Tài liệu Giải pháp quản lý nâng cao chất lượng dạy học ở các trường trung học phổ thông huyện hậu lộc, tỉnh thanh hóa

  • Số trang: 107 |
  • Loại file: DOC |
  • Lượt xem: 48 |
  • Lượt tải: 0
tructuyentailieu

Tham gia: 25/05/2016

Mô tả:

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH ĐẶNG QUANG THANH Gi¶i ph¸p qu¶n l ý n©ng cao chÊt l î ng d¹y häc ë c¸c tr êng trung häc phæth«ng huyÖn hËu l éc, tØnh thanh hãa LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Chuyên nghành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC Mã số: 60.14.05 Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. NGUYỄN BÁ MINH VINH- 2010 1 PHẦN I : MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Nguồn lực con người là vấn đề quyết định đối với sự phát triển và thịnh vượng của mỗi quốc gia. Để có một nguồn lực lao động đạt được cả về số lượng và chất lượng thì vai trò của GD&ĐT luôn được đặt lên vị trí hàng đầu. Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X đã khẳng định: “Ưu tiên hàng đầu cho việc nâng cao chất lượng dạy và học. Đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và tăng cường cơ sở vật chất của nhà trường, phát huy khả năng sáng tạo và độc lập suy nghĩ của học sinh, sinh viên” [13]. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng tiếp tục đề ra mục tiêu phát triển KT-XH, trong đó mục tiêu trực tiếp là: “ Sớm đưa nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển”. Để đạt mục tiêu đó thì giáo dục và công nghệ đóng vai trò quyết định “Giáo dục - Đào tạo thực sự là quốc sách hàng đầu” [13]. Nâng cao chất lượng giáo dục, chất lượng dạy học từ xưa đến nay là nhiệm vụ quan trọng nhất, thường xuyên nhất, là sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộ quá trình dạy học nói riêng và quá trình phát triển của nhà trường nói chung. Sự tồn tại hay sự phát triển của sự nghiệp giáo dục là do chất lượng dạy học - giáo dục quyết định. Vì vậy cần đổi mới quản lý giáo dục, quản lý nhà trường để nâng cao chất lượng dạy học. Giáo dục THPT ở huyện Hậu Lộc trong những năm qua đã thu được những thành tích đáng kể về dạy và học, nhưng hiện nay đang đứng trước một sự thay đổi lớn về thế hệ đội ngũ giáo viên, sự thay đổi, cải cách chương trình làm cho cả giáo viên và học sinh gặp nhiều khó khăn. Vấn đề thay đổi nội dung, chương trình, phương pháp giảng dạy; vấn đề phân ban... là một trong những khó khăn đối với đa số GV và HS. Trong những năm qua chất lượng dạy học ở các trường 2 THPT Huyện Hậu Lộc đã thu được một số kết quả đáng khích lệ, nhưng vẫn còn nhiều mặt hạn chế. Đặc biệt tỷ lệ HS xếp loại học lực khá, giỏi và tỷ lệ đậu đại học, cao đẳng còn thấp so với mặt bằng chung của tỉnh. Học sinh xếp loại học lực yếu, kém còn cao. Nhiều HS ý thức, động cơ học tập còn yếu. Tình trạng học sinh bỏ học do học yếu vẫn còn nhiều. Từ những cơ sở lý luận và thực tiễn trên đây, bản thân tôi là một Hiệu trưởng trường THPT trong huyện; tôi luôn băn khoăn, trăn trở tìm ra các giải pháp hữu hiệu để nâng cao chất lượng dạy học cho các nhà trường. Đây cũng là một vấn đề quan tâm, lo lắng của các cấp lãnh đạo cũng như của CBGV, HS và nhân dân trên địa bàn huyện Hậu Lộc. Vì vậy, tôi chọn vấn đề: “Giải pháp quản lý nâng cao chất lượng dạy học ở các trường trung học phổ thông huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hoá” làm đề tài luận văn tốt nghiệp thạc sĩ quản lý giáo dục, với một hy vọng là mình góp một phần vào việc xây dựng các giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở các trường THPT huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hoá. 2. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu để đề xuất các giải pháp quản lý nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học ở các trường THPT huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hoá. 3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3.1. Khách thể nghiên cứu: Quá trình phát triển chất lượng dạy học ở các trường THPT huyện Hậu Lộc. 3.2. Đối tượng nghiên cứu: Một số giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở các trường THPT huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hoá. 4. Giả thuyết Khoa học Những giải pháp được đề xuất là phù hợp với thực tiễn của các trường THPT huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa, thiết thực và có tính khả thi. Nếu áp dụng một cách linh hoạt, sáng tạo và đồng bộ các giải pháp quản lý được đề xuất trong đề tài nghiên cứu thì chất lượng dạy học ở các THPT huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh 3 Hoá sẽ được nâng cao hơn. Kết quả nghiên cứu có thể áp dụng ở các trường có đặc điểm, hoàn cảnh tương tự. 5. Nhiệm vụ nghiên cứu - Nghiên cứu cơ sở lý luận của việc quản lý quá trình dạy học và quản lý nâng cao chất lượng dạy học. - Khảo sát, đánh giá thực trạng chất lượng dạy học và việc quản lý quá trình dạy học ở các trường THPT huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hoá. - Hệ thống hoá và đề xuất một số giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở các trường THPT huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hoá. 6. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu thực trạng và đề ra những giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở các trường THPT huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hoá. 7. Phương pháp nghiên cứu 7.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận - Tìm hiểu các khái niệm, thuật ngữ có liên quan đến đề tài. - Nghiên cứu các văn bản, Nghị quyết của Đảng, Chính phủ, Bộ GD& ĐT, của Tỉnh, Sở GD & ĐT Thanh Hoá, huyện Hậu Lộc về quản lý dạy học ở trường THPT. - Nghiên cứu các loại tài liệu sư phạm, các công trình nghiên cứu về quản lý dạy học có liên quan đến đề tài. 7.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn - Phương pháp quan sát (hoạt động dạy học của GV và HS). - Phương pháp điều tra (các biện pháp quản lý dạy học của trường, hồ sơ chuyên môn, việc thực hiện chương trình dạy học...). Điều tra bằng phiếu. 4 - Phương pháp đàm thoại, phỏng vấn (lấy ý kiến của GV, HS và các nhà quản lý giáo dục thông qua trao đổi trực tiếp). - Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục, kinh nghiệm dạy học. - Phương pháp nghiên cứu các sản phẩm hoạt động giáo dục, các sản phẩm hoạt động dạy học. 7.3. Nhóm phương pháp thống kê toán học - Phương pháp thống kê (căn cứ số liệu hàng năm của các trường ). - Phương pháp xử lý các số liệu, tư liệu thu thập được. 8. Những đóng góp của luận văn 8.1. Đóng góp về mặt lý luận: Làm sáng tỏ cơ sở lý luận về việc quản lý nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở các trường THPT huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa. 8.2. Đóng góp về mặt thực tiễn: Đề xuất những giải pháp có tính hiện thực và khả thi, góp phần phổ biến kinh nghiệm quản lý nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở các trường THPT huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa. 9. Cấu trúc luận văn Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị và tài liệu tham khảo, luận văn được chia thành 3 chương: Chương I. Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu. Chương II. Cơ sở thực tiễn của đề tài - Thực trạng chất lượng dạy học và quản lý chất lượng dạy học ở các trường THPT huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa. Chương III. Một số giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở các trường THPT huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa. 5 PHẦN II : NỘI DUNG Chương I . CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Trên thế giới không có quốc gia nào, không một dân tộc nào lại không quan tâm đến phát triển giáo dục. Triết học cổ Hy Lạp: “ Dạy học không phải là chất đầy vào một cái thùng rỗng mà là làm bừng sáng lên những ngọn lửa”. Từ thời cổ đại, Khổng Tử (551-479 TCN), triết gia nổi tiếng, nhà giáo dục lỗi lạc của Trung Quốc cho rằng: Đất nước muốn phồn vinh, yên bình thì người quản lý cần chú trọng đến 3 yếu tố: Thứ (dân đông); Phú (dân giàu); Giáo (dân được giáo dục) và ông cho rằng giáo dục là cần thiết cho mọi người ( hữu giáo vô loại ). Từ cuối thế kỷ XIV vấn đề dạy học và quản lý dạy học được nhiều nhà giáo dục quan tâm, nổi bật nhất trong thời kỳ đó là: Cômenxki (1592-1670), ông đã đưa ra quan điểm giáo dục phải thích ứng với tự nhiên, theo ông quá trình dạy học để truyền thụ và tiếp nhận tri thức là phải dựa vào sự vật, hiện tượng do học sinh tự quan sát, tự suy nghĩa mà hiểu biết, không nên dùng uy quyền bắt buộc, gò ép người ta chấp nhận bất kỳ một điều gì và ông đã nêu ra một số nguyên tắc dạy học có giá trị rất lớn đó là: Nguyên tắc trực quan; nguyên tắc phát huy tính tự giác tích cực của học sinh; nguyên tắc hệ thống và liên tục; nguyên tắc củng cố kiến thức; nguyên tắc giảng dạy theo khả năng tiếp thu của học sinh (vừa sức); dạy học phải thiết thực; dạy học theo nguyên tắc cá biệt… Các nhà lý luận quản lý quốc tế như: Frederich Wiliam Taylor (1856- 1915), Mỹ; Henri Fayol (1841- 1925), Pháp; Max Weber (1864- 1920), Đức đều đã khẳng định: Quản lý là khoa học và đồng thời là nghệ thuật thúc đẩy sự phát triển xã hội. 6 Các quan điểm về giáo dục: Quan điểm hiệu quả: Là quan điểm quản lý giáo dục ra đời vào thập niên đầu tiên của thế kỷ XX, khi xuất phát từ việc áp dụng tư tưởng kinh tế về quản lý giáo dục. Theo quan điểm hiệu quả, quản lý giáo dục phải được thực hiện sao cho hiệu số giữa đầu ra và đầu vào của hệ thống giáo dục phải đạt cực đại. Quan điểm kết quả: Ra đời vào đầu những năm 20 của thế kỷ XX. Cơ sở tư tưởng của quan điểm này là khoa học tâm lý sư phạm. Quan điểm kết quả chú ý đến việc đạt mục tiêu giáo dục nhiều hơn chú ý đến hiệu quả kinh tế của nó. Quan điểm đáp ứng: Ra đời vào những năm 60 của thế kỷ XX. Cơ sở tư tưởng của quan điểm này là khía cạnh chính trị của giáo dục. Quản lý giáo dục phải hướng tới việc làm cho hệ thống giáo dục phục vụ, đáp ứng các đòi hỏi của sự phát triển đất nước, phát triển xã hội. Quan điểm phù hợp: Ra đời vào những năm 70 của thế kỷ XX. Cơ sở tư tưởng của quan điểm này là vấn đề văn hóa. Quản lý giáo dục phải đạt được mục tiêu phát triển giáo dục trong điều kiện bảo tồn và phát huy truyền thống, bản sắc văn hóa dân tộc. Trong nước nhiều nhà khoa học, nhà giáo dục đã có nhiều công trình nghiên cứu về quản lý giáo dục, quản lý trường học, quản lý hoạt động dạy học: PGS.TS Nguyễn Ngọc Hợi; PGS.TS Phạm Minh Hùng; PGS.TS Thái Văn Thành khi nghiên cứu về “ Một số biện pháp quản lý hoạt động chuyên môn nghiệp vụ của giáo viên” đã khẳng định: “Tùy theo các bậc học, trong từng nội dung hoạt động chuyên môn của giáo viên có thể có những yêu cầu biện pháp khác nhau nhằm góp phần xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục”[2]. TS Trần Kiểm trong giáo trình “ Quản lý giáo dục và trường học” (Giáo trình dùng cho học viên cao học Giáo dục học) đã xác định: “ Quản lý hoạt động dạy học 7 là quá trình dạy của giáo viên và quá trình học của học sinh. Đây là hai quá trình thống nhất gắn bó hữu cơ”[25]. Có rất nhiều đề tài thạc sĩ ở các khóa trước nghiên cứu về các giải pháp nâng cao chất lượng dạy học ở các cấp học, các vùng miền khác nhau. Tuy mỗi đề tài đều nghiên cứu thực trạng và đưa ra các giải pháp khác nhau phù hợp với thực tế từng cấp học, từng loại hình trường học, từng địa phương, nhưng cơ bản đều thống nhất cần tăng cường một số giải pháp trọng tâm để nâng cao chất lượng dạy học, đó là: Nâng cao chất lượng đội ngũ; quản lý tốt hoạt động dạy của thầy, hoạt động học của trò; đổi mới phương pháp dạy học; đổi mới việc kiểm tra đánh giá; tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị dạy học; phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường- gia đìnhxã hội. Tuy vậy từ trước đến nay chưa có đề tài nào nghiên cứu về các giải pháp nâng cao chất lượng dạy học ở các trường THPT huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa. 1.2. Một số khái niệm cơ bản 1.2.1. Trường THPT Cấp THPT là cấp học cuối cùng của giáo dục phổ thông, nối tiếp cấp THCS và có trách nhiệm hoàn thành việc đào tạo tiếp thế hệ HS đã qua các lớp học trước đó của nhà trường phổ thông. Đây là cấp học vừa trực tiếp tạo nguồn cho bậc cao đẳng, đại học nói riêng, vừa góp phần quan trọng vào việc đào tạo nguồn nhân lực phục vụ CNH, HĐH đất nước nói chung. Điều 58 luật giáo dục nói về nhiệm vụ và quyền hạn của nhà trường và điều lệ trường trung học đã cụ thể hóa. Trường trung học có những nhiệm vụ và quyền hạn sau đây: 1) Tổ chức giảng dạy, học tập và các hoạt động giáo dục khác theo chương trình giáo dục trung học do Bộ trưởng Bộ GD&ĐT ban hành. 8 2) Tiếp nhận học sinh, vận động học sinh bỏ học đến trường, thực hiện kế hoạch phổ cập giáo dục THCS trong phạm vi cộng đồng theo quy định của nhà nước. 3) Quản lý giáo viên, nhân viên và học sinh. 4) Quản lý, sử dụng đất đai, trường sở, trang thiết bị và tài chính theo quy định của pháp luật. 5) Phối hợp với gia đình học sinh, tổ chức và cá nhân trong cộng đồng thực hiện các hoạt động giáo dục. 6) Tổ chức giáo viên, nhân viên và học sinh tham gia các hoạt động xã hội trong phạm vi cộng đồng. 7) Thực hiện các nhiệm vụ và quyền hạn khác theo qui định của pháp luật. * Cấp THPT là cấp học cuối cùng trong hệ thống giáo dục phổ thông. Đây là cấp học chưa ban hành việc thực hiện phổ cập. Giáo viên trường THPT được đào tạo theo chuyên môn để giảng dạy một môn học. * Tổ chức Đảng cơ sở trong nhà trường trực thuộc quận ủy, thị ủy, huyện ủy hoặc thành ủy của thành phố thuộc tỉnh. * Trường THPT là đơn vị dự toán cấp 3 [3]. 1.2.2. Hoạt động dạy học Theo giáo dục học hoạt động dạy học gồm hai hoạt động: Hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của HS. Hai hoạt động này luôn luôn gắn bó mật thiết hữu cơ với nhau, tồn tại với nhau và cùng phát triển. 1.2.2.1. Hoạt động dạy: Là sự tổ chức, điều khiển tối ưu quá trình HS lĩnh hội tri thức, hình thành và phát triển nhân cách HS. Vai trò chủ đạo của hoạt động dạy được biểu hiện với ý nghĩa là tổ chức và điều khiển sự học tập của HS, giúp họ nắm kiến thức, hình thành kỹ năng, thái độ. Hoạt động dạy có chức năng kép là truyền đạt thông tin dạy và điều khiển hoạt động học. Nội dung dạy học theo chương trình quy định, bằng phương pháp nhà trường. 9 1.2.2.2. Hoạt động học: Là quá trình học sinh tự điều khiển tối ưu sự chiếm lĩnh khái niệm khoa học, bằng cách đó hình thành cấu trúc tâm lý mới, phát triển nhân cách. Vai trò tự điều khiển của hoạt động học thể hiện ở sự tự giác, tích cực, tự lực và sáng tạo của học sinh dưới sự tổ chức, điều khiển của thầy nhằm chiếm lĩnh khái niệm khoa học. Khi chiếm lĩnh được khái niệm khoa học bằng hoạt động tự lực, sáng tạo, HS đồng thời đạt được ba mục đích bộ phận: Trí dục:(nắm vững tri thức khoa học), Phát triển: (tư duy và năng lực hoạt động trí tuệ), Giáo dục: (thái độ, đạo đức, thế giới quan khoa học, quan điểm, niềm tin...). Hoạt động học có hai chức năng thống nhất với nhau là: Lĩnh hội thông tin và tự điều khiển quá trình chiếm lĩnh khái niệm của mình một cách tự giác, tích cực, tự lực. Nội dung của hoạt động học bao gồm toàn bộ hệ thống khái niệm của môn học, phương pháp đặc trưng của môn học, của khoa học đó với phương pháp nhận thức độc đáo, phương pháp chiếm lĩnh khoa học để biến kiến thức của nhân loại thành học vấn của bản thân đó là phương pháp (mô tả, giải thích, vận dụng) [36]. Vậy hoạt động dạy học là một trong những hoạt động sư phạm mang ý nghĩa xã hội. Chủ thể của hoạt động này tiến hành các hoạt động khác nhau, nhưng không phải là đối lập với nhau, mà song song tồn tại và phát triển trong cùng một quá trình thống nhất. Kết quả học tập của HS được đánh giá không chỉ là kết quả của hoạt động học mà còn là kết quả của hoạt động dạy. Kết quả dạy của thầy không thể được đánh giá mà tách rời kết quả học tập của HS. 1.2.3. Chất lượng dạy học Giáo dục phổ thông được tiến hành bằng nhiều hình thức, nhưng hình thức đặc trưng cơ bản nhất của giáo dục phổ thông là hình thức dạy học. Kết quả trực tiếp của QTDH là học vấn bao gồm cả PP nhận thức, hành động và năng lực chuyên biệt của người học. "Chất lượng dạy học chính là chất lượng của người học hay tri thức phổ thông mà người học lĩnh hội được. Vốn học vấn phổ thông toàn diện và vững chắc ở mỗi người là chất lượng đích thực của dạy học"[7]. 10 Khái niệm chất lượng dạy học liên quan mật thiết với khái niệm hiệu quả dạy học. Nói đến hiệu quả DH tức nói đến mục tiêu đã đạt được ở mức độ nào, sự đáp ứng kịp thời yêu cầu của nhà trường; chi phí tiền của, sức lực và thời gian cần thiết ít nhất nhưng mang lại kết quả cao nhất. Chất lượng DH được nhìn từ góc độ là giá trị tăng thêm, cách nhìn này muốn nói lên tác động ảnh hưởng của nhà trường với người học. Chất lượng DH được đánh giá bởi sự phát triển của các yếu tố cấu thành nên QTDH, sao cho các yếu tố đó càng tiến sát mục tiêu đã định bao nhiêu thì kết quả của quá trình ấy càng cao bấy nhiêu. Để thực hiện việc đánh giá, người ta chuyển mục tiêu dạy học sang hệ thống tiêu chí. Thông thường người ta dựa trên ba tiêu chí cơ bản: Kiến thức - kĩ năng - thái độ. Chất lượng dạy học ở trường phổ thông được đánh giá chủ yếu về hai mặt học lực và hạnh kiểm của người học. Đánh giá chất lượng dạy học là một việc rất khó khăn và phức tạp, cần có quan điểm đúng và phương pháp đánh giá khoa học. Khi đánh giá chất lượng dạy học phải căn cứ vào mục tiêu dạy học của từng cấp học, bậc học đối chiếu sản phẩm đào tạo được với mục tiêu của cấp học, bậc học. Chất lượng dạy học càng cao càng làm phong phú thêm kiến thức, kỹ năng, thái độ, giá trị và hành vi của người học. Chất lượng dạy học liên quan chặt chẽ đến yêu cầu KT-XH của đất nước. Sản phẩm của dạy học được xem là có chất lượng cao khi nó đáp ứng tốt mục tiêu giáo dục mà yêu cầu KT-XH đặt ra đối với giáo dục THPT. Nền kinh tế nước ta đang chuyển đổi cả về cơ cấu và cơ chế quản lý. Các lĩnh vực của đời sống xã hội đổi mới toàn diện và sâu sắc đòi hỏi ngành giáo dục phải tạo ra chất lượng mới khác trước. Trong công cuộc đổi mới, ngành học phổ thông đã và đang triển khai thực hiện những chủ trương, biện pháp về đổi mới mục tiêu, nội dung, phương pháp, quy trình dạy học và đã cố gắng từng bước tăng cường điều kiện và phương tiện để đảm bảo nâng cao chất lượng dạy học. 11 1.2.4. Quản lý và quản lý giáo dục 1.2.4.1. Quản lý Quản lý là một hoạt động lao động tất yếu trong quá trình phát triển của xã hội loài người, nó được bắt nguồn và gắn chặt với sự phân công và hợp tác lao động. Trong quá trình hình thành và phát triển của lý luận quản lý, khái niệm quản lý đã được các nhà nghiên cứu đưa ra theo nhiều cách khác nhau, tuỳ theo những cách tiếp cận khác nhau. Theo GS Nguyễn Ngọc Quang: “ Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động ( nói chung là khách thể quản lý) nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến” [34]. Theo Trần Kiểm “ Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý trong việc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất” [25]. Những định nghĩa trên đây tuy khác nhau về cách diễn đạt, về góc độ tiếp cận nhưng đều gặp nhau ở những nội dung cơ bản của khái niệm quản lý, các định nghĩa trên ta có thể hiểu: Quản lý là quá trình tác động có mục đích, có tổ chức, có định hướng của chủ thể quản lý lên khách thể quản lý bằng việc vận dụng các chức năng quản lý và phương tiện quản lý, nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các tiềm năng và cơ hội của tổ chức để đạt được mục tiêu đề ra. Theo các tài liệu của UNESCO, công tác quản lý nói chung có bốn chức năng cơ bản đó là: Kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra và trong đó thông tin vừa là phương tiện, vừa là điều kiện để thực hiện chức năng quản lý. - Chức năng kế hoạch hoá: Để thực hiện chủ trương, chương trình, dự án kế hoạch hoá là hành động đầu tiên, chức năng cơ bản để hoàn thành các chức năng khác. Đây được coi là chức năng chỉ lối làm cho tổ chức phát triển theo kế 12 hoạch. Trong quản lý đây là căn cứ mang tính pháp lý quy định hành động của cả tổ chức. - Chức năng tổ chức: Người quản lý phải hình thành bộ máy tổ chức là cơ cấu các bộ phận (tuỳ theo tính chất công việc, có thể tiến hành phân công, phân nhiệm cho các cá nhân), quy định chức năng nhiệm vụ từng bộ phận, mối quan hệ giữa chúng, thiết lập mối quan hệ, liên hệ giữa con người với con người, giữa các bộ phân riêng rẽ thành một hệ thống hoạt động nhịp nhàng của một cơ thể thống nhất. - Chức năng chỉ đạo: Đây là quá trình tác động qua lại giữa chủ thể quản lý và mọi thành viên trong tổ chức nhằm góp phần thực hiện hoá các mục tiêu đề ra. Bản chất của chức năng chỉ đạo xét cho cùng là sự tác động lên con người, khơi dậy những tiềm năng của con người trong hệ thống quản lý, thực hiện tốt mối liên hệ giữa con người với con người và quá trình đó giải quyết những mối quan hệ đó để họ tự nguyện, tự giác và hăng hái phấn đấu trong công việc. - Chức năng kiểm tra: Chức năng kiểm tra nhằm đánh giá việc thực hiện các mục tiêu đề ra, điều cần lưu ý là khi kiểm tra phải theo chuẩn. Chuẩn phải xuất phát từ mục tiêu, là đòi hỏi bắt buộc đối với mọi thành viên của tổ chức. Cuối cùng, tất cả các chức năng trên đều cần đến yếu tố thông tin. Thông tin đầy đủ, kịp thời, cập nhật, chính xác là một căn cứ để hoạch định kế hoạch; thông tin cũng cần cho các bộ phận trong cơ cấu tổ chức, là chất liệu tạo quan hệ giữa các bộ phận trong tổ chức, thông tin truyền tải mệnh lệnh chỉ đạo (thông tin xuôi) và phản hồi (thông tin ngược) diễn biến hoạt động của tổ chức và thông tin từ kết quả hoạt động của tổ chức giúp cho người quản lý xem xét mức độ đạt mục tiêu của toàn tổ chức. Các chức năng nêu trên lập thành chu trình quản lý. Chủ thể quản lý khi triển khai hoạt động quản lý đều thực hiện chu trình này. 13 Sơ đồ các chức năng trong chu trình quản lý Sơ đồ 1-1 Kế hoạch Kiểm tra Thông tin quản lí Tổ chức Chỉ đạo Bốn chức năng của quản lý quan hệ khăng khít, tác động qua lại lẫn nhau và tạo thành chu trình quản lý. Mỗi chức năng có vai trò, vị trí riêng trong chu trình quản lý. Thông tin là mạch máu của quản lý. 1.2.4.2. Quản lý giáo dục Quản lý giáo dục nằm trong quản lý văn hóa- tinh thần. Quản lý hệ thống giáo dục có thể các định là tác động của hệ thống có kế hoạch, có ý thức và hướng đích của chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau đến tất cả các mắt xích của hệ thống nhằm mục đích đảm bảo việc hình thành nhân cách cho thế hệ trẻ trên cơ sở nhận thức và vận dụng những quy luật chung của xã hội cũng như các quy luật chung của quá trình giáo dục, của sự phát triển thể lực và tâm lý trẻ em. Qua khái niệm trên ta có thể hiểu: Quản lý giáo dục là những tác động có hệ thống, có kế hoạch, có ý thức và hướng tới đích của chủ thể QL lên đối tượng QL mà chủ yếu nhất là quá trình dạy học và giáo dục ở các trường học. 1.2.5. Giải pháp và giải pháp quản lý 1.2.5.1. Giải pháp 14 Theo từ điển Tiếng Việt: Giải pháp là phương pháp giải quyết một vấn đề cụ thể nào đó. 1.2.5.2. Giải pháp quản lý Giải pháp quản lý là phương pháp quản lý nhằm giải quyết một vấn đề cụ thể nào đó nhằm đạt được mục đích đề ra. 1.3. Hoạt động dạy học ở trường THPT 1.3.1. Mục tiêu dạy học - Mục tiêu giáo dục phổ thông là: “ Giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”[26]. - Mục tiêu dạy học là hình thành những kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo cho người học, trong quá trình đó hình thành ở người học thái đô ,ô tình cảm và đạo đức. - Mục tiêu dạy học cấp THPT phải đảm bảo chuẩn kiến thức, kỹ năng của từng môn học, hoạt đô nô g giáo dục. Mỗi môn học, hoạt đô nô g dạy học đều có chuẩn kiến thức, kỹ năng. Mỗi giai đoạn học tâ pô đều xác định chuẩn kiến thức, kỹ năng trong từng giai đoạn học tâ pô . - Dạy học trên cơ sở chuẩn kiến thức, kỹ năng sẽ góp phần đảm bảo tính thống nhất, tính khả thi của chương trình, đảm bảo chất lượng và hiê uô quả của quá trình giáo dục THPT. 1.3.2. Nội dung dạy học Nội dung dạy học là một thành tố của quá trình dạy học, có mối quan hệ với các thành tố khác và tạo nên hoạt động phong phú, đa dạng của giáo viên và HS. Nội dung dạy học được hình thành từ những tinh hoa của nền văn hóa vật chất 15 và nền văn hóa tinh thần được tích lũy trong quá trình phát triển lịch sử- xã hội. Đó là hệ thống những tri thức về tự nhiên, về xã hội, tư duy, về cách thức hoạt động, hệ thống những kinh nghiệm sáng tạo, hệ thống về thái độ đối với tự nhiên, xã hội, cộng đồng [37]. Nội dung dạy học là một hệ thống bao gồm các thành phần cơ bản sau đây: - Hệ thống tri thức về tự nhiên, xã hội, tư duy, kỹ thuật và phương pháp nhận thức nhằm hình thành ở các em năng lực nhận thức thế giới. Hệ thống tri thức được đưa vào nội dung dạy học phải bao gồm nhiều loại khác nhau, đặc trưng cho các khoa học cơ bản. Tri thức bao gồm các dạng khác nhau, đó là: + Các sự kiện và hiện tượng cơ bản. + Các khái niệm và thuật ngữ khoa học. + Các định luật và học thuyết. + Các phương pháp nhận thức và lịch sử phát triển khoa học... Các dạng tri thức này liên quan mật thiết với nhau mặc dù chúng có vai trò khác nhau trong việc thực hiện các chức năng của tri thức. Do đó trong quá trình dạy học chúng ta cần bồi dưỡng cho học sinh các dạng tri thức đó một cách hợp lý và đồng bộ. - Hệ thống kỹ năng, kỹ xảo hoạt động trí óc và lao động chân tay. Đây là một thành phần quan trọng của nội dung dạy học trong thành phần thứ nhất của nội dung là tri thức. Tri thức rất cần thiết vì thiếu chúng thì không thể thực hiện những cách thức hoạt động. Nắm tri thức chưa đủ mà cần phải nắm được kinh nghiệm vận dụng những cách thức hành động trong thực tiễn. Do đó trong chương trình SGK, chúng ta phải quy định những hệ thống kỹ năng, kỹ xảo mà học sinh phải nắm vững. - Hệ thống những kinh nghiệm hoạt động sáng tạo. 16 Tri thức, kỹ năng, kỹ xảo là tiền đề cho hoạt động sáng tạo. Thành phần này của nội dung dạy học nhằm chuẩn bị cho HS khả năng tìm tòi, giải quyết vấn đề mới, cải tạo hiện thực. Hoạt động sáng tạo có những đặc điểm riêng được thể hiện qua những nét sau: + Sự tự lực truyền tải kiến thức và kỹ năng vào tình huống mới. + Phát hiện những vấn đề mới trong tình huống quen thuộc. + Xây dựng những cách giải quyết khác nhau về một vấn đề nào đó. + Xây dựng những cách giải quyết hoàn toàn mới, khác với cách giải quyết đã từng quen biết. - Hệ thống những kinh nghiệm về thái độ đối với thế giới và con người. Đây là yếu tố rất quan trọng của nội dung dạy học vì nó giáo dục cho học sinh cái yêu, cái ghét, cái nhục, cái vinh, lòng cao thượng, đức hi sinh... là phẩm chất cơ bản của nhân cách. 1.3.3. Phương pháp và hình thức dạy học 1.3.3.1. Phương pháp dạy học Phương pháp dạy học là một trong những vấn đề cơ bản của lý luận dạy học. Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về phương pháp dạy học có thể tóm tắt trong ba dạng cơ bản sau đây: - Theo quan điểm điều khiển học, phương pháp là cách thức tổ chức hoạt động nhận thức của học sinh và điều khiển hoạt động này. - Theo quan điểm logic, phương pháp là những thủ thuật logic được sử dụng để giúp học sinh nắm kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo một cách tự giác. - Theo bản chất của nội dung, phương pháp là sự vận động của nội dung DH. Phương pháp dạy học có những dấu hiệu đặc trưng sau đây: - Nó phản ánh sự vận động của quá trình nhận thức của học sinh nhằm đạt được mục đích đặt ra. 17 - Phản ánh sự vận động của nội dung đã được nhà trường quy định. - Phản ánh cách thức trao đổi thông tin giữa thầy và trò. - Phản ánh cách thức giao tiếp giữa thầy và trò. - Phản ánh cách thức điều khiển hoạt động nhận thức và kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động. Như vậy ta có thể định nghĩa: Phương pháp dạy học là tổ hợp các cách thức hoạt động của thầy và trò trong quá trình dạy học, dưới sự chỉ đạo của thầy nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ dạy học [37]. 1.3.3.2. Hình thức dạy học Theo quan điểm công nghệ dạy học, quá trình dạy học tồn tại như một quy trình công nghệ. Đó là quy trình tổ chức, điều khiển và quy trình tự tổ chức tự điều khiển của người dạy và người học nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ DH. Từ đó, các hình thức tổ chức dạy học được xem là những cách thức tiến hành hoạt động dạy và học thống nhất giữa giáo viên và học sinh, được thực hiện theo một trình tự và chế độ nhất định [37]. Trong thực tiễn dạy học, có nhiều hình thức tổ chức dạy học khác nhau, tùy theo mối quan hệ giữa hoạt động dạy và học có tính chất tập thể hay cá nhân, tùy theo mức độ hoạt động độc lập của học sinh, tùy theo phương thức lãnh đạo của giáo viên đối với hoạt động nhận thức của HS, cũng như tùy theo địa điểm và thời gian học tập. Các hình thức tổ chức dạy học - Hình thức lên lớp: Hoạt động được tiến hành chung cho cả lớp gồm một số HS nhất định, cùng lứa tuổi, cùng trình độ. Hoạt động dạy học được tiến hành theo tiết học, có TKB nhất định. GV trực tiếp tổ chức, điều khiển hoạt động nhận thức của cả lớp, đồng thời chú ý đến những đặc điểm riêng của từng HS. - Hình thức học ở nhà: 18 Hình thức học ở nhà có ý nghĩa rất quan trọng, nó giúp HS: Mở rộng, đào sâu, hệ thống hóa và khái quát hóa những điều đã học ở trên lớp. Rèn luyện kỹ năng. kỹ xảo vận dụng những tri thức của mình vào các tình huống, kể cả tình huống nảy sinh từ cuộc sống. Chuẩn bị lĩnh hội tri thức mới bằng cách đọc trước bài trong SGK, làm thí nghiệm... theo sự chỉ dẫn của GV. Bồi dưỡng tinh thần trách nhiệm, tính tự giác, tính độc lập, tính kế hoạch, tính tổ chức trong học tập. - Tham quan: Tham quan là hình thức tổ chức dạy học tạo điều kiện cho HS trực tiếp quan sát và nghiên cứu sự vật, hiện tượng, cơ sở sản xuất, qua đó HS có thể mở rộng, đào sâu tri thức, nâng cao hứng thú học tập, phát triển óc quan sát, bồi dưỡng lòng yêu quê hương, đất nước cho các em. - Hình thức thảo luận: Hình thức dạy học thảo luận đòi hỏi HS phải chuẩn bị ý kiến về những vấn đề nhất định do GV đưa ra. Hình thức tổ chức dạy học này có ý nghĩa rất lớn, nó giúp cho HS mở rộng, đào sâu những tri thức đã học; phát triển được tư duy khoa học, ngôn ngữ và hứng thú học tập; bồi dưỡng cho HS phương pháp nghiên cứu... - Hình thức hoạt động ngoại khóa: Hình thức ngoại khóa nhằm tạo điều kiện cho HS có thể mở rộng, đào sâu tri thức, pháp triển hứng thú và năng lực riêng của mình. Hoạt động ngoại khóa có tính chất tự nguyện. Hoạt động ngoại khóa thường được tổ chức dưới những hình thức như: CLB toán học, Vật lý, CLB bạn yêu âm nhạc, CLB thơ... - Hình thức giúp đỡ riêng: 19 Trong quá trình dạy học, tất yếu sẽ có sự phân hóa về trình độ nhận thức và sẽ xuất hiện 2 loại HS: Loại yếu- kém và loại khá- giỏi. Do vậy, việc dạy học được tiến hành trên cơ sở trình độ chung không thỏa mãn 2 loại học sinh này, do đó cần có hình thức giúp đỡ riêng cho từng đối tượng HS. 1.3.3. 3. Kiểm tra, đánh giá kết quả học tâpâ của học sinh Kiểm tra, đánh giá kết quả học tâ pô của học sinh là quá trình hình thành những nhâ nô định, rút ra những kết luâ nô hoă cô phán đoán về năng lực học tâ pô các môn học, các hoạt đô nô g giáo dục ( học lực ) của học sinh. Học lực bao gồm ba thành tố: Kiến thức, kỹ năng và thái đô ô được học sinh thể hiê nô qua viê cô học tâ pô các môn học. Căn cứ vào chương trình mỗi môn học, các chuẩn kiến thức, kỹ năng và thái đô ô được xác lâ pô . Hê ô thống chuẩn kiến thức, kỹ năng và thái đô ô ở mô tô môn học được xem là trình đô ô chuẩn tối thiểu mà mỗi học sinh cần đạt sau khi học môn ấy. Hê ô thống chuẩn là căn cứ để giáo viên xây dựng hay lựa chọn các công cụ kiểm tra và đánh giá học sinh. 1.4. Quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT 1.4.1. Mục tiêu của quản lý dạy học ở trường THPT Quản lý quá trình dạy học là một bộ phận cấu thành chủ yếu của toàn bộ hệ thống quản lý quá trình giáo dục trong trường học. Quản lý quá trình dạy học thông qua việc chỉ đạo thực hiện chức năng tổng hợp: Phát triển nhân cách, nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài cho đất nước. Quản lý quá trình dạy học phải định hướng chủ yếu vào sự phát triển mọi năng lực tiềm ẩn của con người, hiểu biết các quy luật đời sống, phát triển các kỹ năng lao động trí tuệ, thái độ và tính tích cực xã hội, phát triển mọi tài năng của con người. Đồng thời nó đặt nền tảng cơ bản cho sự phát triển phẩm chất nhân cách, giá trị đạo đức nhân bản, thẩm mỹ, các giá trị văn hoá tinh thần và thể lực của HS. Chuẩn bị cho HS tiếp tục học lên hoặc bước vào đời lập thân, lập nghiệp. 20
- Xem thêm -