Luận án tiến sĩ toán học lý thuyết kkm trong nữa dàn tô pô và ứng dụng

  • Số trang: 111 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 81 |
  • Lượt tải: 1
tailieuonline

Đã đăng 27372 tài liệu

Mô tả:

2 Tóm tắt Trong luận án này, chúng tôi nghiên cứu các áp dụng của nguyên lý ánh xạ KKM trong nửa dàn tôpô. Trong Chương 1, chúng tôi thu được các định lý tương giao, định lý điểm bất động, định lý điểm trùng, định lý minimax, định lý điểm bất động dạng Kakutani-Ky Fan. Trong Chương 2, chúng tôi thu được các bất đẳng thức Ky Fan, định lý điểm cân bằng Nash cho trường hợp đa trị, sự tương đương giữa nguyên lý ánh xạ KKM và định lý điểm bất động Browder-Fan trong nửa dàn tôpô. Trong Chương 3, chúng tôi chỉ ra sự tồn tại tập con cốt yếu cực tiểu liên thông của tập nghiệm của bất đẳng thức Ky Fan đa trị. Abstract In this thesis, we investigate some applications of KKM mapping principle in topological semilattices. In Chapter 1, we obtain some results as intersection theorems, fixed point theorems, coincidence theorems, minimax theorem, Kakutani-Ky Fan type fixed point theorem. In Chapter 2, we obtain set-valued versions of some basic results as Ky Fan inequality, Nash equilibrium point and the equivalence of KKM principle and Browder-Fan fixed point theorem in topological semilattices. In Chapter 3, we deduce the existence of essential components of the solution set of a set-valued Ky Fan inequality. 3 Lời cam đoan Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả của luận án là mới và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Các kết quả được công bố chung trong một bài Preprint đã được đồng tác giả cho phép sử dụng trong luận án. Tác giả Nguyễn Thế Vinh Mục lục Tóm tắt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 Lời cam đoan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 Một số ký hiệu dùng trong luận án . . . . . . . . . . . . 6 Lời mở đầu 7 1 Nguyên lý ánh xạ KKM suy rộng và các kết quả liên quan 15 1.1 Giới thiệu về nửa dàn tôpô . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 1.2 Nguyên lý ánh xạ KKM . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 1.3 Các định lý ghép đôi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 1.4 Các định lý điểm bất động . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 1.5 Sự tương đương giữa nguyên lý ánh xạ KKM và định lý điểm bất động Browder-Fan . . . . . . . . . . . . . . . . 40 1.6 Các định lý điểm trùng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 1.7 Các bất đẳng thức dạng Ky Fan . . . . . . . . . . . . . . 46 1.8 Định lý minimax kiểu Sion-Neumann . . . . . . . . . . . 49 4 5 1.9 Định lý điểm bất động dạng Kakutani-Ky Fan trong nửa dàn tôpô . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 2 Bất đẳng thức Ky Fan đa trị và điểm cân bằng Nash đa trị 56 2.1 Bất đẳng thức Ky Fan đa trị . . . . . . . . . . . . . . . . 56 2.2 Định lý điểm bất động dạng Browder-Fan cho họ các ánh xạ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69 2.3 Hệ bất đẳng thức dạng Ky Fan . . . . . . . . . . . . . . 72 2.4 Điểm cân bằng Nash đa trị trong nửa dàn tôpô . . . . . 76 2.5 Sự tồn tại điểm cân bằng Pareto . . . . . . . . . . . . . . 83 3 Tính liên tục và liên thông của tập nghiệm 87 3.1 Mở đầu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 3.2 Tính liên tục của tập các điểm Ky Fan . . . . . . . . . . 92 Kết luận của luận án 101 Danh mục công trình của tác giả có liên quan đến luận án 103 Tài liệu tham khảo 104 6 Một số ký hiệu dùng trong luận án Rn : không gian Euclide n chiều. ∆n : đơn hình n chiều trong Rn với các đỉnh e0 , e1 , ..., en. intC : phần trong của tập C, C : bao đóng của tập C. co{x1 , x2, ..., xn} : bao lồi của n phần tử x1, x2, ..., xn. ∆(A) : bao ∆-lồi của tập hữu hạn A. CO∆ (E) : bao ∆-lồi của tập E (bất kỳ). 2X : họ tất cả các tập con của X. K(X) : họ tất cả các tập con compắc khác rỗng của X. hXi : họ tất cả các tập con hữu hạn khác rỗng của X. [x1, x2] : khoảng thứ tự giữa hai phần tử x1 ≤ x2. sup{x1, x2} : cận trên đúng của hai phần tử x, y. sup A : cận trên đúng của tập hữu hạn A. dom(F ) : miền xác định của ánh xạ đa trị F . H(C, D) : khoảng cách Hausdorff giữa hai tập hợp C, D. Graph(F ) : đồ thị của ánh xạ F . usc : ánh xạ nửa liên tục trên. usco : ánh xạ nửa liên tục trên với giá trị compắc. S(f ) : tập nghiệm của bất đẳng thức Ky Fan suy rộng với ánh xạ f cho trước. e(f ) : tập cốt yếu trong S(f ). Lời mở đầu Một trong những định lý nổi tiếng nhất của Toán học trong thế kỷ trước là nguyên lý điểm bất động Brouwer. Đó là định lý trung tâm của lý thuyết điểm bất động và cũng là một trong những nguyên lý cơ bản của giải tích phi tuyến. Định lý này được Brouwer chứng minh năm 1912, dựa vào một công cụ rất sâu sắc của tôpô là lý thuyết bậc của ánh xạ liên tục nên khá phức tạp. Vì thế, nhiều nhà toán học đã tìm cách chứng minh nguyên lý điểm bất động Brouwer bằng những công cụ đơn giản hơn. Năm 1929, ba nhà toán học người Ba Lan là Knaster, Kuratowski và Mazurkiewicz đã chứng minh được một kết quả quan trọng mang tên "Bổ đề KKM" bằng phương pháp tương đối sơ cấp mà từ đó suy ra được nguyên lý điểm bất động Brouwer. Bổ đề KKM được chứng minh dựa trên một kết quả của Sperner năm 1928 về phép tam giác phân một đơn hình, thuộc lĩnh vực toán học tổ hợp, một lĩnh vực tưởng chừng như không liên quan gì đến lý thuyết điểm bất động. Một điều thú vị nữa là từ nguyên lý điểm bất động Brouwer ta cũng chứng minh được bổ đề KKM, từ đó nguyên lý điểm bất động Brouwer và bổ đề KKM là tương đương với nhau. Từ đây bổ đề KKM đã đặt nền tảng và tạo bước ngoặt lớn cho sự phát triển của 7 8 "Lý thuyết KKM". Mặc dù bổ đề KKM rất quan trọng, vì nó cho ta một chứng minh đơn giản nguyên lý điểm bất động Brouwer nhưng lại hạn chế do chỉ áp dụng được cho các không gian véctơ hữu hạn chiều. Để khắc phục điều này, năm 1961, nhà toán học nổi tiếng Ky Fan đã mở rộng bổ đề KKM cho trường hợp không gian véctơ tôpô bất kỳ. Định lý của Ky Fan ngày nay được gọi là "Nguyên lý ánh xạ KKM". Nguyên lý ánh xạ KKM. Giả sử E là không gian véctơ tôpô bất kỳ, X là tập con khác rỗng của E và F : X → 2E là ánh xạ thỏa mãn (1) F (x) là tập đóng với mọi x ∈ X; (2) co{x1 , x2, ..., xn} ⊂ ∪ni=1F (xi) với mọi {x1, x2, ..., xn} ⊂ X; (3) F (x0) là tập compắc với x0 nào đó thuộc X. Khi đó \ F (x) 6= ∅. x∈X Năm 1972, dựa vào nguyên lý ánh xạ KKM năm 1961, Ky Fan đã chứng minh được một kết quả quan trọng mà sau này người ta gọi là "Bất đẳng thức Ky Fan". Bất đẳng thức Ky Fan. Giả sử E là không gian véctơ tôpô bất kỳ, X là tập con lồi compắc khác rỗng của E và f : X × X → R là hàm số thỏa mãn (1) f (x, x) ≤ 0 với mọi x ∈ X; (2) f (x, y) là tựa lõm theo x với mỗi y cố định; (3) f (x, y) là nửa liên tục dưới theo y với mỗi x cố định. Khi đó tồn tại y ∗ ∈ X sao cho f (x, y ∗) ≤ 0 với mọi x ∈ X. 9 Từ đây, bất đẳng thức Ky Fan trở thành một công cụ quan trọng để nghiên cứu các bài toán như: Tối ưu, bất đẳng thức biến phân, điểm bất động, điểm cân bằng Nash, điểm yên ngựa, ..., chẳng hạn xem [2, 3, 12]. Đến năm 1984, Ky Fan tiếp tục mở rộng nguyên lý ánh xạ KKM và chứng minh một số kết quả quan trọng như: Các định lý ghép đôi (matching) cho phủ đóng hay phủ mở của các tập lồi, các định lý điểm trùng và các định lý tương giao cho các tập với thiết diện lồi. Có thể nói, từ đây nguyên lý ánh xạ KKM đã thu hút nhiều nhà toán học trên thế giới quan tâm và suy ra được các kết quả cơ bản cũng như nhiều kết quả mới khác về một số khía cạnh sau: • Những định lý về sự tồn tại điểm bất động của ánh xạ đơn trị và đa trị liên tục của Brouwer, Schauder, Tikhonov, Ky Fan, ... • Một số định lý về tính chất của tập lồi: Định lý ghép đôi, định lý thiết diện, định lý tương giao, ... • Các bất đẳng thức minimax, các định lý về sự tồn tại nghiệm của bất đẳng thức biến phân, các định lý về sự tồn tại điểm cân bằng Nash, các kết quả về toán kinh tế. Những kết quả quan trọng đó cùng rất nhiều các dạng mở rộng và tương đương đã được tập hợp lại dưới cái tên: Lý thuyết KKM. Lý thuyết này đã được sử dụng rộng rãi như một công cụ hữu ích trong các lĩnh vực như: Lý thuyết điểm bất động, lý thuyết minimax, toán kinh tế, tối ưu hoá, ... 10 Lý thuyết KKM đã được nghiên cứu cho rất nhiều lớp không gian khác nhau. Như chúng tôi đã nói ở trên, Ky Fan là người đặt nền móng cho việc nghiên cứu và phát triển lý thuyết KKM trong các không gian véctơ tôpô. Năm 1983, Lassonde đã chứng minh được định lý dạng KKM trong các không gian "lồi" để sau đó được phát triển bởi rất nhiều nhà toán học. Năm 1987, Horvath đã mở rộng cho trường hợp các c-không gian hay H-không gian. Năm 1991, Park đã nghiên cứu lý thuyết KKM trong một lớp không gian có tên là không gian G-lồi. Đặc biệt, năm 1996, Khamsi đã xây dựng được một dạng siêu lồi của nguyên lý ánh xạ KKM, mở đầu cho việc hình thành lý thuyết KKM trong các không gian metric siêu lồi. Năm 2009, nhiều kết quả mới về "Lý thuyết KKM" trong lớp không gian siêu lồi được công bố trong Luận án tiến sỹ của Lê Anh Dũng, xem [1]. Cũng trong năm 1996, Horvath và Llinares Ciscar [29] đã chứng minh được dạng nguyên lý ánh xạ KKM trong các nửa dàn tôpô và đã thu được một số kết quả bước đầu trong lớp không gian này. Sau đó, năm 2001, Luo [45] đã mở rộng các kết quả của Horvath và Llinares Ciscar đồng thời chứng minh được sự tồn tại điểm cân bằng Nash đơn trị với số người chơi hữu hạn. Các năm 2004, 2006, Luo [46, 47] đã tiếp tục nghiên cứu xa hơn nữa bằng việc mở rộng bất đẳng thức Ky Fan cho trường hợp đa trị. Tuy nhiên các kết quả thu được của Luo vẫn chưa phải là mở rộng thực sự bất đẳng thức Ky Fan trong nửa dàn tôpô. Nhờ các nghiên cứu gần đây của GS. TSKH. Nguyễn Xuân Tấn về ánh xạ đa trị C-liên tục cùng với các kết quả của Thầy và TS. Nguyễn Bá Minh đã gợi ý cho chúng tôi chứng minh được các mở rộng thực sự 11 của bất đẳng thức Ky Fan trong nửa dàn tôpô. Hơn nữa, rất nhiều vấn đề khác về lý thuyết KKM trong nửa dàn tôpô như các định lý ghép đôi, tương giao, định lý điểm bất động BrowderFan với nghịch ảnh đóng, định lý dạng Browder-Fan cho họ các ánh xạ đa trị, điểm cân bằng Nash đa trị cho trường hợp vô hạn người chơi, tính liên tục và liên thông của tập nghiệm, ... vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ. Đó là lý do chúng tôi chọn đề tài "Lý thuyết KKM trong nửa dàn tôpô và ứng dụng" để làm luận án tiến sỹ. Luận án trình bày các nghiên cứu mới về lý thuyết KKM trong các nửa dàn tôpô. Luận án được cấu trúc như sau. Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, luận án chia làm ba chương: Chương 1: Nguyên lý ánh xạ KKM suy rộng và các kết quả liên quan, Chương 2: Bất đẳng thức Ky Fan đa trị và điểm cân bằng Nash đa trị, Chương 3: Tính liên tục và liên thông của tập nghiệm. Ở phần đầu Chương 1, chúng tôi giới thiệu về nửa dàn tôpô và nguyên lý ánh xạ KKM trong lớp không gian này do Horvath và Llinares Ciscar chứng minh năm 1996. Sau đó chúng tôi trình bày các nghiên cứu mới của mình. Mở đầu là một kết quả mở rộng nguyên lý ánh xạ KKM. Sau đó là các hệ quả như định lý ghép đôi, định lý tương giao, định lý điểm bất động Browder-Fan, sự tương đương giữa nguyên lý ánh xạ KKM và định lý điểm bất động Browder-Fan, định lý thiết diện và một số định lý điểm bất động khác cho ánh xạ đa trị, định lý điểm bất động dạng 12 Kakutani-Ky Fan trong nửa dàn. Cuối chương là các bất đẳng thức minimax và định lý minimax dạng Sion-Neumann. Trong Chương 2, chúng tôi trình bày các mở rộng đa trị của bất đẳng thức Ky Fan cho các ánh xạ đa trị C-liên tục trong nửa dàn tôpô. Sau đó chúng tôi chứng minh một định lý điểm bất động dạng Browder-Fan cho họ bất kỳ các ánh xạ Browder và chứng minh sự tồn tại nghiệm của các hệ bất đẳng thức Ky Fan, điểm cân bằng Nash đa trị với số người chơi vô hạn. Cuối chương là sự tồn tại nghiệm tối ưu Pareto của hệ trò chơi đa mục tiêu. Phần cuối cùng của luận án được trình bày trong Chương 3. Trong chương này, trước hết chúng tôi giới thiệu bài toán và trình bày các khái niệm liên quan như điểm cốt yếu, tập cốt yếu, thành phần cốt yếu của tập nghiệm của bất đẳng thức Ky Fan dạng đa trị trong nửa dàn tôpô. Sau đó chúng tôi chứng minh tính nửa liên tục trên của tập nghiệm và sự tồn tại thành phần liên thông cốt yếu của tập nghiệm. Hiện nay, lý thuyết KKM nói chung vẫn đang phát triển không ngừng. Chúng tôi hy vọng rằng luận án này sẽ góp phần làm phong phú thêm lý thuyết KKM trong nửa dàn tôpô và lý thuyết KKM nói chung. Các kết quả của luận án được tác giả công bố và gửi đăng trong năm bài báo trên các tạp chí trong nước và quốc tế. Các kết quả này đã được báo cáo tại Seminar của Phòng Giải tích toán học-Viện Toán học, Bộ môn Giải tích-Trường Đại học Sư phạm Hà Nội và Báo cáo Nghiên cứu sinh hàng năm của Viện Toán học. Luận án được hoàn thành dưới sự hướng dẫn tận tình của thầy giáo, PGS. TSKH. Đỗ Hồng Tân. Tác giả xin bày tỏ lòng kính trọng và biết 13 ơn sâu sắc đến Thầy. Thầy đã truyền thụ kiến thức, từng bước định hướng nghiên cứu, giúp tác giả tiếp cận vấn đề một cách tự nhiên để từ đó có thể chủ động, tự tin trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Tấm gương nghiên cứu khoa học nghiêm túc và sự chỉ bảo ân cần của thầy Đỗ Hồng Tân đã giúp cho tác giả có ý thức trách nhiệm và quyết tâm cao khi hoàn thành luận án của mình. Tác giả cũng xin bày tỏ lòng biết ơn tiến sĩ Charles D. Horvath, Đại học Perpignan (Pháp) đã cung cấp cho tác giả các công trình liên quan đến nửa dàn tôpô. Tác giả xin chân thành cám ơn TS. Nguyễn Thị Thanh Hà, TS. Lê Anh Dũng, TS. Nguyễn Văn Khiêm đã động viên và góp nhiều ý kiến quý báu trong suốt thời gian tác giả tham gia Seminar "Một số vấn đề trong lý thuyết KKM và lý thuyết điểm bất động" do Bộ môn Giải tích, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội tổ chức. Tác giả xin được bày tỏ lòng biết ơn đến GS. TSKH. Nguyễn Xuân Tấn vì những chỉ dẫn tận tình và những ý kiến đóng góp quý báu của Thầy dành cho tác giả trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu. Tác giả xin chân thành cảm ơn GS. TSKH. Phạm Hữu Sách về những nhận xét xác đáng đối với dạng khởi thảo của luận án này. Tác giả xin được nói lời cảm ơn chân thành tới Ban lãnh đạo Viện Toán học, Trung tâm Đào tạo Sau Đại học cùng toàn thể các thầy giáo, cô giáo, cán bộ và nhân viên của Viện Toán học đã tạo điều kiện và giúp đỡ tác giả trong suốt thời gian tác giả hoàn thành luận án của mình. Tác giả xin được bày tỏ sự biết ơn đến Ban giám hiệu Trường Đại học Giao thông Vận tải Hà Nội, các Thầy Cô trong Bộ môn Toán giải 14 tích, Khoa Khoa học cơ bản đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để tác giả hoàn thành tốt nhiệm vụ học tập, nghiên cứu cũng như giảng dạy trong Nhà trường. Xin gửi lời cảm ơn đặc biệt đến toàn thể bạn bè và người thân, những người đã động viên, giúp đỡ tác giả trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án này. Hà Nội, tháng 02 năm 2011 Tác giả Chương 1 Nguyên lý ánh xạ KKM suy rộng và các kết quả liên quan Năm 1996, Horvath và Llinares Ciscar [29] đã chứng minh được dạng nguyên lý KKM trong nửa dàn tôpô. Trong chương này chúng tôi sẽ mở rộng kết quả của Horvath và Llinares Ciscar, từ đó suy ra nhiều kết quả khác như định lý ghép đôi, định lý tương giao dạng Berge-Klee, một số định lý điểm bất động cho ánh xạ đa trị. Một kết quả đáng chú ý là định lý điểm bất động dạng Browder-Fan với nghịch ảnh đóng. Sau cùng là một số kết quả như định lý điểm trùng, bất đẳng thức minimax và định lý minimax dạng Sion-Neumann cho ánh xạ đơn trị. Các kết quả mới của Chương 1 từ Mục 1.3 đến hết chương và được công bố trong bài báo [67]. 1.1 Giới thiệu về nửa dàn tôpô Các định nghĩa và ví dụ sau đây được trích trong bài báo [29]. 15 16 Định nghĩa 1.1.1 Tập sắp thứ tự bộ phận (X, 6) được gọi là nửa dàn trên nếu mỗi cặp phần tử bất kỳ (x, y) đều có cận trên đúng sup{x, y}. Nửa dàn gọi là bị chặn nếu tồn tại phần tử 1 ∈ X sao cho x 6 1 với mọi x ∈ X. Và (X, 6) gọi là nửa dàn tôpô nếu X là một không gian tôpô và ánh xạ X × X → X, (x, y) 7→ sup{x, y} liên tục. Trên đây là định nghĩa của nửa dàn trên. Đương nhiên, ta cũng có thể xét các nửa dàn dưới (mỗi cặp phần tử đều có cận dưới lớn nhất). Nếu (X, 6) là nửa dàn trên và nếu ta đặt quan hệ x1 60 x2 với mọi x2 6 x1 , thì (X, 60) là nửa dàn dưới và ngược lại. Do đó từ nay về sau ta chỉ xét các nửa dàn trên và gọi đơn giản là các nửa dàn. Từ định nghĩa ta dễ dàng thấy rằng mỗi tập con hữu hạn khác rỗng A của nửa dàn X đều có cận trên đúng, kí hiệu bởi sup A. Trong một tập sắp thứ tự bộ phận (X, 6), hai phần tử bất kỳ x1 và x2 không nhất thiết so sánh được với nhau nhưng trong trường hợp x1 6 x2, thì ta đặt [x1, x2] := {y ∈ X : x1 6 y 6 x2} và gọi là một khoảng thứ tự (gọi đơn giản là khoảng). Bây giờ ta giả sử rằng (X, 6) là nửa dàn và A ⊆ X là tập con hữu hạn khác rỗng. Khi đó tập hợp ∆(A) := ∪a∈A [a, sup A] hoàn toàn xác định (gọi là bao ∆-lồi của tập hữu hạn A) và ta có thể dễ dàng thấy rằng nó có những tính chất sau: 1. A ⊆ ∆(A); 17 2. Nếu A ⊆ A0 thì ∆(A) ⊆ ∆(A0). Định nghĩa 1.1.2 Ta nói rằng tập con E ⊆ X là ∆-lồi nếu với mọi tập con hữu hạn khác rỗng A ⊆ E, ta đều có ∆(A) ⊆ E. Ta hãy so sánh khái niệm tính lồi vừa định nghĩa ở trên với tính lồi theo nghĩa thông thường trong không gian véctơ. Nếu V là một không gian véctơ thực và nếu 2V là họ tất cả các tập con của V thì ta có toán tử bao lồi co : 2V → 2V cho tương ứng mỗi tập con A của V với bao lồi của nó, co(A). Hiển nhiên bao lồi có các tính chất sau: (i) A ⊆ co(A), (ii) Nếu A ⊆ A0 thì co(A) ⊆ co(A0 ), (iii) co(co(A)) = co(A). Với một tập con E của V , dễ thấy các khẳng định sau là tương đương: (i) E là tập lồi, (ii) co(E) = E, (iii) Nếu A là một tập con hữu hạn khác rỗng của E thì co(A) ⊆ E. Tiếp theo ta chỉ ra sự khác nhau giữa toán tử ∆ và toán tử bao lồi. Toán tử ∆ chỉ xác định trên các tập con hữu hạn khác rỗng của X, vì vậy đồng nhất thức ∆(∆(A)) = ∆(A) có thể vô nghĩa và ta không thể định nghĩa tập con ∆-lồi E của X là tập thoả mãn ∆(E) = E. Tuy nhiên ta có thể xây dựng một toán tử xác định trên 2E theo cách sau: Giả sử C là họ tất cả các tập con ∆-lồi của nửa dàn X. Nếu (Ei)i∈I T là họ con tuỳ ý của C thì dễ thấy i∈I Ei ∈ C. Giả sử A là tập con tuỳ 18 ý của X, đặt CO∆ (A) := Ta thấy rằng: \  E∈C:A⊆E . (i) A ⊆ CO∆ (A), (ii) Nếu A ⊆ A0 thì CO∆ (A) ⊆ CO∆ (A0), (iii) CO∆ (CO∆ (A)) = CO∆ (A). Hơn nữa, tập con E của X là ∆-lồi nếu và chỉ nếu CO∆ (E) = E. Mặt khác, dễ thấy E là ∆-lồi khi và chỉ khi các điều kiện sau được thoả mãn: (i) Nếu x1, x2 ∈ E thì sup{x1, x2} ∈ E; (ii) Nếu x1, x2 ∈ E và x1 6 x2 thì [x1, x2] ⊆ E. hoặc nếu điều kiện sau đúng: (iii) Nếu x1, x2 ∈ E thì [x1, sup{x1, x2}] ⊆ E. Ví dụ 1.1.1 Trong R2 , ta đặt X := {(x, y) : 0 6 x 6 1, y = 1} ∪ {(x, y) : x = 1, 0 6 y 6 1}. Thứ tự bộ phận trên X là thứ tự bộ phận thông thường của R2 . Khi đó X là nửa dàn tôpô. Hiển nhiên ví dụ trên có thể mở rộng cho trường hợp Rn . Ví dụ 1.1.2 Giả sử (Xi , 6i), i ∈ I, là họ các nửa dàn tôpô và X là không gian tích với tôpô tích X := Y i∈I Xi . 19 Ta đưa vào X quan hệ thứ tự bộ phận như sau: với x, x0 ∈ X = Q i∈I Xi , ta xác định x 6 x0 nếu và chỉ nếu xi 6i x0i với mỗi i ∈ I. Khi đó (X, 6) là nửa dàn tôpô với [sup{x, x0}]i = sup{xi, x0i} với mỗi i ∈ I. Ví dụ 1.1.3 Giả sử (Xi , 6i) là tập sắp thứ tự toàn phần. Khi đó nó là nửa dàn. Hơn nữa, nếu Xi cũng là không gian tôpô và đồ thị của quan hệ 6i là không gian con đóng của Xi × Xi thì (Xi , 6i) là nửa dàn tôpô. Áp dụng cách xây dựng của ví dụ trước cho họ (Xi, 6i ), i ∈ I các tập sắp thứ tự toàn phần, ta có một nửa dàn tôpô. Ví dụ 1.1.4 Không gian C[a, b] là nửa dàn tôpô với quan hệ thứ tự thông thường f ≤ g ⇐⇒ f (x) ≤ g(x), ∀x ∈ [a, b]. Hình 1.1 Như vậy từ hình vẽ ta thấy bao ∆-lồi của hai hàm f và g gồm các phần tử f , g, max{f, g} và mọi hàm h nằm giữa f và max{f, g}, mọi hàm k nằm giữa g và max{f, g}. Ví dụ 1.1.5 Không gian R2 là nửa dàn tôpô với quan hệ thứ tự thông thường x ≤ y ⇐⇒ xi ≤ yi, i = 1, 2. 20 Hình 1.2 Các tập ở Hình 1.2 đều là các tập ∆-lồi. Tuy nhiên tập ở giữa không lồi theo nghĩa thông thường. Ví dụ 1.1.6 Xét đường tròn như hình vẽ đưới đây. Hình 1.3 Ta gọi X := [ACB] ∪ (ADB), ở đây ký hiệu [ACB] để chỉ cung ACB tính cả hai đầu mút A, B và (ADB) chỉ cung ADB không tính hai đầu mút A, B. Xây dựng quan hệ thứ tự trên X: Ở mỗi nhánh cung, ta quy ước chiều tăng là chiều mũi tên như hình vẽ. Như vậy X trở thành tập được sắp thứ tự bộ phận (hai phần tử ở hai nhánh khác nhau không so sánh được với nhau). 21 Vì sup{x, y} = B, với mọi x ∈ [ACB], y ∈ (ADB) nên X là nửa dàn. Mặt khác X là không gian tôpô với tôpô cảm sinh từ R2 . Tuy nhiên, ta sẽ chỉ ra X không phải là nửa dàn tôpô. Thật vậy, lấy dãy {xn} ⊂ (ADB), xn → A (n → +∞). Hiển nhiên: sup{xn, A} = B, sup{A, A} = A. Điều đó chứng tỏ phép toán sup không liên tục. Để khắc phục nhược điểm này, chỉ cần bỏ một cung xung quanh điểm A như sau: Hình 1.4 Khi đó cung [ABC] sẽ là một nửa dàn tôpô. Ta sẽ gặp lại ví dụ này trong Mục 1.9. Kí hiệu ∆n là đơn hình chuẩn n chiều với các đỉnh e0 , ..., en. Nếu J là một tập con khác rỗng của {0, ..., n} thì ta kí hiệu ∆J là bao lồi của các đỉnh {ej : j ∈ J}. Bây giờ, chúng ta xét tính ω-liên thông của các nửa dàn tôpô. Các định nghĩa và kết quả dưới đây được trích trong tài liệu [28].
- Xem thêm -