Thực trạng và giải pháp phát triển dnnn ở việt nam

  • Số trang: 40 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 7 |
  • Lượt tải: 0
nganguyen

Đã đăng 34173 tài liệu

Mô tả:

PhÇn më ®Çu Trong sù nghiÖp ®æi míi ®Ó ®Èy m¹nh CNH-H§H thùc hiÖn chiÕn l­îc ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi cña ®Êt n­íc, c¸c doanh nghiÖp (DN) cã vÞ trÝ , vai trß ®Æc biÖt quan träng trong nÒn kinh tÕ quèc d©n . Nã gãp phÇn ®Èy nhanh tèc ®é ph¸t triÓn cña c¸c ngµnh vµ cña c¶ nÒn kinh tÕ; t¹o thªm hµng ho¸ dÞch vô; t¹o thªm nhiÒu viÖc lµm cho ng­êi lao ®éng ; t¨ng thu nhËp vµ n©ng cao ®êi sèng; t¹o nguån thu quan träng cho ng©n s¸ch nhµ n­íc vµ ®Æc biÖt ®­îc coi lµ “chiÕc ®Öm gi¶m sãc” cña thÞ tr­êng . NhËn thøc ®­îc tÇm quan träng cña c¸c DN, §¶ng vµ nhµ n­íc ta ®· vµ ®ang cã nh÷ng chñ tr­¬ng, chÝnh s¸ch, biÖn ph¸p, ph­¬ng ph¸p qu¶n lÝ nh»m t¨ng c­êng khuyÕn khÝch ®Çu t­ ph¸t triÓn c¸c doanh nghiÖp V&N. Ph¸t triÓn tèt c¸c DN kh«ng nh÷ng gãp phÇn to lín vµo sù ph¸t triÓn kinh tÕ, mµ cßn t¹o sù æn ®Þnh chÝnh trÞ, x· héi trong n­íc. H¬n n÷a c¸c DN V&N cã lîi thÕ lµ chi phÝ ®Çu t­ kh«ng lín dÔ thÝch øng vèi sù thay ®æi cña thÞ tr­êng, phï hîp víi sù qu¶n lÝ cña phÇn lín c¸c chñ doanh nghiÖp ë n­íc ta hiÖn nay. ë mét n­íc mµ phÇn lín lao ®éng lµm n«ng nghiÖp nh­ n­íc ta th× chÝnh DN lµ t¸c nh©n vµ ®éng lùc thóc ®Èy sù nghiÖp chuyÓn ®æi c¬ cÊu kinh tÕ theo h­íng c«ng nghiÖp ho¸ hiÖn ®¹i ho¸. ë n­íc ta, c¸c DN tuy còng ®· cã m«i tr­êng ®Ó ®Çu t­ ph¸t triÓn kh¸ thuËn lîi vµ ®¹t ®­îc nh÷ng kÕt qu¶ nhÊt ®Þnh, song nh÷ng kÕt qu¶ Êy ch­a t­¬ng xøng víi vÞ trÝ vµ vai trß cña DN, do phÇn lín c¸c doanh nghiÖp ®ã võa h×nh thµnh, cßn yÕu kÐm, sù ph¸t triÓn cña chóng cho ®Õn nay vÉn mang tÝnh tù nhiªn, ch­a theo mét chiÕn l­îc víi nh÷ng b­íc ®i phï hîp víi chiÕn l­îc ph¸t triÓn chung cña ®Êt n­íc . Tr­íc t×nh h×nh ®ã vµ ®Ó thùc hiÖn nghÞ quyÕt §¹i héi §¶ng lÇn thø IX nh»m ph¸t huy nh÷ng thÕ m¹nh , tiÒm n¨ng cña c¸c DN , thùc hiÖn CNH ,H§H ®Êt n­íc ,viÖc cô thÓ ho¸ nh÷ng chÝnh s¸ch hç trî nh»m khuyÕn khÝch ®Çu t­ ph¸t triÓn nh÷ng DN ngµy cµng trë thµnh nhu cÇu cÊp thiÕt .§Ó ®ãng gãp phÇn nµo nhá bÐ cña m×nh vµo viÖc t×m kiÕm nh÷ng gi¶i ph¸p tÝch cùc hç 1 trî ph¸t triÓn c¸c DN nh»m thóc ®Èy c¸c doanh nghiÖp nµy ph¸t triÓn , gãp phÇn thùc hiÖn sù CNH,H§H ®Êt n­íc . Do vËy em ®· chän ®Ò tµi : "Thùc tr¹ng vµ gi¶i ph¸p ph¸t triÓn DNNN ë ViÖt Nam". Do thêi gian nghiªn cøu vµ thu thËp tµi liÖu cã h¹n, kinh nghiÖm thùc tÕ cßn h¹n chÕ, vÊn ®Ò nghiªn cøu cßn míi mÎ phong phó vµ rÊt phøc t¹p, th«ng tin l¹i ch­a ®Çy ®ñ vµ b­íc ®Çu míi lµm quen víi c«ng t¸c nghiªn cøu nªn bµi viÕt nµy ch¾c ch¾n sÏ kh«ng khái cã nh÷ng khiÕm khuyÕt. Em hy väng bµi viÕt sÏ phÇn nµo ph¸c th¶o ®­îc nh÷ng nÐt c¬ b¶n nhÊt vÒ thùc tr¹ng ®Çu t­ ph¸t triÓn c¸c DN ë ViÖt Nam trong thêi gian qua, chØ ra nh÷ng yÕu kÐm, v­íng m¾c, tõ ®ã ®­a ra mét sè gi¶i ph¸p vµ kiÕn nghÞ nh»m hç trî cho c¸c DN m¹nh mÏ h¬n trong m«i tr­êng c¹nh tranh kh¾c nghiÖt cña nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng. 2 Ch­¬ng 1 Nh÷ng vÊn ®Ò chung vÒ doanh nghiÖp 1.1.Kh¸i niÖm chung vÒ doanh nghiÖp: DN lµ ®¬n vÞ tæ chøc kinh doanh cã t­ c¸ch ph¸p nh©n nh»m thùc hiÖn c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt, cung øng, trao ®æi hµng hãa vµ dÞch vô trªn thÞ tr­êng ®Ó tèi ®a ho¸ lîi nhuËn cña doanh nghiÖp cña chñ së h÷u tµi s¶n. Qua kh¸i niÖm nµy ta thÊy DN cã c¸c ®Æc ®iÓm sau: -Lµ mét ®¬n vÞ tæ chøc kinh doanh cña nÒn kinh tÕ -Cã ®Þa vÞ ph¸p lý (cã t­ c¸ch ph¸p nh©n) -NhiÖm vô: S¶n xuÊt cung øng, trao ®æi hµng ho¸ dÞch vô trªn thÞ tr­êng -Môc tiªu : Tèi ®a ho¸ lîi nhuËn cho chñ së h÷u tµi s¶n cña doanh nghiÖp th«ng qua tèi ®a ho¸ lîi Ých ng­êi tiªu dïng 1.2.Tiªu thøc x¸c ®Þnh Cã nhiÒu c¸ch ph©n lo¹i doanh nghiÖp : ph©n theo tÝnh chÊt ho¹t ®éng kinh doanh, theo ngµnh nh­: C«ng nghiÖp, th­¬ng m¹i, dÞch vô, n«ng l©m ng­ nghiÖp vv.. ph©n theo quy m« tr×nh ®é s¶n xuÊt kinh (doanh doanh nghiÖp lín, ..) §èi víi DN cÇn ph¶i x¸c ®Þnh vµ ph©n lo¹i theo nh÷ng tiªu thøc riªng míi x¸c ®Þnh ®­îc ®óng b¶n chÊt, vÞ trÝ vµ nh÷ng vÊn ®Ò cã liªn quan ®Õn nã. HiÖn nay trªn thÕ giíi vµ ë ViÖt Nam cßn cã nhiÒu bµn c·i, tranh luËn vµ cã nhiÒu ý kiÕn, quan ®iÓm kh¸c nhau khi ®¸nh gi¸, ph©n lo¹i qui m« DN, nh­ng th­êng tËp trung vµo c¸c tiªu thøc chñ yÕu nh­: vèn, doanh thu, lao ®éng, lîi nhuËn, thÞ phÇn . Cã hai tiªu thøc phæ biÕn th­êng dïng: Tiªu thøc ®Þnh tÝnh vµ tiªu thøc ®Þnh l­îng. Tiªu thøc ®Þnh tÝnh nh­ tr×nh ®é chuyªn m«n ho¸, sè ®Çu mèi qu¶n lÝ vv..Tiªu thøc nµy nªu râ ®­îc b¶n chÊt vÊn ®Ò, song khã x¸c ®Þnh trong thùc tÕ nªn Ýt ®­îc ¸p dông. Tiªu thøc ®Þnh l­îng nh­ sè l­îng lao ®éng, gi¸ trÞ tµi s¶n, doanh thu lîi nhuËn. 3 Ngoµi hai tiªu thøc trªn cßn c¨n cø vµo tr×nh ®é ph¸t triÓn kinh tÕ, tÝnh chÊt ngµnh nghÒ, vïng l·nh thæ, tÝnh lÞch sö.. Nãi chung cã 3 tiªu thøc ®Ênh gi¸ vµ ph©n lo¹i DN: 1.2.1. Quan ®iÓm 1: Tiªu thøc ®¸nh gia xÕp lo¹i DN ph¶i g¾n víi ®Æc ®iÓm tõng ngµnh vµ ph¶i tÝnh ®Õn sè l­îng vèn vµ lao ®éng ®­îc thu hót vµo ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh. C¸c n­íc theo quan ®iÓm nµy gåm NhËt B¶n, Malayxia, Th¸i Lan..v..v..trong bé luËt c¬ b¶n vÒ luËt doanh nghiÖp ë NhËt B¶n qui ®Þnh: Trong lÜnh vùc c«ng nghiÖp vµ chÕ biÕn khai th¸c, c¸c DN lµ nh÷ng doanh nghiÖp thu hót vèn kinh doanh d­íi 100 triÖu Yªn ( t­¬ng ®­¬ng víi kho¶ng 1triÖu USD) . ë Malayxia doanh nghiÖp võa vµ nhá cã vèn cè ®Þnh h¬n 500.000 Ringgit (kho¶ng 145.000 USD) vµ d­íi 50 lao ®éng. 1.2.2. Quan ®iÓm 2: DN ®­îc ®¸nh gi¸ theo ®Æc ®iÓm kinh tÕ kÜ thuËt cña ngµnh tÝnh ®Õn 3 yÕu tè vèn, lao ®éng vµ doanh thu. Theo quan ®iÓm nµy cña §µi Loan lµ n­íc sö dông nã ®Ó ph©n chia DN cã møc vèn d­íi 4 triÖu tÖ §µi Loan (t­¬ng ®­¬ng 1.5 triÖu USD) ,tæng tµi s¶n kh«ng v­ît qu¸ 120 triÖu tÖ vµ thu hót d­íi 50 lao ®éng. 1.2.3. Quan ®iÓm 3: Tiªu thøc ®¸nh gi¸ dùa vµo nghµnh nghÒ kinh doanh vµ sè l­îng lao ®éng .Nh­ vËy theo quan ®iÓm nµy ngoµi tÝnh ®Æc thï cña nghµnh cÇn ®Õn l­îng lao ®éng thu hót .§ã lµ quan ®iÓm cña c¸c n­íc thuéc khèi EC ,Hµn Quèc , Hong Kong v.v... ë Céng hoµ liªn bang §øc c¸c doanh nghiÖp cã d­íi 9 lao ®éng ®­îc gäi lµ doanh nghiÖp nhá, cã tõ 10 ®Õn 499 lao ®éng gäi lµ doanh nghiÖp võa vµ trªn 500 lao ®éng lµ doanh nghiÖp lín. Trong c¸c n­íc kh¸c thuéc EC, c¸c doanh nghiÖp cã d­íi 9 lao ®éng gäi lµ doanh nghiÖp siªu nhá,tõ 10 ®Õn 99 lao ®éng lµ doanh nghiÖp nhá, tõ 100 ®Õn 499 lao ®éng lµ doanh nghiÖp võa vµ c¸c doanh nghiÖp trªn 500 lao ®éng lµ doanh nghiÖp lín. ë ViÖt Nam,cã nhiÒu quan ®iÓm vÒ tiªu thøc ®¸nh gi¸ DN.Theo qui ®Þnh cña chÝnh phñ th× doanh nghiÖp lµ nh÷ng doanh nghiÖp cã sè vèn d­íi 5 tØ ®ång vµ d­íi 20 lao ®éng. 4 Ng©n hµng c«ng th­¬ng ViÖt Nam ®· ph©n lo¹i DN ®Ó thùc hiÖn viÖc cho vay:DN cã vèn ®Çu t­ tõ 5 tØ ®Õn 10 tØ ®ång vµ sè lao ®éng tõ 500 ®Õn 1000 lao ®éng. Héi ®ång liªn minh c¸c hîp t¸c x· ViÖt Nam cho r»ng c¸c DN cã vèn ®Çu t­ tõ 100 ®Õn 300 triÖu ®ång vµ cã lao ®éng tõ 5 ®Õn 50 ng­êi. Theo ®Þa ph­¬ng ë thµnh phè Hå ChÝ Minh x¸c ®Þnh doanh nghiÖp võa lµ nh÷ng doanh nghiÖp cã vèn ph¸p ®Þnh trªn 1 tØ ®ång,lao ®éng trªn 1000 ng­êi vµ doanh thu hµng n¨m trªn 10 tØ ®ång.D­íi 3 tiªu chuÈn trªn c¸c doanh nghiÖp ®Òu xÕp vaß doanh nghiÖp nhá. NhiÒu nhµ kinh tÕ ®Ò xuÊt ph­¬ng ph¸p ph©n lo¹i DN cã vèn ®Çu t­ tõ 100 triÖu ®Õn 300 triÖu ®ång vµ lao ®éng tõ 5 ®Õn 50 ng­êi ,cßn nh÷ng doanh nghiÖp võa cã møc vèn trªn 300 triÖu vµ sè lao ®éng trªn 50 ng­êi. 1.3. Vai trß vµ xu h­íng ph¸t triÓn cña c¸c doanh nghiÖp . 1.3.1. Vai trß: C¸c DN gãp phÇn ®Èy nhanh tèc ®é ph¸t triÓn cña c¸c nghµnh vµ c¶ nÒn kinh tÕ,t¹o thªm nhiÒu hµng ho¸ dÞch vô vµ ®¸p øng ngµy cµng cao nhu cÇu thÞ tr­êng(kh«ng ph¶i nhu cÇu nµo cña doanh nghiÖp lín ®Òu ®¸p øng ®­îc).V× vËy , DN ®­îc coi nh­ lµ “ChiÕc ®Öm gi¶m sãc cña thÞ tr­êng”. C¸c DN cã nh÷ng ®ãng gãp quan träng vµo viÖc gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò x· héi nh­ t¹o nhiÒu viÖc lµm cho ng­êi lao ®éng,cã thÓ sö dông lao ®éng t¹i nhµ, lao ®éng th­êng xuyªn vµ lao ®éng thêi vô;h¹n chÕ tÖ n¹n ,tiªu cùc (Do kh«ng cã viÖc lµm); t¨ng thu nhËp ,n©ng cao chÊt l­îng ®êi sèng ;t¹o nguån thu quan träng cho ng©n s¸ch nhµ n­íc; thu hót nhiÒu nguån vèn nhµn rçi trong d©n c­; khai th¸c ®­îc tiÒm n¨ng s½n cã. C¸c DN ph¸t triÓn trong mèi quan hÖ chÆt chÏ víi c¸c doanh nghiÖp lín, ®ãng vai trß lµm vÖ tinh ,hç trî ,gãp phÇn t¹o mèi quan hÖ víi c¸c lo¹i h×nh doanh nghiÖp ,còng nh­ ®èi víi c¸c thµnh phÇn kinh tÕ kh¸c... DN cã thÓ ph¸t huy ®­îc mäi tiÒm lùc cña thÞ tr­êng trong n­íc vµ ngoµi n­íc (c¶ thÞ tr­êng ngh¸ch) dÔ dµng t¹o ra sù ph¸t triÓn c©n b»ng gi÷a c¸c vïng kinh tÕ trong n­íc . 1.3.2. Xu h­íng ph¸t triÓn Víi vÞ trÝ vµ lîi thÕ cña DN cÇn tËp trung ph¸t triÓn c¸c doanh nghiÖp nµy 5 theo ph­¬ng h­íng “®a h×nh thøc , ®a s¶n phÈm vµ ®a lÜnh vùc”. Chó ý ph¸t triÓn m¹nh h¬n n÷a c¸c DN ho¹t ®éng trong lÜnh vùc s¶n xuÊt vµ chÕ biÕn .Tr­íc ®©y chØ tËp trung vµo dÞch vô th­¬ng m¹i(bu«n b¸n). DN ph¶i lµ n¬i th­êng xuyªn s¸ng t¹o s¶n phÈm ®Ó ®¸p øng mäi nhu cÇu míi. 1.4. C¸c ®Æc tr­ng c¬ b¶n cña doanh nghiÖp ë ViÖt Nam DN cã 5 ®Æc tr­ng c¬ b¶n sau: 1.4.1. H×nh thøc së h÷u Cã ®ñ c¸c h×nh thøc së h÷u: Nhµ n­íc ,tËp thÓ ,t­ nh©n vµ hçn hîp. 1.4.2. H×nh thøc ph¸p lý C¸c DN ®­îc h×nh thµnh theo luËt doanh nghiÖp vµ nh÷ng v¨n b¶n d­íi luËt .§©y lµ nh÷ng c«ng cô ph¸p lý x¸c ®Þnh t­ c¸ch ph¸p nh©n rÊt quan träng ®Ó ®iÒu chØnh hµnh vi c¸c doanh nghiÖp nãi chung trong ®ã cã c¸c DN, ®ång thêi x¸c ®Þnh vai trß cña Nhµ n­íc ®èi víi doanh nghiÖp trong nÒn kinh tÕ. Mét ®iÒu quan träng n÷a ®­îc ph¸p luËt kh¼ng ®Þnh vµ b¶o ®¶m quyÒn lîi cña c¸c doanh nghiÖp (luËt ®Çu t­ n­íc ngoµi söa ®æi,luËt khuyÕn khÝch ®Çu t­ trong n­íc) lµ nhµ n­íc thùc hiÖn hµng lo¹t c¸c biÖn ph¸p hç trî vµ khuyÕn khÝch ®Çu t­ trong n­íc,®Çu t­ n­íc ngoµi nh­ giao hoÆc cho thuª ®Êt ,x©y dùng kÕt cÊu h¹ tÇng c¸c khu c«ng nghiÖp, lËp vµ khuyÕn khÝch quÜ hç trî ®Çu t­ ®Ó cho vay ®Çu t­ trung vµ dµi h¹n ,gãp vèn ,b¶o l·nh tÝn dông ®Çu t­ hç trî t­ vÊn,th«ng tin ®µo t¹o vµ c¸c ­u ®·i kh¸c vÒ tµi chÝnh... Cã thÓ nãi m«i tr­êng ph¸p lý ,m«i tr­êng kinh tÕ còng nh­ m«i tr­êng t©m lý ®ang ®­îc ®æi míi sÏ cã t¸c dông thóc ®Èy vµ ph¸t triÓn m¹nh mÏ c¸c DN, më ra mét triÓn väng cho sù hîp t¸c víi c¸c n­íc trong khu vùc Ch©u ¸ mµ ®Æc biÖt lµ NhËt B¶n. 1.4.3. LÜnh vùc vµ ®Þa bµn ho¹t ®éng DN chñ yÕu ph¸t triÓn ë nghµnh dÞch vô,th­¬ng m¹i(bu«n b¸n).ë lÜnh vùc s¶n xuÊt chÕ biÕn vµ giao th«ng (tËp trung ë 3 ngµnh: X©y dùng, c«ng nghiÖp,n«ng l©m nghiÖp, th­¬ng m¹i ,dÞch vô) ®Þa bµn ho¹t ®éng chñ yÕu ë c¸c thÞ trÊn thÞ tø vµ ®« thÞ. 1.4.4. C«ng nghÖ vµ thÞ tr­êng C¸c DN phÇn lín cã n¨ng lùc tµi chÝnh rÊt thÊp,cã c«ng nghÖ thiÕt bÞ l¹c hËu,chñ yÕu sö dông lao ®éng thñ c«ng.S¶n phÈm cña c¸c DN hÇu hÕt tiªu 6 thô ë thÞ tr­êng néi ®Þa,chÊt l­îng s¶n pÈm kÐm;mÉu m· ,bao b× cßn ®¬n gi¶n,søc c¹nh tranh yÕu.Tuy nhiªn cã mét sè Ýt DN ho¹t ®éng trong lÜnh vùc chÕ biÕn n«ng l©m h¶i s¶n cã s¶n phÈm xuÊt khÈu víi gi¸ trÞ kinh tÕ cao. 1.4.5. Tr×nh ®é tæ chøc qu¶n lý Tr×nh ®é tæ chøc qu¶n lý vµ tay nghÒ cña ng­êi lao ®éng cßn thÊp vµ yÕu(thuª lao ®éng th­êng xuyªn vµ thêi vô th­êng ch­a qua líp ®µo t¹o,båi d­ìng ). HÇu hÕt c¸c DN ho¹t ®éng ®éc lËp ,viÖc liªn doanh liªn kÕt cßn h¹n chÕ vµ cã nhiÒu khã kh¨n. 1.5. Nh÷ng lîi thÕ vµ bÊt lîi cña doanh nghiÖp : 1.5.1. Lîi thÕ DN dÔ dµng khëi sù vµ ho¹t ®éng nh¹y bÐn theo c¬ chÕ thÞ tr­êng do vèn Ýt,lao ®éng kh«ng ®ßi hái chuyªn m«n cao,dÔ ho¹t ®éng còng nh­ dÔ rót lui ra khái lÜnh vôc kinh doanh.NghÜa lµ “®¸nh nhanh th¾ng nhanh vµ chuyÓn h­íng nhanh”.Víi ®Æc tÝnh chu kú s¶n phÈm ng¾n,c¸c doanh nghiÖp cã thÓ sö dông vèn tù cã ,vay m­în b¹n bÌ ,c¸c tæ chøc tÝn dông ®Ó khëi sù doanh nghiÖp.Tæ chøc qu¶n lý trong c¸c DN còng rÊt gän nhÑ,v× vËy khi gÆp khã kh¨n ,néi bé doanh nghiÖp dÔ dµng bµn b¹c ®i ®Õn thèng nhÊt. DN dÔ ph¸t huy b¶n chÊt hîp t¸c s¶n xuÊt.Mçi doanh nghiÖp chØ s¶n xuÊt mét vµi chi tiÕt hay mét vµi c«ng ®o¹n cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt mét s¶n phÈm hoµn chØnh.Nguy c¬ nhËp cuéc lu«n ®e do¹ , v× v¹y c¸c doanh nghiÖp ph¶i tiÕn hµnh hîp t¸c s¶n xuÊt ®Ó tr¸nh bÞ ®µo th¶i.H×nh thøc th­êng thÊylµ t¹i c¸c n­íc trªn thÕ giíi c¸c DN th­êng lµ c¸c doanh nghiÖp vÖ tinh cho c¸c doanh nghiÖp lín . DN dÔ dµng thu hót lao ®éng víi chi phÝ thÊp do ®ã t¨ng hiÖu suÊt sö dông vèn.§ång thêi do tÝnh dÔ dµng thu hót lao ®éng nªn c¸c DN gãp phÇn ®¸ng kÓ t¹o c«ng ¨n viÖc lµm ,gi¶m bít thÊt nghiÖp cho x· héi. DN cã thÓ sö dông lao ®éng t¹i nhµ do ®ã gãp phÇn t¨ng thªm thu nhËp cho mét bé phËn d©n c­ cã møc sèng thÊp . DN th­êng sö dông nguyªn liÖu s½n cã t¹i ®Þa ph­¬ng .T¹i c¸c doanh nghiÖp Ýt x¶y ra xung ®ét gi÷a ng­êi lao ®éng vµ ng­êi sö dông lao ®éng. Chñ doanh nghiÖp cã ®iÒu kiÖn ®i s©u ,®i s¸t t×nh h×nh s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp còng nh­ cã thÓ hiÓu râ t©m t­ nguyÖn väng cña tõng lao ®éng.Gi÷a chñ vµ ng­êi lµm c«ng cã nh÷ng t×nh c¶m g¾n bã , Ýt cã kho¶ng 7 c¸ch nh­ víi c¸c doanh nghiÖp lín , nÕu x¶y ra xung ®ét th× còng dÔ gi¶i quyÕt . DN cã thÓ ph¸t huy tiÒm lùc cña thÞ tr­êng trong n­íc .N­íc ta ®ang ë trong giai ®o¹n h¹n chÕ nhËp khÈu , v× vËy c¸c doanh nghiÖp cã c¬ héi ®Ó lùa chän c¸c mÆt hµng s¶n xuÊt thay thÕ ®­îc hµng nhËp khÈu víi chi phÝ thÊp vµ vèn ®Çu t­ thÊp.S¶n phÈm lµm ra víi chÊt l­îng ®¶m b¶o nh­ng l¹i hîp víi tói tiÒn cña ®¹i bé phËn d©n c­,tõ ®ã n©ng cao n¨ng lùc s¶n xuÊtvµ søc mua cña thÞ tr­êng. Cuèi cïng DN cßn lµ n¬i ®µo luyÖn c¸c nhµ doanh nghiÖp vµ cßn lµ c¸c c¬ së kinh tÕ ban ®Çu ®Ó ph¸t triÓn thµnh c¸c doanh nghiÖp lín.Thùc tÕ cho thÊy nhiÒu doanh nghiÖp ®øng ®Çu c¸c ngµnh cña quèc gia hay liªn quèc gia ®Òu khëi ®Çu tõ nh÷ng doanh nghiÖp rÊt nhá. 1.5.2. BÊt lîi DN khã kh¨n trong ®Çu t­ c«ng nghÖ míi , ®Æc biÖt lµ c«ng nghÖ ®ßi hái vèn ®Çu t­ lín , tõ ®ã ¶nh h­ëng ®Õn n¨ng suÊt vµ hiÖu qu¶, h¹n chÕ søc c¹nh tranh trªn thÞ tr­êng. Cã nhiÒu h¹n chÕ vÒ ®µo t¹o c«ng nh©n vµ chñ doanh nghiÖp dÉn ®Õn tr×nh ®é thµnh th¹o cña c«ng nh©n vµ tr×nh ®é qu¶n lý cña doanh nghiÖp ë møc ®é thÊp . C¸c DN th­êng bÞ ®éng trong c¸c quan hÖ thÞ tr­êng,kh¶ n¨ng tiÕp thÞ,khã kh¨n trong viÖc thiÕt lËp vµ më réng hîp t¸c víi bªn ngoµi....Ngoµi ra do nÒn kinh tÕ n­íc ta cßn khã kh¨n vµ chËm ph¸t triÓn, ®Æc biÖt lµ giai ®o¹n chuyÓn sang nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng, tr×nh ®é qu¶n lý cña nhµ n­íc cßn h¹n chÕ cho nªn c¸c doanh nghiÖp cßn béc lé nh÷ng khiÕm khuyÕt trong ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh: Kh«ng ®¨ng kÝ kinh doanh ,trèn thuÕ… Lµm hµng gi¶, kÐm chÊt l­îng , gian lËn th­¬ng m¹i Ho¹t ®éng ph©n t¸n khã qu¶n lÝ Kh«ng tu©n theo ph¸p luËt hiÖn hµnh ..v..v.. 1.6.C¸c nh©n tè ¶nh h­ëng ®Õn sù ph¸t triÓn c¸c doanh nghiÖp 1.6.1.C¸c nh©n tè thuéc nÒn kinh tÕ quèc d©n N­íc ta ®ang trong qu¸ tr×nh hoµ nhËp víi c¸c n­íc trong khu vùc vµ 8 trªn thÕ giíi th«ng qua viÖc tham gia khèi ASEAN vµ c¸c tæ chøc trong khu vùc vµ quèc tÕ kh¸c.§©y võa lµ mét th¸ch thøc,võa lµ mét c¬ héi ,mét ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam , trong ®ã cã DN , thuËn lîi lµ ë chç nhê ®ã doanh nghiÖp ViÖt Nam cã c¬ héi tiÕp cËn víi thÕ giíi bªn ngoµi ®Ó thu nhËn th«ng tin , ph¸t triÓn c«ng nghÖ , t¨ng c­êng hîp t¸c cïng cã lîi.Tuy nhiªn cïng víi sù hoµ nhËp vµo khu vùc th× sù b¶o hé s¶n xuÊt trong n­íc th«ng qua c¸c hµng rµo thuÕ quan vµ phi thuÕ quan sÏ gi¶m dÇn ®Õn møcbÞ xo¸ bá hoµn toµn,trong khi kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam trªn thÞ tr­êng quèc tÕ cßn rÊt h¹n chÕ.NÕu kh«ng v­ît qua ®­îc thö th¸ch nµy ®Ó tr­ëng thµnh th× c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam sÏ khã tån taÞ ngay c¶ trªn chÝnh thÞ tr­êng trong n­íc , ch­a nãi ®Õn thÞ tr­êng n­íc ngoµi. Chóng ta ®ang x¸c ®Þnh vèn tr«ng n­íc lµ quyÕt ®Þnh , vèn n­íc ngoµi lµ quan träng , hiÖn nay vµ trong nh÷ng n¨m tíi sÏ cã sù mÊt c©n ®èi lín gi÷a nhu cÇu vÒ vèn vµ kh¶ n¨ng vÒ vèn ®Çu t­ ë kh¾p c¸c n­íc .V× vËy viÖc tiÕp thu vèn n­íc ngoµi vµo ViÖt Nam lµ khã kh¨n, ®ßi hái ph¶i huy ®éng vèn ë trong n­íc vµ nhµ n­íc ta sÏ tiÕp tôc dµnh cho c¸c DN sù chó ý thÝch ®¸ng nh»m thu hót mäi nguån lùc. Chóng ta ®ang tiÕp tôc ®æi míi toµn bé nÒn kinh tÕ theo h­íng x©y dùng mét nÒn kinh tÕ hµng ho¸ nhiÒu thµnh phÇn theo c¬ chÕ thÞ tr­êng , cã sù qu¶n lý cña nhµ n­íc .Trong nh÷ng n¨m võa qua ,thùc hiÖn chñ tr­¬ng nµy nÒn kinh tÕ n­íc ta ®· cã nh÷ng biÕn ®æi ®¸ng kÓ.§Õn nay tuy vÉn ch­a tho¸t khái lµ mét n­íc nghÌo , nh­ng ®· v­ît qua ®­îc giai ®oan khñng ho¶ng.NÒn kinh tÕ ®ang t¨ng tr­ëng liªn tôc, l¹m ph¸t ®­îc kiÒm chÕ, gi¸ trÞ ®ång tiÒn trong n­íc t­¬ng ®èi æn ®Þnh...§i ®«i víi nã lµ c¸c chÝnh s¸ch cña nhµ n­íc ngµy cµng hoµn thiÖn, t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho c¸c doanh nghiÖp ( ®Æc biÖt lµ DN) * DN ®­îc ­u tiªn ®Çu t­ ph¸t triÓn trªn c¬ së thÞ tr­êng trong mét sè ngµnh cã lùa chän lµ : +C¸c ngµnh s¶n xuÊt hµng tiªu dïng , hµng thay thÕ nhËp khÈu vµ hµng xuÊt khÈu + C¸c ngµnh t¹o ®Çu vµo cho c¸c doanh nghiÖp +C¸c ngµnh thuéc lÜnh vùc c«ng nghiÖp n«ng th«n 9 -¦u tiªn ®Çu t­ ph¸t triÓn DN ë n«ng th«n, c«ng nghiÖp vµ c¸c ngµnh dÞch vô,coi DN lµ bé phËn quan träng nhÊt cña chiÕn l­îc CNH-H§H n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n - DN ®­îc khuyÕn khÝch ph¸t triÓn trong mét sè ngµnh nhÊt ®Þnh mµ c¸c doamh mghiÖp lín kh«ng cã lîi thÕ tham gia -§Çu t­ ph¸t triÓn DNtrong mèi liªn kÕt chÆt chÏ víi c¸c doanh nghiÖp lín -Ph¸t triÓn mét sè khu c«ng nghiÖp tËp trung ë c¸c thµnh phè lín dµnh riªng cho DN. 1.6.2.C¸c nh©n tè quèc tÕ Tõ n¨m 1997 ®Õn nay cuéc khñng ho¶ng tµi chÝnh tiÒn tÖ ®· t¸c ®éng rÊt m¹nh ®Õn sù ph¸t triÓn kinh tÕ ë c¸c n­íc trong khu vùc trong ®ã cã ViÖt Nam .V× cuéc khñng ho¶ng mµ c¸c nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi ®· rót ra khái dù ®Þnh ®Çu t­,hµng ho¸ s¶n xuÊt ra trong n­íc khã cã thÓ c¹nh tranh ®­îc trªn thÞ tr­êng.Cho ®Õn thêi ®iÓm nµy cuéc khñng ho¶ng ®· t¹m thêi l¾ng xuèng nh­ng hËu qu¶ nã ®Ó l¹i th× vÉn cßn vµ rÊt khã kh¾c phôc. MÆt kh¸c trong khu vùc vµ trªn thÕ giíi xuÊt hiÖn nhiÒu n­íc cã ®iÒu kiÖn thuËn lîi h¬n ViÖt Nam .§iÒu ®ã ®· lµm cho c¸c nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi kh«ng chó ý ®Õn m«i tr­êng cña ViÖt Nam n÷a vµ hä kh«ng ®Çu t­ ë ViÖt Nam. 1.7.TÝnh tÊt yÕu ph¶i ®Çu t­ vµ ph¸t triÓn DN 1.7.1.§Çu t­ ph¸t triÓn DN chÝnh lµ ®Ó huy ®éng mäi nguån vèn, t¹o thªm nhiÒu viÖc lµm, gãp phÇn thùc hiÖn chiÕn l­îc CNH-H§H ®Êt n­íc N­íc ta lµ n­íc ®ang ph¸t triÓn, chóng ta ®ang cÇn nhiÒu vèn ®Ó ®Çu t­,nhµ n­íc chØ cã kh¶ n¨ng dïng ng©n s¸ch ®Ó ®Çu t­ vµo c¬ së h¹ tÇng lµ chÝnh.C¸c ngµnh s¶n xuÊt cÇn ®­îc ®Çu t­ tõ c¸c nguån kh¸c ,ph¸t triÓn DN chÝnh lµ c¸ch huy ®éng thªm c¸c nguån vèn ®Çu t­ cña nh©n d©n ,®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ.N­íc ta l¹i ®ang rÊt thõa lao ®éng mµ DN l¹i rÊt cã ­u thÕ trong viÖc t¹o viÖc lµm v× :vèn ®Çu t­ cho mçi chç lµm thÊp h¬n ,t¹o ra viÖc lµm míi nhanh chãng h¬n so víi doanh nghiÖp lín,tæng vèn ®Çu t­ kh«ng qu¸ lín nªn tÝnh kh¶ thi cao,cã thÓ ph¸t triÓn ë mäi n¬i ®Ó thu hót lao ®éng,yªu cÇu vÒ tay nghÒ tr×nh ®é lao ®éng kh«ng cao.Do ®ã, ph¸t triÓn DN lµ rÊt thÝch 10 hîp víi hoµn c¶nh cña ViÖt Nam hiÖn nay. §Çu t­ ph¸t triÓn DN chÝnh lµ c¸ch ®Ó thùc hiÖn CNH-H§H n«ng th«n, chuyÓn dÇn lao ®éng s¶n xuÊt n«ng nghiÖp sang c¸c ngµnh c«ng nghiÖp cã quy m« ®­îc ph¸t triÓn ë vïng n«ng th«n, chuyÓn dÇn lao ®éng s¶n xuÊt n«ng nghiÖp sang c¸c ngµnh c«ng nghiÖp cã quy m« ®­îc ph¸t triÓn ë vïng n«ng th«n tr¸nh g©y sø Ðp vÒ lao ®éng , viÖc lµm vµ c¸c vÊn ®Ò x· héi do t×nh tr¹ng di c­ vµo c¸c thµnh phè vµ trung t©m t¹o nªn. 1.7.2.§Çu t­ ph¸t triÓn DN t¹o ra sù n¨ng ®éng ,linh ho¹t cho toµn bé nÒn kinh tÕ, trong viÖc thÝch nghi víi nh÷ng thay ®æi cña thÞ tr­êng trong n­íc vµ quèc tÕ C¸c DN cã ­u thÕ lµ n¨ng ®éng, dÔ thay ®æi c¬ cÊu s¶n xuÊt , thÝch øng nhanh víi t×nh h×nh, ®ã lµ nh÷ng yÕu tè rÊt quan träng trong kinh tÕ thÞ tr­êng ®Ó ®¶m b¶o kh¶ n¨ng c¹nh tranh vµ tÝnh hiÖu qu¶ cña s¶n xuÊt kinh doanh.§Çu t­ ph¸t triÓn DN cßn ®Èy nhanh qu¸ tr×nh hoµ nhËp cña n­íc ta víi c¸c n­íc trong khu vùc vµ trªn thÕ giíi. 1.7.3.§Çu t­ ph¸t triÓn DN lµ nh»m ®¶m b¶o sù c¹nh tranh trong nÒn kinh tÕ C¹nh tranh lµ søc sèng lµ ®éng lùc vµ lµ mét ®Æc tr­ng c¬ b¶n cña kinh tÕ thÞ tr­êng so víi c¬ chÕ kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung.§Ó c¹nh tranh th× trªn thÞ tr­êng ph¶i cã nhiÒu chñ thÓ tham gia ,trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng tù do , c¸c doanh nghiÖp, tËp ®oµn lín lu«n cã xu h­íng bµnh tr­íng, th«n tÝnh c¸c doanh nghiÖp nhá.§Ó tr¸nh bÞ th«n tÝnh trong ®iÒu kiÖn nh­ vËy, c¸c DN còng cã xu thÕ liªn kÕt l¹i ®Ó trë thµnh c¸c doanh nghiÖp lín h¬n nh»m c¹nh tranh trªn thÞ tr­êng. KÕt qu¶ lµ nÒn kinh tÕ chiÕm ®a sè nh÷ng chñ thÓ ®éc quyÒn do ®ã ho¹t ®éng kÐm hiÖu qu¶ vµ ng­êi tiªu dïng bÞ thiÖt h¹i.Ph¸t triÓn DN chÝnh lµ ®Ó duy tr× sù c¹nh tranh cÇn thiÕt trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng, tr¸nh nh÷ng mÐo mã do ®éc quyÒn g©y ra, duy tr× ®­îc tÝnh n¨ng ®éng vµ linh ho¹t cña c¸c chñ thÓ trong mét m«i tr­êng kinh doanh mµ tÝnh n¨ng ®éng vµ linh ho¹t cã vai trß quyÕt ®Þnh cho sù sèng cßn cña mét doanh nghiÖp. 11 Ch­¬ng 2 Thùc tr¹ng ph¸t triÓn doanh nghiÖp ë ViÖt Nam 2.1.§¸nh gi¸ kh¸i qu¸t HiÖn nay ë n­íc ta c¸c DN tuyÓn dông gÇn 1 triÖu lao ®éng, chiÕm gÇn mét nöa (49%) lùc l­îng lao ®éng trong tÊt c¶ c¸c lo¹i h×nh doanh nghiÖp .C¸c DN chiÕm 65,9% so víi tæng sè doanh nghiÖp nhµ n­íc, chiÕm 33,6% so víi doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t­ ë n­íc ngoµi. S¶n phÈm cña khu vùc kinh tÕ t­ nh©n (hÇu hÕt lµ DN ) kho¶ng 25-28% GDP. Nép ng©n s¸ch, chØ tÝnh riªng kho¶n thu thuÕ c«ng,th­¬ng nghiÖp ngoµi quèc doanh hµng n¨m b»ng 30% thu thuÕ tõ kinh tÕ quèc doanh (kho¶ng 8000 tû ®ång n¨m 1999). DN chiÕm kho¶ng 31% gi¸ trÞ s¶n xuÊt toµn ngµnh c«ng nghiÖp h»ng n¨m .ChiÕm 78% tæng møc b¸n lÎ cña ngµnh th­¬ng nghiÖp vµ 64% tæng l­îng vËn chuyÓn hµnh kh¸ch vµ hµng ho¸. Gãp phÇn chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ , t¨ng hiÖu qu¶ kinh tÕ ,t¨ng tèc ®é ¸p dông c«ng nghÖ míi trong s¶n xuÊt. 2.1.1. Quy m« vèn Theo tÝnh to¸n cña c¸c nhµ nghiªn cøu kinh tÕ, em thÊy trong thêi gian qua , c¸c DN ph¸t triÓn rÊt m¹nh mÏ , sè l­îng c¸c doanh nghiÖp t¨ng nh­ng hÇu hÕt ®ã lµ c¸c doanh nghiÖp cã quy m« vèn kh«ng lín nªn nguån vèn ®Çu t­ hµng n¨m cã t¨ng m¹nh vÒ tèc ®é nh­ng vÒ gi¸ trÞ tuyÖt ®èi th× kh«ng lín l¾m. Theo sè liÖu tÝnh to¸n gÇn ®©y nhÊt cña Bé kÕ ho¹ch vµ ®Çu t­ th× tÝnh tõ ngµy 1/1/1992 ®Õn 31/12/1997 ®· cã 38.423 doanh nghiÖp ®­îc thµnh lËp theo LuËt c«ng ty vµ LuËt doanh nghiÖp t­ nh©n víi tæng sè vèn ®Çu t­ lªn tíi 84.396 tû VND. N¨m 1993 lµ n¨m t¨ng nhanh nhÊt vÒ c¶ sè l­îng vµ chÊt l­îng vèn ®Çu t­. Møc vèn ®Çu t­ n¨m 1993 lµ 21.221 tØ ®ång ®· t¨ng 13.519 tØ ®ång so víi n¨m 1992 t­¬ng øng víi tèc ®é t¨ng so víi n¨m 1992 lµ 275%. Tõ n¨m 1993 ®Õn nay, nh×n chung hµng n¨m nÒn kinh tÕ còng thu thªm ®­îc l­îng vèn kh«ng nhá. Tuy nhiªn møc ®é t¨ng thªm cã gi¶m dÇn bëi nh÷ng n¨m ®Çu ph¸t triÓn, nhiÒu nhµ ®Çu t­ thÊy c¬ chÕ chÝnh s¸ch th«ng tho¸ng, 12 thÊy ®Çu t­ vµo ®ã thuËn l¬i , nh­ng sau vµi n¨m ®i vµo ho¹t ®éng nhiÒu doanh nghiÖp lµm ¨n kh«ng hiÖu qu¶, kh«ng ®øng v÷ng ®­îc trong m«i tr­êng c¹nh tranh khèc liÖt cña c¬ chÕ thÞ tr­êng, mét sè doanh nghiÖp ®· bÞ ph¸ s¶n, lµm cho mét sè nhµ ®Çu t­ gi¶m sót lßng tin vµo c¸c doanh nghiÖp nµy. MÆt kh¸c lóc nµy, thÞ tr­êng trong nh÷ng lÜnh vùc bÐo bë ®· dÇn dÇn bÞ thu hÑp, nhu cÇu vèn cho c¸c ho¹t ®éng kinh doanh ng¾n h¹n chíp nho¸ng ®· t­¬ng ®èi b·o hßa. Tuy nhiªn do vèn nhu cÇu dµi h¹n cho nªn nÒn kinh tÕ vÉn cßn rÊt cao. Còng trong thêi gian nµy, Nhµ n­íc ®· cã chñ tr­¬ng s¾p xÕp l¹i c¸c doanh nghiÖp Nhµ n­íc, do ®ã ®· rÊt h¹n chÕ viÖc thµnh lËp míi c¸c doanh nghiÖp cã qui m« võa vµ nh, do ®ã vèn ®Çu t­ cña Nhµ n­íc vµo khu vùc nµy gi¶m. ChÝnh v× vËy mµ ®ång vèn ®Çu t­ vµo c¸c DN cã xu h­íng gi¶m vµ ®Õn n¨m 1997 con 9.612 tØ ®ång. 2.1.2 C¬ cÊu vèn ®Çu t­: a. C¬ cÊu vèn ®Çu t­ ph©n chia theo lo¹i h×nh doanh nghiÖp: Qua sè liÖu nghiªn cøu cho thÊy n¨m 1991 vèn dµnh cho doanh nghiÖp Nhµ n­íc chiÕm 1.428 tØ ®ång trong tæng sè vèn ®Çu t­ c¶ n¨m lµ 1.543 tØ ®ång, t­¬ng ®­¬ng 93.57% tæng vèn ®Çu t­ trong n¨m. Nh­ng ®Õn n¨m 1994, c¬ cÊu nµy ®· thay ®æi theo h­íng gi¶m dÇn tØ träng vèn cña c¸c doanh nghiÖp Nhµ n­íc chuyÓn sang t¨ng dÇn vèn ®Çu t­ cña c¸c thµnh phÇn kinh tÕ kh¸c. Tõ 6,4% n¨m 1991 ®Õn n¨m 1994 t¨ng lªn 14,2% trong ®ã doanh nghiÖp Nhµ n­íc vµ c¸c c«ng ty TNHH t¨ng m¹nh nhÊt. §Õn n¨m 1997 møc vèn cña doanh nghiÖp t­ nh©n ®· chiÕm tíi 18,6% t¨ng vèn ®Çu t­ trong n¨m vµ ng­îc l¹i nguån vèn cña Nhµ n­íc gi¶m tõ 17.420 tØ n¨m 1994 xuèng cßn 7.828 tØ n¨m 1997 hay tØ träng gi¶m tõ 93.5% n¨m 1991 xuèng 85,8% n¨m 1994 vµ xuèng 81,4% n¨m 1997. HiÖn nay, Nhµ n­íc ta vÉn ®ang tiÕn hµnh s¾p xÕp l¹i c¸c doanh nghiÖp Nhµ n­íc, xu h­íng chØ gi÷ l¹i c¸c doanh nghiÖp ®ãng vai trß then chèt trong nÒn kinh tÕ hay nh÷ng doanh nghiÖp mµ t­ nh©n kh«ng tham gia ®­îc hoÆc t­ nh©n ho¹t ®éng kh«ng cã hiÖu qu¶ nªn trong nh÷ng n¨m tíi tØ träng vèn thuéc së h÷u Nhµ n­íc sÏ tiÕp tôc gi¶m vµ thay vµo ®ã lµ sù t¨ng thªm m¹nh mÏ vÒ vèn cña c¸c thµnh phÇn kinh tÕ kh¸c. 13 b. C¬ cÊu vèn ®Çu t­ ph¸t triÓn doanh nghiÖp cho ngµnh kinh tÕ: Qua tµi liÖu em thÊy, vèn ®Çu t­ cña c¸c DN trong 6 n¨m (1992-1997) tËp trung chñ yÕu vµo lÜnh vùc th­¬ng m¹i - dÞch vô vµ c«ng nghiÖp chÕ biÕn. Riªng trong hai lÜnh vùc nµy sè doanh nghiÖp chiÕm 77,2% vµ vèn ®Çu t­ chiÕm 69,2% tæng sè vèn ®Çu t­ c¶ thêi kú. Sau ®ã lµ tËp trung vèn cho ngµnh x©y dùng chiÕm 4.338 tØ ®ång t­¬ng øng 15,6% tæng sè vèn ®Çu t­ c¶ thêi kú. ChØ cßn l¹i mét l­îng vèn nhá cho c¸c ngµnh kh¸c, ®iÒu ®ã chøng tá c¬ cÊu ph©n bè doanh nghiÖp vµ ph©n bæ vèn ®Çu t­ lµ ch­a hîp lý. §ßi hái Nhµ n­íc cÇn cã nh÷ng chÝnh s¸ch thÝch hîp ®Ó thu hót vèn ®Çu t­ cho c¸c ngµnh kh¸c. §©y lµ mét h¹n chÕ cho trong thùc tr¹ng ®Çu t­ ph¸t triÓn cña c¸c hÖ thèng c¸c DN, nã ®· phÇn nµo h¹n chÕ vai trß cña khu vùc kinh tÕ nµy trong toµn bé nªn kinh tÕ quèc d©n. §iÒu ®ã cßn ph¶n ¸nh sù bÊt cËp trong c¸c chÝnh s¸ch cña Nhµ n­íc. Nhµ n­íc vÉn ch­a h­íng ®­îc nhµ ®Çu t­ bá tiÒn vµo nh÷ng lÜnh vùc kh«ng chØ mang l¹i lîi Ých cho nhµ ®Çu t­ mµ cßn cho nªn kinh tÕ. c. Nguån h×nh thµnh vèn ®Çu t­: Nh­ ta ®· biÕt, nguån vèn ®Çu t­ cã thÓ h×nh thµnh tõ nguån vèn trong n­íc vµ nguån vèn tõ n­íc ngoµi. V× sè l­îng c¸c DN cã vèn ®Çu t­ n­íc ngoµi chiÕm tØ lÖ nhá trong tæng sè doanh nghiÖp ë n­íc ta. Do vËy ë ®©y ta chØ nghiªn cøu c¸c DN cã nguån vèn ®Çu t­ trong n­íc. Nguån vèn ®Çu t­ trong n­íc còng ®­îc chia ra thµnh nguån vèn tõ ng©n s¸ch, vèn tù cã cña doanh nghiÖp, vèn tù cã cña t­ nh©n, hé gia ®×nh vµ vèn cña c¸c tæ chøc tÝn dông Víi doanh nghiÖp Nhµ n­íc th× nguån vèn tr­íc ®©y chñ yÕu lµ do ng©n s¸ch Nhµ n­íc cÊp, nh­ng kÓ tõ khi chuyÓn sang h¹ch to¸n kinh doanh ®éc lËp th× nguån vèn cña c¸c doanh nghiÖp Nhµ n­íc kinh doanh th­êng ®­îc huy ®éng tõ ng©n s¸ch Nhµ n­íc 30%, vèn tÝn dông 45%, vµ vèn tù cã cña doanh nghiÖp kho¶ng 25% Víi c¸c doanh nghiÖp t­ doanh th× hoµn toµn ph¶i kinh doanh theo h×nh thøc h¹ch to¸n kinh doanh ®éc lËp. Nguån vèn ®Ó ®Çu t­ cña c¸c doanh nghiÖp chñ yÕu lµ do sù vay m­în cña b¶n th©n chñ ®Çu t­. Nguån vèn nµy ®­îc huy ®éng tõ c¸c th©n h÷u, b¹n bÌ th«ng qua h×nh thøc ®i vay m­în víi 14 l·i suÊt tháa thuËn. ChÝnh v× h×nh thøc nµy tuy ®· huy ®éng ®­îc nguån vèn nhµn rçi rÊt lín trong d©n mµ kÕt qu¶ lµm cho thÞ tr­êng bÞ lòng ®o¹n trong nh÷ng n¨m võa qua do sù kiÓm so¸t thiÕu chÆt chÏ cña Nhµ n­íc. NhiÒu ng­êi ®· bÞ mÊt c¸c kho¶n tiÒn rÊt lín do c¸c con nî cña hä – c¸c c«ng ty lµm ¨n kh«ng hiÖu qu¶ bÞ ph¸ s¶n mµ còng chÝnh ®iÒu nµy lµm cho nguån vèn ®Çu t­ cho n¨m 1994 bÞ gi¶m sót. Ngoµi ra cßn nguån vèn tÝn dông vay ng©n hµng nµy cßn rÊt h¹n chÕ v× ®Ó ®­îc vay ph¶i tr¶i qua nhiÒu thñ tôc nghiªm ngÆt, phiÒn hµ vµ thÕ chÊp chÆt chÏ, doanh nghiÖp ph¶i cã luËn chøng cô thÓ cña ph­¬ng ¸n kinh doanh míi ®­îc vay vèn. §©y chÝnh lµ mét h¹n chÕ lín trong chÝnh s¸ch hç trî cña Nhµ n­íc cho c¸c DN Do c¸c nguyªn nh©n trªn mµ vÊn ®Ò cÇn ®Æt ra lµ Nhµ n­íc ph¶i khuyÕn khÝch c¸c doanh nghiÖp huy ®éng vèn tõ thÞ tr­êng tµi chÝnh chÝnh thøc vµ lµm gi¶m bít c¸c thñ tôc, c¸c kh©u trong qu¸ tr×nh cho vay. Nh­ vËy míi ®¶m b¶o ®­îc sù ph¸t triÓn æn ®Þnh cho nÒn kinh tÕ d. NhÞp ®é thu hót vèn: Tõ thêi k× ®æi míi ®Õn nay, tèc ®é t¨ng vèn ®Çu t­ t¨ng m¹nh nhÊt trong 2 n¨m: 1993, 1994, t­¬ng øng lµ 275,5% vµ 263,7% so víi n¨m 1992. Tuy nhiªn sau ®ã gi¶m dÇn vµ ®Õn n¨m 1997 vèn ®Çu t­ chØ t¨ng 24,8% so víi vèn ®Çu t­ n¨m 1992. NÕu xÐt ë tèc ®é ph¸t triÓn liªn hoµn vèn ®Çu t­ th× nhÞp ®é thu hót vèn ®Çu t­ cña c¸c DN t¨ng kh¸ nhanh tõ n¨m 1992 ®Õn 1997. Tèc ®é vèn t¨ng b×nh qu©n chung lµ 22,68% /n¨m. Tuy nhiªn c¸c n¨m cã tèc ®é t¨ng gi¶m kh¸c nhau. N¨m 1993 so víi n¨m 1992 t¨ng lªn 275,5%, n¨m 1994 b»ng 95,7% so víi n¨m 1993, n¨m 1995 b»ng 59,6% so víi n¨m 1994, n¨m 1996 b»ng 11,1% so víi n¨m 1995, n¨m 1997 b»ng 71,5% so víi n¨m 1996. NÕu xÐt riªng tõng lo¹i doanh nghiÖp th× thÊy c«ng ty cæ phÇn vÉn cã vèn ®Çu t­ trung b×nh h»ng n¨m t¨ng nhanh nhÊt lµ 94,1%. Qua ®©y mét lÇn n÷a ta cã thÓ kh¼ng ®Þnh r»ng vèn ®Çu t­ cña c¸c doanh nghiÖp t­ nh©n t¨ng rÊt m¹nh. Tuy nhiªn víi qui m« vèn trong c¸c doanh nghiÖp nµy kh«ng nhiÒu lµm cho møc vèn ®Çu t­ cña c¸c DN nãi chung chØ t¨ng ë møc trung b×nh. 15 2.1.3. §¸nh gi¸ cô thÓ: a.VÒ mÆt sè l­îng: B¶ng 1 chØ ra xu thÕ ph¸t triÓn cña c¸c lo¹i h×nh doanh nghiÖp ®­îc thµnh lËp míi tõ 1991-1997. Qui m« trung b×nh cña doanh nghiÖp gi¶m tõ 1991 (1073 triÖu /doanh nghiÖp) ®ªn 1994 (361 triÖu /doanh nghiÖp) vµ sau ®ã l¹i t¨ng ®Õn 956 triÖu /doanh nghiÖp n¨m 2000 B¶ng 1: Sè l­îng vµ vèn ®¨ng kÝ kinh doanh cña doanh nghiÖp ngoµi quèc doanh giai ®o¹n 1991-2000 N¨m 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 Sè l­îngDN 110 3985 7493 7175 6158 5490 3657 3022 3601 14417 Vèn(tû ®ång) 118 3015 3458 2588 2880 25806 1784 2204 3435 13783 757 461 361 468 456 488 729 954 956 Vèn trunng b×nh 1 1073 Doanh nghiÖp (triÖu ®ång) Nguån:Vô Doanh nghiÖp, Bé kÕ ho¹ch vµ §Çu t­ C¬ cÊu vèn cña c¸c doanh nnghiÖp míi thµnh lËp. Theo sè liÖu b¶ng6(d­íi ®©y), c«nng ty TNHH vµ doanh nghiÖp t­ nh©n (lo¹i h×nh chñ yÕu cña c¸c DN) ®ang t¨ng lªn m¹nh mÏ vÒ sè l­îng vµ quy m« vèn.Trong sè gÇn 41000 doanh nghiÖp ®­îc thµnh lËp míi tõ n¨m 1991-1997, gÇn 34000 doanh nghiÖp lµ doanh nghiÖp t­ nh©n(24000)vµ c«ng ty TNHH(10000), chiÕm 83%.VÒ vèn cña c¸c doanh nghiÖp thµnh lËp míi, trong giai ®o¹n 1991-1997 víi tæng sè vèn 120.688.874 (tr.®) trong ®ã doanh nghiÖp t­ nh©n vµ c«ng ty TNHH (Lo¹i h×nh chñ yÕu cña DN) chiÕm 11.19% t­¬ng øng víi sè vèn 13.515.874(tr.®). 16 B¶ng 2 Sè l­îng vµ vèn cña c¸c doanh nghiÖp míi thµnh lËp. Tæng C«ng ty TNHH C«ng ty CP Sè l­îng Vèn (tr ®ång) Sè l­îng Vèn (tr ®ång) Sè l­î ng Vèn ®ång) N¨m sè l­îng Vèn ®ång) 1991 109 119791 69 12059 36 27141 4 78600 1992 5170 8239292 2858 608722 1064 1506826 56 1993 10670 33055123 5265 975901 2104 1930378 1994 7527 17817942 5306 846088 1840 1995 6592 31925856 4076 830892 2047 1996 6172 20899686 3696 659893 4277 8630623 2607 14433 13854696 40517 120688313 1997 2000 (a) Tæng (b) (tr DNT­ nh©n DNNN (tr Sè l­îng Vèn ®ång 925456 1192 5196096 40 569015 3261 29577836 1452289 25 1240739 356 14276832 1658290 35 402226 434 29032453 1753 1433781 39 428123 684 18375893 475176 1064 1098438 22 229066 584 6825946 6450 2799683 7242 7923986 723 3059307 16 71720 23877 4408731 9908 9107143 221 3837225 6511 103285256 Nguån: Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t­: (a): 1 c«ng ty hîp danh víi sè vèn lµ 600 triÖu ®ång; (b) kh«ng kÓ sè liÖu cña n¨m 2000. B¶ng 3: Quy m« vèn trung b×nh cña c¸c lo¹i h×nh doanh nghiÖp (triÖu ®ång) N¨m Tæng DNTN Cty TNHH Cty cæ phÇn 1991 1.080,73 174,77 753,92 19.650,00 1992 1.583,16 212,99 1.416,19 16.526,00 4.359,31 1993 2.947,81 185,36 917,48 14.225,38 9.070,17 1994 2.323,57 159,46 789,29 49.492,17 40.103,46 1995 4.796,52 203,85 810,11 11.492,17 66.895,05 1996 3.301,78 178,54 817,90 10.977,51 26.865,34 1997 2.017,00 182,27 1.032,37 10.412,09 11.688,26 2000 (a) 959,93 434,06 1094,17 4231,41 4482,50 184,64 919,17 17.525,90 15.863,256 tæng thÓ (b) 2.979,95 DNNN Nguån: TÝnh to¸n theo sè liÖu b¶ng 6 (a): 1 c«ng ty hîp danh víi sè vèn lµ 600 triÖu ®ång; (b) kh«ng kÓ sè liÖu cña n¨m 2000. Trong giai ®o¹n tõ 1991-1997, quy m« vèn trung b×nh cña c¸c doanh nghiÖp t­ nh©n ®­îc thµnh lËp míi lµ 184 triÖu ®ång; c«ng ty TNHH thµnh 17 (tr lËp míi lµ 920 triÖu ®ång; c«ng ty cæ phÇn thµnh lËp míi lµ trªn 17,5 tû ®ång vµ DNNN lµ kho¶ng 15,9 tû ®ång. Theo tiªu chÝ ph©n lo¹i dùa vµo tæng gi¸ trÞ vèn, trong tæng sè 23.078 doanh nghiÖp trªn ph¹m vi c¶ n­íc t¹i thêi ®iÓm 01/7/1995, cã tíi 20.856 doanh nghiÖp lµ DN, chiÕm tû lÖ 87,97%. Xem b¶ng 4 d­íi ®©y: B¶ng 4: Tû träng c¸c DN theo tiªu chÝ vèn trong c¸c lo¹i h×nh doanh nghiÖp. DN Doanh nghiÖp Tæng sè DN Sè l­îng DN Tû träng DN trªn tæng sè DN (%) Tæng sè 23.708 20.856 87,97 1. DN trong n­íc 23.016 20.623 89,61 1.1. DNNN 5.873 3.869 65,88 1.2. Hîp t¸c x· 1.867 1.818 97,37 1.3. DN t­ nh©n 10.916 10.868 99,56 118 50 42,37 4.242 4.018 94,72 2. DN cã vèn ®Çu t­ n­íc ngoµi 692 233 33,67 2.1. DN 100% vèn n­íc ngoµi 150 45 30,0 2.2. DN liªn doanh 542 188 34,68 1.4. C«ng ty cæ phÇn 1.5. C«ng ty TNHH Nguån: Mét sè chØ tiªu chñ yÕu vÒ quy m« vèn vµ hiÖu qu¶ cña 1,9 triÖu c¬ së s¶n xuÊt kinh doanh trªn l·nh thæ ViÖt Nam, Tæng côc Thèng kª, Nhµ xuÊt b¶n Thèng kª, Hµ Néi, 1997, BiÓu 21, trang 158-159. XÐt c¶ sè t­¬ng ®èi lÉn sè tuyÖt ®èi th× c¸c DN tËp trung nhiÒu 0nhÊt ë khu vùc ngoµi quèc doanh víi lo¹i h×nh doanh nghiÖp t­ nh©n cã 10.868 doanh nghiÖp trong tæng sè 20.856 DN chiÕm 52,11%, sau ®ã lµ c«ng ty TNHH víi 4.018 doanh nghiÖp chiÕm 19,26%. 18 B¶ng 5: Sù ph©n bæ c¸c DN trong c¸c khu vùc kinh tÕ (n¨m 1999) Vèn d­íi 5 tû Doanh nghiÖp Tæng sè DN Sè DN Tæng sè 48.133 43.772 91,0 1. DN quèc doanh 5.718 3.672 64,2 1.1. DN ngoµi quèc doanh 42.415 40.100 94,5 l­îng Tû träng DN trªn tæng sè DN (%) Nguån: B¸o c¸o cña BKH&§T tr×nh Thñ t­íng th¸ng 5/2000 (dùa vµo b¸o c¸o cña c¸c Bé, ®Þa ph­¬ng trong toµn quèc). Theo chØ tiªu vèn, sè l­îng doanh nghiÖp cã vèn d­íi 5 tû ®ång lµ 43.772 doanh nghiÖp, chiÕm 91% tæng sè c¸c doanh nghiÖp (48.133 doanh nghiÖp); DN ngoµi quèc doanh lµ 40.100 doanh nghiÖp, chiÕm 94,5% trong tæng sè doanh nghiÖp ngoµi quèc doanh (42.415 doanh nghiÖp gåm: c¸c doanh nghiÖp t­ nh©n, C«ng ty TNHH, C«ng ty cæ phÇn vµ hîp t¸c x·). B¶ng 6: Tû träng DN cã vèn d­íi 1 tû vµ tõ 1-5 tû trong tæng sè DN theo lo¹i h×nh doanh nghiÖp. Vèn < 1 tû VND Lo¹i h×nh doanh nghiÖp Tæng DN sè Sè l­îng Vèn tõ 1-5 tû VND TØ träng/tæng DN (%) Sè l­îng TØ träng/tæng DN (%) Tæng sè 20.856 16.673 79,94 4.183 20,06 1. DN trong n­íc 20.623 16.547 80,23 4.076 19,77 1.1. DNNN 3.869 1.585 40,96 2.284 59,04 1.2. Hîp t¸c x· 1.818 1.634 89,87 184 10,13 1.3. DN t­ nh©n 10.868 10.383 95,53 485 4,47 1.4. C«ng ty cæ phÇn 50 17 34,0 33 66,0 1.5. C«ng ty TNHH 4.018 2.928 72,87 1090 27,13 2. DN cã vèn ®Çu t­ n­íc ngoµi 233 123 52,78 110 47,22 2.1. DN 100% vèn n­íc ngoµi 45 19 42,22 26 57,78 2.2. DN liªn doanh 188 104 55,31 84 44,69 19 Nguån: Mét sè chØ tiªu chñ yÕu vÒ quy m« vèn vµ hiÖu qu¶ cña 1,9 triÖu c¬ së s¶n xuÊt kinh doanh trªn l·nh thæ ViÖt Nam, Tæng côc Thèng kª, Nhµ xuÊt b¶n Thèng kª, Hµ Néi, 1997. BiÓu 21, trang 158-159. Dùa vµo sè liÖu b¶ng 6 ta cã kÕt luËn nh­ sau: trong tæng sè 20.856 DN th× tû träng doanh nghiÖp nhá chiÕm 79,94% vµ ho¹t ®éng chñ yÕu ë lo¹i h×nh doanh nghiÖp t­ nh©n vµ c«ng ty TNHH, tû träng doanh nghiÖp võa lµ 20,06% ho¹t ®éng chñ yÕu ë lo¹i h×nh doanh nghiÖp Nhµ n­íc vµ C«ng ty TNHH. b. VÒ mÆt ngµnh nghÒ Theo sè liÖu tæng ®iÒu tra c¸c doanh nghiÖp n¨m 1995. Sè l­îng vµ tû träng c¸c DN trong tæng sè c¸c doanh nghiÖp ë mét sè ngµnh chñ yÕu nh­: C«ng nghiÖp chÕ biÕn; bu«n b¸n vµ söa ch÷a biÓu hiÖn: Bu«n b¸n vµ söa ch÷a cã 8.803 DN chiÕm 93% trong tæng sè 9.468 doanh nghiÖp ho¹t ®éng ë ngµnh nµy. Nh­ B¶ng 7 d­íi ®©y. B¶ng 7: Ph©n bè c¸c DN theo ngµnh kinh tÕ c¨n cø vµo tiªu chÝ vèn Vèn d­íi 5 tû ®ång Doanh nghiÖp Tæng sè DN Sè DN l­îng Tû träng DN trªn tæng sè DN (%) Tæng sè 23.708 20.856 88,0 C«ng nghiÖp khai th¸c má 298 249 83,6 C«ng nghiÖp chÕ biÕn 8.577 7.373 86,0 S¶n xuÊt, ph©n phèi ®iÖn, khÝ ®èt vµ n­íc 117 72 61,5 X©y dùng 2.355 2.019 85,7 TN, söa ch÷a cã ®éng c¬, m« t«, xe m¸y, 9.468 ®å dïng 8.803 93,0 Kh¸ch s¹n, nhµ hµng 1.094 923 84,4 VËn t¶i, kho b·i vµ th«ng tin liªn l¹c 870 678 77,9 Tµi chÝnh, tÝn dông 206 149 72,3 Ho¹t ®éng KH vµ c«ng nghÖ 17 16 94,1 435 83,5 Ho¹t ®éng kinh doanh tµi s¶n, dÞch vô t­ 521 vÊn 20
- Xem thêm -