Tài liệu bồi dưỡng học sinh giỏi ngữ văn 7

  • Số trang: 30 |
  • Loại file: DOC |
  • Lượt xem: 58 |
  • Lượt tải: 0
hoanggiang80

Đã đăng 24000 tài liệu

Mô tả:

ĐỀ ÔN LUYỆN SỐ 1 Môn: Ngữ văn 7 Thời gian làm bài: 120 phút (không tính thời gian giao đề) Câu 1 (3 điểm). Chỉ ra và phân tích ý nghĩa của những quan hệ từ trong những câu thơ sau: “ Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn Mà em vẫn giữ tấm lòng son”. ( Bánh trôi nước - Hồ Xuân Hương) Câu 2: (7 điểm). Trình bày cảm nhận của em về đoạn văn sau: “Đồng bào ta ngày nay cũng rất xứng đáng với tổ tiên ta ngày trước. Từ các cụ già tóc bạc đến các cháu nhi đồng trẻ thơ, từ những kiều bào ở nước ngoài đến những đồng bào ở vùng tạm bị chiếm, từ nhân dân miền ngược đến miền xuôi, ai cũng một lòng nồng nàn yêu nước, ghét giặc. Từ những chiến sĩ ngoài mặt trận chịu đói mấy ngày để bám sát lấy giặc đặng tiêu diệt giặc, đến những công chức ở hậu phương nhịn ăn để ủng hộ bộ đội, từ những phụ nữ khuyên chồng con đi tòng quân mà mình thì xung phong giúp việc vận tải, cho đến các bà mẹ chiến sĩ săn sóc yêu thương bộ đội như con đẻ của mình. Từ những nam nữ công nhân và nông dân thi đua tăng gia sản xuất, không quản khó nhọc để giúp một phần vào kháng chiến, cho đến những đồng bào điền chủ quyên đất ruộng cho Chính phủ. … Những cử chỉ cao quý đó, tuy khác nhau nơi việc làm, nhưng đều giống nhau nơi nồng nàn yêu nước”. (Hồ Chí Minh, Tinh thần yêu nước của nhân dân ta) Câu 3 (10 điểm). Có ý kiến đã nhận xét rằng: "Thơ ca dân gian là tiếng nói trái tim của người lao động. Nó thể hiện sâu sắc những tình cảm tốt đẹp của nhân dân ta." Dựa vào những câu tục ngữ, ca dao mà em đã được học và đọc thêm, em hãy làm sáng tỏ ý kiến trên. 1 ĐÁP ÁN Câu 1 (3 điểm) * Yêu cầu 1 (1,0 điểm): Chỉ ra những quan hệ từ: Mặc dầu, mà. * Cho điểm: Chỉ đúng mỗi từ cho 0,5 điểm. * Yêu cầu 2: Phân tích được ý nghĩa của việc sử dụng quan hệ từ (2,0 điểm): - Việc sử dụng các quan hệ từ mặc dầu, mà chỉ sự đối lập giữa bề ngoài của chiếc bánh trôi nước với cái nhân của nó, chiếc bánh trôi có thể rắn hay nát, khô hay nhão là do tay người nặn nhưng dù thể rắn hay nát, khô hay nhão thì bên trong cũng có nhân màu hồng son, ngọt lịm. - Đó cũng là sự đối lập giữa hoàn cảnh xã hội với việc giữ gìn tấm lòng son sắt của người phụ nữ. - Việc sử dụng cặp quan hệ từ trên tạo nên cách núi dõng dạc và dứt khoát thể hiện rõ thái độ quyết tâm bảo vệ giữ gìn nhân phẩm của người phụ nữ trong bất cứ hoàn cảnh nào. - Việc dùng cặp quan hệ từ trên cũng đã thể hiện thái độ đề cao, bênh vực người phụ nữ của Hồ Xuân Hương. Câu 2 (7 điểm) * Yêu cầu: - Đoạn văn nói về tinh thần yêu nước của nhân dân trong văn bản nghị luận về Tinh thần yêu nước của nhân dân ta của Hồ Chí Minh. - Đoạn văn đã sử dụng phép lập luận chứng minh, cách lập luận rất rõ ràng theo quan hệ Tổng - Phân - Hợp giàu sức thuyết phục: + Câu mở đoạn nêu luận điểm: Đồng bào ta ngày nay cũng rất xứng đáng với tổ tiên ta ngày trước để giới thiệu tinh thần yêu nước của nhân dân ta ngày nay đồng thời còn có sự so sánh đối chiếu với tinh thần yêu nước của nhân dân ta ngày trước để bày tỏ thái độ ngợi ca, trân trọng. + Các câu 2, 3, 4 liệt kê một loạt dẫn chứng tiêu biểu, cụ thể, toàn diện để chứng minh làm sáng tỏ tinh thần yêu nước của nhân dân ta ngày nay nêu ra ở câu nêu luận điểm: các cụ già … các cháu thiếu niên nhi đồng; các kiều bào … đồng bào vùng bị tạm chiếm; nhân dân miền ngược … miền xuôi; những chiến sĩ ngoài mặt trận … các công chức ở hậu phương; những phụ nữ … bà mẹ; nam nữ công nhân và nông dân … những đồng bào điền chủ … Cùng với những dẫn chứng tác giả trình bày chi tiết, tỉ mỉ những hành động, biểu hiện của tấm lòng yêu nước của những con người này: Ai cũng một lòng nồng nàn yêu nước, ghét giặc, … nhịn đói mấy ngày để bám sát lấy giặc đặng tiêu diệt giặc, … nhịn ăn để ủng hộ bộ đội, … khuyên chồng con đi tòng quân mà mình thì xung phong giúp việc vận tải, … săn sóc yêu thương bộ đội như con đẻ của mình, … thi đua tăng gia sản xuất, … không quản khó nhọc để giúp một phần vào kháng chiến, … quyên đất ruộng cho chính phủ… Kiểu câu “Từ …. đến” tạo ra lối điệp kiểu câu, cùng với điệp từ những, các và phép liệt kê rất tự nhiên, sinh động vừa đảm bảo tính toàn diện vừa giữ được mạch văn trôi chảy thông thoáng cuốn hút người đọc, người nghe. Tác giả đã làm nổi bật tinh thần yêu nước của nhân dân ta trong kháng chiến rất đa dạng, phong phú ở các lứa tuổi, tầng lớp, giai cấp, nghề nghiệp, địa bàn, hành động, việc làm. 2 + Cuối đoạn văn khẳng định: Những cử chỉ cao quý đó, tuy khác nhau nơi việc làm, nhưng đều giống nhau nơi nồng nàn yêu nước. - Với cách lập luận chặt chẽ, tác giả ca ngợi tấm lòng yêu nước nồng nàn của nhân dân ta từ đó kích thích động viên mọi người phát huy cao độ tinh thần yêu nước ấy trong cuộc kháng chiến chống Pháp. Câu 3 (10 điểm). 1. Yêu cầu về kĩ năng và hình thức: - Xác định đúng kiểu bài chứng minh nhận định về văn học dân gian (tục ngữ, ca dao). - Viết bài phải có bố cục rõ ràng, có luận điểm, luận cứ, luận chứng. - Trình bày sạch đẹp, câu chữ rõ ràng, hành văn giàu cảm xúc và trôi chảy. 2. Yêu cầu về nội dung: a) Mở bài: Thơ ca dân gian là cây đàn muôn điệu, diễn tả tất cả các cung bậc tình cảm của con người. Có ý kiến đã nhận xét rằng: "Thơ ca dân gian là tiếng nói trái tim của người lao động. Nó thể hiện sâu sắc những tình cảm tốt đẹp của nhân dân ta." Đó là một nhận xét hoàn toàn chính xác b) Thân bài: * Thơ ca dân gian là là những câu tục ngữ, ca dao, dân ca diễn tả những cung bậc tình cảm khác nhau của người dân lao động. Rất tự nhiên, tâm hồn tình cam của con người bao giờ cũng bắt nguồn từ tình cảm gia đình, tình yêu thương đối với những người thân yêu, ruột thịt của mỗi người. Đã có rất nhiều bài ca dao ca ngợi tình cảm gia đình gần gũi, thiêng liêng ấy: Công cha như núi ngất trời Nghĩa mẹ như nước ở ngoài biển đông Núi cao biển rộng mênh mông Cù lao chín chữ ghi lòng con ơi! Bài ca dao đã ca ngợi công ơn trời biển của cha mẹ với con cái và nhắc nhở mỗi người con phải biết ghi nhớ công ơn sinh thành và dưỡng dục của cha mẹ đối với mình. Bên cạnh đó ca dao còn diễn tả thật sâu sắc tình cảm của con cái với cha mẹ: Chiều chiều ra đứng ngõ sau Trông về quê mẹ ruột đau chín chiều. Bài ca dao là lời của người con gái lấy chồng xa quê nhớ về quê mẹ. Mỗi buổi chiều cô lại ra nơi ngõ sau, ít người qua lại ngóng trông về quê mẹ mà trong lòng dâng tràn bao cảm xúc buồn tủi cô đơn, nhớ thương cha mẹ lúc tuổi già không người chăm sóc. Hay còn là tình anh em gắn bó keo sơn: Anh em nào phải người xa Cùng chung bác mẹ một nhà cùng thân Yêu nhau như thể tay chân Rách lành đùm bọc dở hay đỡ đần. Ca dao dân ca còn là nơi để người dân lao động bày tỏ tình yêu với quê hương đất nước. Tình yêu ấy chính là niềm tự hào về cảnh sắc quê hương mình: “ Gió đưa cành trúc la đà Tiếng chuông Trấn Vũ, canh gà Thọ Xương Mịt mù khói tỏa ngàn sương Nhịp chày Yên Thái, mặt gương Tây Hồ” 3 Bài ca dao cảnh sáng sớm mùa thu nơi kinh thành Thăng Long thưở trước. Với làn gió thu thổi nhè nhẹ làm đung đưa những cành trúc rậm rạp, lá sum sê đang “la đà”, với tiếng chuông đền Trấn Vũ và tiếng gà tàn canh báo sáng từ làng Thọ Xương vọng tới. Mặt Hồ Tây sương khói mịt mờ, huyền ảo và tĩnh lặng, tiếng chày làng Yên Thái làm giấy vang lên dồn dập. Tất cả đã diễn tả được một cuộc sống êm đềm, yên bình, nơi thành Thăng Long xưa. Nếu như bài ca dao trên ca ngợi cảnh đẹp nơi kinh kì Thăng Long xưa thì bài ca dao sau lại ca ngợi vẻ đẹp ở một vùng quê yên ả thanh bình với cánh đồng lúa mênh mông bát ngát và tâm trạng phấn chấn niềm vui của người con gái đi thăm đồng: “ Đứng bên ni đồng, ngó bên tê đồng, mênh mông bát ngát. Đứng bên tê đồng, ngó bên ni đồng, bát ngát mênh mông. Thân em như chẽn lúa đòng đòng Phất phơ dưới ngọn nắng hồng ban mai” Bên cạnh đó ca dao còn diễn tả tình cảm gắn bó tha thiết của người dân lao động với quê hương mình: “ Anh đi anh nhớ quê nhà Nhớ canh rau muống nhớ cà dầm tương. Nhớ ai dãi nắng dầm sương Nhớ ai tát nước bên đường hôm nao” Quê hương là nơi chôn rau cắt rốn của mỗi con người. Khi xa quê ai cũng nhớ về quê hương mình với những nét đặc trưng nhất. Nhân vật trữ tình trong bài ca dao trên đã nhớ về những món ăn giản dị của quê hương: « canh rau muống, cà dầm tương », nhớ đến những người thân yêu nhất trong gia đình: người mẹ già, người vơi hiền tần tảo sớm hôm, dãi nắng dầm sương bên cánh đồng làng. Hơn thế nữa ca dao còn thể hiện niềm tự hào về lịch sử anh hùng của đất nước: “ Dù ai đi ngược về xuôi Nhớ ngày giỗ tổ mùng mười tháng ba” Hay còn là lời khuyên con cháu phải biết yêu thương đùm bọc lẫn nhau, cùng nhau xây dựng và bảo vệ đất nước: Nhiễu điều phủ lấy giá gương Người trong một nước thì thương nhau cùng. Nói tóm lại, ca dao là tiếng nói tình cảm của người Việt. Đến với ca dao ta cảm nhận được tình cảm gia đình yêu thương gắn bó, tình yêu quê hương đất nước mặn mà đằm thắm. Ca dao đã bồi đắp thêm cho tâm hồn mỗi con người tình cảm với gia đình, với quê hương đất nước, nhắc nhở con người biết sống có trách nhiệm với gia đình, quê hương đất nước. ĐỀ THI HỌC SINH GIỎI Môn: Ngữ văn 7 ( ĐỀ 2) Thời gian làm bài: 120 phút (không tính thời gian giao đề) 4 Câu 1 (5điểm): Chỉ ra những cái hay, cái đẹp và hiệu quả diễn đạt của nó được sử dụng trong đoạn thơ sau: ...Đẹp vô cùng tổ quốc ta ơi! Rừng cọ đồi chè đồng xanh ngào ngạt. Nắng chói Sông Lô hò ô tiếng hát, Chuyến phà dào dạt bến nước Bình Ca.... (Tố Hữu) Câu 2 (5 điểm) Trình bày cảm nhận của em về đoạn văn sau: “ Tôi yêu Sài Gòn da diết. Tôi yêu trong nắng sớm, một thứ nắng ngọt ngào, vào buổi chiều lộng gió nhớ thương, dưới những cây mưa nhiệt đới bất ngờ. Tôi yêu thời tiết trái chứng với trời đang ui ui buồn bã, bỗng nhiên trong vắt lại như thuỷ tinh. Tôi yêu cả đêm khuya thưa thớt tiếng ồn. Tôi yêu phố phường náo động, dập dìu xe cộ vào những giờ cao điểm. Yêu cả cái tĩnh lặng của buổi sáng tinh sương với làn không khí mát dịu, thanh sạch trên một số đường còn nhiều cây xanh che chở. Nêú cho là cường điệu, xin thưa: “Yêu nhau yêu cả đường đi Ghét nhau ghét cả tông chi, họ hàng”. (Sài Gòn tôi yêu - Minh Hương) Câu 3 (10 điểm) Phát biểu cảm nghĩ của em về bài thơ “Rằm tháng giiêng” của nhà thơ Hồ Chí Minh” Ngữ văn 7- tập I ĐÁP ÁN Câu 1 ( 5 điểm): * Yêu cầu về hình thức: Viết thành bài văn ngắn, có bố cục rõ ràng, mạch lạc; diễn đạt tốt, trong sáng; câu chữ và viết đoạn chặt chẽ, chọn lọc, chính xác. * Yêu cầu về nội dung cần làm nổi bật các ý cơ bản sau: - Cái đẹp (nghệ thuật của đoạn thơ): 5 + Cách gieo vần “a” (câu 1, 4) và “át” (câu 2,3) làm cho khổ thơ giàu tính nhạc điệu. + Đảo trật tự cú pháp và dùng câu cảm thán ở câu thơ thứ nhất đã nhấn mạnh cảm xúc ngợi ca. + Âm thanh tiếng hát điệu hò tạo cảm giác mênh mông khoáng đạt. + Cách ngắt nhịp cân đối 4/4. + Đoạn thơ có màu sắc chói chang của nắng, có cái bát ngát tốt tươi của rừng cọ, đồi chè, nương lúa. + Có đường nét sơn thuỷ hữu tình - một vẻ đẹp trong thi ca cổ - trên là núi đồi in bóng xuống dòng sông sóng vỗ với những chuyến phà ngang dọc qua sông. - Cái hay (nội dung của đoạn thơ): Đoạn thơ vẽ lên một bức tranh đẹp, rực rỡ tươi sáng về thiên nhiên đất nước; tạo cho lòng người niềm tự hào vô bờ bến về Tổ quốc tươi đẹp tràn đầy sức sống. Diễn đạt thành đoạn văn: Đoạn thơ trên đã vẽ lên một bức tranh đẹp, rực rỡ, tươi sáng về thiên nhiên đất nước. ở câu thơ thứ nhất tác giả đã sử dụng nghệ thuật đảo ngữ kết hợp với kiểu câu cảm thán thể hiện cảm xúc ngợi ca, tự hào trước vẻ đẹp của quê hương đất nước. Vần “a, át) được gieo liên tiếp ở cuối câu làm cho âm thanh của tiếng hát câu hò vang xa bát ngát trong không gian mênh mông khoáng đạt. Không chỉ có thế đoạn thơ còn có màu vàng rực rỡ chói chang của nắng, có cái bát ngát tốt tươi của rừng cọ, đồi chè, nương lúa, có dòng sông dạt dào sóng vỗ với những chuyến phà ngang dọc qua sông...Tất cả đã tạo nên một bức tranh sơn thủy hữu tình thơ mộng như trong văn học cổ. Đoạn thơ đã thể hiện được niềm tự hào vô bờ bến của tác giả về quê hương đất nước tươi đẹp. Câu 2 (5 điểm): * Yêu cầu: Đây là đoạn văn biểu cảm tình yêu Sài Gòn của nhân vật trữ tình trong tuỳ bút Sài Gòn tôi yêu của Minh Hương. - Câu mở đầu đoạn văn bộc lộ tình cảm một cách khái quát, những câu sau bộc lộ tình yêu Sài Gòn một cách cụ thể của tôi. Với những hình ảnh đối lập, sự liệt kê cho thấy tôi yêu sài Gòn da diết, yêu rất nhiều thứ, nhiều lúc, nhiều nơi: Yêu thiên nhiên yêu nắng, yêu mưa, yêu sớm, yêu chiều, yêu đêm, yêu ngày, yêu nhịp sống của phố phường lúc tĩnh lặng, yêu cả những lúc phố phường náo động, dập dìu, yêu những lúc thời tiết đẹp trời, rồi yêu cả những lúc thời tiết trái chứng trở trời. Và cuối cùng tác giả lí giải cho cái tình cảm của mình bằng một câu ca dao càng làm nổi bật tình yêu sâu sắc đối với quê hương. Thông qua tình yêu của tác giả ta cảm nhận được nét đẹp riêng, độc đáo của thiên nhiên, khí hậu và phố phường Sài Gòn. - Điệp ngữ tôi yêu nhắc đi nhắc lại nhiều lần cùng với hình ảnh gợi cảm nắng ngọt ngào, gió nhớ thương, cây mưa nhiệt đới bất ngờ, trời ui ui buồn bã,… ta như cảm thấy nhân vật trữ tình huy động tất cả các giác quan để cảm nhận một cách tinh tế thiên nhiên, phố phường Sài Gòn để bộc lộ tình yêu Sài Gòn sâu nặng, thiết tha. - Đoạn văn gợi nhắc mọi người về tình yêu đối với quê hương, đất nước. Câu 3: * Mở bài:(1 điểm) - Giới thiệu vài nét về tác giả và hoàn cảnh sáng tác bài thơ (0.5 điểm) - Nêu được những ấn tượng và cảm xúc về bài thơ : Bài thơ viết về một đêm trăng đẹp ở chến khu Việt Bắc, qua đó cho ta thấy được vẻ đẹp tâm hồn Bác: tình yêu thiên nhiên gắn liền với lòng yêu nước, phong thái ung dung, lạc quan; tâm hồn nghệ sĩ hoà hợp với cốt cách người chiến sĩ….(0.5 điểm) 6 * Thân bài (5 điểm) - Học sinh có thể trình bày cảm nhận, suy nghĩ của bản thân theo dàn ý dưới đây: - Hai câu bở đầu ( cảnh đẹp của đêm trăng dằm tháng riêng): + Hai câu đầu là cảnh đẹp tràn đầy sắc xuân của đêm trăng rằm tháng riêng.Trên cao, vầng trăng đang độ trò(“nguyệt chính viên”) toả ánh vàng mất dịu đến muôn nơi. ánh trăng chiếu sáng làm cho mọi cảnh vật đều mang vẻ đẹp hữu tình, cả đất trời bát ngát màu xanh. Điệp từ “xuân” trong câu thơ thứ hai đã làm nổi bật cái thần của nhân vật, sông nước, đất trời khi vào xuân. + Đọc hai câu thơ, chúng ta không chỉ cảm nhận được vẻ đẹp viên mãn, đày sức xuân của non sông, đất nước trong đêm trăng nguyên tiêu mà còn cảm nhận được lòng yêu thiên nhiên, lòng tự hào, sự rung động của tâm hồn Bác trước một đêm trăng đẹp, một đêm trăng mà đất nước đang trong cuộc kháng chiến anh dũng trước thời kỳ chống thực đân Pháp.(1 điểm) + Hai câu thơ cuối ( cảnh đẹp của dòng sông, khói sóng, con thuyền và vẻ đẹp tâm hồn Bác): - Trăng nguyên tiêu là đêm trăng rằm đầu tiên của một năm mới. Mọi người thưởng trăng với bao niềm hào hứng, đợi chờ, với bao niềm hi vọng và tình cảm nồng hậu. Khác với mọi người, Bác Hồ ngằm trăng trong một hoàn cảnh đặc biệt: trên khói sóng, nơi bí mật trên dòng sông giữa núi rừng Việt Bắc. thực ra, ở đay người đang bàn bạc việc quân với mọi người để tìm cách lãnh đạo nhân dân kháng chiến giành độc lập tự do cho dân tộc. ĐỀ THI HỌC SINH GIỎI Môn: Ngữ văn 7 ( ĐỀ 3) Thời gian làm bài: 120 phút (không tính thời gian gi ao ®Ò) Câu 1. (3 điểm) Hãy lí giải hành động “ngẩng đầu” và “cúi đầu” của tác giả Lí Bạch trong bài thơ “Tĩnh dạ tứ” 7 Câu 2. (5 điểm) Đọc bài ca dao sau: Rủ nhau xem cảnh Kiếm Hồ, Xem cầu Thê Húc, xem chùa Ngọc Sơn, Đài Nghiên, tháp Bút chưa mòn, Hỏi ai gây dựng nên non nước này ? Trình bày suy nghĩ của em về câu hỏi cuối bài thơ ? Câu 3. (10 điểm) Cảm nhận của em về bài thơ “Qua Đèo Ngang” của Bà Huyện Thanh Quan. ĐÁP ÁN Câu 1: (3 điểm) * Yêu cầu về nội dung: Hai hành động liền nhau thể hiện tình yêu quê hương sâu nặng của tác giả: + Hành động “ngẩng đầu”: kiểm nghiệm cảm giác mơ hồ của tác giả sương hay trăng ? Từ không gian hẹp tác giả hướng ra không gian rộng (0,5 điểm). 8 + Hành động “cúi đầu”  Thể hiện sự liền mạch trong cảm xúc của nhân vật trữ tình: Nhìn thấy vầng trăng, tác giả chạm vào nỗi nhớ nhà, không muốn đối diện với nỗi buồn quá lâu  Cúi đầu xuống để tránh nỗi buồn nhưng lập tức nỗi nhớ quê hương tràn về trong tâm tưởng (1,0 điểm). * Yêu cầu về hình thức: (0,5 điểm) Học sinh viết hoàn chỉnh một văn bản ngắn có đủ ba phần, diễn đạt tốt, kết cấu mạch lạc. Câu 2: (5 điểm) * Yêu cầu về nội dung: Bài ca dao ca ngợi vẻ đẹp của một địa danh được coi là “biểu tượng thu nhỏ” của Đất nước Việt Nam: Cảnh Hồ Gươm với các nét đặc sắc mang trong mình âm vang lịch sử và văn hoá. Những ý tình gợi lên từ câu hỏi cuối bài ca dao: + Đây là câu hỏi rất tự nhiên, âm điệu nhắn nhủ, tâm tình. Đây là dòng thơ xúc động, sâu lắng nhất trong bài ca dao, tác động trực tiếp vào tình cảm của người đọc, người nghe (1,0 điểm) + Câu hỏi nhưng để khẳng định và nhắc nhở công lao xây dựng non nước của ông cha ta qua nhiều thế hệ. Cảnh Kiếm Hồ và những cảnh trí khác của Hồ Gươm trong bài được nâng lên tầm non nước, tượng trưng cho non nước. (1,0 điểm) + Câu hỏi còn hàm ý nhắc nhở các thế hệ con cháu phải biết giữ gìn, xây dựng non nước cho xứng đáng với truyền thống cha ông. (0,5 điểm) * Yêu cầu về hình thức: (0,5 điểm) Học sinh viết hoàn chỉnh một văn bản ngắn có đủ ba phần, diễn đạt tốt, kết cấu mạch lạc. Câu 3: (10 điểm) * Bài làm cần đảm bảo các ý sau: Đây là bài thơ “tả cảnh ngụ tình” rất đặc sắc thể hiện phong cách thơ hết sức điêu luyện, trang nhã của Bà Huyện Thanh Quan, tác giả mượn cảnh vật để kín đáo kí thác những nỗi niềm tâm sự của mình: Nỗi buồn cô đơn trước thực tại, nhớ về dĩ vãng để trang trải nỗi lòng: + Hai câu đề: - Một không gian, thời gian gợi buồn, đó là “Đèo Ngang” với “bóng xế tà”: Không gian mênh mông, thời gian chiều tà gợi trong lòng người lữ khách một nỗi buồn man mác - Nét chung về phong cảnh: nhà thơ gợi một nét về thiên nhiên hoang dã nơi Đèo Ngang (Cỏ, đá, cây, hoa), phân tích cái hay của điệp từ “chen”  Thiên nhiên rậm rạp, đua nhau trong một không gian sinh tồn. Chỉ có ba sự vật nhưng ta có cảm giác rất nhiều.  Miêu tả cận cảnh Đèo Ngang với một vài nét chấm phá: từ không gian, thời gian, thiên nhiên đều gợi nét buồn + Bốn câu thực luận: Tả cụ thể hơn cảnh Đèo Ngang - Phép đảo ngữ, đối rất cân xứng đã khắc hoạ được sự ít ỏi, nhỏ nhoi của cảnh vật nơi đây, chú ý tập trung vào các từ láy gợi hình: lom khom, lác đác. Có sự xuất hiện của con người nhưng không làm bức tranh vui lên mà gợi trong lòng người lữ khách một nỗi buồn trĩu nặng. - Những âm thanh hoang dã nơi Đèo Ngang qua phép đảo ngữ, đối, chơi chữ rất khéo léo, trang nhã của tác giả đã gợi nỗi niềm tâm sự kín đáo, da diết của tác giả: nhớ nước, thương nhà  niềm hoài cổ (học sinh phải liên hệ tới hoàn cảnh sáng tác để rõ hơn ý này). 9  Bốn câu thơ đầu tác giả thiên về tả cảnh bằng vài nét phác hoạ, chấm phá mà khá đậm nét, người đọc nhận ra tình cảm của thi nhân trong từng đường nét của cảnh vật (vì mục đích ngụ tình nên tác giả chỉ lựa chọn vài nét hoang vắng, lưa thưa, nhỏ bé của Đèo Ngang), từ câu luận, cảnh thực đã chìm xuống, nhường chỗ cho tâm cảnh. Đi liền với điều đó là sự liền mạch của cảm xúc: từ buồn man mác  Trĩu nặng  Da diết, khắc khoải. Tác giả đẫ chuẩn bị ý tình để hạ hai câu kết: + Hai câu kết: thâu tóm cảnh và tình mà thực chất là tình của bài thơ - Thủ pháp đối lâp: không gian rộng lớn > < con ngưòi nhỏ bé  nỗi cô đơn gần như tuyệt đối của tác giả: cách dùng từ đặc sắc “mảnh tình”  nỗi buồn như kết đọng thành hình khối trong tiếng thở dài “ta với ta”  Khao khát đuợc chứng giám và trang trải nỗi lòng của tác giả * Cho điểm: + Phân tích tốt từng cặp câu thơ theo cấu trúc, kết hợp giữa nội dung và nghệ thuật (mỗi cặp câu cho 3,0 điểm) + Tổng: 4 cặp câu × 3,0 điểm = 12,0 điểm + Mở bài: 1,0 điểm + Kết bài:1,0 điểm + Chữ viết sạch đẹp, bố cục cân đối, kết cấu chặt chẽ, liên hệ hợp lí: 1,0 điểm (Chú ý: cần lưu ý giữa định tính và định lượng, cần xem xét mối quan hệ giữa ý và việc triển khai, sự liền mạch trong cảm nhận, cách diễn đạt…Không đếm ý cho điểm; nếu bài viết chỉ diễn xuôi bài thơ thì không cho quá 6,0 điểm). §Ò ¤N LUÖN Sè 4 C©u 1 ( 5,0 ®iÓm): Cho ®o¹n v¨n sau: … “ Ngãt ba m¬i n¨m, b«n tÈu bèn ph¬ng trêi, Ngêi vÉn gi÷ thuÇn tuý phong ®é, ng«n ng÷, tÝnh t×nh cña mét ngêi ViÖt Nam. Ng«n ng÷ cña Ngêi phong phó, ý vÞ nh ng«n ng÷ cña mét ngêi d©n quª ViÖt Nam. Ngêi khÐo dïng tôc ng÷, hay nãi vÝ, thêng cã lèi ch©m biÕm kÝn ®¸o vµ thó vÞ. Lµm th¬, Ngêi thÝch lèi ca dao v× ca dao viÖt Nam còng nh nói Trêng S¬n, hå Hoµn KiÕm hay §ång Th¸p Mêi vµng….” 10 (Hå Chñ TÞch - “H×nh ¶nh cña d©n téc” cña Ph¹m V¨n §ång) a. §o¹n v¨n trªn sö dông nh÷ng phÐp tu tõ nµo? t¸c dông? b. ChuyÓn ®æi c©u: “ Ngêi khÐo dïng tõ ng÷, hay nãi vÝ, thêng cã lèi ch©m biÕm kÝn ®¸o vµ thó vÞ. ” thµnh c©u bÞ ®éng råi rót gän ®Õn møc cã thÓ mµ Ýt lµm tæn h¹i ®Õn ý chÝnh cña c©u. 2.ViÕt ®o¹n v¨n ( kh«ng qu¸ 15 dßng) lµm râ t×nh c¶m bµ ch¸u trong bµi th¬ “ TiÕng gµ tra” cña Xu©n Quúnh ( Ng÷ V¨n 7 tËp 1). Câu 3 (10 điểm). Có ý kiến đã nhận xét rằng: "Thơ ca dân gian là tiếng nói trái tim của người lao động. Nó thể hiện sâu sắc những tình cảm tốt đẹp của nhân dân ta." Dựa vào những câu tục ngữ, ca dao mà em đã được học và đọc thêm, em hãy làm sáng tỏ ý kiến trên. ĐÁ P Á N C©u 1: (5 điểm) a. C¸c phÐp tu tõ ®îc sö dông trong ®o¹n v¨n + So s¸nh: - Ng«n ng÷ cña Ngêi….nh ng«n ng÷ ngêi d©n… - Ca dao lµ ViÖt Nam còng nh nói Trêng S¬n, hå Hoµn KiÕm hay §ång Th¸p Mêi. + LiÖt kª: - Phong ®é, ng«n ng÷, tÝnh t×nh - Phong phó, ý vÞ => T¸c dông: Gãp phÇn lµm næi bËt sù gi¶n dÞ cña B¸c trong lèi sèng, trong lêi nãi vµ trong bµi viÕt cña m×nh. b. ChuyÓn thµnh c©u bÞ ®éng - Tôc ng÷, nãi vÝ, ch©m biÕm kÝn ®¸o vµ thó vÞ ….® îc Ngêi hay sö dông trong lêi ¨n tiÕng nãi cña m×nh. - Rót gän: Lêi nãi cña Ngêi ®Ëm chÊt d©n gian C©u 2: (5 điểm) * Yªu cÇu: - H×nh thøc kh«ng qu¸ 15 dßng - Néi dung: §¶m b¶o lµm râ t×nh bµ ch¸u ®îc thÓ hiÖn qua nçi nhí cña ch¸u vÒ bµ. + Nhí lêi tr¸ch m¾ng suång s·, th©n yªu cña bµ. + Nhí h×nh ¶nh bµn tay giµ nua nh¨n nheo cña bµ ch¾t chiu soi trøng cho gµ Êp. + Nhí khu«n mÆt vµ ®«i m¾t ®ôc mê cña bµ nh×n trêi mµ lo cho ®µn gµ- mong trêi ®õng rÐt ®Ó b¸n gµ may quÇn ¸o míi cho ch¸u. + T×nh bµ ch¸u lµm phong phó t×nh yªu quª h¬ng ®Êt níc. C©u 3: (10 điểm) a) Mở bài: Thơ ca dân gian là cây đàn muôn điệu, diễn tả tất cả các cung bậc tình cảm của con người. Có ý kiến đã nhận xét rằng: "Thơ ca dân gian là tiếng nói trái tim của người lao động. Nó thể hiện sâu sắc những tình cảm tốt đẹp của nhân dân ta." Đó là một nhận xét hoàn toàn chính xác b) Thân bài: * Thơ ca dân gian là là những câu tục ngữ, ca dao, dân ca diễn tả những cung bậc tình cảm khác nhau của người dân lao động. Rất tự nhiên, tâm hồn tình cam của con người bao giờ cũng bắt nguồn từ tình cảm gia đình, tình yêu thương đối với những người thân yêu, ruột thịt của mỗi người. Đã có rất nhiều bài ca dao ca ngợi tình cảm gia đình gần gũi, thiêng liêng ấy: Công cha như núi ngất trời Nghĩa mẹ như nước ở ngoài biển đông 11 Núi cao biển rộng mênh mông Cù lao chín chữ ghi lòng con ơi! Bài ca dao đã ca ngợi công ơn trời biển của cha mẹ với con cái và nhắc nhở mỗi người con phải biết ghi nhớ công ơn sinh thành và dưỡng dục của cha mẹ đối với mình. Bên cạnh đó ca dao còn diễn tả thật sâu sắc tình cảm của con cái với cha mẹ: Chiều chiều ra đứng ngõ sau Trông về quê mẹ ruột đau chín chiều. Bài ca dao là lời của người con gái lấy chồng xa quê nhớ về quê mẹ. Mỗi buổi chiều cô lại ra nơi ngõ sau, ít người qua lại ngóng trông về quê mẹ mà trong lòng dâng tràn bao cảm xúc buồn tủi cô đơn, nhớ thương cha mẹ lúc tuổi già không người chăm sóc. Hay còn là tình anh em gắn bó keo sơn: Anh em nào phải người xa Cùng chung bác mẹ một nhà cùng thân Yêu nhau như thể tay chân Rách lành đùm bọc dở hay đỡ đần. Ca dao dân ca còn là nơi để người dân lao động bày tỏ tình yêu với quê hương đất nước. Tình yêu ấy chính là niềm tự hào về cảnh sắc quê hương mình: “ Gió đưa cành trúc la đà Tiếng chuông Trấn Vũ, canh gà Thọ Xương Mịt mù khói tỏa ngàn sương Nhịp chày Yên Thái, mặt gương Tây Hồ” Bài ca dao cảnh sáng sớm mùa thu nơi kinh thành Thăng Long thưở trước. Với làn gió thu thổi nhè nhẹ làm đung đưa những cành trúc rậm rạp, lá sum sê đang “la đà”, với tiếng chuông đền Trấn Vũ và tiếng gà tàn canh báo sáng từ làng Thọ Xương vọng tới. Mặt Hồ Tây sương khói mịt mờ, huyền ảo và tĩnh lặng, tiếng chày làng Yên Thái làm giấy vang lên dồn dập. Tất cả đã diễn tả được một cuộc sống êm đềm, yên bình, nơi thành Thăng Long xưa. Nếu như bài ca dao trên ca ngợi cảnh đẹp nơi kinh kì Thăng Long xưa thì bài ca dao sau lại ca ngợi vẻ đẹp ở một vùng quê yên ả thanh bình với cánh đồng lúa mênh mông bát ngát và tâm trạng phấn chấn niềm vui của người con gái đi thăm đồng: “ Đứng bên ni đồng, ngó bên tê đồng, mênh mông bát ngát. Đứng bên tê đồng, ngó bên ni đồng, bát ngát mênh mông. Thân em như chẽn lúa đòng đòng Phất phơ dưới ngọn nắng hồng ban mai” Bên cạnh đó ca dao còn diễn tả tình cảm gắn bó tha thiết của người dân lao động với quê hương mình: “ Anh đi anh nhớ quê nhà Nhớ canh rau muống nhớ cà dầm tương. Nhớ ai dãi nắng dầm sương Nhớ ai tát nước bên đường hôm nao” Quê hương là nơi chôn rau cắt rốn của mỗi con người. Khi xa quê ai cũng nhớ về quê hương mình với những nét đặc trưng nhất. Nhân vật trữ tình trong bài ca dao trên đã nhớ về những món ăn giản dị của quê hương: « canh rau muống, cà dầm tương », nhớ đến những người thân yêu nhất trong gia đình: người mẹ già, người vơi hiền tần tảo sớm hôm, dãi nắng dầm sương bên cánh đồng làng. Hơn thế nữa ca dao còn thể hiện niềm tự hào về lịch sử anh hùng của đất nước: “ Dù ai đi ngược về xuôi 12 Nhớ ngày giỗ tổ mùng mười tháng ba” Hay còn là lời khuyên con cháu phải biết yêu thương đùm bọc lẫn nhau, cùng nhau xây dựng và bảo vệ đất nước: Nhiễu điều phủ lấy giá gương Người trong một nước thì thương nhau cùng. Nói tóm lại, ca dao là tiếng nói tình cảm của người Việt. Đến với ca dao ta cảm nhận được tình cảm gia đình yêu thương gắn bó, tình yêu quê hương đất nước mặn mà đằm thắm. Ca dao đã bồi đắp thêm cho tâm hồn mỗi con người tình cảm với gia đình, với quê hương đất nước, nhắc nhở con người biết sống có trách nhiệm với gia đình, quê hương đất nước. §Ò thi häc sinh giái M«n: Ng÷ v¨n 7 ( ĐỀ 5) Thêi gian lµm bµi: 120 phót (kh«ng tÝnh thêi gian giao ®Ò) C©u 1 (5 ®iÓm): ChØ ra vµ ph©n tÝch gi¸ trÞ nghÖ thuËt cña phÐp tu tõ ®îc sö dông trong khæ th¬ sau: “Trªn ®êng hµnh qu©n xa Dõng ch©n bªn xãm nhá TiÕng gµ ai nh¶y æ: “Côc... côc t¸c côc ta” Nghe xao ®éng n¾ng tra Nghe bµn ch©n ®ì mái Nghe gäi vÒ tuæi th¬” ( TiÕng gµ tra - Xu©n Quúnh, SGK Ng÷ V¨n 7, tËp I) C©u 2 (5 ®iÓm): C¶m nghÜ cña em vÒ khæ th¬ sau: “ViÖt Nam, «i Tæ quèc th¬ng yªu! Trong khæ ®au , ngêi ®Ñp h¬n nhiÒu, Nh bµ mÑ sím chiÒu g¸nh nÆng, NhÉn n¹i nu«i con, suèt ®êi im lÆng”. (“Chµo xu©n 67” – Tè H÷u) C©u 3 (10 ®iÓm): Ph¸t biÓu c¶m nghÜ vÒ bµi th¬ TÜnh d¹ tø cña LÝ B¹ch vµ bµi Håi h¬ng ngÉu th cña H¹ Tri Ch¬ng 13 §¸p ¸n C©u 1 (5 ®iÓm): Yªu cÇu: * H×nh thøc: ViÕt thµnh ®o¹n v¨n. * Néi dung: Häc sinh chØ ra ®îc c¸c biÖn ph¸p nghÖ thuËt ®îc sö dông trong khæ th¬: C¶ khæ th¬ lµ nh÷ng rung c¶m ban ®Çu cña ngêi lÝnh trªn ®êng hµnh qu©n khi nghe tiÕng gµ tra. - Dßng thø t “Côc ... côc t¸c côc ta” víi viÖc lÆp ©m vµ nh÷ng dÊu chÊm löng ®· m« pháng s¸t ®óng tiÕng gµ lµm cho chuyÖn kÓ nh ®îc lång vµo mét bøc tranh næi cã tiÕng gµ vang väng trong kh«ng gian. - Lèi dïng Èn dô chuyÓn ®æi c¶m gi¸c, lÊy thÝnh gi¸c (nghe) thay cho c¶m gi¸c (thÊy) vµ ®iÖp ng÷ “nghe” lÆp l¹i ba lÇn ë ®Çu dßng th¬ cã t¸c dông ®em l¹i Ên tîng nh tiÕng gµ ngng l¹i, lµm xao ®éng kh«ng gian vµ xao ®éng lßng ngêi. - TrËt tù ®¶o cña kÕt cÊu so s¸nh: Nghe xao ®éng n¾ng tra (næi bËt nghÜa bãng) víi Nghe n¾ng tra xao ®éng (næi bËt nghÜa ®en) xen vµo nh÷ng trËt tù ®¶o cña c©u tríc vµ c©u sau, lµm cho ©m ®iÖu c©u th¬ thay ®æi, tr¸nh ®îc sù nhµm ch¸n vµ diÔn t¶ ®îc sù båi håi, xao xuyÕn cña t©m hån. C©u 2 ( 5 ®iÓm) * Më bµi: Giíi thiÖu vÒ khæ th¬ vµ nªu c¶m nhËn chung cña m×nh (0.25 ®iÓm) * Th©n bµi: - Khæ th¬ ca ngîi Tæ quèc ViÖt Nam th¬ng yªu, tr¶i qua bao ma bom , b·o ®¹n, bao th¨ng trÇm vÉn b×nh th¶n ngÈng cao ®Çu, ®Ñp mét c¸ch l¹ kú. (1 ®iÓm) - Cµng qua thö th¸ch, søc sèng cña d©n téc cµng m·nh liÖt, cµng tá ngêi vÎ ®Ñp (0.5 ®iÓm) - H×nh ¶nh so s¸nh (Tæ quèc – Bµ mÑ), lµ h×nh ¶nh gîi c¶m, gi¶n dÞ mµ ý nghÜa, s©u s¾c. Tæ quèc còng nh lµ mÑ nhÉn n¹i, lam lò, hy sinh, bao bäc cho c¸c con m×nh, suèt ®êi vÊt v¶ mµ vÉn b×nh th¶n ..... (1 ®iÓm) * KÕt bµi: (0.25 ®iÓm) C¶m nghÜ chung vÒ khæ th¬. 14 §Ò thi häc sinh giái M«n: Ng÷ v¨n 7 ( ĐỀ 6) Thêi gian lµm bµi: 120 phót (kh«ng tÝnh thêi gian giao ®Ò) C©u 1 (5 ®iÓm) ChØ ra vµ ph©n tÝch gi¸ trÞ nghÖ thuËt cña phÐp tu tõ ®îc sö dông trong khæ th¬ sau: “A! cuéc sèng thËt lµ ®¸ng sèng §êi yªu t«i. T«i l¹i yªu ®êi TÊt c¶ cïng t«i. T«i víi mu«n ngêi ChØ lµ mét. Nªn còng lµ v« sè!” (“Mét nhµnh xu©n” – Tè H÷u) C©u 2 (5 ®iÓm): ViÕt ®o¹n v¨n kho¶ng 15 c©u nãi lªn c¶m nghÜ cña em vÒ bµi ca dao sau: Giã ®a cµnh tróc la ®µ TiÕng chu«ng TrÊn Vò, canh gµ Thä X¬ng. MÞt mï khãi táa ngµn s¬ng, NhÞp chµy Yªn Th¸i, mÆt g¬ng T©y Hå. C©u 3 (10 ®iÓm) Ph¸t biÓu c¶m nghÜ cña em vÒ c¶nh s¾c thiªn nhiªn vµ t©m hån cña c¸c nhµ th¬ trong hai bµi th¬: “Bµi ca C«n S¬n” cña NguyÔn Tr·i vµ “R»m th¸ng giªng” cña Hå ChÝ Minh (Trong ch¬ng tr×nh Ng÷ v¨n 7). 15 ĐÁ P Á N C©u 1 ( 5 ®iÓm) - ChØ ra ®îc biÖn ph¸p ®iÖp ng÷ : sèng, ®êi, t«i. - Ph©n tÝch gi¸ trÞ nghÖ thuËt: + C¸c tõ ng÷: “ cuéc sèng, ®êi, t«i” ®îc ®iÖp l¹i hai lÇn ®Ó diÔn t¶ mèi quan hÖ g¾n bã m¸u thÞt gi÷a t¸c gi¶ víi cuéc sèng. + §ã lµ sù g¾n kÕt gi÷a nhµ th¬ víi §¶ng, §Êt níc vµ Nh©n d©n b»ng mét t×nh yªu lín . T×nh c¶m thiÕt tha, yªu ®êi m·nh liÖt, muèn cèng hiÕn tÊt c¶ cho cuéc ®êi (0.5 ®iÓm) C©u 2 (5 ®iÓm): * Néi dung: nãi lªn c¶m nghÜ cña em vÒ bµi ca dao. C¶nh s¸ng sím mïa thu n¬i kinh thµnh Th¨ng Long thë tríc. Mçi c©u ca dao lµ mét c¶nh ®Ñp ®îc vÏ b»ng hai nÐt chÊm ph¸, t¶ Ýt mµ gîi nhiÒu. C¸i hån cña c¶nh vËt mang vÎ ®Ñp mµu s¾c cæ ®iÓn. - C©u thø nhÊt t¶ giã vµ tróc: ch÷ “®a” gîi lµn giã thu thæi nhÌ nhÑ lµm ®ung ®a nh÷ng cµnh tróc rËm r¹p, l¸ sum sª ®ang “la ®µ”. - C©u thø hai nãi vÒ tiÕng chu«ng ®Òn TrÊn Vò vµ tiÕng gµ tµn canh b¸o s¸ng tõ lµng Thä X¬ng väng tíi. lÊy xa ®Ó nãi gÇn, lÊy ®éng ®Ó t¶ tÜnh, nhµ th¬ d©n gian ®· thÓ hiÖn ®îc cuéc sèng ªm ®Òm, yªn vui, thanh b×nh n¬i Kinh thµnh xa. - C©u th¬ thø ba bøc tranh x¬ng khãi mïa thu: ®¶o ng÷ “MÞt mï khãi táa” trªn ngµn s¬ng bao la mªnh m«ng ®· lµm cho c¶nh vËt trë nªn mÞt mê huyÒn ¶o vµ tÜnh lÆng... - C©u th¬ thø t: trêi s¾p s¸ng, tiÕng chµy gi· dã tõ lµng Yªn Th¸i lµm giÊy vang lªn dån dËp. NhÞp sèng lao ®éng s«i næi nãi lªn mét søc sèng m¹nh mÏ chèn cè ®« ngµy x a. H×nh ¶nh “mÆt g¬ng T©y Hå” lµ h×nh ¶nh trung t©m, mét tø th¬ ®Ñp táa s¸ng toµn bµi ca dao. - T¸c gi¶ (khuyÕt danh) ph¶i lµ mét con ngêi tµi hoa vµ cã t©m hån trong s¸ng tuyÖt ®Ñp. C©u 3 (10 ®iÓm) A- Më bµi ( 1®iÓm) * Yªu cÇu: Giíi thiÖu c¶m xóc vÒ c¶nh s¾c thiªn nhiªn vµ t©m hån cña c¸c nhµ th¬ qua “Bµi ca C«n S¬n” cña NguyÔn Tr·i vµ “R»m th¸ng giªng” cña Hå ChÝ Minh. B- Th©n bµi (8 ®iÓm) - Tr×nh bµy nh÷ng c¶m xóc, liªn tëng, tëng tîng vµ suy ngÉm cña m×nh vÒ c¶nh s¾c thiªn nhiªn ë bµi th¬ “Bµi ca C«n S¬n” cña NguyÔn Tr·i vµ bµi th¬ “C¶nh khuya” cña Hå ChÝ Minh: + §äc bµi th¬ “Bµi ca C«n S¬n” cña NguyÔn Tr·i ta nh l¹c vµo C«n S¬n mét n¬i thiªn nhiªn ®Ñp ®Ï, nªn th¬, kho¸ng ®¹t, dÞu m¸t, c¶nh ®Ñp nh mét bøc tranh s¬n thuû h÷u t×nh; ta nh ®îc thëng thøc ©m thanh trÇm bæng du d¬ng cña tiÕng ®µn cÇm lµ tiÕng suèi ch¶y r× rÇm, bÊt tËn ngµy ®ªm kh«ng ngít. ta nh ®îc ngåi trªn chiÕu th¶m rªu ph¬i trªn ®¸, ªm ®Òm, dÞu m¸t. Díi b¹t ngµn rõng th«ng, , rõng tróc, ta t×m n¬i m¸t mÎ ta n»m ch¬i, ng©m th¬ nhµn nh· … C¶nh C«n S¬n thiªn nhiªn k× thó, nªn th¬ lµm sao. C¶nh s¾c thiªn nhiªn lµ suèi, ®¸, th«ng, tróc nhng sao ta thÊy gÇn gòi vµ th©n th¬ng ®Õn thÕ. Nã lµ tiÕng ®µn mu«n ®iÖu, lµ n¬i con ngêi gÇn gòi, giao hoµ, lµ n¬i con ngêi th¶ hån m×nh cïng nh÷ng vÇn th¬. + §Õn víi bµi th¬ “R»m th¸ng giªng” cña Hå ChÝ Minh. ta còng ®Õn víi ®ªm tr¨ng n¬i chiÕn khu ViÖt B¾c trong nh÷ng n¨m ®Çu cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p nhng c¶nh còng thËt ®Ñp t¬i, th¬ méng. Ta còng ®îc thëng thøc c¶nh ®ªm tr¨ng xu©n ®Çy søc sèng. Nã còng lµm cho t©m hån ta th th¸i. C¶nh kh«ng l¹nh lÏo, v¾ng vÎ n÷a. C¶nh nói rõng ë ®©y kh«ng cã ®¸, rªu, th«ng tróc nhng ta ®îc thëng ngo¹n ¸nh tr¨ng mªnh mang tõ s«ng níc ®Õn trêi m©y. C¶nh ®ªm khuya gi÷a nói rõng ViÖt B¾c mµ thËt th¬ méng, quyÕn rò hån ngêi. Nhng næi bËt trong c¶nh ®ªm xu©n th¬ méng Êy lµ c¶nh con ngêi - nh÷ng ngêi chiÕn sÜ ®ang to¹ ®µm qu©n sù. Thiªn nhiªn ë ®©y kh«ng chØ lµm cho con ngêi th th¸i, th¶nh th¬i nh trong “Bµi ca C«n S¬n” mµ lµ lµm ®Ñp cho nh÷ng ngêi chiÕn sÜ ®ang ho¹t ®éng v× d©n, v× níc mµ tiªu biÓu lµ B¸c Hå. ChÝnh v× vËy ngêi ®äc kh«ng thÓ quªn ®îc h×nh ¶nh ¸nh tr¨ng ng©n ®Çy thuyÒn, mét h×nh ¶nh ®Çy chÊt l·ng m¹n cµng lµm cho c¶nh vµ con ngêi ®Ñp h¬n. - Tr×nh bµy nh÷ng c¶m xóc, liªn tëng, tîng tîng vµ suy ngÉm cña m×nh vÒ t©m hån cña c¸c nhµ th¬ ë hai bµi th¬ nµy: + Béc lé c¶m xóc, suy nghÜ cña m×nh vÒ t©m hån cña nhµ th¬, nhµ thi sÜ NguyÔn Tr·i trong bµi “bµi ca C«n S¬n” ®· chñ ®éng ®Õn víi thiªn nhiªn hoµ m×nh vµo thiªn nhiªn vµ yªu 16 thiªn nhiªn tha thiÕt nhng còng ®Çy khÝ ph¸ch, b¶n lÜnh kiªn cêng, phong th¸i ung dung, tù t¹i. Ta tr©n träng t©m hån thanh cao, trong s¹ch, ngay th¼ng, kiªn cêng qua c¸ch xng h«, giäng ®iÖu, hµnh ®éng vµ nh÷ng h×nh ¶nh thiªn nhiªn. + Béc lé c¶m xóc, suy nghÜ cña m×nh vÒ t©m hån cña nhµ th¬, nhµ chiÕn sÜ Hå ChÝ Minh trong bµi “ R»m th¸ng giªng”: C¶m mÕn tríc t©m hån nh¹y c¶m yªu c¶nh thiªn nhiªn, t©m hån nghÖ sÜ, yªu vÎ ®Ñp ®Çy chÊt quyÕn rò cña ®ªm tr¨ng s«ng níc n¬i chiÕn khu. Víi t×nh yªu Êy, nhµ th¬ ®· thæi hån vµo c¶nh khuya cña nói rõng ViÖt B¾c, lµm cho nã hiÖn lªn thËt gÇn gòi, sèng ®éng, th©n th¬ng. §ã còng chÝnh lµ lßng yªu quª h¬ng, ®Êt níc tha thiÕt, nã thÓ hiÖn chÊt nghÖ sÜ cña t©m hån Hå ChÝ Minh. Nhng c¸i ®Ñp trong t©m hån Ngêi kh«ng ph¶i chØ lµ t©m hån thanh cao, trong s¹ch cña mét Èn sÜ víi thó l©m tuyÒn nh NguyÔn Tr·i mµ cµng say mª yªu mÕn c¶nh ViÖt B¾c bao nhiªu th× Ngêi cµng lo l¾ng viÖc qu©n sù, sù nghiÖp kh¸ng chiÕn bÊy nhiªu. Hai nÐt t©m tr¹ng Êy thèng nhÊt trong con ngêi B¸c thÓ hiÖn sù hµi hoµ gi÷a t©m hån nghÖ sÜ vµ ngêi chiÕn sÜ. ¸nh tr¨ng ng©n ®Çy thuyÒn nh ng©n lªn t×nh yªu quª h¬ng, ®Êt níc cña vÞ l·nh tô vÜ ®¹i Hå ChÝ Minh. C- KÕt bµi (1®iÓm): NhÊn m¹nh l¹i c¶m xóc vµ suy ngÉm cña m×nh vÒ c¶nh s¾c thiªn nhiªn vµ t©m hån cña c¸c nhµ th¬. BÀI TẬP ÔN LUYỆN CẢM THỤ VĂN HỌC Câu 1: (5 điểm) Cháu chiến đấu hôm nay Vì lòng yêu Tổ quốc Vì xóm làng thân thuộc Bà ơi cũng vì bà Vì tiếng gà cục tác Ổ trứng hồng tuổi thơ. (Tiếng gà trưa, Xuân Quỳnh, Ngữ văn 7, tập 1) a. Chỉ ra và nêu đặc điểm của các biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn thơ. b. Viết đoạn văn trình bày cảm nhận của em về hiệu quả nghệ thuật của các phép tu từ đó trong việc thể hiện nội dung. C©u 3( 5 ®iÓm ) ChØ ra vµ ph©n tÝch t¸c dông cña c¸c biÖn ph¸p tu tõ trong ®o¹n v¨n sau : “GËy tre, ch«ng tre chèng l¹i s¾t thÐp cña qu©n thï. Tre xung phong vµo xe t¨ng ®¹i b¸c, tre gi÷ lµng, gi÷ níc, gi÷ m¸i nhµ tranh, gi÷ ®ång lóa chÝn. Tre hi sinh ®Ó b¶o vÖ con ngêi ! Tre, anh hïng lao ®éng! Tre, anh hïng chiÕn ®Êu!” ( C©y tre ViÖt Nam – ThÐp Míi) C©u 4 ( 5 ®iÓm). H·y ph©n tÝch c¸i hay, c¸i ®Ñp mµ em c¶m nhËn ®îc tõ bèn c©u th¬ sau: "Con lµ löa Êm quanh ®êi mÑ m·i Con lµ tr¸i xanh mïa gieo v·i 17 MÑ n©ng niu. Nhng giÆc ®Õn nhµ N¾ng ®· chiÒu... vÉn muèn h¾t tia xa!" Câu 1 a. - Điệp ngữ: vì . Đặc điểm: điệp ngữ cách quãng. - Liệt kê: Tổ quốc; xóm làng; bà; tiếng gà; Ổ trứng hồng. Đặc điểm: trình bày từ khái quát đến cụ thể. b. Viết đoạn văn cảm nhận: - Xác định được vị trí, nội dung chính của đoạn thơ: Sau những kỉ niệm về bà hiện lên trong hồi tưởng, người chiến sĩ trở về với hiện tại và bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ về mục đích chiến đấu - Điệp ngữ cách quãng “nghe” lặp lại bốn lần ở bốn dòng thơ liên tiếp gây chú ý cho người đọc, nhấn mạnh nguyên nhân chiến đấu của người chiến sĩ. - Trở về hiện tại, người chiến sĩ nghĩ nhớ ngay đến nhiệm vụ chiến đấu và mục đích cao cả của nhiệm vụ đó. Phép liệt kê theo trình tự từ khái quát đến cụ thể đã giúp tác giả đưa ra một loạt hình ảnh gợi cảm và có hệ thống: Tổ quốc, xóm làng, bà, tiếng gà, ổ trứng. Hệ thống đó nằm trong một tập hợp mà hình ảnh sau là “tập hợp con” của hình ảnh trước. Nhờ phép liệt kê, tình cảm của tác giả vừa được thể hiện ở diện rộng vừa có chiều sâu. - Điệp ngữ vì kết hợp phép liệt kê trên đây một cách nhuần nhuyễn không chỉ nhấn mạnh được mục đích chiến đấu mà còn lí giải một cách cảm động ngọn nguồn của lòng yêu nước, làm sáng lên một chân lí phổ biến. Liên hệ: “Lòng yêu nhà, yêu làng xóm, yêu miền quê trẻ nên lòng yêu Tổ quốc”(I. Ê-ren-bua). Tiếng gà đã trưa vọng với tiếng của quê hương, gia đình, đất nước. - Đoạn thơ ngắn, diễn đạt tự nhiên với việc kết hợp hai phép tu từ đã hoàn thiện mạch cảm xúc của bài thơ, làm sâu sắc thêm tình yêu quê hương đất nước của nhân vật trữ tình. 18 C©u 1 : (5 ®iÓm) + ChØ ra : ®o¹n v¨n sö dông phÐp tu tõ - §iÖp ng÷ : “ tre”( 7 lÇn), “ gi÷” ( 4 lÇn ), anh hïng( 2 lÇn) - Nh©n ho¸ : Tre chèng l¹i, xung phong, gi÷ lµng, gi÷ níc, gi÷ m¸i nhµ tranh, gi÷ ®ång lóa, hi sinh, anh hïng lao ®éng, anh hïng chiÕn ®Êu. + T¸c dông : T¹o ra c¸ch diÔn ®¹t sinh ®éng, hÊp dÉn, nhÊn m¹nh c«ng dông cña c©y tre. - C©y tre trë thµnh vò khÝ ®¾c lùc, cã mÆt kh¾p n¬i, x«ng pha tung hoµnh trong khãi löa: “ Chèng l¹i s¾t thÐp qu©n thï”, “ xung phong vµo xe t¨ng ®¹i b¸c”, “gi÷ lµng, gi÷ níc, gi÷ m¸i nhµ tranh, gi÷ ®ång lóa chÝn”. - Tre mang tÇm vãc dòng sÜ, x¶ th©n ®Ó b¶o vÖ quª h¬ng, ®Êt níc “ Gi÷ lµng, gi÷ níc, gi÷ m¸i nhµ tranh, gi÷ ®ång lóa chÝn.Tre hi sinh ®Ó b¶o vÖ con ngêi”. - Trong lao ®éng s¶n xuÊt, trong chiÕn ®Êu ®Ó b¶o vÖ Tæ Quèc, tre mang bao phÈm chÊt cao quý cña con ngưêi ViÖt Nam.Tre sõng s÷ng như mét tưîng ®µi ®ưîc t«n vinh vµ ngưìng mé “ Tre anh hïng lao ®éng, tre anh hïng chiÕn ®Êu”. > Tre lµ biÓu tưîng tuyÖt ®Ñp vÒ ®Êt nưíc vµ con ngưêi ViÖt nam anh hïng, vÒ ngưêi n«ng d©n cÇn cï, dòng c¶m, giµu t×nh yªu quª hư¬ng, ®Êt nưíc. C©u 2: (5 ®iÓm). - CÇn nªu vµ ph©n tÝch ®îc c¸i hay, c¸i ®Ñp vÒ néi dung, nghÖ thuËt cña ®o¹n th¬: + So s¸nh: "con" ®îc so s¸nh víi "löa Êm", víi "tr¸i xanh" -> Sù quan träng, cÇn thiÕt cña ®øa con trong cuéc ®êi ngêi mÑ, ®øa con chÝnh lµ tÊt c¶ cuéc sèng cña mÑ. + Èn dô: "N¾ng ®· chiÒu": H×nh ¶nh bµ mÑ tuæi cao søc yÕu. "vÉn muèn h¾t tia xa": TÊm lßng v× níc v× d©n cña bµ mÑ: ®éng viªn con trai lªn ®êng ®¸nh giÆc. + C¸ch sö dông tõ "nhng" kÕt hîp víi dÊu chÊm ng¾t c©u gi÷a dßng th¬ thø ba --> t¸ch hai ý cña ®o¹n th¬ - Con lµ "löa Êm", lµ "tr¸i xanh', lµ cuéc sèng cña mÑ,... mµ mÑ lu«n n©ng niu g×n gi÷. - Nhng khi giÆc MÜ x©m lîc ®Êt níc ta, tuy tuæi ®· giµ søc ®· yÕu, mÑ vÉn muèn ®ãng gãp mét phÇn søc lùc cho cuéc chiÕn ®Êu b¶o vÖ d©n téc b»ng c¸ch ®éng viªn con trai ra trËn. => Lßng yªu níc, sù hi sinh lín lao cña mÑ. => Ca ngîi c¸c bµ mÑ ViÖt Nam hÕt lßng hi sinh v× Tæ quèc. a) Đoạn thơ đã sử dụng thành công biện pháp tu từ so sánh, ẩn dụ để ca tấm lòng người mẹ Việt Nam trong kháng chiến chống Mĩ. Mẹ vừa yêu con, vừa yêu đất nước. Con được so sánh với “lửa ấm”, với “trái xanh”, con là cuộc sống của mẹ, mẹ nâng niu giữ gìn. Câu thơ “Nắng đã chiều…nhưng vẫn muốn hắt tia xa” là hình ảnh ẩn dụ cho người mẹ già nhưng giàu lòng yêu nước, vẫn muốn đóng góp sức lực cho đất nước. Từ “nhưng” kết hợp với dấu chấm giữa câu thứ ba tách hai ý của đoạn thơ như là hai ý đối lập: Con là lửa ấm, là trái xanh, là cuộc sống của mẹ, mẹ nâng niu, giữ gìn. Nhưng giặc Mĩ xâm lược nước ta mẹ vẫn muốn đóng góp một phần sức lực bằng cách động viên con lên đường đi đánh giặc. Nhờ có những bà mẹ giàu tình yêu thương, giàu đức hi sinh như thế mà cuộc kháng chiến chống Mĩ sớm dành thắng lợi, đất nước mới hòa bình và chúng em mới có cuộc sống ngày hôm nay. Em thầm cảm phục và biết ơn những người mẹ Việt Nam anh hùng hết lòng vì tình yêu con và tình yêu đất nước. Đó cũng là phẩm chất của tất cả những bà mẹ Việt Nam xưa và nay. 19 C©u 2: (5 ®iÓm) ViÕt ®o¹n v¨n kho¶ng 15 c©u nãi lªn c¶m nghÜ cña em vÒ bµi ca dao sau: Giã ®a cµnh tróc la ®µ TiÕng chu«ng TrÊn Vò, canh gµ Thä X¬ng. MÞt mï khãi táa ngµn s¬ng, NhÞp chµy Yªn Th¸i, mÆt g¬ng T©y Hå. C©u 3: (10 ®iÓm) C¶m nghÜ cña em vÒ h×nh ¶nh B¸c Hå qua hai bµi th¬ “C¶nh khuya” vµ “R»m th¸ng giªng”. ĐÁP ÁN Câu 1 a. - Điệp ngữ: vì . Đặc điểm: điệp ngữ cách quãng. - Liệt kê: Tổ quốc; xóm làng; bà; tiếng gà; Ổ trứng hồng. Đặc điểm: trình bày từ khái quát đến cụ thể. b. Viết đoạn văn cảm nhận: - Xác định được vị trí, nội dung chính của đoạn thơ: Sau những kỉ niệm về bà hiện lên trong hồi tưởng, người chiến sĩ trở về với hiện tại và bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ về mục đích chiến đấu 20
- Xem thêm -