các biện pháp đo lường định lượng. 1.1.2. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam Nghiên cứu cơ bản và có hệ thống nhất về vấn đề PTBV ở Việt Nam được thực hiện trong khuôn khổ Dự án “Hỗ trợ xây dựng và thực hiện Chương trình nghị sự 21 quốc gia Việt Nam” - VIE/01/021 do Bộ Kế hoạch và Đầu tư (MPI) chủ trì thực hiện với sự tham gia của các bộ, ngành, địa phương và sự hỗ trợ hợp tác của Chương trình phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP), Cơ quan phát triển quốc tế Đan Mạch (DANIDA), Cơ quan phát triển quốc tế Thụy Điển (SIDA), gồm 4 hợp phần chính trong đó có hợp phần nghiên cứu chính sách PTBV. Nghiên cứu này (được thực hiện bởi nhiều nhà nghiên cứu trong các lĩnh vực khác nhau) đã hệ thống, phân tích và cụ thể hoá chính sách PTBV vào điều kiện cụ thể của Việt Nam trên các lĩnh vực: nông, lâm nghiệp, thuỷ sản; phát triển các KCN; chính sách phát triển công nghiệp; chính sách năng lượng; chính sách đô thị hoá; chính sách khuyến khích đầu tư trực tiếp nước ngoài; tổng kết các mô hình PTBV. Về chính sách công nghiệp, các tác giả - PGS.TS Phan Đăng Tuất và Lê Minh Đức (2006) trong tài liệu “Chính sách công nghiệp theo định hướng phát triển bền vững ở Việt Nam” trên cơ sở đánh giá tổng quan các chính sách phát triển công nghiệp thời kỳ 1986-2005 đã phân tích các chính sách phát triển công nghiệp dưới góc độ PTBV trên ba khía cạnh: kinh tế, xã hội, môi trường từ đó đề xuất các chính sách phát triển bền vững công nghiệp của Việt Nam. 5 Luận án tiến sĩ: “Nghiên cứu vấn đề phát triển bền vững công nghiệp trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên” của tác giả Nguyễn Hải Bắc, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, bảo vệ năm 2010. Luận án đã có những đóng góp hết sức tích cực như sau: (i) Hệ thống hoá các vấn đề lý luận cơ bản về PTBV, trên cơ sở đó vận dụng, làm rõ được những khía cạnh cơ bản về phát triển công nghiệp theo hướng bền vững (PTCNTHBV) trên vùng lãnh thổ; (ii) Xây dựng hệ thống các tiêu chí để đánh giá PTCNTHBV trên vùng lãnh thổ; (iii) Phân tích tình hình phát triển công nghiệp trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2001-2008 theo yêu cầu PTBV, từ đó rút ra những đánh giá tổng quát về khiếm khuyết, bất cập trong việc phát triển công nghiệp trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên theo yêu cầu PTBV; (iv) Đề xuất các giải pháp về chính sách nhằm PTCNTHBV trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Bên cạnh đó, cũng đã có nhiều luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ khác nghiên cứu về vấn đề phát triển công nghiệp theo hướng bền vững trên địa bàn tỉnh, huyện trên cả nước. Các công trình đều có những đóng góp có giá trị cho việc tiếp tục đẩy mạnh phát triển công nghiệp theo hướng bền vững tại địa phương nghiên cứu. Qua khảo sát các công trình nghiên cứu trên thế giới và trong nước, điều dễ nhận thấy là cho tới thời điểm này chưa có một công trình nghiên cứu nào bàn về vấn đề phát triển công nghiệp theo hướng bền vững trên địa bàn tỉnh Hà Nam. 1.2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THEO HƢỚNG BỀN VỮNG 1.2.1. Phát triển công nghiệp 1.2.1.1. Khái niệm phát triển công nghiệp Các đặc trưng của “công nghiệp”: Công nghiệp là ngành sản xuất vật chất cơ bản. Trình độ phát triển của công nghiệp là một trong những tiêu chuẩn đánh giá trình độ phát triển của một quốc gia. Có được một cơ cấu công nghiệp hợp lý sẽ thúc đẩy sự phát triển của ngành và các mục tiêu cần đạt sẽ nhanh đến đích hơn. Công nghiệp bao gồm ba loại hoạt động chủ yếu: - Khai thác tài nguyên thiên nhiên tạo ra nguồn nguyên liệu nguyên thuỷ. 6 - Sản xuất và chế biến sản phẩm của công nghiệp khai thác và của sản phẩm nông nghiệp thành nhiều loại sản phẩm nhằm thoả mãn các nhu cầu khác nhau của đời sống xã hội. - Khôi phục giá trị sử dụng của sản phẩm được tiêu dùng trong quá trình sản xuất và sinh hoạt. Có thể thấy công nghiệp là một ngành kinh tế to lớn thuộc lĩnh vực sản xuất vật chất và là một tập hợp các hoạt động sản xuất với những đặc điểm nhất định: - Sản xuất công nghiệp có tính chất tập trung cao độ. Tính chất tập trung thể hiện rõ ở việc tập trung tư liệu sản xuất, nhân công và sản phẩm. Trên một diện tích nhất định, có thể xây dựng nhiều xí nghiệp, thu hút nhiều lao động và tạo ra một khối lượng lớn sản phẩm. - Sản xuất công nghiệp bao gồm nhiều ngành phức tạp, được phân công tỉ mỉ và có sự phối hợp chặt chẽ để tạo ra sản phẩm cuối cùng. Các ngành này kết hợp chặt chẽ với nhau trong quá trình sản xuất để tạo ra sản phẩm. Khái niệm “phát triển”: Trước hết cần làm rõ khái niệm “phát triển”, “phát triển” tuy ban đầu được các nhà kinh tế học định nghĩa là “tăng trưởng kinh tế”, nhưng nội hàm của nó từ lâu đã vượt khỏi phạm vi này, được nâng cấp sâu sắc hơn và chính xác hơn. Theo Từ điển Tiếng Việt “phát triển” được hiểu là quá trình vận động, tiến triển theo hướng tăng lên, ví dụ phát triển kinh tế, phát triển văn hoá, phát triển xã hội… Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam thì “phát triển là phạm trù triết học chỉ ra tính chất của những biến đổi đang diễn ra trong thế giới. Phát triển là một thuộc tính của vật chất. Mọi sự vật và hiện tượng của hiện thực không tồn tại trong trạng thái khác nhau từ khi xuất hiện đến lúc tiêu vong,… nguồn gốc của phát triển là sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập”. Phát triển kinh tế là phạm trù kinh tế xã hội rộng lớn, trong khuôn khổ một định nghĩa hay một khái niệm ngắn gọn không thể bao hàm hết được nội dung rộng lớn của nó. Song nhất thiết khái niệm đó phải phản ánh được các nội dung cơ bản: - Sự tăng lên về quy mô sản xuất, làm tăng thêm giá trị sản lượng của vật 7 chất, dịch vụ và sự biến đổi tích cực về cơ cấu kinh tế, tạo ra một cơ cấu kinh tế hợp lý, có khả năng khai thác nguồn lực trong nước và ngoài nước. - Sự tác động của tăng trưởng kinh tế làm thay đổi cơ cấu xã hội, cải thiện đời sống dân cư. - Sự phát triển là quy luật tiến hoá, song nó chịu tác động của nhiều nhân tố, trong đó nhân tố nội lực của nền kinh tế có ý nghĩa quyết định, còn nhân tố bên ngoài có vai trò quan trọng. Từ trước đến nay, có nhiều định nghĩa, khái niệm khác nhau về phát triển kinh tế, nhưng một cách chung nhất “phát triển kinh tế” được xem là tiến trình mà theo đó các nước tăng cường khả năng sản xuất các hàng hoá và dịch vụ đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của xã hội . Việc sử dụng khái niệm “phát triển” thay thế “tăng trưởng kinh tế” từ lâu đã là bằng chứng cho sự hạn chế của việc sử dụng các thông số đo lường như GDP để đánh giá sự phồn vinh của quốc gia. Thực tiễn phát triển ngày nay cho thấy, khái niệm “phát triển” liên quan nhiều đến những vấn đề rộng hơn, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống như thành tựu giáo dục, tình trạng dinh dưỡng, giá trị những quyền tự do cơ bản và đời sống tinh thần... Theo cách tiếp cận này, nhiều nỗ lực phát triển trong lịch sử chỉ mang lại lợi ích trước mắt. Qua những khái quát trên có thể rút ra khái niệm phát triển công nghiệp như sau: “Phát triển công nghiệp là quá trình lớn lên, tăng tiến mọi mặt về công nghiệp của các quốc gia, các địa phương, bao gồm sự tăng trưởng công nghiệp về mặt kinh tế và đồng thời có sự hoàn chỉnh về mặt cơ cấu công nghiệp, chất lượng cuộc sống tại các quốc gia, các địa phương đó”. Như vậy, Những vấn đề cơ bản của phát triển công nghiệp bao gồm: Điều kiện đầu tiên là phải có sự tăng trưởng công nghiệp (gia tăng về quy mô sản lượng của ngành công nghiệp, nó phải diễn ra trong một thời gian tương đối dài và ổn định). Sự thay đổi trong cơ cấu công nghiệp: thể hiện ở tỷ trọng các vùng, miền, ngành công nghiệp... thay đổi. 8 Cuộc sống của đại bộ phận dân số trong xã hội sẽ trở lên tươi đẹp hơn do tác động của phát triển công nghiệp: giáo dục, y tế, tinh thần của người dân được chăm lo nhiều hơn, môi trường được đảm bảo. Phát triển công nghiệp là một quá trình tiến hóa theo thời gian và do những nhân tố nội tại (bên trong) quyết định đến toàn bộ quá trình phát triển đó. 1.2.1.2. Vai trò của phát triển công nghiệp Quá trình phát triển sản xuất công nghiệp cả về cơ sở vật chất kỹ thuật cũng như kinh tế xã hội đã khẳng định vai trò chủ đạo của công nghiệp trong nền kinh tế quốc dân.Theo quan điểm này, công nghiệp tại địa phương có thể được coi như một bộ phận của kinh tế địa phương, phát triển theo một tỷ lệ hợp lý khi so với các ngành kinh tế khác của địa phương. - Sự phát triển công nghiệp tạo điều kiện phân bổ hợp lý hơn lực lượng sản xuất, phát triển các vùng kinh tế của đất nước, sử dụng có hiệu quả các nguồn tài nguyên, lao động và truyền thống nghề nghiệp của địa phương, vùng lãnh thổ. - Tiếp cận theo ngành, công nghiệp tại địa phương được coi là một bộ phận nòng cốt của ngành công nghiệp, được bố trí, phân bố tại địa phương có mối liên hệ chặt chẽ với sự phát triển của các ngành khác và có tác động thúc đẩy sự phát triển ngành công nghiệp của nền kinh tế quốc dân. - Theo góc độ phát triển kinh tế - xã hội, công nghiệp tại địa phương được coi như là một phương tiện tạo ra việc làm cho người dân và là phương thức thu hút có hiệu quả lực lượng lao động dư thừa đang gia tăng ở nông thôn Quá trình phát triển công nghiệp ở mỗi địa phương bao gồm cả các hoạt động hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm và tạo thuận lợi trong quá trình sản xuất. Những ngành công nghiệp đã hình thành và phát triển cũng được bố trí tại địa phương dựa trên những lợi thế về đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội, nguồn lực và những lợi thế khác, sử dụng có hiệu quả nguồn nguyên liệu hoặc lao động tại địa phương. - Phát triển công nghiệp góp phần giải quyết việc làm, giảm nghèo, giải quyết vấn đề xã hội và góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của địa phương. Khuyến khích sự tương tác giữa các doanh nghiệp địa phương sẽ tạo ra cơ 9
- Xem thêm -