Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp việt nam từ trước năm 1985-1988 tới nay.

  • Số trang: 38 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 17 |
  • Lượt tải: 0
nganguyen

Đã đăng 34173 tài liệu

Mô tả:

Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. KÕ ho¹ch chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n më ®Çu §Êt n­íc ta ®i lªn tõ mét nÒn n«ng nghiÖp l¹c hËu, s¶n xuÊt l­¬ng thùc chñ yÕu lµ c©y lóa n­íc mµ mét sè hoa mµu kh¸c nh­ng ph©n t¸n. bªn c¹nh ®ã, nÒ kinh tÕ cña n­íc ta cßn gÆp nhiÒu khã kh¨n, ch­a cã ®­îcnÒ t¶ng ®Ó t¹o ®µ phÊt triÓn. §¹i héi §¶ng toµn quèc lÇn thø VI n¨m 1986 ®· më ra cho nÒn kinh tÕ n«ng nghiÖp mét h­íng ®i míi víi mét nÒn kinh tÕ hµng ho¸ nhiÒu thµnh phÇn, xo¸ bá c¬ chÕ tËp trung quan liªu bao cÊp theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa d­íi sù qu¶n lý cña Nhµ n­íc vµ ®Æc biÖt lµ nÒn kinh tÕ n«ng nghiÖp ®· ®­îc chó träng h¬n. Tõ sau nghÞ quyÕt 10 cña Bé ChÝnh trÞ vµ nhiÒu chÝnh s¸ch míi ®­îc ban hµnh ®· gi¶i quyÕt ®­îc nh÷ng rµng buéc phong kiÕn phi kinh tÕ trong n«ng nghiÖp vµ chØ thÞ 100 cña Ban BÝ th­ Trung ­¬ng §¶ng víi nh©n d©n kho¸n s¶n phÈm c©y lóa ®Õn nhãm ng­êi vµ ng­êi lao ®éng. §©y ®­îc coi lµ ch×a kho¸ vµng ®Ó më ra thêi kú míi cña n«ng ngiÖp. Bëi v× §¶ng ta ®· x¸c ®Þnh ®Ó ph¸t triÓn ®­îc nÒn kinh tÕ th× tr­íc tiªn lµ ph¶i ph¸t triÓn ®­îc n«ng nghiÖp. ChuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp víi xu h­íng gi¶m tû träng c©y l­îng thùc, t¨ng dÇn tû träng c©y c«ng nghiÖp vµ thuû s¶n vµ gi¶m dÇn tû träng n«ng nghiÖp trong n«ng th«n vµ t¨ng dÇn tû träng c«ng nghiÖp, x©y dùng vµ dÞch vô. Ph¸t triÓn n«ng ngiÖp mét c¸ch toµn diÖn nh»m tõ ®ã tÝch luü cho c«ng nghiÖp vµ c¸c ngµnh kh¸c trong nÒn kinh tÕ. ViÖc thùc hiÖn nh÷ng chiÕn l­îc ®ã phô thuéc phÇn lín vµo hiÖu qu¶ ®æ míi c¬ chÕ qu¶n lý, c¸c chÝnh sach hå tù ph¸t triÓn vµ chuyÓn dÞch c¬ cÊu trong nÒn kinh tÕ n«ng nghiÖp. ChuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp thùc hiÖn nh­ thÕ nµo, tËp trung vµo nh÷ng g×, thùc thi nh÷ng ngµnh nµo mòi nhän vµ then chèt, xu h­íng chuyÓn dÞch c¬ cÊu n«ng nghiÖp... lµ hµng lo¹t nh÷ng vÊn ®Ò cÇn ph¶i ®­îc tÝnh ®Õn. Bµi viÕt nµy ®­îc chia thµnh 3 phÇn: PhÇn I. Nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn vÒ chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng ngiÖp PhÇn II. Thùc tr¹ng vÒ chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp ViÖt Nam tõ tr­íc n¨m 1985-1988 tíi nay. PhÇn III. Gi¶i ph¸p cho xu h­íng chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp ViÖt Nam giai ®o¹n 2001-2005 1 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. KÕ ho¹ch chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n PhÇn I: nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn vÒ chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp I. Vai trß, vÞ trÝ, ®Æc ®iÓm cña N«ng nghiÖp trong nÒn kinh tÕ quèc d©n. 1. §Æc ®iÓm cña s¶n xuÊt n«ng nghiÖp N«ng nghiÖp lµ mét lÜnh vùc rÊt phong phó. N«ng d©n sèng ë khu vùc n«ng nghiÖp g¾n liÒn víi n«ng th«n, s¶n xuÊt g¾n liÒn víi thiªn nhiªn, víi m«i tr­êng vµ gÆp nhiÒu rñi ro, ®Æc biÖt lµ ®èi víi n­íc ch­a ph¸t triÓn, khoa häc kü thuËt cßn l¹c hËu. §¹i bé phËn, xÐt mét c¸ch tæng thÓ, c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn vµ kÐm ph¸t triÓn cã trªn 80% d©n sè vµ 70% lao ®éng x· héi tËp trung ë n«ng víi s¶n xuÊt n«ng nghiÖp lµ chñ yÕu, kü thuËt canh t¸c l¹c hËu, tr×nh ®é lao ®éng thÊp. Ng­êi n«ng ë ®©y, hä võa lµ nh÷ng ng­êi s¶n xuÊt võa lµ nh÷ng ng­êi tiªu thô s¶n phÈm cña chÝnh b¶n th©n hä lµm ra. Bëi vËy, tÝnh phèi hîp liªn ngµnh (cung øng vËt t­, chÕ biÕn, tiªu thô s¶n phÈm) cßn ë møc ®é thÊp, ®ãng gãp tõ khu vùc n«ng nghiÖp vµ thu nhËp quèc d©n ch­a cao vµ bÊt æn ®Þnh. Bªn c¹nh ®ã n«ng nghiÖp ViÖt Nam cßn cã ®Æc ®iÓm næi bËt kh¸c do nh÷ng ®iÒu kiÖn tù nhiªn vµ lÞch sö ®Æc biÖt. N­íc ta n»m ë khu vùc nhiÖt ®íi, ®Êt n­íc tr¶i dµi theo h­íng B¾cNam, phÇn lín ®Þa h×nh lµ ®åi nói, cã ba mÆt tiÕp gi¸p víi biÓn… chÝnh v× vËy, cã th¶m thùc vËt phong phó, ®a d¹ng, cã tiÒm n¨ng sinh khèi lín, nhiÒu loµi vËt cã gi¸ trÞ kinh tÕ cho phÐp ph¸t triÓn mét nÒn n«ng nghiÖp ®a d¹ng vµ cã thÓ ®i vµo chuyªn canh nhiÒu lo¹i c©y, con. HiÖn nay, n«ng nghiÖp n­íc ta s¶n xuÊt l­¬ng thùc chñ yÕu lµ c©y lóa n­íc nh­ng phÇn t¸n, viÖc ¸p dông c¸c kü thuËt c¬ giíi ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ vµo s¶n xuÊt n«ng nghiÖp thiÕu kinh nghiÖm vµ cßn nhiÒu bÊt cËp. -N­íc ta ®Êt chËt, d©n sè kh«ng ngõng t¨ng lªn lªn kh¶ n¨ng më réng quy m« s¶n xuÊt n«ng nghiÖp h¹n chÕ. 2 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. KÕ ho¹ch chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n -ViÖc chuyÓn nÒn n«ng nghiÖp ViÖt Nam sang s¶n xuÊt hµng ho¸ gÆp nhiÒu khã kh¨n vÒ vèn, kü thuËt, tr×nh ®é lao ®éng, kh¶ n¨ng qu¶n lý … §©y lµ nh÷ng ®Æc ®iÓm næi bËt cÇn ph¶i kh¾c phôc nhanh chãng t¹o tiÒn ®Ò cho nhiÖm vô c«ng nghiÖp ho¸ -hiÖn ®¹i ho¸ n«ng nghiÖp n«ng th«n n­íc ta theo h­íng bÒn v÷ng, tiÕn lªn mét nÒn n«ng nghiÖp mµ : -§i vµo s¶n xuÊt hµng ho¸ -N¨ng suÊt c©y trång vµ gia sóc cao. -N¨ng suÊt lao ®éng cao. -Sö dông hÖ thèng thuû canh. Vµ kh¾c phôc nh÷ng h¹n chÕ : -Sö dông n¨ng l­îng l·ng phÝ -ChÊt l­îng n«ng s¶n kÐm. -M«i tr­êng bÞ « nhiÔm. 2. Vai trß, vÞ trÝ cña s¶n xuÊt n«ng nghiÖp. N«ng nghiÖp gi÷ mét vai trß quan träng trong ph¸t triÓn kinh tÕ, ®Æc biÖt ®èi víi c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn. Bëi v× c¸c n­íc nµy ®a sè ng­êi d©n sèng dùa vµo nghÒ n«ng. §Ó ph¸t triÓn kinh tÕ vµ n©ng cao phóc lîi cho nh©n d©n, ChÝnh phñ cÇn cã chÝnh s¸ch t¸c ®éng vµo khu vùc n«ng nghiÖp nh»m n©ng cao n¨ng suÊt c©y trång vµ t¹o ra nhiÒu viÖc lµm ë n«ng th«n. Trõ mét sè Ýt n­íc dùa vµo nguån tµi nguyªn phong phó ®Ó xuÊt khÈu, ®æi lÊy l­¬ng thùc, cßn hÇu hÕt c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn ph¶i s¶n xuÊt l­¬ng thùc cho nhu cÇu tiªu dïng cña d©n sè n«ng th«n còng nh­ thµnh thÞ. N«ng nghiÖp cßn cung cÊp c¸c yÕu tè ®Çu vµo cho ho¹t ®éng kinh tÕ . §Ó ®¸p øng nhu cÇu l©u dµi cña ph¸t triÓn kinh tÕ viÖc t¨ng d©n sè ë khu vùc ë khu vùc thµnh thµnh thÞ sÏ kh«ng ®ñ kh¶ n¨ng ®¸p øng. Cïng víi viÖc t¨ng n©ng suÊt lao ®éng trong n«ng nghiÖp, sù di chuyÓn d©n sè ë n«ng th«n ra thµnh thÞ sÏ lµ nguån nh©n lùc ®¸p øng cho nhu cÇu n«ng nghiÖp ho¸ ®Êt n­íc. Bªn c¹nh ®ã, n«ng nghiÖp cßn lµ ngµnh cung cÊp nguyªn liÖu cho c«ng nghiÖp chÕ biÕn. Khu vùc c«ng nghiÖp còng cã thÓ lµ mét nguån cung cÊp vèn cho ph¸t 3 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. KÕ ho¹ch chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n triÓn kinh tÕ, cã ý nghÜa lín lµ vèn tÝch luü ban ®Çu cho c«ng nghiÖp ho¸. Theo Timer-1988, Morris vµ Adelma -1981 tõ kinh nghiÖm thùc tÕ cña thÕ kû XIX vµ nhÊt lµ thËp kû gÇn ®©ycho thÊy, ph¸t triÓn n«ng nghiÖp lµ mét ®iÒu kiÖn tiªn quyÕt cho sù thµnh c«ng cña c«ng nghiÖp ho¸ (do tÝch luü tõ c«ng nghiÖp mang l¹i) h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn thÞ tr­êng trong n­íc, gi¶i quyÕt viÖc lµm ë n«ng th«n trong thêi gian ®Çu, h¹n chÕ ¸p lùc lµm chËm qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ …) Theo Timmer-1988 ë giai ®o¹n b¾t ®Çu ph¸t triÓn n«ng nghiÖp chiÕm phÇn lín s¶n phÈm trong n­íc, tÝch luü chñ yÕu tõ n«ng nghiÖp, nguån thu cña Nhµ n­íc chñ yÕu do c¸c lo¹i thuÕ ®¸nh vµo n«ng nghiÖp. +Giai ®o¹n n«ng nghiÖp ®ãng gãp cñ yÕu cho sù t¨ng tr­ëng mét phÇn nguån thu tõ n«ng nghiÖp ®­îc ®Çu t­ l¹i hco n«ng nghiÖp (chñ yÕu cho nghiªn cøu vµ c¬ së h¹ tÇng) s¶n l­îng n«ng nghiÖp t¨ng lªn. +Giai ®o¹n lao ®éng n«ng nghiÖp b¾t ®Çu gi¶m, n«ng nghiÖp ph¶i ®­îc liªn kÕt vÒ thÞ tr­êng lao ®éng vµ tÝn dông liªn kÕt kinh tÕ thµnh thÞn«ng th«n, n«ng nghiÖp ngµy cµng phô thuéc vµo thÞ tr­êng. +Giai ®o¹n n«ng nghiÖp d­íi møc 20% cña tæng lao ®éng trong n­íc, n«ng nghiÖp cßn ®­îc hç trî b»ng nhiÒu biÖn ph¸p linh ho¹t cña Nhµ n­íc. §Ó ®¹t ®­îc nh­ vËy th× ®iÒu kiÖn ®Çu tiªn quan träng nhÊt lµ ta ph¶i thùc hiÖn chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp. §©y lµ mét nhiÖm vô rÊt quan träng cña nÒn kinh tÕ quèc d©n. ii. chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp víi ph¸t triÓn n«ng nghiÖp - n«ng th«n. 1. ChuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp víi sù ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ quèc d©n. C¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n lµ bé phËn cÊu thµnh rÊt quan träng cña nÒn kinh tÕ quèc d©n, cã ý nghÜa rÊt to lín ®èi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ -x· héi ë n­íc ta. C¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n lµ tæng thÓ cña kinh tÕ bao gåm mèi quan hÖ t­¬ng t¸c gi÷a c¸c yÕu tè cña lùc 4 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. KÕ ho¹ch chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n l­îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt thuéc khu vùc kinh tÕ n«ng th«n trong nh÷ng kho¶ng thêi gian vµ ®iÒu kiÖn kinh tÕ x· héi nhÊt ®Þnh. Sau khi nghÞ quyÕt 10 cña Bé chÝnh trÞ vµ nhiÒu chÝnh s¸ch míi ®­îc ban hµnh ®· gi¶i ®­îc nh÷ng kh¶ n¨ng buéc phong kiÕn phi kinh tÕ trong n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n, t¹o cho n«ng nghiÖp ®¹t ®­îc nh÷ng thµnh tùu to lín gãp phÇn tõng b­íc chuyÓn nÒn n«ng nghiÖp tù cÊp tù tóc sang s¶n xuÊt hµng ho¸. Sù chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp nãi riªng vµ n«ng th«n nãi chung ®· vµ ®ang cã sù khëi s¾c, s¶n xuÊt ph¸t triÓn ®êi sèng nh©n d©n ®­îc c¶i thiÖn. MÆt kh¸c, viÖc chuyÓn dÞch c¬ cÊu ngµnh, theo vïng, l·nh thæ, theo c¸c thµnh phÇn kinh tÕ, theo c¬ cÊu kü thuËt - c«ng nghÖ h­íng tíi nÒn s¶n xuÊt hµng ho¸ vµ ®¹t ®­îc nhiÒu tiÕn bé ®¸ngg kÓ. ThÕ nh­ng ë trong ph¹m vi cña tõng vïng trong n­íc th× kh«ng h¼n thÕ. Do cã sù ph¸t triÓn kh«ng ®Òu gi÷a c¸c vïng trong n­íc, qu¸ tr×nh ®ã diÔn ra ë c¸c vïng kh«ng gièng nhau: ë vïng kinh tÕ ph¸t triÓn , qu¸ tr×nh ®ã diÔn ra theo tr×nh tù chung cßn ë vïng kinh tÕ kÐm ph¸t triÓn, qu¸ tr×nh ®ã cã thÓ b¾t ®Çu tõ viÖc ph¸ thÕ ®éc canh ho¸ chuyÓn sang ®a canh lóa, mµu ph¸t triÓn ch¨n nu«i vµ b­íc tiÕp the« lµ ph¸t triÓn c¸c ngµnh nghÒ tiÒu, thñ c«ng nghiÖp vµ dÞch vô. Xu h­íng chung cña sù chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n lµ: tû träng n«ng nghiÖp ngµy cµng gi¶m vµ tû träng c¸c ngµnh c«ng nghiÖp, tiÓu thñ c«ng nghiÖp vµ dÞch vô ngµy cµng t¨ng. Bªn c¹nh ®ã, ®Ó chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n cßn ph¶i cã sù quan hÖ rÊt nhiÒu tíi c¸c ngµnh kh¸c nh­ ph¸t triÓn n«ng nghiÖp hµng ho¸ ph¶i chÞu sù t¸c ®éng m¹nh mÏ cña c«ng nghiÖp vµ n«ng nghiÖp kh«ng thÓ tù ®i lªn nÕu kh«ng cã sù t¸c ®éng trùc tiÕp cña mét nÒn c«ng nghiÖp ph¸t triÓn. Vµ ®­îc c¸c ngµnh nghÒ míi trong n«ng nghiÖp. Trong n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n, ®i cïng víi sù chuyÓn dÞch c¬ cÊu n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n lµ sù ph©n c«ng lao ®éng còng ®­îc diÔn ra. Tõ lao ®éng trång lóa chuyÓn sang lao ®éng trång hoa mµu ch¨n nu«i, lµm c¸c ngµnh nghÒ tiÓu thñ c«ng nghiÖp vµ dÞch vô, nã kh«ng chØ phô thuéc vµo 5 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. KÕ ho¹ch chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n phôc vô cho c¶ nhu cÇu ph¸t triÓn n«ng nghiÖp mµ cßn phôc vô cho c¶ nhu cÇu ph¸t triÓn c«ng nghiÖp, th­¬ng nghiÖp vµ c¸c ngµnh doanh nghiÖp kh¸c. Tõ thÕ kû 20 ®· chøng minh vµ x¸c ®Þnh khoa häc kü thuËt c«ng nghÖ ph¸t triÓn vµ ®æi míi nh­ vò b·o, tÝnh céng ®ång trong s¶n xuÊt vµ tiªu thô s¶n phÈm ngµy cµng cao, sù chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ cña mét n­íc kh«ng thÓ t¸ch rêi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ cña céng ®ång quèc tÕ hay còng nh­ kh«ng thÓ t¸ch rêi sù chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n víi c¬ cÊu kinh tÕ vïng vµ c¬ cÊu kinh tÕ chung cña c¶ n­íc. MÆt kh¸c, sù ph©n ho¸ giµu nghÌo ë n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n kh«ng thÓ tr¸nh khái, nã diÔn ra theo h­íng : khi s¶n xuÊt hµng ho¸ kÐm ph¸t triÓn th× kho¶ng c¸ch ®ã t­¬ng ®èi do·ng ra, khi s¶n xuÊt hµng ho¸ ph¸t triÓn ë tr×nh ®é cao th× kho¶ng c¸ch ®ã thu hÑp laih vµ cã thÓ trë l¹i kho¶ng c¸ch ban ®Çu (nh­ng ë tr×nh ®é cao h¬n). §iÒu ®ã chøng tá sù ph©n ho¸ giµu nghÌo võa lµ kÕt qu¶, võa lµ ®éng lùc thóc ®Èy sù chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ. Thªm vµo ®ã, ë ®©u cã tr×nh ®é d©n trÝ thÊp th× ë ®ã viÖc x¸c l¹p vµ chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ ®­¬ng nhiªn lµ gÆp nhiÒu khã kh¨n vµ khã tr¸nh khái sai lÇm . §iÒu nµy còng chøng tá r»ng víi víi tr×nh ®é d©n trÝ hay mÆt b»ng trong gi¸o dôc cã chÞu sù ¶nh h­ëng trùc tiÕp vµ gi¸n tiÕp cña chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n. 2. Kinh nghiÖm cña mét sè n­íc trªn thÕ giíi a. Kinh nghiÖm vÒ chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp cña §µi Loan. Ta biÕt r»ng §µi Loan lµ mét l·nh thæ nhá víi 2/3 lµ ®åi nói, ®Êt canh t¸c chØ cã gÇn 900.000 ha, khÝ hËu ¸ nhiÖt ®èi vµ nhiÖt ®íi, bëi vËy c¬ cÊu n«ng nghiÖp rÊt ®a d¹ng, phong phó nh­ trång trät cã lóa n­íc, lóa m×, khoai l©ng, khoai t©y, l¹c, chuèi…. VÒ ch¨n nu«i cã lîn, gµm vÞt , tr©u, bß… Ng­ nghiÖp cã ®iÒu kiÖn thuËn lîi ®Ó ph¸t triÓn, nu«i trång vµ ®¸nh b¾t thuû h¶i s¶n, cã nh÷ng s¶n phÈm xuÊt khÈu cã gi¸ trÞ nh­ t«m, c¸… Tuy vËy, cho ®Õn gi÷a thÕ kû xÐt xö, n«ng nghiÖp §µi Loan vÉn ë 6 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. KÕ ho¹ch chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n t×nh tr¹ng l¹c hËu, s¶n xuÊt tiÓu n«ng tù cÊp, tù tóc. Tõ ®Çu nh÷ng n¨m 1950 ®Õn nay c¬ cÊu n«ng nghiÖp §µi Loan, do cã sù t¸c ®éng cña c«ng nghiÖp ho¸, ®· cã mét b­íc ph¸t triÓn m¹nh mÏ, c¬ cÊu n«ng nghiÖp ®· chuyÓn dÞch theo h­íng s¶n xuÊt n«ng s¶n hµng ho¸, h­íng vÒ vÒ xuÊt khÈu, vµ ®· ®¹t ®­îc nh÷ng thµnh tùu to lín trong thêi kú c«ng nghiÖp ho¸. Qu¸ tr×nh ®ã cña §µi Loan ®­îc chia lµm 3 thêi kú. *Thêi kú thø nhÊt: C¬ cÊu n«ng nghiÖp trong thêi kú kh«i phôc kinh tÕ sau chiÕn tranh chuÈn bÞ c«ng nghiÖp ho¸ (1949-1953). Trong thêi kú nµy, §µi Loan b¾t ®Çu thùc hiÖn c¶i c¸ch ruéng ®Êt do chÝnh quyÒn Quèc D©n §¶ng thùc hiÖn trong 4 n¨m (1949-1953) víi néi dung: gi¶m t« tõ 50-60% xuèng 37,5% (1949), chÝnh quyÒn ®em 130.000 ha ruéng c«ng b¸n cho 177.000 hé n«ng d©n thiÕu ruéng (1951), ban chÊp hµnh "luËt ng­êi cµy ruéng: (1953), tr­ng mua sè ruéng ®Êt qu¸ h¹n møc cña ®Þa chñ b¸n cho n«ng d©n thiÕu ruéng. §iÒu trªn ®· t¹o ®iÒu kiÖn chuyÓn dÞch nÒn kinh tÕ n«ng nghiÖp phong kiÕn tiÓu n«ng sang nÒn kinh tÕ n«ng nghiÖp s¶n xuÊt hµng ho¸ T­ b¶n chñ nghÜa, dän ®­êng cho c«ng nghiÖp ho¸. KÕt qu¶, s¶n xuÊt n«ng nghiÖp 1952 ®¹t 129,7% so víi n¨m 1940-19443 (thêi kú kinh tÕ thÞnh v­îng tr­íc ®©y). C¬ cÊu n«ng nghiÖp thêi kú nµy vÉn lµ c¬ cÊu truyÒn th«ng. N¨m 1953, trong c¬ cÊu n«ng nghiÖp, gi¸ trÞ s¶n l­îng trång trät chiÕm 71,9%, ch¨n nu«i chiÕm 15,6%, thuû s¶n chiÕm 7,4%, l©m nghiÖp chiÕm 5,1%. Trong ngµnh trång trät: lua chiÕm 58,7 %, m× mµu 13,3%, c©y c«ng nghiÖp 19,7%, rau 4,8, qu¶ 3,5%. Trong ngµnh n«ng s¶n xuÊt khÈu n¨m 1952 ®¹t 114 triÖu USD chiÕm 95,5% kim ng¹ch xuÊt khÈu. Nã ®¸nh dÊu b­íc ngoÆc ®Çu tiªn cña s¶n xuÊt n«ng nghiÖp chuyÓn tõ h­íng néi thuÇn tuý sang h­íng ngo¹i. * Thêi kú thø hai C¬ cÊu n«ng nghiÖp trong thêi kú ph¸t triÓn n«ng nghiÖp ®Ó nu«i d­ìng c«ng nghiÖp (1953-1968): §©y lµ thêi kú ®Çu cña qu¸ tr×nh c«ng 7 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. KÕ ho¹ch chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n nghiÖp ho¸ ë §µi Loan nã ®­îc thùc hiÖn trong 4 kÕ ho¹ch ph¸t triÓn kinh tÕ quèc gia (NEDP) 8 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. KÕ ho¹ch chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n BiÓu 1: C¬ cÊu n«ng nghiÖp thêi kú 1953-1968 N¨m Gi¸ trÞ s¶n l­îng Trång trät Ch¨n nu«i Ng­ nghiÖp L©m nghiÖp n«ng nghiÖp 1953 10.390 (1) 71,9% 15,6% 7,4% 5,1% 1968 48.883 60,1% 23,0% 10,6% 6,3% (1) TriÖu ®ång §µi Loan. Víi chøc n¨ng ph¸t triÓn n«ng nghiÖp ®Ó nu«i d­ìng c«ng nghiÖp trong thêi gian 1953-1968, n«ng nghiÖp §µi Loan tËp trung vµo c¸c môc tiªu: -N©ng cao n«ng nghiÖp b»ng ®a d¹ng ho¸ s¶n phÈm vµ c¹nh tranh ®Ó ®¶m b¶o nhu cÇu dinh d­ìng cho nh©n d©n. -Më réng xuÊt khÈu n«ng s¶n phÈm phôc vô c«ng nghiÖp ho¸ . -Cung cÊp nguyªn liÖu vµ lao ®éng cho c«ng nghiÖp ®Ó ph¸t triÓn c«ng nghiÖp ho¸. KÕt qu¶: s¶n phÈm trång trät chÝnh (lóa, mÝa, rau qu¶) t¨ng tõ 60400%, n¨ng suÊt cÊy trång tõ 50-200%, s¶n l­îng thuû s¶n t¨ng 400%, l©m s¶n t¨ng 50%-120%. Kim ng¹ch xuÊt khÈu n«ng l©m thuû s¶n ®¹t 266,590 triÖu USD, t¨ng 220%. §iÓm chñ ý ë ®©y lµ c¬ cÊu n«ng nghiÖp trong thêi kú 1953-1968 ®· cã sù chuyÓn dÞch m¹nh mÏ theo h­íng c«ng nghiÖp ho¸. Gi¸ trÞ s¶n l­îng n«ng, l©m ng­ nghiÖp n¨m 1968 t¨ng 5 lÇn so víi 1953, c¬ cÊu gi¸ trÞ ch¨n nu«i t¨ng tõ 15,6% lªn 23%, ng­ nghiÖp tõ 7,4%-10,6%, l©m nghiÖp tõ 5,1%-6,3%. * Thêi kú thø ba C¬ cÊu n«ng nghiÖp trong thêi kú ph¸t triÓn c«ng nghiÖp ®Ó hç trî n«ng nghiÖp (1961 ®Õn nay). Mét trong nh÷ng néi dung chñ yÕu trong thêi kú nµy lµ tiÕp tôc chuyÓn ®æi c¬ cÊu n«ng nghiÖp cho phï hîp víi yªu cÇu vµ kh¶ n¨ng cña c«ng nghiÖp ho¸. Sè trang tr¹i gia ®×nh b¾t ®Çu gi¶m, lao ®éng n«ng nghiÖp gi¶m tõ 1,6 triÖu (1969) xuèng 1,09 triÖu (1991). Tû träng lao ®éng n«ng nghiÖp trong 9 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. KÕ ho¹ch chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n tæng sè lao ®éng x· héi gi¶m tõ 38,9% (1969) xuèng 12,9% (1991). DiÖn tÝch canh t¸c gi¶m 914 ha (1969) xuèng 883540 ha (1991). Gi¸ trÞ s¶n l­îng n«ng nghiÖp t¨ng 47731 triÖu §µi Loan (1969) lªnhµ n­íc 234185 triÖu (1981). Kim ng¹ch xuÊt khÈu n«ng s¶n t¨ng 297 triÖu USD (1969) lªn 10,042 tû USD (1991). BiÓu 2: c¬ cÊu gi¸ trÞ s¶n l­îng n«ng nghiÖp (1968-1981) N¨m Tû träng gi¸ trÞ s¶n phÈm (%) Gi¸ trÞ Sl (1) n«ng nghiÖp Trång trät Ch¨n nu«i Ng­ nghiÖp L©m nghiÖp 1968 48833 60,1 23 9,5 5,6 1981 234185 47,1 29,5 21,4 2,0 (1) triÖu ®ång §µi Loan KÕ ho¹ch cña §µi Loan tõ nay ®Õn sau n¨m 2000 lµ tiÕp tôc chuyÓn dÞch nÒn kinh tÕ n«ng nghiÖp theo ph­¬ng h­íng chän ®­îc c¬ cÊu n«ng nghiÖp hîp lý trong ®iÒu kiÖn c«ng nghiÖp ph¸t triÓn ®¹t tr×nh ®é cao, ®Êt ®ai vµ lao ®éng ®Êt ë trong n­íc tËp trung vµ s¶n xuÊt. KÕ ho¹ch cña §µi Loan tõ nay ®Õn sau n¨m 2000 lµ tiÕp tôc chuyÓn dÞch chuyÓn nÒn kinh tÕ n«ng nghiÖp theo h­íng chän ®­îc c¬ cÊu n«ng nghiÖp hîp lý trong ®iÒu kiÖn c«ng nghiÖp ph¸t triÓn ®¹t tr×nh ®é cao, ®Êt ®ai vµ lao ®éng ®Êt ë trong n­íc tË trung vµo s¶n xuÊt c¸c s¶n phÈm cÇn Ýt ®Êt ®ai, lao ®éng, ®em l¹i gi¸ trÞ kinh tÕ vµ lîi nhuËn cao vµ t×m c¸ch xuÊt khÈu vèn c«ng nghÖ , chuyªn gia n«ng nghiÖp ra c¸c n­íc ngoµi, cã ®Êt ®ai vµ lao ®éng rÎ h¬n, ®Ó s¶n xuÊt n«ng s¶n ®­a vÒ n­íc vµ ®em xuÊt khÈu. KÕt luËn: +Trong thêi gian tõ 1949-1953 ®Ó më ®­êng cho c«ng nghiÖp ho¸ §µi Loan ®· thùc hiÖn c¶i c¸ch ruéng ®Êt, chuyÓn ph­¬ng thøc së h÷u vµ sö dông ®Êt phong kiÕn sang ph­¬ng thøc sö dông ruéng ®Êt t­ b¶n chñ nghÜa. +§µi Loan ®· chuyÓn dÞch c¬ cÊu n«ng nghiÖp tõ h­íng néi phôc vô nhu cÇu nhu cÇu trong n­íc sang h­íng ngo¹i phôc vô nhu cÇu xuÊt khÈu n«ng s¶n. 10 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. KÕ ho¹ch chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n +§· chuyÓn dÞch c¬ cÊu n«ng l©m ng­ nghiÖp cho phï hîp tõng thêi kú c«ng nghiÖp ho¸ theo h­íng t¨ng tû träng s¶n phÈm ch¨n nu«i thuû s¶n, rau qu¶ vµ gi¶m tû träng l­¬ng thùc, l©m s¶n. +ChuyÓn dÞch lao ®éng n«ng nghiÖp sang s¶n xuÊt c«ng nghiÖp ë thµnh thÞ vµ n«ng th«n, t¹o ra thu nhËp cao h¬n, ®¸p øng nhu cÇu cho c«ng nghiÖp. +ChuyÓn dÞch lao ®éng ®éng thñ c«ng trong n«ng th«n sang lao ®éng c¬ khÝ trªn lao ®éng chuång tr¹i vµ trong xÝ nghiÖp chÕ biÕn n«ng s¶n. + Khi c«ng nghiÖp ph¸t triÓn tr×nh ®é lao ®éng cao, sÈn xuÊt n«ng nghiÖp cã xu thÕ gi¶m s¶n xuÊt mät sè n«ng s¶n vµ thay thÕ b»ng n«ng s¶n nh©p khÈu cã lîi cao, chuyÓn s¶n xuÊt n«ng nghiÖp tõ néi ®Þa ra n­íc ngoµi, nh»m vµo ®Êt n­íc cã ®Êt ®ai vµ lao ®éng rÎ ®Ó s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu n«ng sÈn tõ n­íc ngoµi cã lîi h¬n. b. Kinh nghiÖm vÒ chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp cña Indonesia. Víi h¬n 200 triÖu d©n vµ 70% d©n c­ sèng ë n«ng th«n, ngµnh n«ng nghiÖp Indonesia cã vai trß quan träng ®èi víi sù ph¸t triÓn cña ®Êt n­íc. VÊn ®Ò chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ nnn1 cña Indonesia quan t©m s©u s¾c, trong ®ã chÝnh s¸ch ph¸t triÓn n«ng nghiÖp tËp trung s¶n xuÊt l­¬ng thùc, thùc phÈm v× môc tiªu an toµn l­¬ng thùc, thùc phÈm vµ ®Ò cao vai trß khu vùc n«ng th«n. §Ó thùc hiÖn viÖc dÔ dµng trong chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp chÝnh phñ n­íc nµy ®· t¨ng c­êng ph¸t triÓn c¬ së h¹ tÇng nh­ ®­êng s¸, c«ng tr×nh thuû lîi, nghiªn cøu øng dông c¸c lo¹i gièng cao s¶n… ®Òu ®­îc trî gi¸ ë møc ®é kh¸c nhau. §©y chÝnh lµ ®iÒu kiÖn nh»m khuyÕn khÝch ph¸t triÓn cho nÒn kinh tÕ n«ng nghiÖp. C¬ cÊu vµ diÖn tÝch c©y trång liªn tôc ®­îc më réng, chó träng ph¸t triÓn nh÷ng c©y c«ng nghiÖp cã gi¸ trÞ xuÊt khÈu ë c¸c trang tr¹i nhµ n­íc vµ t­ nh©n. Trong khu vùc §«ng Nam ¸, Indonesia thùc hiÖn kh¸ tèt chÝnh s¸ch ph¸t triÓn kinh tÕ trang tr¹i. Nhê ®ã, Indonesia trë thµnh n­íc xuÊt khÈu ca 11 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. KÕ ho¹ch chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n cao, cµ phª, chÌ hµng ®Çu thÕ giíi. ChÝnh phñ n­íc nµy lu«n cè g¾ng duy tr× sù cÇn b»ng t­¬ng ®èi gi÷a n«ng nghiÖp vµ nh÷ng ngµnh c«ng nghiÖp, dÞch vô.. ®­a khoa häc kü thuËt vµo s¶n xuÊt, thóc ®Èy xuÊt khÈu, hç trî gi¶i quyÕt c¸c yÕu tè ®Çu vµo, ®Çu ra cho s¶n xuÊt n«ng nghiÖp. 3. C¸c nh©n tè ¶nh h­ëng tíi chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n. +VÞ trÝ ®¹i lý vµ khÝ hËu tù nhiªn: ë nh÷ng vÞ trÝ ®Þa lý kh¸c nhau vµ vïng khÝ hËu kh¸c , viÖc x¸c ®Þnh c¬ cÊu kinh tÕ còng kh¸c nhau. X¸c ®Þnh c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n còng cã nghÜa lµ x¸c ®Þnh c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n ë c¸c vïng ®iÒu kiÖn ®Þa lý vµ khÝ hËu tù nhiªn kh¸c nhau cña n­íc ta. Bëi vËy, c¬ cÊu kinh tÕ cña mét n­íc, mét vïng bao giê còng dùa trªn qu thÕ vÒ ®i¹ lý vµ khÝ hËu cña n­íc ®ã, vïng ®ã. +C¸c nguån lîi: bao gåm tµi nguyªn kho¸ng s¶n,nguån n­íc, nguån n¨ng l­îng, ®Êt ®ai… cã hay kh«ng cã, cã nhiÒu hay cã Ýt c¸c tµi nguyªn nµy sÏ ¶nh h­ëng rÊt lín ®Õn viÖc x¸c ®Þnh c¬ cÊu kinh tÕ cña mét quèc gia nã chung vµ cña vïng ®ã nãi riªng. +Phong tôc tËp qu¸n vµ truyÒn thèng d©n téc: §©y lµ nh©n tè võa cã t¸c dông thóc ®Èy võa cã t¸c dông k×m h·m. Mét quèc gia nµo hay mét vïng nµo ®ã ë ®©u ®ã cã phong tôc tËp qu¸n canh t¸c l¹c hËu vÝ dô nh­ du canh, du c­ th× ë ®ã cã sù chuyÓn ®æi c¬ cÊu s¶n xuÊt diÔn ra kh«ng thÓ nhanh chãng vµ su«n sÎ ®­îc. Ng­îc l¹i, ë ®©u cã tËp tô, tËp qu¸n truyÒn thèng s¶n xuÊt tiÕn bé th× ë ®ã viÖc lµm chuyÓn biÕn c¬ cÊu kinh tÕ nãi chung sÏ dÔ dµng h¬n. +Tr×nh ®é khoa häc kü thuËt vµ c«ng nghÖ : víi tr×nh ®é nµy cµng cao th× sù chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ sÏ cµng dÔ dµng h¬n vµ c«ng nghÖ hiÖn ®¹i, tiªn tiÕn ®ã sÏ lµ mét trong nh÷ng ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho viÖc chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ nãi chung, n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n nãi riªng. +Con ng­êi: ta biÕt r»ng c¬ cÊu kinh tÕ mang tÝnh kh¸ch quan, thÕ nh­ng viÖc nã h×nh thµnh nhanh hay chËm , hîp lý hay kh«ng hîp lý, l¹i do 12 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. KÕ ho¹ch chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n t¸c ®éng chñ quan cña con ng­êi. Bëi v×, con ng­êi lµ nh©n tè cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh trong viÖc tiÕn hµnh c¬ cÊu kinh tÕ. VÝ dô ®iÓn h×nh nh­ NhËt B¶n, mét n­íc hiÕm tµi nguyªn, ®Êt n­íc v­¬n lªn ngang tÇm víi c¸c n­íc ph¸t triÓn nhÊt trªn thÕ giíi, mét ®Êt n­íc cã nÒn kinh tÕ, khoa häc kü thuËt vµ c«ng nghÖ ph¸t triÓn. 4. Sù cÇn thiÕt ph¶i c«ng nghiÖp ho¸ - hiÖn ®¹i ho¸ n«ng nghiÖp ChuyÓn dÞc c¬ cÊu kinh tÕ nãi chung vµ chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp nãi riªng theo h­íng ngµy cµng tiÕn boä lµ mét xu thÕ tÊt yÕu kh¸ch quan cña c¸c nÒn kinh tÕ quèc gia kh¸c nhau, nã võa cã nh÷ng nÐt chung mang tÝnh quy luËt vµ võa cã nh÷ng nÐt riªng mang tÝnh ®Æc thï phï hîp víi yªu cÇu vµ ®iÒu kiÖn cô thÓ cña nÒn kinh tÕ mçi quèc gia Êy trong tõng thêi kú lÞch sö. ChuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ kh«ng chØ lµ kÕt qu¶ cña sù ph¸t triÓn trong c¹nh tranh trªn thÞ tr­êng, nh÷ng ngµnh cã hiÖu qu¶ cao sÏ ph¸t triÓn ngµy cµng m¹nh mÏ, c¸c ngµnh kÐm hiÖu qu¶ sÏ bÞ thu hÑp l¹i, mµ viÖc chñ ®éng thóc ®Èy sù chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ nãi chung theo môc tiªu vµ nhu cÇu cña sù ph¸t triÓn, g¾n víi dù b¸o tiÕn bé khoa häc c«ng nghÖ vµ thÞ tr­êng lµ mét trong nh÷ng kh©u quyÕt ®Þnh t¹o ra t¨ng tr­ëng kinh tÕ, ë nh÷ng n­íc cã c«ng nghÖ tiªn tiÕn th× lu«n t¹o ra c«ng nghÖ míi, cßn ë nh÷ng n­íc ®ang ph¸t triÓn th× tiÕp nhËn chuyÓn giao c«ng nghÖ tiªn tiÕn, tõ ®ã h×nh thµnh c¬ cÊu míi trong c«ng nghiÖp vµ trong nÒn kinh tÕ víi c¸c ngµnh nghÒ míi, s¶n phÈm míi, t¹o ra søc c¹nh tranh cao vµ t¨ng tr­ëng nhanh. §Êt n­íc ta xuÊt ph¸t vµ ®i lªn tõ mét nÒn n«ng nghiÖp l¹c hËu chÝnh v× vËy chóng ta ph¶i tiÕn hµnh c«ng nghiÖp ho¸ - hiÖn ®¹i ho¸ n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n. Trong n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n, ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp ho¸ - hiÖn ®¹i ho¸ sÏ thóc ®Èy n«ng nghiÖp ph¸t triÓn v­ît bËc. Thùc hiÖn c«ng nghiÖp ho¸ - hiÖn ®¹i ho¸ n«ng nghiÖp, n«ng th«n sÏ thóc ®Èy ®­îc nhiÒu vïng s¶n xuÊt hµng ho¸ tËp trung, chuyªn canh nh­: lóa, cao su, cµ phª, chÌ.. H¬n 13 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. KÕ ho¹ch chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n n÷a, víi ngµnh c«ng nghiÖp chÕ biÕn n«ng, l©m thuû s¶n ®· cã nh÷ng b­íc t¨ng tr­ëng ®¸ng kÓ . §ã lµ ®iÒu kiÖn nh»m thóc ®Èy sù chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp n«ng th«n. 14 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. KÕ ho¹ch chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n PhÇn ii: Thùc tr¹ng chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp tõ n¨m 1985 ®Õn nay. i. Giai ®o¹n tõ tr­íc n¨m 1985-1988 N«ng nghiÖp n­íc ta trong giai ®o¹n nµy gÆp rÊt nhiÒu nh÷ng rµo c¶n, v­ît qua t×nh tr¹ng khñng ho¶ng vµ suy tho¸i kÐo dµi trong nh÷ng n¨m 19761980. §Õn th¸ng 1-1980 - ChØ thÞ 100 cña Ban BÝ th­ Trung ­¬ng §¶ng ra ®êi lóc ®ã víi nh©n d©n kho¸n s¶n phÈm c©y lóa ®Õn nhãm ng­êi vµ hé lao ®éng (vµ ®©y thùc chÊt lµ kho¸n hé). ChÝnh v× vËy, ®· ®­îc coi lµ ch×a kho¸ vµng më ra thêi kú míi cña n«ng nghiÖp vµ c¶ cña kinh tÕ n«ng th«n. Nh÷ng kÕt qu¶ ®¹t ®­îc trong giai ®o¹n nµy cña s¶n xuÊt n«ng nghiÖp lµ nh÷ng thµnh tùu b­íc ®Çu h¬n h¼n c¸c thêi kú tr­íc. B×nh qu©n 5 n¨m 19811985 so víi b×nh qu©n 5 n¨m 1976-1980 s¶n l­îng l­¬ng thùc t¨ng 27%, riªng thãc t¨ng lªn 32%, n¨ng suÊt lóa t¨ng 23%, l­¬ng thùc b×nh qu©n ®Çu ng­êi t¨ng 14%, ®µn tr©u t¨ng 8%, ®µn bß t¨ng 39%, ®µn lîn t¨ng 22%. NghÞ quyÕt 10 cña Bé chÝnh trÞ (5/4/1988) vÒ ®æi míi qu¶n lý n«ng nghiÖp víi néi dung c¬ b¶n lµ kho¸n gän ®Õn hé n«ng d©n lµ ®¬n vÞ kinh tÕ tù chñ ë n«ng th«n, ®¸nh dÊu sù më ®Çu cña thêi kú ®æi míi trong n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n n­íc ta. S¶n xuÊt l­¬ng thùc ®· t¨ng lªn víi xu h­íng n¨m sau cao h¬n n¨m tr­íc: n¨m 1987 lµ 17,5 triÖu tÊn, 1988 lµ 19,6 triÖu tÊn. Trong gÇn 3 thËp kû l­¬ng thùc ë n­íc ta lu«n lµ vÊn ®Ò nãng báng, t×nh tr¹ng thiÕu l­¬ng thùc diÔn ra triÒn miªn. Riªng 13 n¨m (1976-1988) n­íc ta nhËp khÈu 8,5 triÖu tÊn quy g¹o, b×nh qu©n hµng n¨m nhËp 0,654 triÖu tÊn. MÆt kh¸c, n«ng nghiÖp n­íc ta mang nÆng tÝnh ®éc canh (vµo nh÷ng n¨m ®Êuau thêi kú gi¶i phãng). DiÖn tÝch c©y l­¬ng thùc n¨m 1976 chiÕm 88,0% trong ®ã lóa chiÕm 75,2% tæng diÖn tÝch gieo trång, c¸c lo¹i c©y trång kh¸c chiÕm tû träng diÖn tÝch cßn thÊp. C©y c«ng nghiÖp chiÕm 6%, c©y ¨n qu¶ 2%. Tõ n¨m 1981 trë ®i l­¬ng thùc cã sù ph¸t triÓn, vÊn ®Ò l­¬ng 15 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. KÕ ho¹ch chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n thùc gi¶m bít khã kh¨n cho nh©n d©n ta trong nghiªn cøu n¨m cña thêi kú ®ã. N«ng nghiÖp trong thêi gian nµy còng ®· cã ®­îc sù ®ãng gãp quan träng trong viÖc t¨ng nguån hµng xuÊt khÈu, t¨ng thªm nguån ngo¹i tÖ cho ®Êt n­íc víi quan ®iÓm xuÊt khÈu ®Ó t¨ng tr­ëng kinh tÕ, do vËy, kinh tÕ n­íc ta ®· cã nh÷ng tiÕn bé khëi s¾c vµ chuyÓn biÕn tÝch cùc. N¨m 1986 gi¸ trÞ xuÊt khÈu n«ng l©m thuû s¶n ®¹t 513 triÖu róp-®o la. Cã ®­îc nh÷ng b­íc ®Çu khëi s¾c cña giai ®o¹n gÇn thËp niªn 90 nµy lµ do sù chØ ®¹o, l·nh ®¹o cña §¶ng vµ Nhµ n­íc ta nh»m tõng b­íc ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ nãi chung vµ ph¸t triÓn n«ng nghiÖp nãi riªng. Trong giai ®o¹n nµy, viÖc chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp míi b¾t ®Çu ®­îc h×nh thµnh song vÉn ch­a ®­îc quan t©m ®óng møc v× do ®iÒu kiÖn kinh tÕ n­íc ta t¸c ®éng. N«ng nghiÖp ta thêi kú nµy vÉn ®éc canh lµ chñ yÕu, c©y trång vËt nu«i míi chØ lµ "cã sù gãp mÆt" cßn chñ yÕu lµ lóa, hoa mµu cho ta n¨ng xuÊt thÊp khiÕn n­íc ta vÉn ph¶i nk l­¬ng thùc, thùc phÈm. ii. giai ®oahn tõ n¨m 1989 ®Õn n¨m 1994 1. ChuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp a. ChÝnh s¸ch chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp Trong giai ®o¹n nµy, §¶ng ta lu«n lu«n kh¼ng ®Þnh sù ph¸t triÓn kinh tÕ n­íc ta ph¶i dùa trªn c¬ së kÕt hîp mét c¸ch ®óng ®¾n gi÷a c«ng nghiÖp, n«ng nghiÖp, dÞch vô. Trong héi nghÞ ®¹i biÓu toµn quèc gi÷a nhiÖm kú, kho¸ VII häp th¸ng 12 n¨m 1993 ®· x¸c ®Þnh "tõ nay ®Õn cuèi thËp kû ph¶i rÊt quan t©m ®Õn c«ng nghiÖp, hiÖn ®¹i ho¸ n«ng nghiÖp vµ kinh tÕ n«ng th«n, ph¸t triÓn toµn diÖn n«ng, l©m ng­ nghiÖp g¾n víi c«ng nghiÖp chÕ biÕn n«ng, l©m, thuû s¶n, c«ng nghiÖp s¶n xuÊt hµng tiªu dïng vµ hµng xuÊt khÈu…" (§¶ng céng s¶n ViÖt Nam, V¨n kiÖnn Héi nghÞ ®¹i biÓu toµn quèc gi÷a nhiÖm kú kho¸ VII, Th¸ng 1 n¨m 1994). Tr­íc ®ã nhµ n­íc ta ®· cã chÝnh s¸ch ­u tiªn , ph¸t triÓn cho n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n, t¹o ®iÒu kiÖn cho qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp. 16 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. KÕ ho¹ch chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n Th¸ng 1 n¨m 1980, chØ thÞ 100 cña Ban chÊp hµnh bÝ th­ Trung ­¬ng §¶ng víi néi dung kho¸n s¶n phÈm c©y lóa ®Õn nhãm vµ ng­êi lao ®éng (thùc chÊt lµ kho¸n hé). §©y lµ ch×a kho¸ vµng më ra thêi kú míi cña n«ng nghiÖp vµ kinh tÕ n«ng th«n cho n­íc ta. TiÕp ®Õn lµ NghÞ quyÕt 10 cña Bé chÝnh trÞ (5-4-1988) vÒ ®æi míi qu¶n lý n«ng nghiÖp víi néi dung c¬ b¶n lµ kho¸n gän ®Õn hé n«ng d©n, thõa nhËn hé n«ng d©n lµ ®¬n vÞ kinh tÕ tù chñ ë n«ng th«n. §©y lµ mét mèc míi ®¸nh dÊu cho sù më ®Çu cña thêi kú ®æi míi trong n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n n­íc ta. Nh÷ng chÝnh s¸ch cña §¶ng vµ nhµ n­íc ë trªn lµ mét tiÒn ®Ò më ra cho nÒn n«ng nghiÖp mét h­íng ®i míi, t¹o ®iÒu kiÖn cho sù chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp n­íc ta mét c¸ch c¬ nÒn t¨ng tr­ëng, cã hiÖu qu¶ h¬n. Trong giai ®o¹n nµy, c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n ®· vµ ®ang chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp n­íc ta mét c¸ch cã nÒn t¶ng, cã hiÖu qu¶ h¬n. Trong giai ®o¹n nµy, c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n ®· vµ ®ang chuyÓn dÞch theo c¬ cÊu ngµnh, theo vïng, theo l·nh thæ tíi nÒn s¶n xuÊt hµng ho¸, víi nh÷ng tiÕn bé ®¸ng kÓ: * Mét lµ: c¬ cÊu n«ng nghiÖp ®· cã sù chuyÓn biÕn kh¸ râ nÐt, ®· vµ ®ang t¹o thÕ cho sù chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n. Víi thµnh tùu to lín nhÊt cña n«ng nghiÖp trong giai ®o¹n nµy lµ c¨n b¶n gi¶i quyÕt ®­îc vÊn ®Ò l­¬ng thùc. Sau 18 n¨m kÓ tõ tr­íc nh÷ng n¨m 1985-1988, sau l­îng l­¬ng thùc n­íc ta t¨ng 86,6%, møc l­¬ng b×nh qu©n ®Çu ng­êi tõ 274,4kg/n¨m n¨m 1976 t¨ng lªn 359,2kg/n¨m 1993. ChØ trong thêi gian 6 n¨m ë giai ®o¹n nµy, khèi l­îng g¹o xuÊt khÈu tõ 1,5-2,0 triÖutÊn vµ xÕp hµng thø 3 vÒ xuÊt khÈu g¹o trªn thÕ giíi. Gi¶i quyÕt ®­îc vÊn ®Ò l­¬ng thùc lµ ®iÒu kiÖn quyÕt ®Þnh ®Ó ph¸t triÓn ®a d¹ng ho¸ c©y trång vµ vËt nu«i. §Õn n¨m 1993 diÖn tÝch c©y c«ng nghiÖp t¨ng lªn 1290.000ha, chiÕm 13,3% trong ®ã c©y c«ng nghiÖp t¨ng 17 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. KÕ ho¹ch chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n 3,77 lÇn, c©y ¨n qu¶ t¨ng 3,0 lÇn so víi tr­íc nh÷ng n¨m 1985-1988, tû träng diÖn tÝch c©y l­¬ng thùc gi¶m xuèng 78,4% trong ®ã riªng lóa chiÕm 65,7. L­¬ng thùc dåi dµo, nguån thøc ¨n phong phó t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó ph¸t triÓn ch¨n nu«i, trong ®ã ®µn lîn lµ nguån cung cÊp thÞt chñ yÕu cho nh©n d©n, n¨m 1991 chiÕm 70,5% tæng s¶n l­îng thÞt h¬i xuÊt chuång. N¨m 1993 sè l­îng ®µn bß ë MiÒn b¾c ®· gÊp 2,56 lÇn so víi n¨m 1976 vµ gÊp 2,45 lÇn so víi n¨m 1980. Ngoµi ra, ch¨n nu«i gia cÇm ®ang ph¸t triÓn m¹nh vÒ sè l­îng vµ chñng lo¹i cïng víi ph­¬ng thøc ch¨n nu«i truyÒn thèng, n«ng d©n ®· tiÕp thu ph¸t triÓn ch¨n nu«i theo kiÓu c«ng nghiÖp. Trong nh÷ng n¨m cña giai ®o¹n nµy, thuû s¶n ®· cã b­íc ph¸t triÓn ®¸ng kÕ, c«ng t¸c nu«i trång thuû s¶n ®­îc co träng, nhÊt lµ vïng ven biÓn. Nh÷ng c¬ së s¶n xuÊt gièng vµ nu«i t«m xuÊt khÈu ®­îc ph¸t triÓn , më réng c¸c h×nh thøc tæ chøc liªn doanh víi n­íc ngoµi ®Ó nu«i t«m ®­îc triÓn khai ë ven biÓn MiÒn trung. ViÖc ®¸nh b¾t h¶i s¶n ®ang ®­îc kh«i phôc vµ ph¸t triÓn ë nhiÒu ®Þa ph­¬ng, tÇu thuyÒn, c¸c ph­¬ng tiÖn ®¸nh b¾t ®­îc t¨ng c­êng, nhê vËy mµ s¶n l­îng thuû h¶i s¶n t¨ng nhanh, s¶n phÈm xuÊt khÈu ngµy cµng lín. BiÓu 3: C¬ cÊu gi¸ trÞ s¶n xuÊt n«ng, l©m, thuû s¶n c¶ n­íc 1991-1994 (%) 1991 1992 1993 1994 N«ng nghiÖp 84,5 84,7 84,5 85,3 L©m nghiÖp 7,7 6,8 7,0 6,5 Thuû s¶n 7,6 8,5 8,5 8,2 ViÖc giao ®Êt, giao rõng ®­îc tiÕn hµnh réng r·i tíi ng­êi d©n, viÖc b¶o vÖ, khoanh nu«i vµ t¸i sinh rõng tèt h¬n, diÖn tÝch rõng trång t¨ng lªn, kÕt hîp trång rõng víi trång c©y c«ng nghiÖp, lµm v­ên vµ ch¨n nu«i, gãp phÇn t¹o ra sù bÒn v÷ng vÒ sinh th¸i vµ x· héi ®Ó ph¸t triÓn rõng. ë nhiÒu vïng cã dù ¸n 327 ®ang triÓn khai tèt b­íc ®Çu chuyÓn ®æi c¬ cÊu kinh tÕ l©m nghiÖp miÒn nói. Nhµ n­íc chñ tr­¬ng h¹n chÕ khai th¸c xuÊt khÈu gç 18 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. KÕ ho¹ch chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n trßn, s¶n l­îng gç vµ kim ng¹ch xuÊt khÈu l©m s¶n cã gi¶m xuèng, nh÷ng rõng ®ang tõng b­íc ®­îc håi phôc. ChÝnh nhê vËy, n«ng nghiÖp ®· ®ãng gãp quan träng viÖc t¨ng nguån hµng xuÊt khÈu, t¨ng thªm nguån ngo¹i tÖ cho ®Êt n­íc. Víi quan ®iÓm xuÊt khÈu ®Ó t¨ng tr­ëng kinh tÕ, kinh tÕ n­íc ta ®· cã nh÷ng tiÕn bé vµ chuyÓn biÕn tÝch cùc. N¨m 1993 t¨ng gÇn 3 lÇn (1500 triÖu róp ®ola) ®Õn n¨m 1994 t¨ng lªn kho¶ng 1800 triÖu ®« la, chiÕm 48,0% tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu cña c¶ n­íc. * Hai lµ: ë c¸c vïng sinh th¸i cña ®Êt n­íc ®· b­íc ®Çu khai th¸c lîi thÕ so s¸nh ®Ó chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n theo h­íng s¶n xuÊt hµng ho¸ lín cã hiÖu qu¶. Trong nh÷ng n¨m cña giai ®o¹n nµy, viÖc chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ ngµnh diÔn ra cã gi¸ trÞ kinh tÕ cao vµ xuÊt khÈu. Tr­íc hÕt, ph¶i kh¼ng ®Þnh thµnh tùu to lín vÒ s¶n xuÊt l­¬ng thùc chñ yÕu lµ c©y lóa. Lóa g¹o ®· vµ ®ang h×nh thµnh 2 vïng s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸ cña c¶ n­íc, nh÷ng n¨m nµy tû träng s¶n l­îng thãc so víi c¶ n­íc t¨ng lªn tõ 69,6% n¨m 1993, trong ®ã vïng §ång b»ng S«ng Hång tõ 19,5% lªn 20,6% vµ §ång B»ng S«ng Cöu Long tõ 43,2 lªn 49%. C©y c«ng nghiÖp l©u n¨m ph¸t triÓn m¹nh vµ ®ang h×nh thµnh nh÷ng vïng s¶n xuÊt víi quy m« lín. DiÖn tÝch cao su n¨m 1993 cña c¶ n­íc cã 220.000 ha, trong ®ã cã 93.000 ha cho thu ho¹ch mñ víi 70.000 tÊn mñ kh« ®­îc ph©n bè chñ yÕu ë mñ kh« c¶ n­íc. S¶n xuÊt cµ phª còng ®ang h×nh thµnh 2 vïng lín: vïng T©y nguyªn vµ vïng §ång Nam Bé. Vïng T©y nguyªn trong ®ã tËp trung nhÊt lµ §aklak chiÕm 45,6% diÖn tÝch thu ho¹ch lµ 54,4% s¶n l­îng cµ phª nh©n cña c¶ n­íc, tiÕp ®ã §ång Nai chiÕm 22% diÖn tÝch thu ho¹ch vµ 24,6% s¶n l­îng cµ phª nh©n. * Ba lµ: ph¸t huy søc m¹nh tæng hîp cña c¬ cÊu kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn s¶n xuÊt hµng ho¸, nh÷ng n¨m giai ®o¹n nµy cã sù chuyÓn dÞch quan träng tõ kinh tÕ quèc doanh vµ kinh tÕ tËp trung lµ 19 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. KÕ ho¹ch chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n chñ yÕu sang kinh tÕ hé vµ c¸c hé n«ng d©n ®ang trë thµnh lùc l­îng chñ yÕu ho¹t ®éng trong n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n. Doanh nghiÖp nhµ n­íc ®Õn nay ®· cã 1921 ®¬n vÞ qu¶n lý vµ sö dông 7,5 triÖu ha ®Êt (trong ®ã cã 415 l©m tr­êng sö dông 6,3 triÖu ha rõng vµ ®Êt rõng, 318 n«ng tr­êng sö dông 1,3 triÖu ha ®Êt n«ng nghiÖp) víi 377.000 lao ®éng, sö dông 70% vèn ®Çu t­ c¬ b¶n cho n«ng l©m ng­ nghiÖp, ®Õn nöa n¨m 1993 ®· cã 940 doanh nghiÖp ®¨ng ký l¹i theo nghÞ ®Þnh 388/H§BT. GÇn ®©y doanh nghiÖp nhµ n­íc vÒ n«ng nghiÖp næi lªn hai vÊn ®Ò: +Mét s¬ së n«ng nghiÖp quèc doanh b­íc ®Çu ph¸t huy vai trß trung t©m khoa häc kü thuËt cho thµnh phÇn kinh tÕ vµ d©n c­ trªn ®Þa bµn nh­ gièng c©y, con, g¾n c«ng nghiÖp chÕ biÕn víi vïng s¶n xuÊt nguyªn liÖu: mÝa ®­êng, chÌ, cao su, cµ phª. +Víi kho¶ng 70% ®¬n vÞ chuyÓn sang kho¸n gän cho hé thµnh viªn c¸c kho¶n nµy ®· t¹o cho c¸c hé nhËn kho¸n tiÕp thu kü thuËt míi, yªn t©m ®Çu t­ vèn, lao ®éng vµo c©y trång, vËt nu«i ®Ó t¨ng thu nhËp. Trong l©m nghiÖp thùc hiÖn chÝnh s¸ch giao ®Êt, giao rõng vµ c¬ chÕ kho¸n gi÷ ®Êt l©m nghiªp cho hé gia ®×nh c«ng nh©n sö dông. C¸c hé n«ng d©n ®ang trë thµnh lùc l­îng chñ yÕu s¶n xuÊt l­¬ng thùc vµ ph¸t triÓn ®a d¹ng c©y trång, vËt nu«i kÕt hîp khai th¸c n«ng l©m thuû s¶n, më réng vµ ph¸t triÓn c¸c ngµnh nghÒ míi… Bèn lµ: C¬ cÊu kü thuËt trong c«ng nghiÖp vµ n«ng th«n ®· vµ ®ang ®­îc chuyÓn dÞch mét c¸ch m¹nh mÏ vµ réng kh¾p. HÖ thèng kÕt cÊu h¹ tÇng ®­îc c¶i t¹o, n©ng cÊp vµ x©y dùng míi ®Ó ®¸p øng ®­îc yªu cÇu chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp. Nh÷ng kü thuËt truyÒn thèng ®ang ®­îc thay thÕ bëi nh÷ng kü thuËt tiÕn bé, râ nhÊt lµ gièng c©y trång vËt nu«i. Cïng víi cuéc c¸ch m¹ng sinh häc, vÊn ®Ò thuû lîi ho¸, ho¸ häc ho¸, ®iÖn khÝ ho¸ tõng b­íc ®­îc t¨ng c­êng cho n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n, c«ng nghÖ sau thu ho¹ch nhÊt lµ c«ng nghiÖp chÕ biÕn n«ng s¶n ®­îc coi träng vµ ph¸t triÓn 20
- Xem thêm -