Tài liệu Luận án tiến sĩ nghiên cứu rươi (nereididae tylorrhynchus) trong hệ sinh thái đất vùng ven biển miền bắc việt nam

  • Số trang: 182 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 9 |
  • Lượt tải: 0
kenhht

Tham gia: 06/11/2018

Mô tả:

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ----------------------------- NGUYỄN THỊ HÀ NGHIÊN CỨU RƢƠI (NEREIDIDAE: TYLORRHYNCHUS) TRONG HỆ SINH THÁI ĐẤT VÙNG VEN BIỂN MIỀN BẮC VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN S SINH HỌ H NỘI – 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ----------------------------- NGUYỄN THỊ HÀ NGHIÊN CỨU RƢƠI (NEREIDIDAE: TYLORRHYNCHUS) TRONG HỆ SINH THÁI ĐẤT VÙNG VEN BIỂN MIỀN BẮC VIỆT NAM C Độ M LUẬN ÁN TIẾN S SINH HỌ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS TSKH V Q TS L H H N – 2019 M L I AM ĐOAN T ở C ớ ộ T ẫ T Nguyễn Thị Hà L I M ƠN Trong quá trình th c hi n lu báu và t cs t n tình, quý u ki n c a nhi u t p th và cá nhân. T ớc h t, tôi xin ờ lòng bi ớng dẫn 1, GS TSKH V Q M nh, thầy ầ trình th c hi n lu n án. Tôi xin c n thầy tôi t n tình trong su t quá ớng dẫn 2, TS. Lê Hùng Anh, thầy ớng dẫn trong quá trình hoàn thành lu n án. T ở Công ngh , V nguyên sinh v t thuộc V inh V Công n T R ) lâm Khoa u sinh ờ B2016-SPH-24 Đ S p Đ H Nộ KH&CN ộ G &ĐT ỗ T S H N T (C H c vi n Khoa h c và PGS.TS. Trần Th T m Hà Nội, ờ Đ ih c cho nghiên c u sinh trong quá trình th c hi n T Vi n sinh thái và tài nguyên sinh v t, Vi n H KH&CN Vi t Nam, anh Ph Vă L n, ch nhi m h p tác xã An Thanh nghiên c u sinh trong lu n án. Xin c TS H Th Loan, T S T ầ C ờ ộ . N ứ M L L I AM ĐOAN ................................................................................................................ iii M L ............................................................................................................................ v DANH M Á TỪ VIẾT TẮT................................................................................... vii DANH M Á DANH M Á H NH ................................................................................................... ix PHẦN M ĐẦU................................................................................................................... 1 HƢƠN :T N N ................................................................................................ viii QUAN T I LIỆU ............................................................................ 4 (P 1.1. Tình hình n R 1.2. Tình hình n (N (P R 1.4. Tình hình n : Đ I TƢ N ớ ............................ 4 ớ ................ 7 Tylorrhynchus) 1.3. Tình hình n HƢƠN ) (N ) V N V Tylorrhynchus) ĐỊA ĐIỂM TH I ......................... 10 IAN V N ............. 18 PHƢƠN PHÁP N HI N ỨU ................................................................................................................... 26 Đ ............................................................................ 26 Đ ................................................................................................ 26 2.3. T ờ ............................................................................................... 35 P .......................................................................................... 36 C ........................................................................................ 36 ............................................. 38 .............................. 40 HƢƠN : KẾT QU N HI N ỨU ........................................................................ 45 3.1. P R V N (N Tylorrhynchus) ở .................................................................................................. 45 y y y ........................ 45 (ADN) (Nereididae: Tylorrhynchus) ............................................................................................... 54 B 3.2. R v xé ............................................................................ 58 (Tylorrhynchus heterochaetus) s ng c lớn (Macrofauna) ở h ầ ộng v t vùng nghiên c u ....................................... 61 y x y ộng v t Macrofauna ................................................................. 61 y y x ộng v ảnh...................................................................... 63 x (Tylorrhynchus heterochaetus) ộng v theo mùa .............................................................................. 78 x (Tylorrhynchus heterochaetus) theo t ng sâu thẳ ộng v ng .................................................. 102 3.2.5. Bàn lu n và nh n xét .......................................................................... 118 3.3. Mộ ờng s ng c u ki R (Tylorrhynchus heterochaetus) ở vùng nghiên c u ................................................................................ 121 ảnh ruộ 3.3.1. Một số chỉ ộ ố ặ ể v ở vù B v ở vùng nghiên c u121 y y us ............................................................... 128 xé .......................................................................... 132 KẾT LUẬN V KIẾN N HỊ ......................................................................................... 133 NH N Đ N DANH M PM I N TR NH A LUẬN ÁN ............................................................... 134 A TÁ I .............................................................. 135 T I LIỆU THAM KH O ............................................................................................... 136 PH L ............................................................................................................................... I DANH M Á TỪ VIẾT TẮT N ĩa ủa từ viết tắt STT Từ viết tắt 1 QN Qu ng Ninh 2 HD H 3 HP H i Phòng 4 TB Thái Bình 5 NĐ N 6 QCVN Quy chuẩn Vi t Nam 7 TCVN Tiêu chuẩn Vi t Nam 8 BTNMT 9 QĐ/TCMT 10 TDS Bộ T N Quy Tổ Đ nh M T ờng nh/Tổng c c Môi T ờng ng ch t r n hòa tan DANH M T ờ ẫ Á N ng mẫu v t ........................................... 36 T ờ ộ ................................................................................................................................... 43 m mẫ R B ng 3.1: K t qu một s ch (N Tylorrhynchus) t i các t nh thuộc vùng ven bi n mi n B c Vi t Nam ..................................................................... 50 Mẫ R N .................................... 54 (Nereididae: Tylorrhynchus) B ng 3.3: V trí các Nucleotide sai khác trên vùng gen COI gi a 5 trình t R (Nereididae: Tylorrhynchus) nghiên c u ............................................................................. 55 B ng 3.4: Kho ng cách di truy n gi a các trình t R (N Tylorrhynchus) nghiên c u ............................................................................................................................ 56 5 T ầ ộng v ng c lớ vùng nghiên c u ............................................................................................................................ 61 6 T ầ ộng v ng c lớ t theo sinh c nh t i vùng nghiên c u ..................................................................................................... 65 7 C sinh c nh nghiên c u .............................................. 68 B ng 3.8: M ộ, sinh kh ộng v ng c lớ t theo sinh c nh t i vùng nghiên c u ............................................................................................. 73 9 T ầ ộng v ng c lớ t theo mùa t i vùng nghiên c u ................................................................................................................... 80 0 T sâu thẳ ầ ộng v t theo tầng ng t i vùng nghiên c u .................................................................................. 103 Mộ 1 M ờ ộ R R ă 1 R ng c lớ M ộ 5 ầng sâu thẳ i sinh c ộ R ở vùng nghiên c u. 127 (Tylorrhynchus heterochaetus) ộ ở vùng nghiên c u ............................................................ 129 R (Tylorrhynchus heterochaetus) ng trong h ộ t ở vùng nghiên c u...................... 130 DANH M H C ờ H V ẫ H V ẫ nc Á H NH R ............................................................... 21 .......................................... 27 H ....................................................... 28 H S ờ ộ ộẩ 5 ă -2017 .... 31 H S ờ ộ ộẩ 5 ă 017-2018 .... 32 H 5 K H H H T ........................................................................................... 39 ộng v ớ P Hình 3.1: Phầ H H P R 5 T (Tylorrhynchus heterochaetus) nhìn m 30 ở C Hình 3.4: Tr H .................................................................................................... 40 ầu c Hình 3.2: Chi ng c lớn ...................................... 39 ầ ớ ộ R R R ........... 45 (Tylorrhynchus heterochaetus)46 (Tylorrhynchus heterochaetus) ......... 47 (Tylorrhynchus heterochaetus) ................................................. 48 R (Tylorrhynchus heterochaetus) ......................................... 48 K R (Nereididae: Tylorrhynchus) thu t H trên genbank ........................................................................................................... 57 Hình 3.7. Cây phát sinh ch ng lo M L h s bootstrap 1000.................................................................................................................... 58 H T ở thành phầ ộng v ng c lớn sinh c nh nghiên c u ............................................................................... 70 Hình 3.9: M ộ, sinh kh ộng v ng c lớn ở t trong mùa xuân t i vùng nghiên c u ................................................................................................. 84 Hình 3.10: M ộ, sinh kh ộng v ng c lớn ở t trong mùa h t i vùng nghiên c u ........................................................................................................... 87 Hình 3.11: M ộ, sinh kh ộng v ng c lớn ở t trong mùa thu t i vùng nghiên c u .................................................................................................... 91 Hình 3.12: M ộ, sinh kh ộng v ng c lớn ở t trong mùa i vùng nghiên c u ................................................................................................. 95 Hình 3.13: M ộ ộng v ng c lớn ở t theo mùa t i vùng nghiên c u .......................................................................................................................... 99 Hình 3.14: Sinh kh ộng v ng c lớn ở t theo mùa t i vùng nghiên c u ........................................................................................................................ 100 ộ ộng v Hình 3.15: M c ă ă ă ă t theo tầng sâu và sinh ng c lớn ở t theo tầng sâu và sinh -2018 ....................................................................................................... 111 ộng v ng c lớn ở t theo tầng sâu và sinh 2017-2018 ...................................................................................................... 112 Hình 3.19: M ộ ộng v Hình 3.20: Sinh kh H ng c lớn ở ộ ộng v Hình 3.18: Sinh kh c ộng v -2017 ....................................................................................................... 110 Hình 3.17: M c t theo tầng sâu và sinh -2017 ....................................................................................................... 109 Hình 3.16: Sinh kh c ng c lớn ở N ng c lớn ở ộng v ộ t theo tầng sâu ............ 115 ng c lớn ở ờng ớ t i sinh c nh t theo tầng sâu ........ 116 ộ R ở vùng nghiên c u ..................................................................................................................................... 122 H H ờng Hình 3.23 Độ m ớ t i sinh c nh ờng ộ ớ t i sinh c nh ở vùng nghiên c u ...... 123 ộ R ở vùng nghiên c u ........................................................................................................................... 125 Hình 3.24: Tổ ruộ R ng ch t r (T S) ờ ớc t i sinh c nh ở vùng nghiên c u ...................................................................................... 125 1 PHẦN M L ọ ĐẦU ề Vớ ờ km, cùng ớ ớ V N V N ă C ( ) G T m (Mollusca), Chân khớp ộng v t (Annelida) là thành phần c a c u trúc quầ ớ ah t vùng ven bi n và c a sông Vi Đ N R (Tylorrhynchus) thuộc h Nereididae (Fauchald, 1977) [1], ộ P P ớ sinh thái c a sông và h sinh thái bi n (T ầ T T ) [2]. T S ớ ở N I N ớ T H 5 (Uschakov, 1955) [3]. N ỗ ớ ă ờ K P Ở Tr nh H ớ ớ ờ R s xu t hi n c c Nguy n Công Ti u, Nguy n Công n t nh ng th k XVII, XVIII, nhi u tác gi còn công b danh sách xu t hi n ở Vi N Đ T P T 2016) [6-10, 2]. Tuy nhiên, nhóm R làm ngu n th ă ổ K Đ H gian, không gian, nh ng bi ộ ờ T Tầ T ời dân Vi T T , N d ng ổi v khí h ới s ờng s khác nhau c a mi n B c Vi t Nam có nh ng sai khác, bi R N ng có n m trong danh sách nh ng loài giun nhi c công b ở Vi t Nam ha này vẫ ă c bi t có loài còn có kh t li n (Fauchald, 1967; G không thì v Vă ) [4, 5]. ă 1979; P (N c nghiên c u. ổi c R ờ i các t nh ổi v hình thái hay ờ 2 R ộ s ng c lớn ở ầ ầ ộng v t. Vớ ở R ộ ớ (M ộ ầ f ầ ộ )ở T ỹ ở “ Nghiên cứu rƣơ (Nere ae: Tylorrhynchus) ất vùng ven biển miền Bắc Việt Nam” trong hệ Mụ ứ N R ủa (Nereididae: Tylorrhynchus) trong c u trúc quầ ng c lớn (Macrofauna) ở h v B c Vi N nh một s ộng t vùng ven bi n mi n ờng s ng c u ki R ở vùng ở khoa h c và th c ti n cho vi c b o t n và phát nghiên c u nh m cung c tri n chúng. N ứ 1/ N R (N Tylorrhynchus) ớ pháp hình thái N, ở V 2/ N N R ầ Macrofauna theo ă ă ă theo ớ 3/ ở ộ ầ ẳ và . ầu kh o sát một s ờng s ng c R ầ ở vùng nghiên c u. ĩa ủa : Lầ ầ ộ M f R (N ầ ớ R ầ ờ ộ K ớ ớ ộ ộ ộ R :C R ở Tylorrhynchus) ầ ở ẫ R ong ẫ ầ ộ ớ ở ộ R 3 V N ầ ổ H ẫ ở ụ ủa L ầ C Tổ C Đ C K K ở ầ : ờ 4 HƢƠN QUAN T I LIỆU ứ về 1.1. Tình hình n T :T N ớ ề ơ (P y ae a) r ớ g ế ầ ớ , XX ớ v y và bằ ặ ể ADN P ầ N ớ ớ ớ ă ộ V Uschakov (1955) [3] N Đ Imajima & Hartman (1964) [11] ớ Độ T Fauvel (1953) [12], N P Q Wubaoling (1986) [13] hay Day (1967) [14]. C ở ộ [15]. ộ Tuy nhiên nhi u sinh v t có hình thái r t gi trong h th ng phân lo i (h gen r thái r t khá c t l i r t khác nhau ) c l i nhi u sinh v t có hình i r t gần nhau trong h th ng phân lo i (h gen r t gi ) ở V ớ phát tri n c a khoa h c công ngh nói chung và các kỹ thu t sinh h c phân t c s khác bi t v v t ch t di truy n gi a các loài sinh v t, th m chí gi a các cá th sinh v t trong cùng loài. T , có th c sinh v h di truy n gi a các cá th , quần th hay xu t x d m hình thái và c m i quan N y, vi c k t h p gi t sinh h c phân t ADN sẽ nhanh c s khác bi t gi a sinh v t này với sinh v t khác một cách 5 chính xác. Vì v y, các kỹ thu t sinh h c phân t c xem là công c hỗ tr có hi u qu cho vi T ớ XIX T ổ T G XX 5 [16], b [17]. T N , ở Q N sinh h c 5 ớ V Mỹ H L [18] Đ T Đ T ớ giun nhi nucleotide ầ ớ [19-22]. v (Polychaeta) Hầ ờ ộ ộ ộ ầ ầ ( ) ỗ ẫ (P ) ầ (C ở ă Mộ ớ Z ( 5) [23], N ổ ă N ầ ầ Pearson & Rosenberg (1987) [24] cho r ng ă ớ Đ u này gây ra s bi ờng khác ộ ộng ngu n th ho c dòng ch y m nh. Bên c ờng và gi ở ớ chuy ộng v n chuy n các ổi các th vẩn ở trầm tích ă ổi phân b thành phần loài theo mùa. Ngu n th ut ầ . ớc do dòng ch y, th y tri u, gió và các y u t phần t th t U Nereis succinea C ) ộng v t ă ở khu v c có s ổi v n ẫ ộ mu ns ộng do s ổ ớc th p 6 ă ớ n ở n c u trúc quần xã ở vùng tri u gần các c a sông. giun nhi ộng c a nó gây ra s bi n Alogi (1989) [25] cho r ng khí h ộng lớ ộng v C ớc nông nhi t ới. ộ phong Longhurst & Pauly (1987) [26], Alongi (1990) [27] cho phú các nhóm loài nhi Độ bi n ới và m ộ ộng v ộng r t lớn do s bi ở vùng ộng mùa bở y ổ ra bi n. ộ Theo Fauchald (1967) [6] sinh c ớ Hutchings (1998) [28] ở ầ ờ ớ ầ ở C v (Polychaeta) P ầ Giangrande et al (2005) [29] ă ộ là ă ớ ở ầ ộ ớ ( N ) ờ R Castrol & Micheal (1997) [30] N (Tylorrhynchus ầ heterochaetus) ộ ộ ă ầ ầ ă ớ ă ă ở ầ T Uschakov (1955) [3], ộ 5,5 Nereis diversicolor , Arenicola marina ă ộ ộ N. Virens 55 Đ ở V Đ ng ă ộ , mộ 7 ă nuôi và ẩ V N ớ Đ N L [15]. ớc s suy gi m ngu n l ở th ờ N Marphysa sanguinea hay t T Đ N ă ng sinh h c nói chung và sinh v t là ờng, s khai thác quá sinh thái do s suy thoái v m c ngu n l i th y h i s n, các qu u tích c c thành l p các khu b o t n. ớ Các thông tin mới nh t cho th y, một s bi n lớn nh t th giớ ng các khu b o t n o t n bi n Chagos, Mexico có khu b o t n bi n Carbo Pulmo và Australia có khu b o t n bi n Barie Reef [15]. ứ về Rƣơ (Nereididae: Tylorrhynchus) r 1.2. Tình hình n v ể Nereididae: Tylorrhynchus) bằ ặ AD và T ế ớ R (Nereididae: Tylorrhynchus) ộ ( 5 ) [12], Day (1967) [14], Uschakov (1955) [3], Imajima (1972) [31]. C ầ ầ ộ R V N ớ ớ Tylorrhynchus) T T ớ R Q ớ N Vớ heterochaetus ( Đ N NC025561.1 [32] G C T Q ộ ờ Đ S Y -S Q (Nereididae: Tylorrhynchus) ớ R (Nereididae: ộ V ,n ở Tylorrhynchus ă Tylorrhynchus) R R KM111507.1 [33]) v T (Nereididae: R Kent (2016) [34] ở ớ ầ ớ ộ khi ầ C ớ ở ộ 8 ầ ẩ R R ă ă R ỗ ờ ộ R ở ở ă ở V Imajima et al (1964, 1972) [11, 31] Geogre ộ Kent (2016) [34] . Vào các ờ ă ổ ớ Mộ Platynereis dumerilli, Autolytus edwardsi, Eunice furcata và Tylorrhynchus heterochaetus, Vớ ở R con C ầ con ầ R R ổ R ở ẩ ở ờ ở ẹ ộ ộ -4 mm. R R R -11 mm; R ộ mm, có 60Vớ ở R ẩ ổ ở cái dài 35-120 [34]. ,c ầ ớ ờ ở ộ dài 40-130 mm, có 60- - 5 ở ớ ớ ầ C ờ ở ớ S ẩ T ớ ớ ờ R ờ ớ ă T R ở ổ ẩ ỗ ộ ă ẫ ở ờ [34]. T T S ộ ầ T ớ 9 M N ở ở ẹ N ờ ộ K ầ ớ ở ầ ầ ở V ớ [34] . R Imajima et al (1964) [11] ở Kent (2016) [34] ( ă G R ớ ) - ớ R c ở . Tổ P Đ T (2018) R [15 ( ) ( S ( (S Myrianida ) trên. ) ) ở Mỗ ộ ẹ ớ N [15]. S ( ): ớ ổ n ở N ổ ổ : ă ớ ă (parapodia), các lông ộ ờ ă ở ) ( ở ộ ổ ộ ộ P ộ ă [15]. :P ở Palolo siciliensis, P. viridis) R Eunice viridis ( Eunice furcata (E. schemocephala) ộ T ầ , ổ ở Đ ộ ầ ă ớ con ầ ở ẹ( 10 ở ) ” ầ ) ầ ẹ ở C ầ ( ớ ầ ở ầ R [15]. ẫ R Nereis sp., ă ở ẫ fertilizin R ở ởĐ ổ ứ về ề v Ở Vi t Nam, Tylorrhynchus) nh [15]. ơ (P y ae a) y bằ V ệ Na ặ R t nhi c các chuyên gia th giới nghiên c u t nh R ă T ể AD và ghi nh ộ ộ ộ 1.3. Tình hình n ớ (Nereididae: ă ới ầu tiên ở mi n B c Vi t Nam là Tylorrhynchus sp. K 5 ới s ch nghiên c u bi n Nha Trang o c a ti c A.Kremps, Vi n c 19 loài giun nhi s ng nổi b ở vùng V nh Thái Lan và phía b c Vi t Nam. Gravier & Dantan (1931) [35] ki c thu th p ở Vi t Nam. Ti c a các d ng Heretonereis thành th 1933 [36] công b th hai c a hai nhà khoa h c trên lo các lông i với d ng Heteronereis do nh ng bi c ă n h th ng phân ổi hoàn toàn v 1934 [37], hai ông l i ti p t c công b nhi u loài mớ V ă t tên, có 14 loài phát hi n mới cho khu v c và 6 loài phát hi n mới cho khoa h c, t t c c t các mẫu nổi. Serene (1937) [38] N thêm 2 loài giun nhi mới thuộc h c t d c bờ bi n Vi t Nam. Fauvel (1939) [39] phát hi n thêm 2 loài mới là Syllis aberrans và Glycera albaadspersa. Dawydofd (1952) [40] h p và giới thi u các loài giun nhi Errantia và nhóm Sedentaria. ở bi n bao g R p ộc hai nhóm
- Xem thêm -