Cơ sở lý luận về thị trường và vai trò của thị trường

  • Số trang: 74 |
  • Loại file: DOC |
  • Lượt xem: 11 |
  • Lượt tải: 0
nganguyen

Đã đăng 34173 tài liệu

Mô tả:

Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368 Lêi nãi ®Çu Trong nh÷ng n¨m qua, níc ta ®· ®¹t ®îc nh÷ng thµnh tùu ®¸ng khÝch lÖ trong c«ng cuéc ®æi míi kinh tÕ. NÒn kinh tÕ ViÖt Nam tõng bíc tho¸t khái nghÌo nµn, l¹c hËu vµ bíc ®Çu cã tÝch lòy. Níc ta ®· ra khái cuéc khñng ho¶ng kinh tÕ - x· héi nghiªm träng vµ kÐo dµi h¬n 15 n¨m. §Õn nay, thÕ vµ lùc cña ®Êt níc ®· cã sù biÕn ®æi râ rÖt vÒ chÊt. Chóng ta ®· t¹o ®îc nh÷ng tiÒn ®Ò cÇn thiÕt ®Ó chuyÓn sang thêi kú ph¸t triÓn míi: ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa ®Êt níc. Nh÷ng thµnh tùu ®ã cã sù ®ãng gãp rÊt lín cña khu vùc kinh tÕ cã vèn ®Çu t níc ngoµi . §èi víi qu¸ tr×nh ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ ViÖt Nam, tõ mét ®iÓm xuÊt ph¸t thÊp, ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi cã vai trß hÕt søc quan träng. Nã lµ nguån bæ sung vèn cho ®Çu t, lµ mét kªnh ®Ó chuyÓn giao c«ng nghÖ, lµ mét gi¶i ph¸p t¹o viÖc lµm vµ thu nhËp cho ngêi lao ®éng, t¹o nguån thu cho ng©n s¸ch Nhµ níc vµ gióp ®Èy nhanh qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu nÒn kinh tÕ. Tõ khi LuËt ®Çu t níc ngoµi t¹i ViÖt Nam cã hiÖu lùc cho ®Õn hÕt th¸ng 12 n¨m 2000, Nhµ níc ta ®· cÊp giÊy phÐp cho 3254 dù ¸n ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi víi tæng sè vèn ®¨ng ký lµ 38.553 triÖu USD. TÝnh trung b×nh mçi n¨m chóng ta cÊp phÐp cho 250 dù ¸n víi møc 2965,62 triÖu USD vèn ®¨ng ký. Trong giai ®o¹n 1991-1999, vèn ®Çu t x©y dùng c¬ b¶n cña c¸c doanh nghiÖp FDI chiÕm 26,51% tæng vèn ®Çu t x©y dùng c¬ b¶n x· héi. N¨m 2000, khu vùc FDI t¹o ra doanh thu 6.500 triÖu USD, gi¶i quyÕt c«ng ¨n viÖc lµm cho 350.000 lao ®éng vµ ®ãng gãp 12,7% trong GDP c¶ níc. Trong chiÕn lîc ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi ®Õn n¨m 2010, §¶ng vµ Nhµ níc ta phÊn ®Êu ®Õn n¨m 2010 ®a møc GDP b×nh qu©n ®Çu ngêi cña níc ta lªn gÊp ®«i so víi hiÖn nay. §Ó t¨ng gÊp ®«i GDP trong kho¶ng 10 n¨m ®ßi hái mét nhÞp t¨ng trëng b×nh qu©n n¨m kho¶ng 7,2% trong c¶ giai ®o¹n 2001-2010. §Ó ®¹t ®îc môc tiªu t¨ng trëng ®· ®Ò ra, chóng ta x¸c ®Þnh ph¶i huy ®éng ®îc vèn ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi kho¶ng 10-12 tû USD cho giai ®o¹n 2001-2005 vµ 14-16 tû USD giai ®o¹n 2006-2010. §©y lµ mét nhiÖm vô hÕt søc khã kh¨n trong ®iÒu kiÖn hiÖn nay khi mµ dßng vèn ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi vµo ViÖt Nam ®ang ch÷ng l¹i vµ cã biÓu hiÖn gi¶m xuèng nhÊt lµ tõ sau khi cuéc khñng ho¶ng tµi chÝnh tiÒn tÖ khu vùc næ ra vµo cuèi n¨m 1997. Do ®ã, viÖc ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ mét c¸ch chi tiÕt, s©u s¾c vµ cô thÓ vÒ ho¹t ®éng ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi nãi chung vµ ë ViÖt Nam nãi riªng nh»m thÊy râ h¬n t¸c ®éng cña nã ®Õn nÒn kinh tÕ, thÊy ®îc nh÷ng vÊn ®Ò ®ang ®Æt ra, ®ång thêi t×m c¸c gi¶i ph¸p nh»m thu hót vµ sö dông cã hiÖu qu¶ nguån vèn FDI ®¸p øng yªu cÇu cña sù nghiÖp ph¸t triÓn kinh tÕ ®Êt níc ®ang lµ mét yªu cÇu cÊp b¸ch ®Æt ra ®èi víi chóng ta. NhËn thøc ®îc tÇm quan träng cña vÊn ®Ò vµ trªn c¬ së tham kh¶o ý kiÕn cña c¸c c« chó c«ng t¸c t¹i Ban Ph©n tÝch vµ dù b¸o Kinh tÕ vÜ m« - ViÖn chiÕn lîc -1- ph¸t triÓn - Bé KH-§T, em ®· chän ®Ò tµi nghiªn cøu cho luËn v¨n tèt nghiÖp cña m×nh lµ: §Çu t trùc tiÕp níc ngoµi víi t¨ng trëng vµ ph¸t triÓn kinh tÕ ViÖt Nam Th«ng qua néi dung nghiªn cøu cña luËn v¨n, em hy väng cã thÓ vËn dông nh÷ng kiÕn thøc lý luËn vµ thùc tiÔn ®· tÝch lòy ®îc ®Ó cã mét sù ®¸nh gi¸ kh¸i qu¸t, toµn diÖn nhng còng t¬ng ®èi chi tiÕt vµ cô thÓ vÒ c¬ së lý luËn còng nh thùc tr¹ng cña ho¹t ®éng ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi t¹i ViÖt Nam trong nh÷ng n¨m võa qua, tõ ®ã cã thÓ ®Ò ra nh÷ng ®Þnh híng cho ho¹t ®éng nµy trong thêi gian tíi. Néi dung luËn v¨n bao gåm 3 ch¬ng: Ch¬ng I : c¬ së lý luËn vµ thùc tiÔn vÒ ho¹t ®éng ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi Ch¬ng II : Thùc tr¹ng ho¹t ®éng ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi t¹i ViÖt Nam thêi gian qua Ch¬ng III : Nh÷ng gi¶i ph¸p huy ®éng vèn ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi ®¸p øng nhu cÇu ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ LuËn v¨n cña em hoµn thµnh ®îc sù híng dÉn trùc tiÕp tËn t×nh cña thÇy Ng« V¨n Mü vµ sù chØ b¶o, gãp ý, gióp ®ì nhiÖt t×nh, chu ®¸o cña chó Ng« ViÖt L©m cïng c¸c c« chó Ban Ph©n tÝch vµ Dù b¸o kinh tÕ vÜ m« - ViÖn ChiÕn lîc ph¸t triÓn - Bé KÕ ho¹ch vµ ®Çu t. Em xin bµy tá lßng biÕt ¬n s©u s¾c tíi thÇy vµ c¸c c« chó. Nh©n dÞp nµy, em còng xin ®îc göi lêi c¶m ¬n ch©n thµnh tíi tÊt c¶ c¸c thÇy c« gi¸o vµ b¹n bÌ ®· gióp ®ì em trong qu¸ tr×nh häc tËp nh÷ng n¨m võa qua. Ch¬ng I c¬ së lý luËn vµ thùc tiÔn vÒ ho¹t ®éng ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi II. c¸c vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi 1. Kh¸i niÖm vµ c¸c ®Æc trng §Çu t trùc tiÕp níc ngoµi (Foreign Direct Investment - FDI) lµ mét h×nh thøc cña ®Çu t níc ngoµi. Sù ra ®êi vµ ph¸t triÓn cña nã lµ kÕt qu¶ tÊt yÕu cña qu¸ tr×nh quèc tÕ hãa vµ ph©n c«ng lao ®éng quèc tÕ. Trªn thùc tÕ cã nhiÒu c¸ch nh×n nhËn kh¸c nhau vÒ ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi. Nh×n chung ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi ®îc xem xÐt nh mét ho¹t ®éng kinh doanh ë ®ã cã yÕu tè di chuyÓn vèn quèc tÕ vµ kÌm theo sù di chuyÓn vèn lµ chuyÓn giao c«ng nghÖ, kü n¨ng qu¶n lý vµ c¸c ¶nh hëng kinh tÕ x· héi kh¸c ®èi víi níc nhËn ®Çu t. Theo LuËt ®Çu t níc ngoµi ViÖt Nam, ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi cã thÓ ®îc hiÓu nh lµ viÖc c¸c tæ chøc, c¸c c¸ nh©n níc ngoµi trùc tiÕp ®a vµo ViÖt Nam vèn b»ng tiÒn hoÆc bÊt cø tµi s¶n nµo ®îc ChÝnh phñ ViÖt Nam chÊp nhËn ®Ó hîp t¸c víi bªn ViÖt Nam hoÆc tù m×nh tæ chøc c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh trªn l·nh thæ ViÖt Nam. Díi gãc ®é kinh tÕ cã thÓ hiÓu ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi lµ h×nh thøc di chuyÓn vèn quèc tÕ trong ®ã ngêi së h÷u ®ång thêi trùc tiÕp tham gia ®iÒu hµnh vµ qu¶n lý -2- Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368 ho¹t ®éng sö dông vèn ®Çu t. VÒ thùc chÊt, ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi lµ sù ®Çu t cña c¸c c¸ nh©n, tæ chøc nh»m x©y dùng c¸c c¬ së, chi nh¸nh ë níc ngoµi vµ lµm chñ toµn bé hay tõng phÇn c¬ së ®ã. TiÒn ®Ò cña viÖc xuÊt khÈu t b¶n lµ “t b¶n thõa” xuÊt hiÖn trong c¸c níc tiªn tiÕn. Nhng thùc chÊt vÊn ®Ò ®ã lµ mét hiÖn tîng kinh tÕ mang tÝnh tÊt yÕu kh¸ch quan, khi mµ qu¸ tr×nh tÝch tô vµ tËp trung ®· ®¹t ®Õn mét møc ®é nhÊt ®Þnh sÏ xuÊt hiÖn nhu cÇu ®Çu t ra níc ngoµi. §ã chÝnh lµ qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña søc s¶n xuÊt x· héi, ®Õn ®é ®· vît ra khái khu«n khæ chËt hÑp cña mét quèc gia, h×nh thµnh nªn quy m« s¶n xuÊt trªn ph¹m vi quèc tÕ. Theo LuËt §Çu t níc ngoµi cña ViÖt Nam, ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi vµo ViÖt Nam gåm cã 4 h×nh thøc sau:  Hîp ®ång hîp t¸c kinh doanh : lµ v¨n b¶n ký kÕt gi÷a hai hoÆc nhiÒu bªn ®Ó cïng nhau tiÕn hµnh mét hoÆc nhiÒu ho¹t ®éng kinh doanh t¹i ViÖt Nam trªn c¬ së quy ®Þnh tr¸ch nhiÖm vµ ph©n chia kÕt qu¶ kinh doanh cho mçi bªn mµ kh«ng thµnh lËp mét ph¸p nh©n míi. Hîp ®ång hîp t¸c kinh doanh ph¶i ®îc ®¹i diÖn cã thÈm quyÒn cña c¸c bªn ký kÕt.  Doanh nghiÖp liªn doanh : lµ doanh nghiÖp ®îc thµnh lËp t¹i ViÖt Nam trªn c¬ së hîp ®ång liªn doanh ®îc ký kÕt gi÷a c¸c bªn (bªn níc ngoµi vµ bªn ViÖt Nam). Doanh nghiÖp liªn doanh cã t c¸ch ph¸p nh©n, c¸c bªn tham gia liªn doanh ®îc chia lîi nhuËn vµ chia rñi ro theo tû lÖ gãp vèn cña mçi bªn vµo phÇn vèn ph¸p ®Þnh cña liªn doanh.  Doanh nghiÖp 100% vèn níc ngoµi : lµ doanh nghiÖp hoµn toµn thuéc së h÷u cña c¸c c¸ nh©n, tæ chøc níc ngoµi do hä thµnh lËp vµ qu¶n lý. Nã lµ mét ph¸p nh©n míi cña ViÖt Nam díi h×nh thøc c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n.  §Çu t theo c¸c h×nh thøc BOT, BT, BTO : ®©y lµ c¸c h×nh thøc ®Çu t ®Æc biÖt thêng ¸p dông cho c¸c c«ng tr×nh x©y dùng c¬ së h¹ tÇng. Sù ra ®êi cña c¸c ph¬ng thøc nµy nh»m t¹o thªm nguån vèn, xóc tiÕn nhanh chãng viÖc u tiªn ph¸t triÓn c¬ së h¹ tÇng, ®ång thêi san sÎ mét phÇn g¸nh nÆng ®Çu t cho c¬ së h¹ tÇng cña ng©n s¸ch Nhµ níc. - Hîp ®ång x©y dùng - kinh doanh - chuyÓn giao (BOT) lµ v¨n b¶n ký kÕt gi÷a chñ ®Çu t níc ngoµi víi c¬ quan Nhµ níc cã thÈm quyÒn ®Ó x©y dùng c¬ së h¹ tÇng t¹i ViÖt Nam, bªn níc ngoµi bá vèn ®Çu t x©y dùng c«ng tr×nh vµ kinh doanh trªn c«ng tr×nh ®ã ®Ó thu håi vèn vµ cã l·i hîp lý, sau ®ã cã nghÜa vô chuyÓn giao c«ng tr×nh cho Nhµ níc ViÖt Nam mµ kh«ng ®îc thu thªm bÊt kú kho¶n tiÒn nµo kh¸c. - Hîp ®ång x©y dùng - chuyÓn giao - kinh doanh (BTO) lµ v¨n b¶n ký kÕt gi÷a c¬ quan Nhµ níc cã thÈm quyÒn cña ViÖt Nam vµ nhµ ®Çu t níc ngoµi ®Ó x©y dùng c«ng tr×nh kÕt cÊu h¹ tÇng. Sau khi x©y dùng xong, nhµ ®Çu t níc ngoµi chuyÓn giao c«ng tr×nh ®ã cho nhµ níc ViÖt Nam. Nhµ níc ViÖt Nam cho phÐp nhµ ®Çu t quyÒn kinh doanh trªn c«ng tr×nh ®ã trong mét thêi gian nhÊt ®Þnh ®Ó thu håi vèn ®Çu t vµ lîi nhuËn hîp lý. -3- - Hîp ®ång x©y dùng - chuyÓn giao (BT) lµ v¨n b¶n ký kÕt gi÷a c¬ quan Nhµ níc cã thÈm quyÒn cña ViÖt Nam vµ nhµ ®Çu t níc ngoµi ®Ó x©y dùng c«ng tr×nh kÕt cÊu h¹ tÇng. Sau khi x©y dùng xong, nhµ ®Çu t níc ngoµi chuyÓn giao c«ng tr×nh ®ã cho Nhµ níc ViÖt Nam. ChÝnh phñ ViÖt Nam t¹o ®iÒu kiÖn cho nhµ ®Çu t níc ngoµi thùc hiÖn dù ¸n kh¸c ®Ó thu håi vèn ®Çu t vµ thu ®îc lîi nhuËn hîp lý. §Çu t trùc tiÕp níc ngoµi cã mét sè ®Æc ®iÓm chñ yÕu sau : - Chñ ®Çu t tù quyÕt ®Þnh ®Çu t, quyÕt ®Þnh s¶n xuÊt kinh doanh vµ tù chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ lç l·i. H×nh thøc nµy mang tÝnh kh¶ thi vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ cao, kh«ng cã nh÷ng rµng buéc vÒ chÝnh trÞ, kh«ng ®Ó l¹i g¸nh nÆng nî nÇn cho nÒn kinh tÕ. - Chñ ®Çu t níc ngoµi ®iÒu hµnh toµn bé mäi ho¹t ®éng ®Çu t nÕu lµ doanh nghiÖp 100% vèn níc ngoµi hoÆc tham gia ®iÒu hµnh doanh nghiÖp liªn doanh tïy theo tû lÖ gãp vèn cña m×nh. - Th«ng qua h×nh thøc nµy, níc chñ nhµ cã thÓ tiÕp nhËn ®îc c«ng nghÖ, kü thuËt tiªn tiÕn, häc hái kinh nghiÖm qu¶n lý...lµ nh÷ng môc tiªu mµ c¸c h×nh thøc ®Çu t kh¸c kh«ng gi¶i quyÕt ®îc. - Nguån vèn nµy kh«ng chØ bao gåm vèn ®Çu t ban ®Çu cña chñ ®Çu t díi h×nh thøc vèn ph¸p ®Þnh, nã cßn bao gåm c¶ vèn vay cña doanh nghiÖp ®Ó triÓn khai hoÆc më réng dù ¸n còng nh vèn ®Çu t tõ nguån lîi nhuËn thu ®îc. 3.3. §¸nh gi¸ b¶n chÊt vµ vai trß cña FDI ®èi víi c¸c níc ®ang ph¸t triÓn B¶n chÊt cña FDI lµ c¸c ho¹t ®éng ®Çu t ra níc ngoµi trªn c¬ së khai th¸c lîi thÕ so s¸nh trong ph©n c«ng lao ®éng quèc tÕ nh»m t×m kiÕm lîi nhuËn cao ë ph¹m vi toµn cÇu. Do vËy, FDI lµ c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ vµ nã cã ¶nh hëng nh con dao hai lìi ®èi víi níc nhËn ®Çu t. NÕu ChÝnh phñ níc chñ nhµ m¹nh th«ng qua c¸c chÝnh s¸ch thu hót FDI hîp lý th× khai th¸c ®îc tèt mÆt tÝch cùc vµ h¹n chÕ tèi ®a ¶nh hëng xÊu cña nã. Ngîc l¹i FDI sÏ lµ nh©n tè g©y trë ng¹i lín cho nh÷ng ChÝnh phñ kh«ng lµm chñ ®îc ®êng lèi ph¸t triÓn ®Êt níc cña m×nh. Khi ph©n tÝch vai trß cña FDI th× kh«ng nh÷ng chØ c¨n cø vµo møc ®é tham gia cña nã vµo nÒn kinh tÕ mµ cßn ph¶i ®¸nh gi¸ kh¶ n¨ng tiÕp nhËn cña níc chñ nhµ. ThËt vËy, trong nhiÒu trêng hîp mÆc dï tû lÖ FDI trong tæng vèn ®Çu t cao nhng ®iÒu ®ã kh«ng cã nghÜa lµ t¸c dông cña nã lín ®èi víi níc nhËn ®Çu t. HiÖu qu¶ ho¹t ®éng FDI cßn phô thuéc rÊt nhiÒu vµo tr×nh ®é ph¸t triÓn kinh tÕ cña níc nhËn ®Çu t. Th«ng thêng cø 1 USD vèn ®Çu t cña níc ngoµi cÇn ph¶i cã 3 - 4 USD vèn ®èi øng, nÕu ®¹t ®îc tû lÖ nh vËy th× ho¹t ®éng cña c¶ vèn ®Çu t trong níc vµ níc ngoµi míi cã hiÖu qu¶. V× thÕ FDI chØ ®ãng vai trß t¨ng cêng vèn ®Çu t trong níc mµ kh«ng ph¶i lµ yÕu tè cã tÝnh chÊt quyÕt ®Þnh sù ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi cña níc ®ang ph¸t triÓn. TÇm quan träng lín nhÊt cña FDI kh«ng ph¶i lµ bæ sung vèn ®Çu t néi ®Þa mµ lµ chuyÓn giao c«ng nghÖ, kiÕn thøc kinh doanh, ®µo t¹o tay nghÒ cho c«ng nh©n vµ c¬ héi tiÕp cËn vµo thÞ trêng thÕ giíi cña c¸c níc ®ang ph¸t triÓn. Tuy nhiªn møc ®é t¸c ®éng tÝch cùc cña c¸c yÕu tè nµy ë tõng níc rÊt kh¸c nhau, nã phô thuéc quan träng vµo chiÕn lîc thu hót FDI cña níc chñ nhµ. Mét khÝa c¹nh kh¸c, ë nhiÒu níc, xÐt vÒ l©u dµi FDI kh«ng t¹o ra sù ph¸t triÓn bÒn v÷ng cho níc chñ nhµ. Nh÷ng hËu qu¶ cña nã nh ®· ph©n tÝch trªn t¸c ®éng cßn lín h¬n lîi Ých -4- Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368 mµ c¸c níc ®ang ph¸t triÓn thu ®îc nÕu xÐt theo tiªu chuÈn cña kinh tÕ ph¸t triÓn. V× vËy khi ®¸nh gi¸ vai trß cña FDI th× cÇn ph¶i ph©n tÝch ¶nh hëng cña nã trªn ph¹m vi kinh tÕ x· héi. H¬n n÷a kh«ng cã ®¸nh gi¸ chung vÒ vai trß cña FDI mµ cÇn ph©n tÝch ¶nh hëng cña nã trong ®iÒu kiÖn cô thÓ tõng níc. Tõ ®ã míi t×m ra ®îc ®iÒu kiÖn cÇn vµ ®ñ ®Ó sö dông cã hiÖu qu¶ FDI trong chiÕn lîc ph¸t triÓn tæng thÓ cña níc chñ nhµ. §Ó ®¸nh gi¸ mét c¸ch ®Çy ®ñ vÒ ¶nh hëng cña FDI cã thÓ c¨n cø vµo c¸c yÕu tè c¬ b¶n sau:  Lu chuyÓn ngo¹i tÖ : møc ®é gãp vèn, c¶i thiÖn c¸n c©n thanh to¸n quèc tÕ, chuyÓn lîi nhuËn vÒ níc, thùc hiÖn gi¸ chuyÓn giao, thuÕ lîi nhuËn.  C¹nh tranh : møc ®é lµm ph¸ s¶n c¸c doanh nghiÖp ®Þa ph¬ng, thay thÕ vÞ trÝ c¸c c¬ së s¶n xuÊt then chèt néi ®Þa.  ChuyÓn giao c«ng nghÖ : Chi phÝ R & D cña FDI ë níc chñ nhµ, møc ®é ®éc quyÒn c«ng nghÖ vµ c«ng nghÖ phï hîp ë níc së t¹i.  S¶n phÈm : Tû lÖ tiªu thô s¶n phÈm ë trong - ngoµi níc vµ gi÷a c¸c tÇng líp d©n c trong x· héi, s¶n phÈm phï hîp.  §µo t¹o c¸n bé vµ c«ng nh©n : Sè lîng, tr×nh ®é c¸n bé vµ c«ng nh©n ®îc ®µo t¹o, sè lao ®éng ®îc tuyÓn dông.  Mèi quan hÖ víi c¸c doanh nghiÖp vµ c¬ së ®Þa ph¬ng : Møc ®é thiÕt lËp c¸c mèi quan hÖ víi c¸c c¬ së trong níc, liªn kÕt kinh tÕ, chuyÓn ®æi c¬ cÊu kinh tÕ ë níc chñ nhµ.  C¸c vÊn ®Ò x· héi : BÊt b×nh ®¼ng trong thu nhËp, lèi sèng, t¨ng chªnh lÖch giµu - nghÌo trong x· héi. C¸c yÕu tè trªn cÇn ®îc ph©n tÝch tæng hîp c¶ vÒ ®Þnh tÝnh vµ ®Þnh lîng trong mèi t¬ng quan víi c¸c yÕu tè kh¸c t¸c ®éng ®Õn sù t¨ng trëng vµ ph¸t triÓn cña níc nhËn ®Çu t. NÕu chØ ph©n tÝch vÒ mÆt ®Þnh tÝnh th× kh«ng chØ ra ®îc møc ®é ¶nh hëng cña nã ®èi víi c¸c lÜnh vùc kinh tÕ - x· héi cña níc nhËn ®Çu t. Tuy nhiªn, ph©n tÝch ®Þnh lîng lµ vÊn ®Ò khã ®èi víi c¸c níc ®ang ph¸t triÓn, bëi v× nguån sè liÖu Ýt vµ thiÕu chÝnh x¸c. H¬n n÷a, tèc ®é t¨ng trëng vµ ph¸t triÓn kh«ng chØ do nguyªn nh©n cña FDI mµ cßn ®îc quyÕt ®Þnh bëi nhiÒu yÕu tè quan träng kh¸c. Do vËy viÖc x©y dùng c¸c gi¶ ®Þnh vµ lùa chän ph¬ng ph¸p nghiªn cøu ®Ó ph©n tÝch ¶nh hëng cña FDI ®èi víi níc nhËn ®Çu t ®ãng vai trß rÊt quan träng. 4. Qu¸ tr×nh vËn ®éng cña luång vèn FDI t¹i c¸c níc ®ang ph¸t triÓn Ch©u ¸ nh÷ng n¨m gÇn ®©y Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi trªn thÕ giíi t¨ng nhanh vµ cã sù thay ®æi lín vÒ c¬ cÊu vèn gi÷a c¸c khu vùc vµ c¸c quèc gia. Trong phÇn nµy ta sÏ tËp trung xem xÐt thùc tr¹ng vµ xu híng vËn ®éng cña FDI ë c¸c níc ®ang ph¸t triÓn khu vùc Ch©u ¸ trong ®ã cã ViÖt Nam. Tr¸i ngîc víi nhiÒu dù b¸o, n¨m 1999, FDI vµo §«ng vµ §«ng Nam ¸ t¨ng 11%, ®¹t 93 tû USD, chñ yÕu lµ c¸c níc míi c«ng nghiÖp hãa (Hång K«ng - Trung Quèc, Hµn Quèc, Singapore vµ §µi Loan), luång FDI vµo nh÷ng níc nµy t¨ng gÇn -5- 70%. T¹i Hµn Quèc, luång vµo FDI ®· t¨ng kû lôc, ®¹t 10 tû USD. Luång FDI vµo Singapore vµ §µi Loan ®· t¨ng nhanh trë l¹i sau khi gi¶m m¹nh vµo n¨m 1998. Luång FDI vµo Hång K«ng - níc tiÕp nhËn FDI lín thø hai trong khu vùc hiÖn nay t¨ng h¬n 50%, ®¹t 23 tû USD, do n¨m 1998 c¸c nhµ ®Çu t Hång K«ng ®· dÊy lªn lµn sãng ®Çu t trë l¹i vµ mét lîng lín lîi nhuËn ®· ®îc t¸i ®Çu t nhê cã sù thay ®æi toµn diÖn ho¹t ®éng kinh tÕ t¹i ®©y. Tr¸i l¹i, luång FDI vµo 3 trong sè 5 níc chÞu ¶nh hëng nÆng nÒ nhÊt cña cuéc khñng ho¶ng tµi chÝnh võa qua (In®«nªxia, Th¸i Lan vµ Philippin) l¹i gi¶m. N¨m 1999, FDI vµo Trung Quèc - níc cã lîng FDI trong 4 n¨m liÒn ®Òu ®¹t kho¶ng 45 tû USD - gi¶m gÇn 8%, chØ ®¹t h¬n 40 tû USD. Nh÷ng níc cã thu nhËp thÊp t¹i khu vùc §«ng Nam ¸ mµ l©u nay vÉn phô thuéc vµo nguån FDI cña c¸c níc kh¸c trong khu vùc tiÕp tôc l©m vµo t×nh tr¹ng khã kh¨n, do ho¹t ®éng ®Çu t t¹i Ch©u ¸ bÞ ¶nh hëng bëi cuéc khñng ho¶ng tµi chÝnh. Sù phôc håi luång FDI vµo khu vùc nµy lµ do nh÷ng nç lùc m¹nh mÏ trong viÖc thu hót FDI, bao gåm tù do hãa h¬n n÷a ë cÊp ngµnh, cëi më h¬n ®èi víi c¸c ho¹t ®éng s¸p nhËp vµ th«n tÝnh xuyªn quèc gia. N¨m 1999, t¹i 5 níc (In®«nªxia, Malaixia, Philippin, Hµn Quèc vµ Th¸i Lan) chÞu ¶nh hëng nÆng nÒ nhÊt tõ cuéc khñng ho¶ng tµi chÝnh tiÒn tÖ khu vùc, tæng gi¸ trÞ c¸c vô s¸p nhËp vµ th«n tÝnh xuyªn quèc gia ®¹t con sè kû lôc 15 tû USD. C¸c ho¹t ®éng s¸p nhËp vµ th«n tÝnh thùc sù trë thµnh mét ph¬ng thøc quan träng ®Ó c¸c TNCs ®Çu t vµo khu vùc nµy. Trong giai ®o¹n 1997 - 1999, trung b×nh mçi n¨m khu vùc nµy nhËn ®îc 20 tû USD tõ c¸c ho¹t ®éng th«n tÝnh vµ s¸p nhËp, so víi møc 7 tû USD giai ®o¹n 1994 - 1996. N¨m 1999, FDI vµo khu vùc Nam ¸ gi¶m 13%, ®¹t 3,2 tû USD. Luång FDI vµo Ên §é - níc tiÕp nhËn FDI lín nhÊt t¹i khu vùc - lµ 2,2 tû USD, gi¶m 17% so víi n¨m 1998. N¨m 1999, FDI vµo Trung ¸ gi¶m ®«i chót, ®¹t 2,8 tû USD, lµm mÊt ®i ®µ t¨ng trëng ®· cã ®îc trong thêi kú ®Çu cña ch¬ng tr×nh tù do hãa vµ c¶i c¸ch kinh tÕ. FDI t¹i c¸c quèc ®¶o Th¸i B×nh D¬ng ®· cã nh÷ng bíc tiÕn triÓn. Trong n¨m 1999, tæng gi¸ trÞ FDI t¹i c¸c níc nµy ®¹t 250 triÖu USD. Cßn t¹i T©y ¸, luång FDI vµo ®¹t 6,7 tû USD, trong ®ã ¶rËp -Xªut lµ níc tiÕp nhËn phÇn lín c¸c nguån ®Çu t míi. Luång FDI ra tõ c¸c níc ®ang ph¸t triÓn t¹i Ch©u ¸ ®· t¨ng trë l¹i sau thêi kú suy gi¶m do khñng ho¶ng tµi chÝnh tiÒn tÖ khu vùc (n¨m 1999, t¨ng kho¶ng 64%, íc ®¹t 37 tû USD). Tuy nhiªn, møc t¨ng nµy vÉn cßn thÊp h¬n so víi thêi kú tríc khñng ho¶ng. Hång K«ng vÉn lµ níc ®Çu t ra níc ngoµi nhiÒu nhÊt, chiÕm h¬n 1/2 tæng gi¸ trÞ luång FDI ra cña c¶ khu vùc. NhËt B¶n – mét trong nh÷ng níc cung cÊp FDI lín nhÊt thÕ giíi ®ang cã nh÷ng chuyÓn híng c¬ b¶n khu vùc ®Çu t. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, ®Çu t cña NhËt B¶n cã xu híng dÞch chuyÓn tõ thÞ trêng B¾c Mü, T©y ¢u, vèn lµ nh÷ng thÞ trêng truyÒn thèng cña hä, sang khu vùc Ch©u ¸, mµ träng t©m lµ c¸c níc §«ng Nam ¸ ®Ó tËn dông lîi thÕ so s¸nh vÒ lao ®éng, tµi nguyªn thiªn nhiªn, thÞ trêng – lµ nh÷ng lîi thÕ tiÒm n¨ng cña c¸c níc nµy – nh»m gãp phÇn kh¾c phôc t×nh tr¹ng suy tho¸i kinh tÕ cña m×nh, hç trî cho sù ph¸t triÓn cña c¸c doanh nghiÖp võa vµ nhá vµ c¸c ngµnh c«ng nghiÖp truyÒn thèng sö dông nhiÒu lao ®éng, tµi nguyªn. C¸c níc ASEAN, vèn tríc ®©y chØ lµ nh÷ng níc tiÕp nhËn FDI cña c¸c níc kh¸c th× nay ®· b¾t ®Çu ®Çu t ra níc ngoµi, mµ thÞ trêng chñ yÕu lµ Trung Quèc, ViÖt Nam vµ nh÷ng níc trong khu vùc. -6- Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368 C¸c TNCs Ch©u ¸ tiÕp tôc thu hÑp ho¹t ®éng kinh doanh trong n¨m 1999. Cã nh÷ng trêng hîp chÝnh c¸c TNCs Ch©u ¸ tù b¸n c¸c c¬ së kinh doanh cña m×nh t¹i níc ngoµi, còng cã trêng hîp c¸c TNCs nµy bÞ c¸c TNCs níc ngoµi th«n tÝnh. Do khñng ho¶ng, nhiÒu TNCs Ch©u ¸ kh«ng tËn dông ®îc lîi thÕ vÒ gi¸ trÞ tµi s¶n rÎ, ngo¹i trõ mét sè TNCs t¹i Hång K«ng, Singapore vµ §µi Loan ®ang nç lùc duy tr× kh¶ n¨ng tµi chÝnh cña m×nh ®Ó cã thÓ tiÕn hµnh c¸c ho¹t ®éng s¸p nhËp vµ th«n tÝnh, chñ yÕu lµ ë c¸c níc l¸ng giÒng. C¸c níc c«ng nghiÖp míi ë Ch©u ¸ ®ang v¬n lªn thµnh lùc lîng nh÷ng níc ®Çu t míi, thËt sù trë thµnh nh÷ng ®èi thñ c¹nh tranh víi NhËt, Mü vµ T©y ¢u t¹i khu vùc nµy. Luång ®Çu t vµo Ch©u ¸ ®ang trªn ®µ phôc håi, cã lÏ trong kho¶ng 2-3 n¨m n÷a sÏ ®¹t møc cña n¨m 1997. Cuéc khñng ho¶ng tµi chÝnh-tiÒn tÖ ë Ch©u ¸ tuy ®· t¹m thêi c¶n trë luång ®Çu t vµo khu vùc vµ liªn khu vùc, tuy nhiªn tù do hãa ®Çu t ®· trë thµnh mét xu thÕ lín trong khu vùc vµ trªn thÕ giíi mµ cuéc khñng ho¶ng nµy kh«ng thÓ ®¶o ngîc mµ tr¸i l¹i cßn trë thµnh mét nh©n tè thóc ®Èy nã. Cã thÓ nãi cuéc khñng ho¶ng sÏ chØ cã t¸c ®éng trong ng¾n h¹n mµ chñ yÕu lµ lµm gi¶m tÝnh hÊp dÉn t¬ng ®èi cña c¸c nÒn kinh tÕ trong khu vùc so víi phÇn cßn l¹i cña thÕ giíi. C¸c níc ®Òu coi FDI lµ mét nguån vèn æn ®Þnh h¬n so víi vèn ng¾n h¹n vµ cã vai trß quan träng trong ph¸t triÓn kinh tÕ, ®ång thêi lµ nguån chuyÓn giao c«ng nghÖ chÝnh yÕu cho níc tiÕp nhËn. ViÖc gia thÕ giíi ®Çu t sÏ gãp phÇn kh¾c phôc khñng ho¶ng vµ gióp c¸c níc bÞ ¶nh hëng nhanh chãng phôc håi. §©y còng lµ nguyªn nh©n sÏ lµm cho cuéc ®ua tranh giµnh lÊy nguån vèn FDI gi÷a c¸c níc trë nªn rÊt khèc liÖt. XÐt vÒ mÆt l©u dµi, luång FDI vµo Ch©u ¸ nãi chung vµ vµo ViÖt Nam nãi riªng chÞu ¶nh hëng cña hai yÕu tè: sù c¹nh tranh cña khu vùc víi bªn ngoµi vµ sù c¹nh tranh gi÷a c¸c níc trong khu vùc. Víi t c¸ch lµ níc nhËn ®Çu t, c¸c níc ASEAN, Trung Quèc vµ ViÖt Nam lµ nh÷ng ®èi thñ c¹nh tranh nhau. Do cã lîi thÕ so s¸nh gÇn gièng nhau nªn trong chiÕn lîc ph¸t triÓn kinh tÕ cña m×nh, c¸c níc nµy cã xu híng bè trÝ c¬ cÊu kinh tÕ gièng nhau víi c¸c ®Æc trng chñ yÕu lµ c¸c ngµnh cã hµm lîng lao ®éng sèng vµ nguyªn liÖu cao (khai th¸c tµi nguyªn thiªn nhiªn, c«ng nghiÖp hµng tiªu dïng, l¾p r¸p ®iÖn tö...), v× vËy tÝnh chÊt c¹nh tranh trong thu hót ®Çu t gi÷a c¸c níc nµy lµ rÊt lín, kh¶ n¨ng hÊp dÉn ®Çu t cña c¸c thµnh viªn céng ®ång hoµn toµn tuú thuéc vµo chÝnh s¸ch vµ m«i trêng ®Çu t cña tõng níc. Nh÷ng xu híng vËn ®éng trªn ®©y cña c¸c luång vèn FDI vµ kh¶ n¨ng tËn dông c¬ héi thu hót FDI cña ViÖt Nam trong nh÷ng n¨m tíi ®Õn møc nµo tríc hÕt phô thuéc vµo chÝnh s¸ch, m«i trêng kinh doanh cña ®Êt níc vµ bèi c¶nh ph¸t triÓn hîp t¸c cña khu vùc. -7- Ch¬ng II T×nh h×nh thùc hiÖn ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi t¹i ViÖt Nam thêi gian qua I. ®¸nh gi¸ tæng quan vÒ FDI t¹i ViÖt Nam 1. Thùc tr¹ng cÊp giÊy phÐp ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi 1.1. T×nh h×nh chung Tõ khi LuËt ®Çu t níc ngoµi t¹i ViÖt Nam cã hiÖu lùc cho ®Õn hÕt th¸ng 12 n¨m 2000, Nhµ níc ta ®· cÊp giÊy phÐp cho 3254 dù ¸n ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi víi tæng sè vèn ®¨ng ký lµ 38.553 triÖu USD. TÝnh trung b×nh mçi n¨m chóng ta cÊp phÐp cho 250 dù ¸n víi møc 2965,62 triÖu USD vèn ®¨ng ký. Còng trong thêi gian nµy, ®· cã 1067 dù ¸n më réng quy m« vèn ®Çu t víi lîng vèn bæ sung thªm lµ 6034 triÖu USD. Nh vËy tæng sè vèn cÊp míi vµ bæ sung ®Õn thêi ®iÓm hÕt n¨m 2000 ®¹t kho¶ng 44.587 triÖu USD. Trong sè c¸c dù ¸n ®· nªu trªn, ®· cã 30 dù ¸n hÕt h¹n ho¹t ®éng víi sè vèn hÕt h¹n lµ 291 triÖu USD. Bªn c¹nh ®ã, ®· cã mét sè lîng ®¸ng kÓ dù ¸n bÞ gi¶i thÓ, rót giÊy phÐp ®Çu t (645 dù ¸n), lîng vèn gi¶i thÓ lµ 7952 triÖu USD, chiÕm gÇn 21% tæng lîng vèn ®¨ng ký. Nh vËy, tÝnh ®Õn ngµy 15/03/2001, tæng sè dù ¸n cßn hiÖu lùc lµ 2701 víi tæng vèn ®¨ng ký (kÓ c¶ phÇn vèn bæ sung) lµ 36.329,775 triÖu USD. NhÞp ®é thu hót ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi cña ta cã xu híng t¨ng nhanh tõ 1988 ®Õn 1995 c¶ vÒ sè dù ¸n còng nh vèn ®¨ng ký. Riªng n¨m 1996 së dÜ cã lîng vèn ®¨ng ký t¨ng vät lµ do cã 2 dù ¸n ®Çu t vµo lÜnh vùc ph¸t triÓn ®« thÞ ë Hµ Néi vµ TP Hå ChÝ Minh ®îc phª duyÖt víi quy m« dù ¸n lín (h¬n 3 tû USD/ dù ¸n). Nh vËy nÕu xÐt trong c¶ thêi kú 1988-2000 th× n¨m 1995 cã thÓ ®îc xem lµ n¨m ®Ønh cao vÒ thu hót ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi cña ViÖt Nam (c¶ vÒ sè dù ¸n, vèn ®¨ng ký còng nh quy m« dù ¸n). Tõ n¨m 1997 ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi vµo ViÖt Nam cã biÓu hiÖn suy gi¶m, nhÊt lµ ®Õn c¸c n¨m 1998, 1999 th× xu híng gi¶m ®ã cµng râ rÖt h¬n. So víi n¨m 1997, sè dù ¸n ®îc duyÖt cña n¨m 1998 chØ b»ng 79,71%, n¨m 1999 chØ b»ng 80,58%. Sè liÖu t¬ng øng cña vèn ®¨ng ký lµ 83,83% vµ 33,01%. Trong c¸c n¨m nµy, sè dù ¸n gi¶i thÓ vµ sè lîng vèn gi¶i thÓ t¨ng m¹nh. Lîng vèn gi¶i thÓ n¨m 1998 lµ 2428 triÖu USD, gÊp 4,5 lÇn so víi n¨m 1997. §Õn n¨m 2000, sù gi¶m sót cã chiÒu híng dõng l¹i vµ b¾t ®Çu cã sù phôc håi. Sè dù ¸n vµ lîng vèn ®Çu t cña n¨m 2000 ®· t¨ng lªn so víi n¨m 1999, tuy nhiªn vÉn cßn kh¸ nhá so víi c¶ nh÷ng n¨m 1997 vµ 1998. NÕu nh×n l¹i mét c¸ch thuÇn tuý trªn c¬ së c¸c con sè th× cã thÓ nãi chóng ta ®· ng¨n chÆn ®îc ®µ gi¶m sót ®Çu t. Song nÕu nh×n nhËn mét c¸ch tæng qu¸t vµ kh¸ch quan h¬n, th× vÉn cßn kh¸ nhiÒu th¸ch thøc trong t¬ng lai. NÕu kh«ng tÝnh ®Õn dù ¸n khÝ Nam C«n S¬n (1080 triÖu USD) ®îc cÊp phÐp vµo nh÷ng ngµy cuèi cïng trong n¨m, th× trªn thùc tÕ n¨m 2000, tæng vèn FDI ®¨ng ký chØ ®¹t 1318 triÖu USD, thÊp h¬n nhiÒu so víi n¨m 99 (2196 triÖu USD). Dù ¸n nµy ®· h×nh thµnh tõ nhiÒu n¨m tríc nhng bÞ tr¾c trë chñ yÕu do vÊn ®Ò gi¸ c¶ vÒ khÝ gi÷a c¸c ®èi t¸c. So víi n¨m 1999, sè dù ¸n t¨ng vèn chØ b»ng 94% (153/163 dù ¸n) vµ sè vèn t¨ng thªm chØ b»ng 68% (427/629 triÖu USD). B¶ng 1: T×nh h×nh thùc hiÖn FDI qua c¸c n¨m -8- Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368 §¬n vÞ : triÖu USD ChØ tiªu Sè dù ¸n ®Çu t Vèn ®¨ng ký cÊp míi vµ t¨ng vèn CÊp míi Lît t¨ng vèn Gi¶i thÓ HÕt h¹n Vèn ®¨ng ký T¨ng vèn Gi¶i thÓ HÕt h¹n Cßn hiÖu lùc Tæng 88-2000 3 n¨m 88-90 1991 3254 1067 645 30 38553 6034 7952 291 214 1 6 2 1582 0.3 26 0.3 1556 151 9 37 2 1275 9 240 1 2598 1992 197 13 48 3 2027 50 402 13.9 4260 1993 274 60 34 4 2589 240 79 38 6971 1994 367 84 60 1 3746 516 292 0.1 10941 1995 408 151 58 3 6607 1318 509 45.5 18311 5 n¨m 91-95 1996 1397 262 237 12 16244 2132 1522 98.6 365 162 54 4 8640 788 1141 146.1 26453 1997 348 164 85 6 4649 1173 544 24.4 31706 1998 275 162 101 2 3897 884 2428 19.1 34040 1999 311 163 85 2 1568 629 624 1.1 35613 2000 344 153 77 2 1973 427 1666 1.9 36344 5 n¨m 96-2000 1643 804 402 16 20727 3902 6403 193 N¨m 91 Vèn cßn hiÖu lùc = vèn cÊp míi + t¨ng vèn - vèn hÕt h¹n - vèn gi¶i thÓ Nguån : Vô Qu¶n lý dù ¸n - Bé KH-§T Trong bèi c¶nh ®Çu t quèc tÕ vµo c¸c níc ASEAN suy gi¶m vµ m«i trêng ®Çu t ë níc ta vÉn cßn nh÷ng h¹n chÕ nhÊt ®Þnh, sù phôc håi bíc ®Çu cña ®Çu t níc ngoµi qua c¸c sè liÖu nªu trªn lµ c¸c dÊu hiÖu rÊt ®¸ng khÝch lÖ vµ lµ mét phÇn hÖ qu¶ tõ c¸c t¸c ®éng tÝch cùc cña c¸c gi¶i ph¸p thu hót ®Çu t mµ ChÝnh phñ ®· thùc thi trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y. Tuy nhiªn chóng ta cÇn nç lùc h¬n n÷a ®Ó t¹o ra sù phôc håi thùc sù v÷ng ch¾c trong lÜnh vùc nµy. Quy m« dù ¸n ®Çu t (triÖu USD/ dù ¸n) 92 93 94 95 96 97 98 99 2000 26.1 13.5 14.2 5.52 5.73 Quy m« 8.76 11 10.8 10.98 17.6 Nguån : Nh÷ng vÊn ®Ò kinh tÕ thÕ giíi, Sè 2(64) 2000. NÕu theo sè lîng vèn ®¨ng ký th× quy m« dù ¸n thêi kú 1988 - 2000 lµ 11,85 triÖu USD / 1dù ¸n. So víi mét sè níc ë thêi kú ®Çu thùc hiÖn chÝnh s¸ch thu hót ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi th× quy m« dù ¸n ®Çu t vµo níc ta b×nh qu©n ë thêi kú nµy lµ kh«ng thÊp. Nhng vÊn ®Ò ®¸ng quan t©m lµ quy m« dù ¸n theo vèn ®¨ng ký b×nh qu©n cña n¨m 1999 vµ n¨m 2000 l¹i nhá ®i mét c¸ch ®ét ngét vµ ë møc thÊp nhÊt tõ -9- tríc ®Õn nay (5,52 triÖu USD/ 1dù ¸n n¨m 1999 vµ 5,73 triÖu USD/ 1dù ¸n n¨m 2000). Quy m« dù ¸n n¨m 2000 chØ b»ng 48,35% quy m« dù ¸n b×nh qu©n cña thêi kú 1988 - 2000 vµ b»ng 32,4% so víi quy m« dù ¸n b×nh qu©n cña n¨m cao nhÊt (n¨m 1995, ta kh«ng so s¸nh víi n¨m 1996 v× cã 2 dù ¸n ®Æc biÖt nh ®· nªu trªn), trong khi quy m« dù ¸n b×nh qu©n cña n¨m 2000 ®· cã sù t¨ng trëng so víi cña n¨m 1999. §©y lµ nh÷ng vÊn ®Ò rÊt cÇn ®îc lu t©m trong chiÕn lîc thu hót vèn ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi cña níc ta thêi gian tíi. 1.2. C¸c ®èi t¸c ®îc cÊp giÊy phÐp ®Çu t TÝnh ®Õn hÕt n¨m 2000 ®· cã h¬n 700 c«ng ty thuéc 66 níc vµ vïng l·nh thæ (gäi t¾t lµ c¸c níc) cã dù ¸n ®Çu t trùc tiÕp t¹i ViÖt Nam. NÕu chØ tÝnh c¸c dù ¸n cßn hiÖu lùc, tíi ngµy 15/03/2001 cã 58 níc cã ®Çu t trùc tiÕp t¹i ViÖt Nam trong ®ã 12 níc cã tæng sè vèn ®¨ng ký h¬n 1 tû USD mçi níc. ChØ víi 12 níc (b»ng 20,6% sè níc) ®· chiÕm tíi 85,54% tæng sè vèn ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi cña ViÖt Nam (Singapore: 18,22%; §µi Loan: 13,74%; NhËt B¶n:10,69%; Hµn Quèc: 8,76%; Hång K«ng: 7,83%; Ph¸p: 5%; QuÇn ®¶o Virgin: 4,92%; Nga: 4,07%; Hµ Lan: 3,25%; V¬ng quèc Anh: 3,2%: Th¸i Lan: 3,03%; Malaixia: 2,83%). Trong tæng sè vèn ®Çu t cña 12 níc nµy th× cã tíi trªn 70% lµ thuéc c¸c níc Ch©u ¸. C¸c nhµ ®Çu t Ch©u ¸ vµo muén h¬n nhng tèc ®é t¨ng nhanh víi quy m« réng lín trªn nhiÒu lÜnh vùc. §iÒu ®ã chøng tá m«i trêng ®Çu t cña ViÖt Nam hiÖn ®ang thu hót ®îc sù quan t©m cña c¸c nhµ ®Çu t Ch©u ¸. Vµ tr×nh ®é, ®iÒu kiÖn, kh¶ n¨ng cña c¸c nhµ ®Çu t Ch©u ¸ còng phï hîp víi ®iÒu kiÖn, yªu cÇu ph¸t triÓn cña ViÖt Nam trong thêi gian qua. §ång thêi ®©y còng lµ nguyªn nh©n lµm cho nÒn kinh tÕ níc ta ph¶i chÞu ¶nh hëng kh¸ m¹nh cña cuéc khñng ho¶ng tiÒn tÖ khu vùc Ch©u ¸. Trong khi ®ã, nguån vèn ®Çu t tõ c¸c níc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn kh¸c nh §øc, Mü, Anh...cßn chiÕm tû träng t¬ng ®èi thÊp, chøng tá m«i trêng ®Çu t ë ViÖt Nam cha g©y ®îc sù chó ý nhiÒu cña c¸c nhµ ®Çu t ph¬ng T©y vµ Mü. B¶ng 2: 12 ®èi t¸c níc ngoµi ®Çu t lín nhÊt vµo ViÖt Nam (TÝnh ®Õn 15/03/2001 - chØ tÝnh c¸c dù ¸n cßn hiÖu lùc) §¬n vÞ : triÖu USD Níc Tæng vèn Vèn ph¸p §Çu t STT Sè dù ¸n Vïng l·nh thæ ®Çu t ®Þnh thùc hiÖn 1 Singapore 236 6619,871 2036,066 2048,154 2 §µi Loan 662 4990,669 2120,096 2411,855 3 NhËt B¶n 304 3884,892 1927,881 2623,879 4 Hµn Quèc 277 3181,738 1226,648 1911,570 5 Hång K«ng 208 2844,499 1231,076 1431,662 6 Ph¸p 107 1818,607 1219,716 587,320 7 Virgin Islands 107 1786,941 695,456 858,341 8 Liªn bang Nga 35 1479,722 916,897 600,255 9 Hµ Lan 40 1179,956 951,962 504,055 10 V. Quèc Anh 35 1163,254 394,840 670,909 11 Th¸i Lan 93 1102,472 441,250 494,310 12 Malaixia 81 1026,914 476,433 876,157 Nguån : Vô Qu¶n lý dù ¸n §TNN - Bé KH-§T Tuy vËy cho ®Õn nay, trong sè c¸c nhµ ®Çu t níc ngoµi vµo ViÖt Nam th× sù cã mÆt cña c¸c nhµ ®Çu t thuéc c¸c tËp ®oµn lín cha nhiÒu (míi cã kho¶ng 50/500 tËp - 10 - Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368 ®oµn kinh tÕ lín cña thÕ giíi cã dù ¸n ®Çu t t¹i ViÖt Nam), cßn l¹i chñ yÕu lµ c¸c c«ng ty võa vµ nhá vµ kh«ng Ýt c¸c nhµ m«i giíi ®Çu t. C¸c tËp ®oµn lín, cã n¨ng lùc tµi chÝnh vµ c«ng nghÖ, chñ yÕu lµ cña Hµn Quèc vµ NhËt B¶n. Cßn trong sè c¸c nhµ ®Çu t Ch©u ¸ nÕu kh«ng kÓ c¸c nhµ ®Çu t NhËt B¶n vµ Hµn Quèc th× phÇn lín lµ ngêi Hoa. §©y lµ ®Æc ®iÓm rÊt cÇn ®îc chó ý trong viÖc lùa chän c¸c ®èi t¸c ®Çu t s¾p tíi nh»m lµm cho ho¹t ®éng ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi theo yªu cÇu cña c«ng cuéc c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa cña ta ®¹t hiÖu qu¶ h¬n. 1.3. C¬ cÊu ®Çu t theo vïng l·nh thæ Víi mong muèn ho¹t ®éng ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi gãp phÇn lµm chuyÓn dÞch c¬ cÊu gi÷a c¸c vïng kinh tÕ nªn ChÝnh phñ ta ®· cã nh÷ng chÝnh s¸ch khuyÕn khÝch, u ®·i ®èi víi c¸c dù ¸n ®Çu t vµo “nh÷ng vïng cã ®iÒu kiÖn kinh tÕ - x· héi khã kh¨n, miÒn nói, vïng s©u, vïng xa”. Tuy vËy, c¸c cÊp ®é u ®·i cha t¬ng øng víi møc ®é chªnh lÖch vÒ ®iÒu kiÖn gi÷a c¸c vïng do ®ã, vèn níc ngoµi vÉn ®îc ®Çu t tËp trung chñ yÕu vµo mét sè ®Þa bµn cã ®iÒu kiÖn thuËn lîi vÒ kÕt cÊu h¹ tÇng vµ m«i trêng kinh tÕ-x· héi. Nãi riªng trong lÜnh vùc n«ng l©m nghiÖp, c¸c dù ¸n ®Çu t tËp trung chñ yÕu vµo c¸c vïng §«ng Nam Bé, ®ång b»ng s«ng Hång, ®ång b»ng s«ng Cöu Long. Riªng 3 vïng nµy ®· chiÕm tíi 63,5% sè dù ¸n vµ 70% vèn ®Çu t. Trong khi ®ã, cã 15 tØnh thuéc trung du vµ miÒn nói phÝa B¾c, tuy vÉn lµ nh÷ng ®Þa bµn cã nhiÒu tiÒm n¨ng më réng vµ ph¸t triÓn n«ng l©m nghiÖp vµ cã nhu cÇu lín vÒ thu hót ®Çu t, nhng do cã ®iÒu kiÖn khã kh¨n nªn hÇu nh cha cã dù ¸n ®Çu t níc ngoµi nµo vµo lÜnh vùc n«ng l©m nghiÖp ë c¸c vïng nµy. Ho¹t ®éng ®Çu t tËp trung ë c¸c tØnh phÝa B¾c vµ phÝa Nam, c¸c tØnh miÒn Trung chiÕm tû lÖ rÊt nhá. Riªng vïng §«ng Nam Bé ®· chiÕm tíi 53,13% tæng lîng vèn ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi cña c¶ níc, trong khi vïng T©y B¾c vµ T©y Nguyªn chiÕm cha ®Çy 1%. Sù ph©n bæ FDI còng chªnh lÖch rÊt nhiÒu gi÷a khu vùc thµnh thÞ vµ n«ng th«n. Trªn 80% tæng sè vèn ®Çu t tËp trung ë khu vùc thµnh thÞ, chØ cßn cha tíi 20% cho khu vùc n«ng th«n, trong khi 80% d©n sè ViÖt Nam sinh sèng ë n«ng th«n, lµm cho kho¶ng c¸ch thu nhËp gi÷a hai khu vùc ngµy cµng lín. Vèn ®Çu t vµo c¸c vïng (1988-1999) ®îc xÕp thø tù nh sau: B¶ng 3: C¬ cÊu ®Çu t theo vïng (%) 1. §«ng Nam Bé 2. §ång B»ng s«ng Hång 53,13 29,6 5. §ång b»ng s«ng Cöu Long 6. B¾c Trung Bé 2,46 2,38 3. Duyªn h¶i Nam Trung Bé 7,64 7. T©y Nguyªn 0,16 4. §«ng B¾c 4,46 8. T©y B¾c 0,15 Nguån : Nh÷ng vÊn ®Ò kinh tÕ thÕ giíi, Sè 2 (64) 2000. Còng trong thêi kú nµy, nÕu nh hai thµnh phè lín lµ Hµ Néi vµ TP Hå ChÝ Minh ®· chiÕm tíi h¬n nöa (50,3%) tæng sè vèn ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi cña c¶ níc th× 10 ®Þa ph¬ng cã ®iÒu kiÖn thuËn lîi còng chiÕm tíi 87,8%. TP Hå ChÝ Minh chiÕm 26,6% tæng vèn ®¨ng ký cña c¶ níc. Sè liÖu t¬ng øng cña c¸c ®Þa ph¬ng tiÕp theo nh sau : Hµ Néi: 21,15%; §ång Nai: 12,5%; B×nh D¬ng: 6,4%. §Õn nay, phÇn lín c¸c tØnh, thµnh phè ®Òu ®· cã ho¹t ®éng hîp t¸c ®Çu t víi níc ngoµi. Tuy nhiªn, trõ ho¹t - 11 - ®éng th¨m dß vµ khai th¸c dÇu khÝ ë thÒm lôc ®Þa, vèn ®Çu t tËp trung nhiÒu vµo 3 vïng kinh tÕ träng ®iÓm lµ nh÷ng n¬i cã nhiÒu thuËn lîi. Vïng kinh tÕ träng ®iÓm phÝa Nam, víi u thÕ vît tréi vÒ c¬ së h¹ tÇng, sù thuËn lîi vÒ giao th«ng thñy, bé, hµng kh«ng vµ n¨ng ®éng trong kinh doanh lµ vïng thu hót ®îc nhiÒu vèn FDI nhÊt, 1.378 dù ¸n, chiÕm 57% tæng sè dù ¸n cña c¶ níc, vèn ®Çu t ®¨ng ký ®¹t 17,3 tû USD, chiÕm ®Õn 48% tæng vèn ®¨ng ký c¶ níc. §©y còng lµ vïng kinh tÕ s«i ®éng nhÊt cña c¶ níc, chiÕm ®Õn 66% gi¸ trÞ doanh thu vµ 84% gi¸ trÞ xuÊt khÈu cña khu vùc FDI n¨m 1999. Vïng kinh tÕ träng ®iÓm phÝa B¾c, ®øng ®Çu lµ thñ ®« Hµ Néi, trung t©m chÝnh trÞ vµ kinh tÕ cña c¶ níc lµ vïng thu hót FDI thø hai, víi 493 dù ¸n cßn hiÖu lùc chiÕm 20,5% vÒ sè dù ¸n vµ 30% tæng vèn ®¨ng ký, lµ ®Çu tµu ph¸t triÓn cña c¶ khu vùc phÝa B¾c. Trªn ®Þa bµn kinh tÕ träng ®iÓm miÒn Trung, tÝnh riªng dù ¸n läc dÇu Dung QuÊt víi tæng sè vèn ®Çu t ®¨ng ký 1,3 tû USD ®· cao h¬n tæng vèn ®¨ng ký cña 113 dù ¸n t¹i ®ång b»ng s«ng Cöu Long lµ 300 triÖu USD. Díi ®©y lµ sè liÖu vÒ 10 ®Þa ph¬ng cã vèn ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi cao nhÊt: B¶ng 4: Mêi ®Þa ph¬ng cã vèn ®Çu t cao nhÊt (TÝnh ®Õn 15/03/2001 - chØ tÝnh c¸c dù ¸n cßn hiÖu lùc) §¬n vÞ : triÖu USD Sè dù Tæng vèn Vèn ph¸p §Çu t thùc §Þa ph¬ng STT ¸n ®Çu t ®Þnh hiÖn 1 TP Hå ChÝ Minh 921 9673,464 4610,524 4641,441 2 Hµ Néi 365 7684,434 3364,454 2773,569 3 §ång Nai 287 4534,895 1741,576 2119,190 4 B×nh D¬ng 393 2325,312 1083,049 1057,800 5 DÇu khÝ 24 1788,000 1263,000 1955,487 6 7 Qu¶ng Ng·i H¶i Phßng 5 86 1327,723 1283,294 813,000 570,218 555,458 915,483 8 Bµ RÞa-Vòng Tµu 67 1203,097 502,946 397,702 9 L©m §ång 46 841,767 101,305 86,155 10 Qu¶ng Ninh 38 617,021 218,516 174,283 Nguån : Vô Qu¶n lý dù ¸n - Bé KH-§T C¸c sè liÖu trªn còng phÇn nµo nãi lªn r»ng vÊn ®Ò thu hót vèn ®Çu t níc ngoµi theo vïng l·nh thæ ®Ó kÕt hîp ho¹t ®éng nµy víi viÖc khai th¸c c¸c tiÒm n¨ng trong níc ®¹t kÕt qu¶ cha cao. C¬ cÊu FDI theo vïng cßn nhiÒu bÊt hîp lý. Nh vËy, ®©y còng lµ mét trong nh÷ng vÊn ®Ò rÊt cÇn ®îc chó ý ®Ó ®iÒu chØnh ho¹t ®éng cña chóng ta trong thêi gian tíi ®èi víi lÜnh vùc nµy. 1.4. C¬ cÊu ®Çu t theo ngµnh kinh tÕ Nh÷ng n¨m ®Çu 1988-1990, vèn ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi phÇn lín tËp trung vµo lÜnh vùc th¨m dß, khai th¸c dÇu khÝ (32,2%) vµ kh¸ch s¹n, du lÞch, c¨n hé cho thuª (20,6%). Nhng tõ n¨m 1994 trë l¹i ®©y, ®Çu t vµo khu vùc s¶n xuÊt vËt chÊt cña nÒn kinh tÕ ngµy cµng gia t¨ng (nhÊt lµ lÜnh vùc c«ng nghiÖp). HiÖn nay, c¸c dù ¸n ®Çu t vµo ngµnh c«ng nghiÖp chiÕm tû träng lín nhÊt c¶ vÒ sè lîng dù ¸n lÉn vèn ®Çu t, - 12 - Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368 tiÕp ®Õn lµ c¸c lÜnh vùc kh¸ch s¹n, du lÞch vµ dÞch vô. C¸c ngµnh n«ng, l©m nghiÖp cã sè dù ¸n kh¸ lín nhng vèn thÊp, chØ chiÕm 5,79% tæng vèn ®Çu t, chøng tá quy m« dù ¸n ë lÜnh vùc nµy t¬ng ®èi nhá. Quy m« dù ¸n ®Çu t vµo ngµnh thñy s¶n lµ nhá nhÊt, kho¶ng 3 triÖu USD. Ngµnh dÞch vô cã quy m« ®Çu t lín nhÊt, kho¶ng 25 triÖu USD/dù ¸n, nÕu kh«ng tÝnh 2 dù ¸n x©y dùng khu ®« thÞ míi t¹i Hµ Néi th× quy m« b×nh qu©n 1 dù ¸n lµ 21,7 triÖu USD. TÝnh ®Õn ngµy 15/03/2001, khu vùc c«ng nghiÖp cã 1715 dù ¸n ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi cßn hiÖu lùc, víi tæng vèn ®Çu t 19430,413 triÖu USD, chiÕm 53,5% tæng vèn FDI cña c¶ níc; tiÕp theo lµ ngµnh dÞch vô víi 638 dù ¸n vµ lîng vèn ®Çu t 14796,008 triÖu USD, chiÕm 40,73%; khu vùc n«ng l©m nghiÖp cã 348 dù ¸n víi sè vèn ®Çu t 2103,353 triÖu USD, chiÕm 5,77% tæng vèn ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi cña c¶ níc. Vèn ®Çu t vµo c«ng nghiÖp chñ yÕu tËp trung vµo c¸c ngµnh c«ng nghiÖp nÆng, sau ®ã dÕn c«ng nghiÖp nhÑ, x©y dùng, c«ng nghiÖp dÇu khÝ vµ c«ng nghiÖp thùc phÈm . Ngµnh dÞch vô c¸c dù ¸n tËp trung vµo x©y dùng v¨n phßng, c¨n hé, x©y dùng khu ®« thÞ míi; kh¸ch s¹n du lÞch, giao th«ng vËn t¶i vµ bu ®iÖn. B¶ng 5: §Çu t trùc tiÕp níc ngoµi theo ngµnh (TÝnh ®Õn 15/03/2001 - chØ tÝnh c¸c dù ¸n cßn hiÖu lùc) §¬n vÞ : triÖu USD Sè dù Tæng vèn Vèn ph¸p §Çu t Chuyªn ngµnh ¸n ®Çu t ®Þnh thùc hiÖn 1715 19430,413 8824,962 11037,702 C«ng nghiÖp CN dÇu khÝ 29 3154,826 2094,106 2555,553 CN nhÑ 681 4198,597 1859,332 2022,423 CN nÆng 659 6616,185 2784,646 3526,042 CN thùc phÈm 142 2303,174 971,524 1318,477 X©y dùng 204 3157,628 1115,352 1615,207 N«ng, l©m nghiÖp 348 2103,354 992,655 1209,544 N«ng-L©m nghiÖp 298 1942,614 912,947 1113,656 Thñy s¶n 50 160,739 79,708 95,888 DÞch vô 638 14796,008 6547,210 5595,08 GTVT- Bu ®iÖn 93 2571,986 2027,826 849,204 Kh¸ch s¹n-Du lÞch 123 3497,052 1126,845 1853,834 Tµi chÝnh-Ng©n hµng 49 552,250 521,650 494,535 V¨n hãa-Y tÕ- GD 92 566,045 243,832 144,568 XD Khu ®« thÞ míi 3 2466,674 675,183 0,394 XD V¨n phßng-C¨n hé 116 3781,909 1351,182 1640,271 XD h¹ tÇng KCX-KCN 13 807,221 274,961 460,988 DÞch vô 149 552,870 325,729 151,285 - 13 - Tæng sè 2701 36329,775 16364,827 17842,325 Nguån : Vô Qu¶n lý dù ¸n §TNN - Bé KH-§T Thùc tr¹ng c¬ cÊu vèn ®Çu t vµo c¸c ngµnh, c¸c lÜnh vùc kinh tÕ ®ang ®Æt ra nh÷ng vÊn ®Ò cÇn suy nghÜ. §Çu t trùc tiÕp níc ngoµi vµo lÜnh vùc n«ng, l©m nghiÖp vèn ®· Ýt l¹i ®ang cã xu híng ch÷ng l¹i vµ gi¶m dÇn v× ®©y lµ lÜnh vùc chÞu nhiÒu rñi ro, thêi gian thu håi vèn dµi, tr×nh ®é qu¶n lý dù ¸n cßn nhiÒu h¹n chÕ. §Õn cuèi 1999, trong lÜnh vùc nµy ®· cã tíi 74 dù ¸n ®Çu t níc ngoµi bÞ gi¶i thÓ tríc thêi h¹n víi sè vèn 287 triÖu USD. Trong ®ã 35 dù ¸n thuéc lÜnh vùc trång trät vµ chÕ biÕn n«ng s¶n, 39 dù ¸n chÕ biÕn gç vµ l©m s¶n. Vèn ®Çu t níc ngoµi vµo c¸c ngµnh nh trªn ®· biÓu hiÖn phï hîp c¸c chØ sè cña c¬ cÊu kinh tÕ hiÖn ®¹i, c«ng nghiÖp hãa: C«ng nghiÖp - DÞch vô - N«ng nghiÖp. Tuy vËy, trong ®iÒu kiÖn ë giai ®o¹n ®Çu tiÕn hµnh CNH-H§H vµ víi ®Æc trng cña nÒn kinh tÕ trong ®ã n«ng nghiÖp nhiÖt ®íi ®ang lµ mét trong nh÷ng thÕ m¹nh cña ViÖt Nam th× t×nh h×nh thu hót ®Çu t níc ngoµi vµo lÜnh vùc nµy nh hiÖn nay cßn kho¶ng c¸ch kh¸ xa so víi yªu cÇu, mong muèn vµ môc tiªu mµ chóng ta ®Æt ra. Së dÜ nh vËy lµ v× ®èi víi ViÖt Nam, n«ng nghiÖp lµ mét trong nh÷ng lÜnh vùc ®ang cã nhiÒu tiÒm n¨ng mµ chóng ta cha cã ®iÒu kiÖn ®Ó khai th¸c. Vµ, tõ ®Æc ®iÓm ph©n bè d©n c, lao ®éng, viÖc lµm nh hiÖn nay th× sù thµnh c«ng trong ph¸t triÓn n«ng th«n, n«ng nghiÖp lµ mét trong nh÷ng chØ tiªu c¬ b¶n ®Ó ®¸nh gi¸ thµnh c«ng cña sù nghiÖp CNH-H§H. Thùc hiÖn CNH-H§H trong n«ng th«n, n«ng nghiÖp còng tøc lµ t¹o ®îc viÖc lµm vµ thu nhËp cho sè ®«ng lao ®éng còng nh t¸c ®éng lµm chuyÓn biÕn ®¸ng kÓ ®Õn s¶n xuÊt vµ ®êi sèng cña ®a sè nh©n d©n ViÖt Nam. 1.5. C¬ cÊu ®Çu t theo h×nh thøc ®Çu t Trong giai ®o¹n 1988-1999, liªn doanh lµ h×nh thøc phæ biÕn nhÊt cña ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi t¹i ViÖt Nam, chiÕm tíi kho¶ng 60% sè dù ¸n vµ 70% vèn ®¨ng ký. HiÖn nay, trong sè c¸c dù ¸n cßn hiÖu lùc th× h×nh thøc doanh nghiÖp 100% vèn n íc ngoµi chiÕm tû lÖ lín vÒ sè dù ¸n (56,64%), tuy nhiªn vèn ®Çu t chØ chiÕm 30,17% tæng vèn ®Çu t FDI. §èi víi h×nh thøc liªn doanh, c¸c con sè nµy lµ 38,47% vµ 58,33%. B¶ng 6: §Çu t trùc tiÕp níc ngoµi theo h×nh thøc ®Çu t (TÝnh ®Õn 15/03/2001 - chØ tÝnh c¸c dù ¸n cßn hiÖu lùc) §¬n vÞ : triÖu USD H×nh thøc ®Çu t Sè DA Tæng V§T Vèn P§ Vèn TH Tû lÖ (%) 4 415,125 140,030 37,112 1.14 BOT 128 3762,541 3156,998 2645,37 10,36 Hîp ®ång hîp t¸c KD 1530 10962,092 4863,514 5236,300 30,17 100% vèn níc ngoµi 1039 21190,017 8204,284 9923,542 58.33 Liªn doanh 100% Tæng sè 2701 36329,775 16364,826 17842,325 Nguån : Vô Qu¶n lý dù ¸n §TNN - Bé KH-§T Së dÜ h×nh thøc liªn doanh chiÕm tû lÖ lín lµ do thêi kú ®Çu, c¸c thñ tôc ®Ó triÓn khai dù ¸n cßn ®ßi hái nhiÒu giÊy tê, l¹i ph¶i th«ng qua nhiÒu kh©u, nhiÒu nÊc vµ rÊt phøc t¹p, ngêi níc ngoµi cßn Ýt hiÓu biÕt vÒ c¸c ®iÒu kiÖn kinh tÕ-x· héi vµ ph¸p luËt cña ViÖt Nam, hä thêng gÆp khã kh¨n trong giao dÞch, quan hÖ cïng mét lóc víi kh¸ nhiÒu c¬ quan chøc n¨ng cña ViÖt Nam ®Ó cã ®îc ®Çy ®ñ c¸c ®iÒu kiÖn triÓn khai x©y - 14 - Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368 dùng c¬ b¶n còng nh tæ chøc thùc hiÖn dù ¸n ®Çu t. Trong hoµn c¶nh nh vËy, ®a sè c¸c nhµ ®Çu t thÝch lùa chän h×nh thøc liªn doanh ®Ó bªn ViÖt Nam ®øng ra lo c¸c thñ tôc ph¸p lý cho sù ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp hiÖu qu¶ h¬n. Sau mét thêi gian ho¹t ®éng trong m«i trêng ®Çu t ë ViÖt Nam, c¸c nhµ ®Çu t níc ngoµi, ®Æc biÖt lµ c¸c nhµ ®Çu t Ch©u ¸ cã ®iÒu kiÖn hiÓu biÕt h¬n vÒ ph¸p luËt, chÝnh s¸ch, phong tôc tËp qu¸n vµ c¸ch thøc ho¹t ®éng kinh doanh ë ViÖt Nam. V× vËy, nhu cÇu cã ®èi t¸c ViÖt Nam gi¶m ®i mét c¸ch ®¸ng kÓ. Kh«ng nh÷ng thÕ, khi tham gia liªn doanh, kh¶ n¨ng cña phÝa ViÖt Nam thêng yÕu c¶ vÒ vèn ®ãng gãp lÉn c¸n bé qu¶n lý, mÆt kh¸c nhiÒu nhµ ®Çu t níc ngoµi kh«ng muèn chia sÎ quyÒn ®iÒu hµnh doanh nghiÖp víi bªn ViÖt Nam nªn hä thÊy kh«ng cÇn thiÕt ph¶i cã ®èi t¸c ViÖt Nam trong ho¹t ®éng ®Çu t. Do ®ã, sè dù ¸n ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi vµo ViÖt Nam díi h×nh thøc 100% vèn níc ngoµi ngµy cµng cã xu híng t¨ng lªn c¶ tuyÖt ®èi lÉn t¬ng ®èi. C¸c dù ¸n 100% vèn níc ngoµi tËp trung chñ yÕu trong c¸c khu c«ng nghiÖp vµ khu chÕ xuÊt v× ®¶m b¶o c¸c ®iÒu kiÖn c¬ së h¹ tÇng kü thuËt, tr¸nh ®îc nhiÒu thñ tôc hµnh chÝnh phøc t¹p. H×nh thøc hîp ®ång hîp t¸c kinh doanh ®Õn nay chØ chiÕm 4,74% sè dù ¸n vµ 10,36% tæng vèn ®Çu t, chñ yÕu trong lÜnh vùc th¨m dß vµ khai th¸c dÇu khÝ, c¸c dÞch vô viÔn th«ng. Hîp ®ång BOT lµ h×nh thøc chóng ta ®a vµo ¸p dông tõ n¨m 1993 víi mong muèn nh»m ®¸p øng nhu cÇu vèn ®Çu t ph¸t triÓn c¬ së h¹ tÇng. MÆc dï Nhµ níc ®· cã nhiÒu u ®·i nh kh«ng thu tiÒn thuª ®Êt, hëng c¸c møc thuÕ thÊp nhÊt, ®îc chuyÓn ®æi ngo¹i tÖ... nhng sè dù ¸n thuéc h×nh thøc nµy vÉn cßn rÊt Ýt. §Õn nay míi chØ cã 4 dù ¸n ®Çu t níc ngoµi theo h×nh thøc BOT víi sè vèn ®¨ng ký h¬n 415 triÖu USD. §iÒu nµy chñ yÕu lµ do c¸c bªn cha thùc sù gÆp nhau trong c¸c ý tëng khi th¬ng lîng, nh kh«ng thèng nhÊt ®îc c¸ch tÝnh gi¸ c¶ ®Çu vµo, ®Çu ra ®èi víi c¸c ®èi t¸c cung øng nguyªn, nhiªn vËt liÖu vµ mua s¶n phÈm... 2. T×nh h×nh thùc hiÖn cña c¸c dù ¸n §Çu t trùc tiÕp níc ngoµi 2.1. TiÕn ®é thùc hiÖn vèn ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi t¹i ViÖt Nam Sau h¬n mêi n¨m thùc hiÖn LuËt ®Çu t níc ngoµi, nhiÒu dù ¸n ®îc cÊp giÊy phÐp ®· hoµn thµnh giai ®o¹n x©y dùng, ®i vµo ho¹t ®éng, cã s¶n phÈm tiªu thô t¹i ViÖt Nam vµ xuÊt khÈu ®Õn nhiÒu níc trªn thÕ giíi, ®ãng gãp ®¸ng kÓ vµo sù t¨ng trëng vµ ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi cña níc ta. Cã 1067 dù ¸n sau mét thêi gian triÓn khai cã nhu cÇu xin ®îc t¨ng vèn, më réng quy m« s¶n xuÊt. Tæng sè vèn ®· ®îc phª duyÖt t¨ng thªm lµ 6034 triÖu USD (b»ng 32,8% sè dù ¸n ®îc cÊp giÊy phÐp vµ 16,6% tæng vèn ®¨ng ký ban ®Çu). Nh vËy tæng sè vèn cÊp míi vµ bæ sung ®Õn thêi ®iÓm hÕt n¨m 2000 ®¹t kho¶ng 44.587 triÖu USD. Trong sè c¸c dù ¸n ®· nªu trªn, ®· cã 30 dù ¸n hÕt thêi h¹n thùc hiÖn hîp ®ång víi sè vèn hÕt h¹n lµ 291 triÖu USD. Bªn c¹nh ®ã, ®· cã mét sè lîng ®¸ng kÓ dù ¸n bÞ gi¶i thÓ, rót giÊy phÐp ®Çu t (645 dù ¸n), lîng vèn gi¶i thÓ lµ 7952 triÖu USD, chiÕm gÇn 21% tæng lîng vèn ®¨ng ký. Nguyªn nh©n dÉn ®Õn c¸c dù ¸n bÞ rót giÊy phÐp tríc hÕt lµ do ta chän nhÇm ®èi t¸c, nhÊt lµ nh÷ng n¨m ®Çu thùc hiÖn LuËt ®Çu t. §ã lµ nh÷ng c«ng ty m«i giíi bu«n b¸n hîp ®ång, khi kh«ng thùc hiÖn ®îc môc - 15 - ®Ých nµy, hä kh«ng trë l¹i ViÖt Nam thùc hiÖn dù ¸n. TiÕp theo lµ sù thiÕu hôt tµi chÝnh cña bªn níc ngoµi, kh«ng thùc hiÖn ®îc cam kÕt gãp vèn, huy ®éng vèn vay; sù biÕn ®éng phøc t¹p cña thÞ trêng vµ gi¸ c¶ lµm ®¶o lén tÝnh to¸n ban ®Çu cña dù ¸n; sù ph¸ s¶n cña bªn níc ngoµi ë c¸c ®Þa bµn kh¸c lµm cho hä kh«ng cã kh¶ n¨ng ho¹t ®éng ë ViÖt Nam...Ngoµi ra nh÷ng yÕu kÐm trong c«ng t¸c qu¶n lý nhµ níc còng gãp phÇn lµm t¨ng thªm sè dù ¸n ®æ vì nh kh«ng chän lùa kü, dÔ d·i trong bè trÝ c¸n bé ViÖt Nam tham gia liªn doanh, kh«ng kÞp thêi nh¾c nhë vµ xö lý nh÷ng vi ph¹m ph¸p luËt vµ giÊy phÐp ®Çu t, kh«ng cã biÖn ph¸p h÷u hiÖu hßa gi¶i c¸c bÊt ®ång, tranh chÊp; sù thay ®æi chÝnh s¸ch sö dông nguyªn vËt liÖu... Nh vËy, tÝnh ®Õn ngµy 15/03/2001, trªn l·nh thæ ViÖt Nam cßn 2701dù ¸n ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi ®ang ho¹t ®éng víi tæng vèn ®¨ng ký (kÓ c¶ phÇn vèn bæ sung) cña c¸c dù ¸n cßn hiÖu lùc lµ 36.329,775 triÖu USD. TÝnh ®Õn 31 th¸ng 12 n¨m 2000, sè vèn ®· thùc hiÖn cña c¸c dù ¸n ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi b»ng 44,82% cña tæng sè vèn ®¨ng ký (bao gåm c¶ vèn bæ sung), trong ®ã 88,34% vèn thùc hiÖn lµ cña phÝa ®èi t¸c níc ngoµi, 11,66% lµ vèn cña doanh nghiÖp ViÖt Nam. Tû lÖ vèn thùc hiÖn trªn tæng vèn ®¨ng ký cña c¸c dù ¸n 100% vèn níc ngoµi vµ dù ¸n Hîp ®ång hîp t¸c kinh doanh cao h¬n nhiÒu so víi h×nh thøc liªn doanh. C¸c dù ¸n trong lÜnh vùc th¨m dß vµ khai th¸c dÇu khÝ ®¹t tû lÖ thùc hiÖn cao h¬n vèn cam kÕt 4%, do trong ngµnh dÇu khÝ, cam kÕt trªn giÊy phÐp chØ lµ vèn tèi thiÓu. Ngµnh tµi chÝnh ng©n hµng, do tÝnh ®Æc thï ph¶i nép ngay vèn ph¸p ®Þnh míi ®îc phÐp triÓn khai ho¹t ®éng nªn tû lÖ gi¶i ng©n cao (93%). Nh×n chung, c¸c dù ¸n ®Çu t vµo lÜnh vùc c«ng nghiÖp x©y dùng cã tû lÖ gi¶i ng©n cao nhÊt, trªn 50%. C¸c dù ¸n n«ng nghiÖp ®¹t tû lÖ gi¶i ng©n 43%, trong khi c¸c dù ¸n thuû s¶n chØ gi¶i ng©n ®îc 36%. Díi ®©y lµ sè liÖu vÒ t×nh h×nh thùc hiÖn dù ¸n qua c¸c thêi kú: B¶ng 7: T×nh h×nh thùc hiÖn dù ¸n qua c¸c n¨m (TÝnh ®Õn 31 th¸ng 12 n¨m 2000) §¬n vÞ : triÖu USD Trong ®ã chia ra ChØ tiªu Vèn thùc hiÖn Vèn tõ níc ngoµi Vèn DN V.Nam Tæng 88-2000 19984 17654 2330 1991 428 375 53 1992 575 492 83 - 16 - Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368 1993 1118 931 187 1994 2241 1946 295 1995 2792 2343 449 5 n¨m 91-95 7153 6086 1067 1996 2923 2518 405 1997 3137 2822 315 1998 2364 2214 150 1999 2179 1971 208 2000 5 n¨m 96-2000 2228 2043 185 12831 11568 1263 Nguån : Vô Qu¶n lý dù ¸n §TNN - Bé KH-§T Trong ®iÒu kiÖn cña mét nÒn kinh tÕ kÐm ph¸t triÓn, kÕt cÊu h¹ tÇng l¹c hËu, c¸c nguån lùc còng nh chÝnh s¸ch ®èi víi ®Çu t níc ngoµi cßn nhiÒu biÕn ®éng, thÞ trêng ph¸t triÓn cha ®Çy ®ñ...th× tû lÖ vèn ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi thùc hiÖn ®îc ë møc nh vËy lµ kh«ng thÊp. Tuy vËy, xuÊt ph¸t tõ ®Æc ®iÓm, c¸c dù ¸n sau khi phª duyÖt thêng cha ®ñ c¸c ®iÒu kiÖn ®Ó triÓn khai ngay, do ®ã sè vèn thùc hiÖn trong n¨m chñ yÕu lµ cña c¸c dù ¸n ®· ®îc phª duyÖt tõ c¸c n¨m tríc ®ã. NÕu so s¸nh sè vèn thùc hiÖn cña tõng n¨m víi sè vèn ®¨ng ký cßn l¹i (tæng sè vèn ®¨ng ký tõ tríc trõ ®i sè vèn ®· thùc hiÖn) th× tû lÖ vèn thùc hiÖn diÔn biÕn theo xu híng thiÕu æn ®Þnh. Tû lÖ nµy t¨ng nhanh tõ ®Çu ®Õn n¨m 1995 (vèn thùc hiÖn 1992/vèn ®¨ng ký 1988-1991 cßn l¹i = 13,6%; sè t¬ng øng 1993=23,5%; 1994=30,1%; 1995=32,2%) vµ sau ®ã gi¶m dÇn tõ 1996 ®Õn nay (sè liÖu t¬ng øng 1996=21,8%; 1997=18,1%; 1998=10,1%; 1999=7,1%). §iÒu nµy mét phÇn lµ do t¸c ®éng cña cuéc khñng ho¶ng tiÒn tÖ trong khu vùc, mét sè nhµ ®Çu t thuéc c¸c quèc gia x¶y ra khñng ho¶ng ®ang cßn sè vèn mµ hä cha thùc hiÖn l¹i ph¶i dïng ®Ó ®èi phã víi t×nh tr¹ng xÊu, buéc hä ph¶i dõng hoÆc chÊm døt kh«ng thÓ tiÕp tôc ®Çu t. MÆt kh¸c, mét sè nhµ ®Çu t khi lËp dù ¸n ®· tÝnh to¸n cha thËt s¸t víi thùc tÕ nªn khi triÓn khai dù ¸n ®· gÆp ph¶i mét sè vÊn ®Ò ph¸t sinh vît c¶ kh¶ n¨ng tµi chÝnh còng nh c¸c yÕu tè, ®iÒu kiÖn cho doanh nghiÖp vËn hµnh. ThËm chÝ cã mét sè nhµ ®Çu t níc ngoµi, thùc chÊt lµ yÕu vÒ n¨ng lùc tµi chÝnh nªn mÆc dï ®· ®îc cÊp giÊy phÐp ®Çu t, nhng kh«ng huy ®éng ®îc vèn ®óng nh dù kiÕn buéc hä ph¶i triÓn khai thùc hiÖn dù ¸n chËm, cã khi mÊt kh¶ n¨ng thùc hiÖn. 2.2. §Çu t trùc tiÕp níc ngoµi ë mét sè lÜnh vùc kinh tÕ tiªu biÓu a. LÜnh vùc dÇu khÝ : So víi c¸c ngµnh kinh tÕ ViÖt Nam th× ®©y lµ mét trong rÊt Ýt ngµnh thu hót ®îc c¸c tËp ®oµn kinh tÕ lín cña thÕ giíi tham gia ®Çu t. §Õn nay, ngoµi xÝ nghiÖp liªn doanh dÇu khÝ VietsoPetro ®· s¶n xuÊt ®îc h¬n 60 triÖu tÊn dÇu th« vµ hiÖn ®ang tiÕp tôc kinh doanh cã hiÖu qu¶, chóng ta ®· cÊp 33 giÊy phÐp ho¹t ®éng cho c¸c tËp ®oµn dÇu khÝ lín thuéc B¾c Mü, Ch©u ¢u, Ch©u óc vµ Ch©u ¸ vµo th¨m dß, khai th¸c t¹i thÒm lôc ®Þa ViÖt Nam theo h×nh thøc hîp ®ång ph©n chia s¶n phÈm. C¸c má §¹i Hïng, R¹ng §«ng, Hång Ngäc, má khÝ Lan §á - Lan T©y vµ má - 17 - dÇu trªn vïng chång lÊn víi Malaixia ®Òu ®ang ®îc khai th¸c. Sù quan t©m cña c¸c tËp ®oµn lín trªn thÕ giíi chøng tá tÝnh hÊp dÉn vµ tiÒm n¨ng dÇu khÝ cña níc ta. Vµo cuèi n¨m 1998, ViÖt Nam ®· cÊp giÊy phÐp ®Çu t cho liªn doanh x©y dùng nhµ m¸y läc dÇu ®Çu tiªn t¹i Dung QuÊt (Qu¶ng Ng·i) víi sè vèn ®Çu t 1,3 tû USD. C¸c nhµ ®Çu t níc ngoµi (kh«ng kÓ Vietsopetro) ®· ®Çu t trªn 2,6 tû USD vµo kh©u th¨m dß, gióp ViÖt Nam dÇn dÇn cã ®ñ c¬ së d÷ liÖu vÒ tr÷ lîng dÇu khÝ ®Ó x¸c ®Þnh chiÕn lîc ph¸t triÓn. C«ng nghiÖp dÇu khÝ ®· gãp phÇn ngµy cµng lín vµo t¨ng trëng GDP vµ thu ng©n s¸ch Nhµ níc. b. LÜnh vùc c«ng nghiÖp ®iÖn tö : lµ lÜnh vùc mµ c¸c nhµ ®Çu t níc ngoµi cã mÆt t¬ng ®èi sím, vèn thùc hiÖn chiÕm tû lÖ cao so víi vèn ®¨ng ký, cã tiÕn ®é thùc hiÖn ®óng víi cam kÕt ®îc ghi trong giÊy phÐp ®Çu t vµ ®©y lµ lÜnh vùc sím ph¸t huy hiÖu qu¶. §Õn nay, ®· cã 22 dù ¸n ®Çu t víi tæng sè vèn ®¨ng ký 615 triÖu USD, trong ®ã cã h¬n 60% vèn ®· thùc hiÖn (379 triÖu USD). Mét trong nh÷ng yÕu tè h¬n h¼n so víi nhiÒu lÜnh vùc kh¸c lµ c¸c nhµ ®Çu t vµo lÜnh vùc nµy phÇn lín thuéc c¸c h·ng ®iÖn tö m¹nh trªn thÕ giíi nh: SONY, JVC, TOSHIBA, PHILIP, LG, FUJITSU, SAMSUNG, MATSUSHITA... Tuy nhiªn c¸c dù ¸n ®Çu t chñ yÕu vµo ®iÖn tö gia dông, cha chó ý nhiÒu ®Õn ®iÖn tö c«ng nghiÖp. c. LÜnh vùc c«ng nghiÖp « t« vµ xe m¸y : §©y còng lµ mét trong nh÷ng lÜnh vùc thu hót ®îc c¸c nhµ ®Çu t thuéc c¸c h·ng lín mµ s¶n phÈm cña hä ®· trë thµnh næi tiÕng vµ cã lîi thÕ c¹nh tranh so víi nh÷ng s¶n phÈm cïng lo¹i trªn thÕ giíi nh TOYOTA, FORD, HONDA, SUZUKI...§Õn nay ®· cã 14 dù ¸n s¶n xuÊt « t« vµ 4 dù ¸n s¶n xuÊt xe m¸y ®îc cÊp giÊy phÐp. Sè vèn ®¨ng ký cña c¸c liªn doanh « t« lµ 872 triÖu USD, trong ®ã ®· thùc hiÖn ®îc 376 triÖu USD (43,12% vèn ®¨ng ký). C¸c liªn doanh nµy cã thÓ s¶n xuÊt hµng n¨m 140 ngh×n xe « t« c¸c lo¹i. Trong sè 14 dù ¸n trªn ®· cã 3 dù ¸n kh«ng triÓn khai vµ 1 dù ¸n tuy ®· ®Çu t 16 triÖu USD nhng t¹m dõng kh«ng ®Çu t tiÕp (dù ¸n Mercedes-Benz) vµ liªn doanh MªK«ng còng ®· ngõng s¶n xuÊt. Nãi chung, thÞ trêng « t« cña níc ta cßn h¹n hÑp. Ngµnh c«ng nghiÖp xe m¸y còng thu hót ®îc nh÷ng h·ng xe næi tiÕng thÕ giíi mµ s¶n phÈm ®· quen thuéc víi ngêi ViÖt Nam nh Honda, Suzuki, VMEP. HiÖn t¹i c¸c doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t níc ngoµi s¶n xuÊt mçi n¨m kho¶ng 200 ngh×n xe m¸y víi tû lÖ néi ®Þa hãa tõ 2050%. C¸c dù ¸n « t« vµ xe m¸y ®· ®îc cÊp giÊy phÐp ®Çu t cã t¸c ®éng d©y chuyÒn ®èi víi c¸c dù ¸n s¶n xuÊt linh kiÖn, phô tïng; do vËy ®· kÐo theo hµng chôc nhµ ®Çu t vèn lµ b¹n hµng cña hä vµo ViÖt Nam; ®ång thêi ®· më réng quan hÖ hîp t¸c chÕ t¹o víi c¸c doanh nghiÖp c¬ khÝ, s¶n xuÊt s¨m lèp, ghÕ ®Öm...cña ViÖt Nam, gi¶i quyÕt nh÷ng khã kh¨n tríc m¾t cho c¸c doanh nghiÖp nµy vµ gãp phÇn ph¸t triÓn chóng vÒ l©u dµi. d. LÜnh vùc viÔn th«ng : §Õn nay ®· cã 14 dù ¸n ®Çu t níc ngoµi ®îc cÊp giÊy phÐp víi tæng vèn ®¨ng ký lµ 1545 triÖu USD, trong ®ã sè ®· thùc hiÖn lµ 388 triÖu USD. Trong sè c¸c dù ¸n ®Çu t ë lÜnh vùc nµy cã ®Õn 94% theo h×nh thøc hîp ®ång hîp t¸c kinh doanh vÒ dÞch vô viÔn th«ng, 6% sè dù ¸n ®Çu t theo h×nh thøc liªn doanh ®Ó s¶n - 18 - Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368 xuÊt thiÕt bÞ vËt t bu ®iÖn. §Æc biÖt, ®©y lµ lÜnh vùc kh«ng cã dù ¸n ®Çu t h×nh thøc doanh nghiÖp 100% vèn níc ngoµi. e. LÜnh vùc c«ng nghiÖp hãa chÊt : §Õn nay lÜnh vùc nµy ®· thu hót 89 dù ¸n víi tæng vèn ®¨ng ký 1117 triÖu USD (36 dù ¸n 100% vèn níc ngoµi, 48 dù ¸n liªn doanh, 5 dù ¸n hîp ®ång hîp t¸c kinh doanh), trong ®ã tæng sè vèn ®· thùc hiÖn lµ 397,6 triÖu USD (35,6% vèn ®¨ng ký). §Çu t níc ngoµi trong c«ng nghiÖp hãa chÊt ®· t¹o ra nhiÒu s¶n phÈm cã chÊt lîng cao, bao gåm mét sè hãa chÊt c¬ b¶n, mü phÈm, chÊt tÈy röa, dÇu nhên... thay thÕ mét phÇn hµng nhËp khÈu, tháa m·n yªu cÇu ngµy cµng cao h¬n cña ngêi tiªu dïng. g. Ho¹t ®éng kinh doanh kh¸ch s¹n vµ du lÞch : §©y lµ lÜnh vùc mµ ngay tõ ®Çu ®· cã biÓu hiÖn cßn nhiÒu tiÒm n¨ng cha ®îc khai th¸c nªn nhiÒu doanh nghiÖp trong vµ ngoµi níc ®· ®Çu t vµo. §Õn nay cã 237 dù ¸n víi 7585 triÖu USD vèn ®¨ng ký ®Çu t x©y dùng kh¸ch s¹n, v¨n phßng, c¨n hé cho thuª, ph¸t triÓn ®« thÞ, trong sè ®ã ®· cã 33,66% vèn ®îc thùc hiÖn. §ång thêi, ®©y còng lµ lÜnh vùc ®· xuÊt hiÖn t×nh tr¹ng cung vît qu¸ cÇu ë mét sè thµnh phè nh TP Hå ChÝ Minh, Vòng Tµu, §µ N½ng, H¶i Phßng. h. LÜnh vùc dÖt may, giÇy dÐp : §Õn nay chóng ta ®· phª duyÖt 250 dù ¸n víi tæng sè 2396 triÖu USD vèn ®¨ng ký (dÖt: 87 dù ¸n víi 1649 triÖu USD vèn ®¨ng ký; may: 118 dù ¸n víi 281 triÖu USD vèn ®¨ng ký; giÇy dÐp: 45 dù ¸n víi 466 triÖu USD vèn ®¨ng ký). Tæng vèn ®· thùc hiÖn lµ 1079 triÖu USD, ®¹t 45% vèn ®¨ng ký, lµ mét tû lÖ kh¸ cao. §Çu t níc ngoµi trong c¸c ngµnh nµy ®· t¹o ra viÖc lµm cho hµng v¹n ngêi lao ®éng, gãp phÇn t¨ng nhanh kim ng¹ch xuÊt khÈu, lµ mét trong nh÷ng ngµnh c«ng nghiÖp cã kim ng¹ch xuÊt khÈu hµng n¨m trªn 1 tû USD. 2.3. T×nh h×nh khai th¸c c«ng suÊt c¸c dù ¸n. Cho ®Õn nay ®· cã rÊt nhiÒu dù ¸n hoµn thµnh x©y dùng c¬ b¶n vµ ®i vµo vËn hµnh s¶n xuÊt kinh doanh mét c¸ch æn ®Þnh. NhiÒu dù ¸n ho¹t ®éng cã hiÖu qu¶ vµ ®· ®ãng gãp ®¸ng kÓ vµo sù t¨ng trëng vµ ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ níc ta. Tuy nhiªn ®a phÇn c¸c dù ¸n FDI n¨ng lùc ho¹t ®éng cßn thÊp so víi c«ng suÊt cho phÐp. Sè liÖu trong b¶ng díi ®©y sÏ cho ta thÊy râ h¬n thùc tr¹ng nµy: B¶ng 8: T×nh h×nh khai th¸c c«ng suÊt mét sè ngµnh hµng cña c¸c dù ¸n FDI (tÝnh ®Õn hÕt n¨m 1997) MÆt hµng C«ng suÊt cho phÐp C«ng suÊt huy ®éng 1.ThÐp XD th«ng thêng 1197 triÖu tÊn/ n¨m 600.000 tÊn / n¨m 50% 2. ¤ t« díi 12 chç 65.600 xe / n¨m 6.600 xe / n¨m 10% 3. Xe vËn t¶i 94.700 xe / n¨m 2.850 xe / n¨m 3% 4. Xe m¸y 1,28 triÖu xe / n¨m 100.000 xe / n¨m 8% 5. Xi m¨ng ®en 6. Tñ l¹nh 10,5 triÖu tÊn / n¨m 300.000 chiÕc / n¨m 1,9 triÖu tÊn / n¨m 60.000 chiÕc / n¨m 18% 20% 7. Sîi c¸c lo¹i 133.200 tÊn / n¨m 20.000 tÊn / n¨m 15% 8. V¶i c¸c lo¹i 325 triÖu mÐt / n¨m 65 triÖu mÐt / n¨m 20% - 19 - Tû lÖ 9. ChÊt tÈy röa, xµ b«ng 138.000 tÊn / n¨m 100.000 tÊn / n¨m 72% 10. Ph©n bãn NPK 660.000 tÊn / n¨m 30.000 tÊn / n¨m 5% 11. Phßng kh¸ch s¹n 24.000 phßng 5.000 phßng 21% Nguån : Bé KÕ ho¹ch vµ ®Çu t Nh vËy ta thÊy thùc tÕ c«ng suÊt ®· huy ®éng cña c¸c dù ¸n cßn qu¸ bÐ so víi c«ng suÊt cho phÐp, g©y ra mét sù l·ng phÝ rÊt lín cho nÒn kinh tÕ. Mét trong nh÷ng nguyªn nh©n chÝnh cña t×nh tr¹ng nµy lµ nh÷ng dù b¸o sai lÖch dung lîng thÞ trêng nh 14 liªn doanh l¾p r¸p « t« víi tæng c«ng suÊt 140.000 « t«/ n¨m, trong khi nhu cÇu thùc tÕ cña c¶ níc n¨m 1999 lµ 15.000 chiÕc (trong ®ã l¾p r¸p trong níc chØ 5000 chiÕc), hoÆc 4 dù ¸n liªn doanh s¶n xuÊt, l¾p r¸p xe m¸y víi c«ng suÊt 1,5 triÖu xe/n¨m, trong khi nhu cÇu nhËp khÈu linh kiÖn CKD, IKD kho¶ng 0,5 triÖu xe/ n¨m. Do c¸c nhµ ®Çu t trong lÜnh vùc « t«, xe m¸y kh«ng tù kh¼ng ®Þnh ®îc kh¶ n¨ng xuÊt khÈu cña m×nh nh c¸c nhµ ®Çu t trong c¸c ngµnh dÖt may, giµy dÐp, ®iÖn tö...nªn kh«ng thÓ hoµn thµnh môc tiªu cña c¸c dù ¸n ®îc cÊp phÐp. Mét nguyªn nh©n n÷a lµ do c«ng t¸c quy ho¹ch ®Çu t cßn chËm vµ thiÕu ®ång bé nªn dÉn ®Õn t×nh tr¹ng cÊp phÐp ®Çu t mét c¸ch å ¹t vµ thiÕu ®Þnh híng, cha quan t©m ®Õn kÕ ho¹ch tiªu thô s¶n phÈm cña c¸c dù ¸n, thËm chÝ cÊp phÐp cho c¶ c¸c dù ¸n vµo nh÷ng ngµnh cßn d thõa n¨ng lùc s¶n xuÊt, g©y t×nh tr¹ng bÕ t¾c trong kh©u tiªu thô, ®ång thêi cßn t¹o ra sù c¹nh tranh m¹nh mÏ víi s¶n phÈm cña c¸c doanh nghiÖp trong níc. Do ®ã, bªn c¹nh viÖc t¨ng cêng thu hót ®Çu t níc ngoµi, chóng ta cÇn xem xÐt mét c¸ch kü cµng tríc khi cÊp phÐp cho c¸c dù ¸n ®Çu t vµo c¸c ngµnh cßn ®ang d thõa c«ng suÊt. §ång thêi c¸c doanh nghiÖp cÇn tÝch cùc t×m kiÕm thÞ trêng míi, n©ng cao kh¶ n¨ng xuÊt khÈu cña c¸c mÆt hµng ®Ó khai th¸c mét c¸ch triÖt ®Ó vµ cã hiÖu qu¶ n¨ng lùc cña c¸c dù ¸n. II. §¸nh gi¸ t¸c ®éng cña ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi tíi t¨ng trëng vµ ph¸t triÓn kinh tÕ §Çu t trùc tiÕp níc ngoµi ®· ®ãng gãp mét phÇn tÝch cùc vµo c«ng cuéc ®æi míi kinh tÕ cña ViÖt Nam h¬n 10 n¨m qua. Cã thÓ nãi ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi nh mét trong c¸c nguån n¨ng lîng quan träng khëi ®éng cho cç m¸y kinh tÕ ViÖt Nam ®i vµo quü ®¹o cña sù t¨ng trëng. Nã ®· gãp phÇn ®Èy m¹nh cuéc c¸ch m¹ng khoa häc kü thuËt trong s¶n xuÊt, ®ãng gãp quan träng vµo viÖc ®æi míi, chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ theo híng CNH-H§H. Mçi chÝnh s¸ch kinh tÕ, mçi biÕn ®éng tµi chÝnh-tiÒn tÖ, mçi chiÕn lîc ph¸t triÓn vµ mçi thµnh tùu cña ®Êt níc ®Òu cã bãng d¸ng cña ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi (§TTTNN). Ngµy nay, §TTTNN ®· trë thµnh mét bé phËn cña nÒn kinh tÕ quèc d©n. Trong phÇn nµy, ta sÏ ®i vµo xem xÐt t¸c ®éng cña ho¹t ®éng ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi tíi sù t¨ng trëng vµ ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ níc ta. 1. ho¹t ®éng §TTTNN gãp phÇn quan träng bæ sung nguån vèn ®Çu t ph¸t triÓn vµ gia t¨ng tû lÖ tÝch lòy cña nÒn kinh tÕ Vèn ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi lµ nguån vèn quan träng vµ lµ mét ®iÒu kiÖn tiªn quyÕt ®Ó ViÖt Nam thùc hiÖn vµ ®Èy nhanh sù nghiÖp CNH-H§H ®Êt níc. Nã gãp - 20 -
- Xem thêm -