Các biện pháp phi thuế & lộ trình cắt giảm của việt nam trong quá trình hội nhập tổ chức thương mại thế giới & khu vực tới năm 2020

  • Số trang: 68 |
  • Loại file: DOC |
  • Lượt xem: 12 |
  • Lượt tải: 0
nganguyen

Đã đăng 34173 tài liệu

Mô tả:

ch¬ng I Sù cÇn thiÕt ph¶i b¶o hé s¶n xuÊt trong níc b»ng c¸c biÖn ph¸p phi thuÕ vµ kinh nghiÖm cña mét sè níc A.Sù cÇn thiÕt ph¶i ¸p dông c¸c biÖn ph¸p b¶o hé s¶n xuÊt trong níc. I.Sù cÇn thiÕt ph¶i b¶o hé s¶n xuÊt trong níc. 1.TÝnh cÇn thiÕt chung ph¶i b¶o hé cña c¸c quèc gia trªn thÕ giíi. Kh«ng mét níc nµo, dï lµ níc cã nÒn kinh tÕ hïng m¹nh nh Hoa Kú, l¹i kh«ng cã nhu cÇu ph¶i b¶o hé mét sè ngµnh s¶n xuÊt trong níc. Tuy nhiªn, môc tiªu b¶o hé l¹i kh¸ ®a d¹ng. §èi víi nh÷ng nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn th× môc tiªu chÝnh cña viÖc b¶o hé lµ nh»m duy tr× viÖc lµm cho nh÷ng nhãm lín ngêi lao ®éng cã kü n¨ng t¬ng ®èi thÊp. MÆc dï kh«ng ph¶i lµ lùc lîng t¹o ra søc c¹nh tranh chñ yÕu cho nÒn kinh tÕ, nhng nh÷ng nhãm ngêi nµy cã søc m¹nh chÝnh trÞ ®¸ng kÓ, buéc c¸c chÝnh ®¶ng ®îc hä hËu thuÉn ph¶i quan t©m ®Æc biÖt tíi lîi Ých cña hä. Nh÷ng nhãm ®iÓn h×nh lµ lao ®éng trong lÜnh vùc dÖt may, n«ng nghiÖp, luyÖn kim ®en. Trong khi ®ã, môc tiªu b¶o hé cña nh÷ng níc cã tr×nh ®é ph¸t triÓn kinh tÕ trung b×nh vµ thÊp l¹i chñ yÕu nh»m duy tr× vµ ph¸t triÓn mét sè ngµnh s¶n xuÊt quan träng vµ cã nhiÒu tiÒm n¨ng trë thµnh ngµnh c¹nh tranh trong t ¬ng lai. Ch¼ng h¹n, Malaysia hÕt søc cè g¾ng ®Ó b¶o hé ngµnh s¶n xuÊt « t«. Th¸i Lan tiÕp tôc duy tr× b¶o hé ë møc cao víi mét sè ngµnh ®iÖn tö, c¬ khÝ, ®êng. Trung Quèc duy tr× møc b¶o hé cao nhÊt cã thÓ ®îc víi ngµnh « t«, thÐp, thuèc l¸. Ngoµi ra, c¸c níc nµy cßn cã thÓ ph¶i duy tr× b¶o hé nh»m ®¹t ®îc c¸c môc tiªu kh¸c. Ch¼ng h¹n, Trung Quèc ph¶i tiÕp tôc b¶o hé trong mét thêi gian nhÊt ®Þnh nhiÒu ngµnh s¶n xuÊt nh»m tr¸nh cho c¸c doanh nghiÖp së h÷u nhµ níc khái bÞ ph¸ s¶n nhanh chãng. §©y lµ ®iÓm kh¸c biÖt næi bËt gi÷a c¸c níc ®ang chuyÓn ®æi víi c¸c níc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn. T¹i c¸c níc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn, nh÷ng nhãm ngêi lao ®éng t¹i c¸c ngµnh ®ang suy tho¸i hoÆc cã n¨ng suÊt thÊp (dÖt may, n«ng nghiÖp) cã søc m¹nh chÝnh trÞ ®¸ng kÓ. Trong khi ®ã, t¹i c¸c níc ®ang chuyÓn ®æi, c¸c doanh nghiÖp së h÷u nhµ níc l¹i cã søc m¹nh chÝnh trÞ to lín mµ viÖc b¶o hé chóng cã ý nghÜa quan träng ®Æc biÖt. 2.Sù cÇn thiÕt ph¶i b¶o hé s¶n xuÊt trong níc cña ViÖt Nam. ViÖt Nam lµ níc ®ang ph¸t triÓn víi tr×nh ®é ph¸t triÓn kinh tÕ cßn rÊt thÊp. NÒn kinh tÕ cña ViÖt Nam ®ang trong thêi kú chuyÓn ®æi tõ kinh tÕ kÕ ho¹ch hãa tËp trung sang kinh tÕ thÞ trêng, c¸c yÕu tè cña kinh tÕ thÞ trêng cßn cha ®îc t¹o lËp ®ång bé vµ cßn nhiÒu khiÕm khuyÕt. HÖ thèng ph¸p luËt, c«ng cô quan träng ®Ó qu¶n lý nhµ níc trong kinh tÕ thÞ trêng, võa thiÕu võa cha ®ång bé l¹i chång chÐo, cha t¹o ®îc m«i trêng ph¸p lý b×nh ®¼ng cho c¸c doanh nghiÖp thuéc mäi thµnh phÇn kinh tÕ. C¸c chÝnh s¸ch tµi chÝnh, tiÒn tÖ, xuÊt nhËp khÈu còng ®ang trong t×nh tr¹ng t¬ng tù. Víi nÒn kinh tÕ kÐm ph¸t triÓn, c«ng nghÖ l¹c hËu, nÕu kh«ng cã chiÕn lîc b¶o hé ®óng ®¾n th× nhiÒu ngµnh s¶n xuÊt trong níc sÏ kh«ng thÓ ®øng v÷ng ®îc tríc søc Ðp c¹nh tranh gay g¾t cña hµng nhËp khÈu §øng tríc xu híng tÊt yÕu cña tù do hãa th¬ng m¹i vµ qu¸ tr×nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ cña ViÖt Nam, víi n¨ng lùc c¹nh tranh yÕu kÐm cña nhiÒu ngµnh s¶n xuÊt, vÊn ®Ò ph¶i b¶o hé ®Ó thóc ®Èy s¶n xuÊt trong níc vµ ph¸t triÓn kinh tÕ trë nªn hÕt søc cÇn thiÕt. Tuy nhiªn, viÖc b¶o hé ph¶i cã chän läc, cã ®iÒu kiÖn, cã thêi h¹n vµ ph¶i gi¶i quyÕt tho¶ ®¸ng mèi quan hÖ gi÷a héi nhËp vµ b¶o hé vÒ mÆt thêi gian vµ “®é trëng thµnh” mét c¸ch chñ ®éng. Mét sè ngµnh c«ng nghiÖp non trÎ hiÖn gÆp nhiÒu khã kh¨n trong viÖc c¹nh tranh víi hµng nhËp khÈu nhng trong t¬ng lai cã thÓ cã søc c¹nh tranh cao nÕu ®îc h1 ëng nh÷ng hç trî nhÊt ®Þnh vµ ®îc b¶o hé b»ng nh÷ng chÝnh s¸ch phi thuÕ thÝch hîp trong mét thêi gian cÇn thiÕt. Còng cÇn ph¶i b¶o hé mét sè ngµnh tuy hiÖn nay c¹nh tranh kÐm nhng tá ra cã tiÒm n¨ng vÒ dµi h¹n. Mét mÆt, phÇn lín nh÷ng ngµnh nµy yªu cÇu hµm lîng vèn lín, kh¶ n¨ng c¹nh tranh vµ ph¸t triÓn dùa trªn c«ng nghÖ hiÖn ®¹i. MÆt kh¸c, ®©y l¹i lµ nh÷ng ngµnh c«ng nghiÖp chiÕm vÞ trÝ quan träng, cÇn ®îc ®Çu t ph¸t triÓn hîp lý ®Ó t¹o nªn x¬ng sèng cho nÒn kinh tÕ (luyÖn kim, hãa dÇu, xi m¨ng...). CÇn cã nh÷ng biÖn ph¸p b¶o hé thÝch hîp ®Ó c¸c ngµnh nµy tr¸nh ®îc nguy c¬ ph¸ s¶n vµ dÇn dÇn n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh trong t¬ng lai. II.Ph¬ng thøc b¶o hé s¶n xuÊt trong níc. 1.C¸c biÖn ph¸p b¶o hé s¶n xuÊt trong níc. a.BiÖn ph¸p thuÕ quan ¦u ®iÓm:  Râ rµng Gi¶ sö ®èi víi mét hµng hãa nhËp khÈu nµo ®ã ngoµi thuÕ quan kh«ng hÒ bÞ ¸p dông bÊt kú mét biÖn ph¸p h¹n chÕ th¬ng m¹i nµo kh¸c th× lîi thÕ cña hµng hãa s¶n xuÊt trong níc so víi hµng nhËp khÈu chÝnh lµ møc thuÕ nhËp khÈu. Sù minh b¹ch, râ rµng cña thuÕ quan lµ mét u ®iÓm lín cña biÖn ph¸p b¶o hé. Trong WTO thuÕ quan ®îc thõa nhËn lµ c«ng cô hîp ph¸p b¶o hé s¶n xuÊt trong níc. NTBs ph¶i ®îc xo¸ bá hoÆc thuÕ hãa.  æn ®Þnh, dÔ dù ®o¸n Qua nhiÒu vßng ®µm ph¸n ®a ph¬ng, thuÕ quan ngµy cµng cã xu thÕ æn ®Þnh vµ dÔ dù ®o¸n. Sau Vßng ®µm ph¸n Uruguay, tÊt c¶ c¸c níc thµnh viªn WTO ®Òu ph¶i rµng buéc 100% c¸c dßng thuÕ ®èi víi c¸c s¶n phÈm n«ng nghiÖp. §èi víi c¸c s¶n phÈm c«ng nghiÖp, c¸c níc ph¸t triÓn ®· rµng buéc 99% c¸c dßng thuÕ, c¸c níc ®ang ph¸t triÓn rµng buéc 73% vµ c¸c níc cã nÒn kinh tÕ chuyÓn ®æi rµng buéc 98%. C¸c con sè nµy ®¶m b¶o møc ®é tiÕp cËn thÞ trêng an toµn h¬n cho c¸c nhµ ®Çu t vµ kinh doanh quèc tÕ.  DÔ ®µm ph¸n c¾t gi¶m møc b¶o hé V× thuÕ quan lµ c«ng cô b¶o hé mang tÝnh râ rµng h¬n c¶ nªn trong khu«n khæ c¸c cuéc ®µm ph¸n song ph¬ng vµ ®a ph¬ng, thuÕ quan lu«n lµ ®èi tîng ®µm ph¸n c¾t gi¶m. Mét ®iÓm ®¸ng chó ý kh¸c lµ trong khu«n khæ ®µm ph¸n ®a ph¬ng, thuÕ quan cã thÓ ®îc tiÕn hµnh c¾t gi¶m theo c«ng thøc. Trong vµ sau Vßng ®µm ph¸n Uruguay, trong khu«n khæ WTO cßn næi lªn xu híng c¾t gi¶m thuÕ quan theo ngµnh (vÝ dô: møc thuÕ 0% ¸p dông cho nhiÒu s¶n phÈm cña c¸c ngµnh dîc phÈm, s¾t thÐp, s¶n phÈm c«ng nghÖ th«ng tin...). Nhîc ®iÓm: Mét nhîc ®iÓm dÔ thÊy cña thuÕ quan lµ kh«ng t¹o ®îc rµo c¶n nhanh chãng. Tríc c¸c t×nh thÕ khÈn cÊp nh hµng nhËp khÈu t¨ng nhanh g©y tæn h¹i hoÆc ®e däa g©y tæn h¹i cho ngµnh s¶n xuÊt néi ®Þa, c¸c NTB nh cÊm nhËp khÈu, h¹n ng¹ch, giÊy phÐp nhËp khÈu kh«ng tù ®éng... tá ra h÷u hiÖu h¬n, cã kh¶ n¨ng ngay lËp tøc chÆn ®øng dßng nhËp khÈu. b.C¸c biÖn ph¸p phi thuÕ (NTM) Ngoµi thuÕ quan ra, tÊt c¶ c¸c biÖn ph¸p kh¸c, dï lµ theo quy ®Þnh ph¸p lý hay tån t¹i trªn thùc tÕ, ¶nh hëng ®Õn møc ®é vµ ph¬ng híng nhËp khÈu ®îc gäi lµ c¸c NTM. Mçi NTM cã thÓ cã mét hoÆc nhiÒu thuéc tÝnh nh ¸p dông t¹i biªn giíi hay néi ®Þa, ®îc duy tr× mét c¸ch chñ ®éng hay bÞ ®éng, phï hîp hoÆc kh«ng phï hîp víi th«ng lÖ quèc tÕ, nh»m b¶o hé hay kh«ng b¶o hé... 2 ¦u ®iÓm:  Phong phó vÒ h×nh thøc1: nhiÒu NTM kh¸c nhau cã thÓ ®¸p øng cïng mét môc tiªu, ¸p dông cho cïng mét mÆt hµng C¸c NTM trong thùc tÕ rÊt phong phó vÒ h×nh thøc nªn t¸c ®éng, kh¶ n¨ng vµ møc ®é ®¸p øng môc tiªu cña chóng còng rÊt ®a d¹ng. Do ®ã, nÕu sö dông NTM ®Ó phôc vô mét môc tiªu ®Ò ra th× cã thÓ cã nhiÒu sù lùa chän, kÕt hîp h¬n mµ kh«ng bÞ gß bã chËt hÑp trong khu«n khæ mét c«ng cô duy nhÊt nh thuÕ quan. VÝ dô: ®Ó nh»m h¹n chÕ nhËp khÈu ph©n bãn, cã thÓ ®ång thêi ¸p dông c¸c biÖn ph¸p h¹n ng¹ch nhËp khÈu, cÊp giÊy phÐp nhËp khÈu kh«ng tù ®éng, ®Çu mèi nhËp khÈu, phô thu nhËp khÈu.  §¸p øng nhiÒu môc tiªu: mét NTM cã thÓ ®ång thêi ®¸p øng nhiÒu môc tiªu víi hiÖu qu¶ cao Mçi quèc gia thêng theo ®uæi nhiÒu môc tiªu trong chÝnh s¸ch kinh tÕ, th¬ng m¹i cña m×nh. C¸c môc tiªu ®ã cã thÓ lµ: (i) b¶o hé s¶n xuÊt trong níc, khuyÕn khÝch ph¸t triÓn mét sè ngµnh nghÒ; (ii) b¶o vÖ an toµn søc kháe con ngêi, ®éng thùc vËt, m«i trêng; (iii) h¹n chÕ tiªu dïng; (iv) ®¶m b¶o c©n b»ng c¸n c©n thanh to¸n; (v) b¶o ®¶m an ninh quèc gia, trËt tù an toµn x· héi, v.v... C¸c NTM cã thÓ ®ång thêi phôc vô hiÖu qu¶ nhiÒu môc tiªu kh¸c nhau khi viÖc sö dông c«ng cô thuÕ quan kh«ng kh¶ thi hoÆc kh«ng h÷u hiÖu b»ng. VÝ dô: quy ®Þnh vÒ vÖ sinh kiÓm dÞch ®èi víi n«ng s¶n nhËp khÈu võa ®¶m b¶o an toµn søc kháe con ngêi, ®éng thùc vËt l¹i võa gi¸n tiÕp b¶o hé s¶n xuÊt n«ng nghiÖp trong níc mét c¸ch hîp ph¸p. Hay cÊp phÐp kh«ng tù ®éng ®èi víi dîc phÈm nhËp khÈu võa gióp b¶o hé ngµnh dîc néi ®Þa, dµnh ®Æc quyÒn cho mét sè ®Çu mèi nhËp khÈu nhÊt ®Þnh, qu¶n lý chuyªn ngµnh mét mÆt hµng quan träng ®èi víi søc kháe con ngêi, ph©n biÖt ®èi xö víi mét sè níc cung cÊp nhÊt ®Þnh.  NhiÒu NTM cha bÞ cam kÕt rµng buéc c¾t gi¶m hay lo¹i bá Do NTM thêng mang tÝnh mËp mê, møc ®é ¶nh hëng kh«ng râ rµng nh nh÷ng thay ®æi ®Þnh lîng cña thuÕ quan, nªn t¸c ®éng cña chóng cã thÓ lín nhng l¹i lµ t¸c ®éng ngÇm, cã thÓ che ®Ëy hoÆc biÖn hé b»ng c¸ch nµy hay c¸ch kh¸c. HiÖn nay c¸c hiÖp ®Þnh cña WTO chØ míi ®iÒu chØnh viÖc sö dông mét sè NTM nhÊt ®Þnh. Trong ®ã, tÊt c¶ c¸c NTM h¹n chÕ ®Þnh lîng2 ®Òu kh«ng ®îc phÐp ¸p dông, trõ trêng hîp ngo¹i lÖ. Mét sè NTM kh¸c tuy cã thÓ nh»m môc tiªu h¹n chÕ nhËp khÈu, b¶o hé s¶n xuÊt trong níc nhng vÉn ®îc WTO cho phÐp ¸p dông víi ®iÒu kiÖn tu©n thñ nh÷ng quy ®Þnh cô thÓ, râ rµng, kh¸ch quan. Ch¼ng h¹n nh tiªu chuÈn kü thuËt, biÖn ph¸p kiÓm dÞch ®éng thùc vËt, tù vÖ, thuÕ chèng b¸n ph¸ gi¸, c¸c biÖn ph¸p chèng trî cÊp, thuÕ ®èi kh¸ng, hç trî n«ng nghiÖp d¹ng hép xanh. 1 Cã thÓ chia c¸c NTM thµnh c¸c nhãm lín sau: C¸c biÖn ph¸p h¹n chÕ ®Þnh lîng (nh cÊm, h¹n ng¹ch, giÊy phÐp); C¸c biÖn ph¸p qu¶n lý gi¸ (nh trÞ gi¸ tÝnh thuÕ quan tèi thiÓu, gi¸ nhËp khÈu tèi ®a, phÝ thay ®æi, phô thu); C¸c biÖn ph¸p liªn quan tíi doanh nghiÖp (nh doanh nghiÖp th¬ng m¹i nhµ níc); C¸c biÖn ph¸p kü thuËt (nh quy ®Þnh kü thuËt, tiªu chuÈn, thñ tôc x¸c ®Þnh sù phï h¬p, yªu cÇu vÒ nh·n m¸c, kiÓm dÞch ®éng thùc vËt); - C¸c biÖn ph¸p b¶o vÖ th¬ng m¹i t¹m thêi (nh tù vÖ, trî cÊp vµ c¸c biÖn ph¸p ®èi kh¸ng, biÖn ph¸p chèng b¸n ph¸ gi¸); - C¸c biÖn ph¸p liªn quan tíi ®Çu t (nh thuÕ suÊt thuÕ nhËp khÈu phô thuéc tû lÖ néi ®Þa hãa, h¹n chÕ tiÕp cËn ngo¹i tÖ, yªu cÇu xuÊt khÈu, u ®·i g¾n víi thµnh tÝch xuÊt khÈu); - C¸c biÖn ph¸p kh¸c (nh tem thuÕ, biÓu thuÕ nhËp khÈu hay thay ®æi, yªu cÇu ®¶m b¶o thanh to¸n, yªu cÇu kÕt hèi, thñ tôc hµnh chÝnh, thñ tôc h¶i quan, mua s¾m chÝnh phñ, quy t¾c xuÊt xø). 2 C¸c NTM h¹n chÕ ®Þnh lîng nh cÊm nhËp khÈu, h¹n ng¹ch, giÊy phÐp nhËp khÈu kh«ng tù ®éng v.v... g©y c¶n trë, bãp mÐo th¬ng m¹i vµ thêng bÞ coi lµ c¸c NTB (NTBs). - 3 Ngoµi ra, vÉn cã thÓ tiÕp tôc ¸p dông mµ cha bÞ yªu cÇu c¾t gi¶m hay lo¹i bá nh÷ng NTM cha x¸c ®Þnh ®îc sù phï hîp hay kh«ng phï hîp víi c¸c quy ®Þnh cña WTO. Nh÷ng NTM nµy cã thÓ do WTO cha cã quy ®Þnh ®iÒu chØnh hoÆc cã quy ®Þnh nhng rÊt chung chung vµ trªn thùc tÕ rÊt khã cã thÓ x¸c ®Þnh ®îc tÝnh phï hîp hay kh«ng phï hîp víi quy ®Þnh ®ã, hoÆc chóng vÉn lµ mét thùc tÕ ®îc thõa nhËn chung. Ch¼ng h¹n nh yªu cÇu ®Æt cäc, tr¶ thuÕ nhËp khÈu tríc, v.v... Nhîc ®iÓm:  Kh«ng râ rµng vµ khã dù ®o¸n C¸c NTM trªn thùc tÕ thêng ®îc vËn dông dùa trªn c¬ së dù ®o¸n chñ quan, thËm chÝ tuú tiÖn, cña nhµ chøc tr¸ch vÒ s¶n xuÊt vµ nhu cÇu tiªu thô trong níc. Ch¼ng h¹n ®Ó x¸c ®Þnh h¹n ng¹ch nhËp khÈu ph©n bãn trong n¨m tíi, ChÝnh phñ ph¶i dù kiÕn ®îc c«ng suÊt s¶n xuÊt trong níc cã kh¶ n¨ng ®¸p øng ®îc bao nhiªu phÇn tr¨m tæng nhu cÇu vÒ ph©n bãn cña toµn ngµnh n«ng nghiÖp. Trong bèi c¶nh nÒn kinh tÕ ngµy nay rÊt phøc t¹p vµ thêng xuyªn biÕn ®éng, viÖc ®a ra mét dù ®o¸n t¬ng ®èi chÝnh x¸c lµ rÊt khã kh¨n. NÕu dù ®o¸n kh«ng chÝnh x¸c sÏ cã ¶nh hëng xÊu ®Õn s¶n xuÊt trong níc. VÝ dô nh g©y ra thiÕu hôt trÇm träng nguån cung cÊp ph©n bãn khi s¶n xuÊt trong níc vµo thêi vô, ®Èy gi¸ t¨ng vät (sèt nãng) hoÆc tr¸i l¹i, dÉn ®Õn t×nh tr¹ng cung vît cÇu qu¸ lín trªn thÞ trêng lµm gi¸ sôt gi¶m (sèt l¹nh). §iÒu nµy ®ång nghÜa víi viÖc c¸c quyÕt ®Þnh s¶n xuÊt vµ kinh doanh sÏ chÞu rñi ro cao h¬n. Sö dông NTM còng thêng lµm nhiÔu tÝn hiÖu chØ dÉn quyÕt ®Þnh cña ngêi s¶n xuÊt vµ ngêi tiªu dïng trong níc, tÝn hiÖu chØ dÉn viÖc ph©n bæ nguån lùc trong néi bé nÒn kinh tÕ (chÝnh lµ gi¸ thÞ trêng), ph¶n ¸nh kh«ng trung thùc lîi thÕ c¹nh tranh thùc sù. Do ®ã, kh¶ n¨ng x©y dùng kÕ ho¹ch ®Çu t s¶n xuÊt kinh doanh hiÖu qu¶ trong trung vµ dµi h¹n cña ngêi s¶n xuÊt bÞ h¹n chÕ. T¸c ®éng cña c¸c NTM thêng khã cã thÓ lîng hãa ®îc râ rµng nh t¸c ®éng cña thuÕ quan. NÕu møc b¶o hé th«ng qua thuÕ quan ®èi víi mét s¶n phÈm cã thÓ dÔ dµng ®îc x¸c ®Þnh b»ng chÝnh thuÕ suÊt ®¸nh lªn s¶n phÈm ®ã th× møc ®é b¶o hé th«ng qua NTM lµ tæng møc b¶o hé cña c¸c NTM riªng rÏ ¸p dông cho cïng mét s¶n phÈm. B¶n th©n møc ®é b¶o hé cña mçi NTM còng chØ cã thÓ ®îc íc lîng mét c¸ch t¬ng ®èi. Còng v× møc ®é b¶o hé cña c¸c NTM kh«ng dÔ x¸c ®Þnh nªn rÊt khã x©y dùng mét lé tr×nh tù do hãa th¬ng m¹i râ rµng nh víi b¶o hé chØ b»ng thuÕ quan.  Khã kh¨n, tèn kÐm trong qu¶n lý V× khã dù ®o¸n nªn c¸c NTM thêng ®ßi hái chi phÝ qu¶n lý cao vµ tiªu tèn nh©n lùc cña nhµ níc ®Ó duy tr× hÖ thèng ®iÒu hµnh, kiÓm so¸t b»ng NTMs. Mét sè NTM thuéc thÈm quyÒn vµ ph¹m vi qu¶n lý cña nhiÒu c¬ quan víi nh÷ng môc tiªu kh¸c nhau, ®«i khi cßn m©u thuÉn nhau, nªn cã thÓ g©y khã kh¨n cho b¶n th©n c¸c nhµ ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch, qu¶n lý, vµ c¸c chñ thÓ tham gia ho¹t ®éng kinh tÕ trong viÖc x©y dùng, sö dông, tiÕp cËn th«ng tin còng nh ®¸nh gi¸ t¸c ®éng cña c¸c NTM nµy. C¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt cha chó träng ®Õn tiÕp cËn th«ng tin vµ cha cã ý thøc x©y dùng, ®Ò xuÊt c¸c NTM ®Ó b¶o hé s¶n xuÊt, cßn tr«ng chê vµo nhµ níc tù quy ®Þnh. Do ®ã, thùc tÕ lµ c¸c doanh nghiÖp thêng ph¶i tèn kÐm chi phÝ vËn ®éng hµnh lang ®Ó c¬ quan chøc n¨ng ra quyÕt ®Þnh ¸p dông NTM nhÊt ®Þnh cã lîi cho m×nh. Ngoµi ra, cã nh÷ng NTM bÞ ®éng lµ nh÷ng NTM tån t¹i trªn thùc tÕ ngoµi ý muèn cña c¸c nhµ ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch nh bé m¸y qu¶n lý th¬ng m¹i quan liªu, 4 n¨ng lùc thÊp cña c¸c nh©n viªn h¶i quan, c¸c v¨n b¶n ph¸p lý kh«ng ®îc c«ng bè c«ng khai,...  Nhµ níc kh«ng hoÆc Ýt thu ®îc lîi Ých tµi chÝnh ViÖc sö dông c¸c NTM phôc vô môc tiªu h¹n chÕ nhËp khÈu, b¶o hé s¶n xuÊt trong níc hÇu nh kh«ng ®em l¹i nguån thu tµi chÝnh trùc tiÕp nµo cho nhµ níc mµ thêng chØ lµm lîi cho mét sè doanh nghiÖp hoÆc ngµnh nhÊt ®Þnh ®îc b¶o hé hoÆc ®îc hëng u ®·i, ®Æc quyÒn, nh ®îc ph©n bæ h¹n ng¹ch, ®îc chØ ®Þnh lµm ®Çu mèi nhËp khÈu. §iÒu nµy cßn dÉn ®Õn sù bÊt b×nh ®¼ng gi÷a c¸c doanh nghiÖp trong néi bé nÒn kinh tÕ. c.Sù kÕt hîp gi÷a hai biÖn ph¸p ®Ó b¶o hé s¶n xuÊt trong níc. C¸c biÖn ph¸p thuÕ quan vµ NTM lµ hai c«ng cô b¶o hé s¶n xuÊt quan träng ®èi víi mäi quèc gia. Do mçi c«ng cô ®Òu cã ®iÓm m¹nh, yÕu ®Æc thï nªn chóng thêng ®îc sö dông bæ sung lÉn nhau nh»m b¶o hé s¶n xuÊt trong níc. MÆc dï vÒ lý thuyÕt, WTO vµ c¸c ®Þnh chÕ th¬ng m¹i khu vùc thêng chØ thõa nhËn thuÕ quan lµ c«ng cô b¶o hé hîp ph¸p duy nhÊt nhng thùc tÕ ®· chøng minh r»ng c¸c níc kh«ng ngõng sö dông c¸c NTM míi, võa ®¸p øng môc ®Ých b¶o hé, võa kh«ng tr¸i víi th«ng lÖ quèc tÕ. Møc ®é hiÖu qu¶ cña b¶o hé cã t¨ng lªn nhiÒu hay kh«ng cßn phô thuéc vµo tÝnh linh ho¹t cã chän läc, cã ®Þnh híng cña chÝnh phñ c¸c níc trong viÖc ¸p dông NTMs bæ trî cho biÖn ph¸p thuÕ quan. NÕu biÕt kÕt hîp hµi hßa vµ tinh tÕ hai c«ng cô nµy, s¶n xuÊt trong níc sÏ ®îc b¶o hé, hç trî cã thêi h¹n ®Ó n©ng cao søc c¹nh tranh nh»m tõng bíc thÝch nghi víi c¸c ®Þnh chÕ vµ nguyªn t¾c chung cña m«i trêng th¬ng m¹i quèc tÕ. 2.C¸c NTM ®îc sö dông ®Ó b¶o hé. C¸c NTM ®îc sö dông ®Ó b¶o hé rÊt ®a d¹ng. Tuy nhiªn, cã thÓ thÊy râ lµ tíi nay hÇu nh kh«ng cßn níc nµo cßn c¬ héi ®Ó ¸p dông nh÷ng biÖn ph¸p h¹n chÕ ®Þnh l îng nh»m môc tiªu b¶o hé s¶n xuÊt trong níc ®îc n÷a. Nh÷ng biÖn ph¸p h¹n chÕ ®Þnh lîng nh cÊm nhËp khÈu hay h¹n ng¹ch nhËp khÈu chØ cßn ®îc ¸p dông trong nh÷ng trêng hîp cÇn thiÕt ®Ó b¶o ®¶m vµ duy tr× an ninh quèc gia, gi÷ g×n ®¹o ®øc v¨n hãa, m«i trêng hay trong mét vµi trêng hîp ngo¹i lÖ ®Æc biÖt. Tuy nhiªn, viÖc sö dông biÖn ph¸p h¹n ng¹ch vÉn ®îc thõa nhËn vµ ®îc nhiÒu níc ¸p dông ®Ó b¶o hé ngµnh dÖt may. Theo HiÖp ®Þnh vÒ dÖt may cña WTO th× tíi n¨m 2005 c¸c níc thµnh viªn WTO ph¶i lo¹i bá biÖn ph¸p nµy. Mét biÖn ph¸p ngo¹i lÖ mang tÝnh chÊt h¹n chÕ ®Þnh lîng kh¸c còng ®îc WTO thõa nhËn vµ ®îc ¸p dông réng r·i trªn thùc tÕ lµ biÖn ph¸p h¹n ng¹ch thuÕ quan trong n«ng nghiÖp. BiÖn ph¸p nµy ®· ®îc c¶ c¸c níc ph¸t triÓn, c¸c níc ®ang ph¸t triÓn vµ c¸c níc ®ang chuyÓn ®æi ¸p dông ®Ó b¶o hé nh÷ng lÜnh vùc n«ng nghiÖp nh¹y c¶m cña m×nh. Møc h¹n ng¹ch, thuÕ suÊt trong h¹n ng¹ch, thuÕ suÊt ngoµi h¹n ng¹ch kh¸c nhau tuú tõng níc. Mét thùc tÕ chung lµ thuÕ suÊt ngoµi h¹n ng¹ch thêng rÊt cao, cã nhiÒu trêng hîp trªn 100%. C¸c níc ph¸t triÓn thêng ¸p dông biÖn ph¸p thuÕ chèng b¸n ph¸ gi¸ vµ thuÕ ®èi kh¸ng chèng trî cÊp ®Ó b¶o hé c¸c ngµnh c«ng nghiÖp, ®ång thêi ¸p dông c¸c biÖn ph¸p hç trî trong níc ë møc cao ®Ó b¶o hé n«ng nghiÖp. Trong khi ®ã, c¸c níc ®ang ph¸t triÓn vµ c¸c níc ®ang chuyÓn ®æi vÉn ¸p dông biÖn ph¸p cÊp phÐp kh«ng tù ®éng ®Ó b¶o hé c¶ c«ng nghiÖp vµ n«ng nghiÖp. 3.Thêi gian b¶o hé. Do nh÷ng nh©n nhîng cã ®i cã l¹i trong ®µm ph¸n th¬ng m¹i quèc tÕ, ®Æc biÖt lµ c¸c kÕt qu¶ cña Vßng ®µm ph¸n Uruguay víi sù ra ®êi cña WTO, c¸c níc thµnh 5 viªn cña WTO còng nh nh÷ng níc ®ang ®µm ph¸n gia nhËp tæ chøc nµy kh«ng thÓ tïy ý kÐo dµi thêi gian b¶o hé. Th«ng thêng thêi gian ®îc quyÒn ¸p dông mçi lo¹i biÖn ph¸p b¶o hé ®îc qui ®Þnh cô thÓ trong tõng hiÖp ®Þnh cña WTO. VÝ dô thêi gian ¸p dông c¸c biÖn ph¸p b¶o hé th«ng qua ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi vi ph¹m HiÖp ®Þnh vÒ c¸c biÖn ph¸p ®Çu t liªn quan ®Õn th¬ng m¹i (HiÖp ®Þnh TRIMs) kh«ng ®îc kÐo dµi qu¸ hai n¨m ®èi víi c¸c níc ph¸t triÓn vµ qu¸ n¨m n¨m ®èi víi c¸c níc ®ang ph¸t triÓn (kÓ tõ n¨m 1995). 4.C¸c ngµnh ®îc b¶o hé. Tuú theo t×nh h×nh kinh tÕ - x· héi cña m×nh mµ mçi níc chän ra nh÷ng ngµnh cô thÓ cÇn ph¶i b¶o hé. Xu híng chung ®èi víi c¸c níc ph¸t triÓn lµ nh÷ng ngµnh sö dông nhiÒu lao ®éng víi kü n¨ng kh«ng cao ®îc u tiªn b¶o hé cao nhÊt, ch¼ng h¹n nh c¸c ngµnh dÖt may, n«ng nghiÖp. §èi víi c¸c níc ®ang ph¸t triÓn hoÆc ®ang chuyÓn ®æi th× c¸c ngµnh ®îc u tiªn b¶o hé thêng lµ nh÷ng ngµnh c«ng nghiÖp non trÎ (« t«, ®iÖn tö, ®êng) hay nh÷ng ngµnh mµ c¸c doanh nghiÖp nhµ níc ®ang gÆp khã kh¨n (s¾t thÐp, xi m¨ng, c¬ khÝ). 5.Xu híng cña viÖc sö dông c¸c NTM ®Ó b¶o hé. Xu híng chung trong viÖc sö dông c¸c NTM ®Ó b¶o hé s¶n xuÊt trong níc lµ chuyÓn tõ c¸c biÖn ph¸p mang tÝnh chÊt h¹n chÕ ®Þnh lîng trùc tiÕp sang c¸c biÖn ph¸p tinh vi h¬n nh thuÕ chèng b¸n ph¸ gi¸, thuÕ ®èi kh¸ng, tiªu chuÈn kü thuËt, c¸c qui ®Þnh vÒ nh·n m¸c... KÓ tõ khi WTO ra ®êi cho tíi nay, cã thÓ thÊy râ hÇu hÕt c¸c níc thµnh viªn ®· thÊy râ nh÷ng lîi Ých cña viÖc tu©n thñ c¸c qui ®Þnh cña tæ chøc nµy. Mét xu híng næi bËt lµ c¸c biÖn ph¸p b¶o hé hoÆc h¹n chÕ th¬ng m¹i mang tÝnh ®¬n ph¬ng ®ang ngµy cµng bÞ ph¶n ®èi m¹nh mÏ. Ngoµi ra, xu híng sö dông c¸c biÖn ph¸p h¹n chÕ nhËp khÈu g¾n víi yªu cÇu tu©n thñ c¸c tiªu chuÈn m«i trêng vµ lao ®éng ®ang næi lªn vµ ®îc nhiÒu níc ph¸t triÓn hËu thuÉn m¹nh mÏ. B.kinh nghiÖm cña mét sè níc trong qu¸ Tr×nh ¸p dông c¸c NTM ®Ó b¶o hé s¶n xuÊt trong níc. I.Thùc tiÔn ¸p dông c¸c NTM cña Hoa Kú. Hoa Kú lµ mét cêng quèc kinh tÕ lín nhÊt thÕ giíi vµ lµ mét trong nh÷ng thµnh viªn s¸ng lËp cña GATT (WTO ngµy nay). MÆc dï cã tiÒm n¨ng to lín trong hÇu hÕt mäi lÜnh vùc s¶n xuÊt, nhng theo qui luËt vÒ lîi thÕ c¹nh tranh t¬ng ®èi, trong nh÷ng n¨m qua, Hoa Kú ®ang ph¶i ®èi mÆt víi nh÷ng th¸ch thøc rÊt lín nh»m b¶o hé cho nh÷ng ngµnh s¶n xuÊt ®· suy gi¶m søc c¹nh tranh trªn thÞ trêng thÕ giíi. 1.Thùc tiÔn ¸p dông c¸c NTM cña Hoa Kú cã thÓ ®îc minh häa kh¸ râ nÐt khi nghiªn cøu c¸c biÖn ph¸p ®îc ¸p dông ®Ó b¶o hé c¸c ngµnh dÖt may, n«ng nghiÖp vµ s¾t thÐp. DÖt may DÖt may lµ mét ngµnh sö dông nhiÒu lao ®éng kh«ng ®ßi hái kü n¨ng cao. Ho¹t ®éng s¶n xuÊt cña ngµnh sÏ cã t¸c ®éng rÊt lín tíi thu nhËp, viÖc lµm vµ æn ®Þnh x· héi cña Hoa Kú. Do ®ã, ngµnh nµy lu«n ®îc c¸c nhµ ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch th¬ng m¹i cña Hoa Kú t×m mäi c¸ch ®Ó b¶o hé, trong ®ã c«ng cô b¶o hé chÝnh lµ h¹n ng¹ch. Theo HiÖp ®Þnh DÖt may cña WTO, Hoa Kú ph¶i lo¹i bá h¹n ng¹ch ®èi víi c¸c s¶n phÈm dÖt vµ may vµo n¨m 2005 theo mét lé tr×nh gåm ba giai ®o¹n. Tuy nhiªn, Hoa Kú ®· t×m nhiÒu c¸ch ®Ó lÈn tr¸nh c¸c nghÜa vô, ch¼ng h¹n nh rÊt nhiÒu s¶n phÈm chØ ®îc lo¹i bá h¹n ng¹ch vµo giai ®o¹n cuèi cïng cña HiÖp ®Þnh nµy. 6 Mét NTM kh¸c lµ qui t¾c xuÊt xø ®· ®îc Hoa Kú sö dông kh¸ tinh vi ®Ó h¹n chÕ nhËp khÈu s¶n phÈm dÖt may tõ Trung Quèc vµ Ên §é. N«ng nghiÖp §iÒu kiÖn thiªn nhiªn thuËn lîi céng thªm víi tr×nh ®é khoa häc c«ng nghÖ cao ®· gióp nÒn n«ng nghiÖp cña Hoa Kú cã n¨ng suÊt lao ®éng ®øng ®Çu thÕ giíi, cã søc c¹nh tranh rÊt lín c¶ vÒ chÊt lîng còng nh gi¸ c¶ s¶n phÈm. Tuy nhiªn, Hoa Kú vÉn ph¶i ¸p dông nhiÒu NTM nh»m b¶o hé cho mét sè ngµnh n«ng nghiÖp, ®Æc biÖt lµ ngµnh s÷a vµ ®êng. Hai biÖn ph¸p næi bËt ®îc ¸p dông ®Ó b¶o hé ngµnh s÷a vµ ®êng lµ biÖn ph¸p h¹n ng¹ch thuÕ quan vµ hç trî gi¸. ChØ tÝnh riªng kho¶n hç trî trong níc cña Hoa Kú vi ph¹m HiÖp ®Þnh N«ng nghiÖp cña WTO vµ thuéc diÖn ph¶i cam kÕt c¾t gi¶m trong n¨m 1996 ®èi víi ngµnh s÷a ®· lªn tíi 4,7 tû USD vµ ®èi víi ngµnh ®êng lµ 0,9 tû USD. S¾t thÐp ChØ míi vµi thËp kû tríc ®©y, Hoa Kú lµ níc s¶n xuÊt hµng ®Çu thÕ giíi vÒ s¾t thÐp. Nhng nh÷ng n¨m gÇn ®©y ngµnh c«ng nghiÖp nµy cña Hoa Kú ph¶i ®èi mÆt víi sù c¹nh tranh khèc liÖt cña c¸c níc kh¸c nh Trung Quèc, Nga, Hµn quèc, NhËt B¶n. §Ó b¶o hé ngµnh c«ng nghiÖp s¾t thÐp, Hoa Kú ®· t¨ng cêng vµ thêng xuyªn sö dông biÖn ph¸p thuÕ chèng b¸n ph¸ gi¸. Ngoµi ra, víi nh÷ng níc cha ph¶i lµ thµnh viªn WTO, Hoa Kú cßn t×m c¸ch g©y søc Ðp buéc nh÷ng níc ®ã h¹n chÕ xuÊt khÈu s¶n phÈm s¾t thÐp sang Hoa Kú. VÝ dô, n¨m 1999 Nga ®· buéc ph¶i ký víi Hoa Kú tho¶ thuËn h¹n chÕ xuÊt khÈu tù nguyÖn mét sè lo¹i s¾t thÐp sang Hoa Kú trong vµi n¨m tiÕp theo. 2.GÇn ®©y Hoa Kú ®ang cè g¾ng t×m mäi c¸ch ®Ó cã thÓ sö dông c¸c biÖn ph¸p g¾n víi m«i trêng vµ tiªu chuÈn lao ®éng ®Ó h¹n chÕ nhËp khÈu. Hai trêng hîp ®iÓn h×nh vÒ viÖc Hoa Kú ®¬n ph¬ng ¸p dông c¸c qui ®Þnh vÒ m«i trêng cña m×nh ®Ó h¹n chÕ nhËp khÈu lµ trêng hîp c¸ håi vµ t«m. Trong trêng hîp thø nhÊt, Hoa Kú cÊm nhËp khÈu c¸ håi tõ nh÷ng níc mµ Hoa Kú cho r»ng ph¬ng ph¸p ®¸nh b¾t cña hä lµm ¶nh hëng xÊu ®Õn c¸ heo. Trong trêng hîp thø hai, viÖc nhËp khÈu t«m tõ nh÷ng níc sö dông líi quÐt cã h¹i cho rïa biÓn còng bÞ cÊm. 3.Mét ®Æc ®iÓm næi bËt lµ Hoa Kú ®· ban hµnh luËt vµ ¸p dông trªn thùc tiÔn nhiÒu biÖn ph¸p ®¬n ph¬ng cã t¸c dông h¹n chÕ th¬ng m¹i rÊt lín. Cã thÓ kÓ ra mét sè biÖn ph¸p ®¸ng chó ý nhÊt nh sau: An ninh quèc gia: víi lý do b¶o ®¶m an ninh quèc gia, Hoa Kú ®· h¹n chÕ nhËp khÈu tõ c¸c níc bÞ coi lµ cã thÓ ®e do¹ ®Õn an ninh cña Hoa Kú, ch¼ng h¹n nh Cu ba, Angola, Ruanda... C¸c hµnh ®éng th¬ng m¹i ®¬n ph¬ng: §iÒu 301 cña LuËt Th¬ng m¹i Hoa Kú (1974), Super 301, Special 301 cho phÐp Hoa Kú cã thÓ ¸p dông c¸c biÖn ph¸p ®¬n ph¬ng h¹n chÕ th¬ng m¹i víi c¸c níc mµ Hoa Kú cho lµ cã ph¬ng h¹i tíi lîi Ých cña m×nh. LuËt Helm-Burton h¹n chÕ kh«ng chØ c¸c c«ng ty Hoa Kú mµ thËm chÝ c¶ c¸c c«ng ty vµ thÓ nh©n cña c¸c níc kh¸c tiÕn hµnh ®Çu t bu«n b¸n víi Cu ba. Hoa Kú còng ban hµnh vµ thùc thi biÖn ph¸p h¹n chÕ th¬ng m¹i víi Iran. II.Thùc tiÔn ¸p dông c¸c NTM cña Th¸i Lan. 1.H¹n ng¹ch nhËp khÈu. H¹n ng¹ch nhËp khÈu ¸p dông ®èi víi m¸y mãc, giÊy, hãa chÊt, m¸y n«ng nghiÖp, b×nh chøa gas ®Ó nÊu níng, m¸y ca ®Üa. Th¸i Lan ®· chuyÓn biÖn ph¸p cÊp phÐp ®èi víi 23 nhãm n«ng s¶n sang h¹n ng¹ch thuÕ quan vµ thuÕ hãa c¸c NTM ®èi víi c¸c n«ng s¶n nµy. HÇu hÕt chóng lµ n«ng s¶n nguyªn liÖu th« (n«ng s¶n cha chÕ biÕn) bao gåm s÷a cha c« ®Æc, khoai t©y, hµnh, tái, cµ phª, chÌ, h¹t tiªu, ng«, g¹o, ®Ëu 7 t¬ng, l¸ thuèc l¸. ThuÕ suÊt trong h¹n ng¹ch ban ®Çu ®èi víi c¸c n«ng s¶n nµy thay ®æi tõ 20% ®Õn 60%. ThuÕ suÊt ngoµi h¹n ng¹ch thay ®æi tõ 40% ®Õn 242%. 2.CÊp phÐp nhËp khÈu. Th¸i Lan ®· gi¶m sè nhãm hµng nhËp khÈu cÇn cã giÊy phÐp tõ 42 (n¨m 199596) xuèng cßn 23 (n¨m 1997). C¸c mÆt hµng ph¶i cã giÊy phÐp míi ®îc nhËp khÈu bao gåm nguyªn vËt liÖu, dîc phÈm, x¨ng dÇu, hµng c«ng nghiÖp, hµng dÖt, n«ng s¶n vµ tÊt c¶ c¸c lo¹i l¬ng thùc thùc phÈm phôc vô tiªu dïng cña con ngêi. GiÊy phÐp nhËp khÈu kh«ng tù ®éng còng ®îc ¸p dông ®èi víi ®éng c¬, bé phËn, phô tïng ®· qua sö dông cña xe m¸y cã dung tÝch kh«ng qu¸ 50cc, vµ b¸nh xe cã b¸n kÝnh kh«ng qu¸ 10 inches. GiÊy phÐp nhËp khÈu chØ cÊp cho c¸c doanh nghiÖp nhµ níc. Bªn c¹nh yªu cÇu vÒ cÊp phÐp nhËp khÈu thuéc thÈm quyÒn cña Bé Th¬ng m¹i, nhËp khÈu c¸c s¶n phÈm l¬ng thùc thùc phÈm, thuèc men, mü phÈm, chÊt ®éc h¹i, chÊt g©y nghiÖn, chÊt kÝch thÝch, c¸c dông cô vµ trang thiÕt bÞ y tÕ cßn ph¶i ®îc sù chÊp thuËn cña C¬ quan qu¶n lý Thuèc vµ Thùc phÈm cña Th¸i Lan. Nh×n chung, c¸c quy ®Þnh nhËp khÈu l¬ng thùc, thùc phÈm, thuèc men cña Th¸i Lan lµ mét rµo c¶n ®èi víi nhËp khÈu do thêi gian chËm trÔ kÐo dµi tríc khi ®îc chÊp thuËn ®a vµo thÞ trêng vµ hÖ thèng giÊy phÐp nhËp khÈu ®éc quyÒn. 3.X¸c ®Þnh TrÞ gi¸ tÝnh thuÕ h¶i quan. Trong giai ®o¹n 1996-1999, Côc H¶i quan Th¸i Lan thêng sö dông gi¸ hãa ®¬n cao nhÊt cña s¶n phÈm cïng lo¹i nhËp khÈu tõ bÊt kú níc nµo trong thêi gian tríc ®ã ®Ó x¸c ®Þnh trÞ gi¸ tÝnh thuÕ. C¸c nh©n viªn h¶i quan Th¸i Lan sö dông c«ng thøc gi¸ CIF ®Ó tÝnh gi¸ trÞ chÞu thuÕ, hoÆc c«ng thøc gi¸ FOB + 10% cíc vËn t¶i + 5% phÝ b¶o hiÓm. Nh vËy cã thÓ nhËn thÊy r»ng thñ tôc vµ ph¬ng ph¸p x¸c ®Þnh trÞ gi¸ tÝnh thuÕ h¶i quan cña Th¸i Lan kh¸ tuú tiÖn, phô thuéc vµo c¸ch ¸p dông cña c¸c nh©n viªn h¶i quan. Tuy nhiªn tõ th¸ng 5/2000, Th¸i Lan ®· sö dông ph¬ng ph¸p x¸c ®Þnh trÞ gi¸ tÝnh thuÕ nhËp khÈu theo trÞ gi¸ giao dÞch nh quy ®Þnh trong HiÖp ®Þnh vÒ x¸c ®Þnh trÞ gi¸ thuÕ quan cña WTO . 4.Ch¬ng tr×nh néi ®Þa hãa. Th¸i Lan ®a ra yªu cÇu vÒ hµm lîng néi ®Þa ®èi víi s¶n xuÊt « t« con (54%), xe t¶i nhÑ (65-80%), xe t¶i vµ xe buýt (40-50%), xe m¸y (70%) vµ s¶n phÈm s÷a (ph¶i mua tèi thiÓu 50 tÊn s÷a nguyªn liÖu ®Þa ph¬ng/ngµy trong n¨m ho¹t ®éng ®Çu tiªn). Tuy nhiªn, Th¸i Lan ®· cam kÕt lo¹i bá toµn bé c¸c yªu cÇu vÒ néi ®Þa hãa vµo cuèi n¨m 1999 theo quy ®Þnh cña HiÖp ®Þnh TRIMs cña WTO. Th¸i Lan ®· tiÕn hµnh söa ®æi c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt trong níc ®Ó lo¹i bá dÇn yªu cÇu vÒ hµm lîng néi ®Þa ho¸ trong n¨m 1999, phï hîp víi thêi h¹n qu¸ ®é cho phÐp trong HiÖp ®Þnh TRIMs. 5.KhuyÕn khÝch ®Çu t. Uû ban ®Çu t (Board of Investment-BOI) cña Th¸i Lan ®a ra nh÷ng u ®·i vµ khuyÕn khÝch ®Çu t ®èi víi c¸c c«ng ty níc ngoµi ®¹t nh÷ng môc tiªu cô thÓ vÒ tû lÖ xuÊt khÈu hoÆc chÊp nhËn c¸c yªu cÇu vÒ c©n b»ng th¬ng m¹i. H×nh thøc khuyÕn khÝch cã thÓ lµ miÔn, gi¶m thuÕ, phÝ, thuÕ nhËp khÈu, quü khuyÕn khÝch xuÊt khÈu vµ c¸c h×nh thøc u ®·i thuÕ kh¸c. Nh»m khuyÕn khÝch ®Çu t níc ngoµi, kh¾c phôc hËu qu¶ khñng ho¶ng kinh tÕ khu vùc võa qua, BOI ®· t¹m thêi níi láng nhiÒu ®iÒu kiÖn vÒ miÔn thuÕ vµ phÝ. Ch¬ng tr×nh khuyÕn khÝch xuÊt khÈu ®a ra c¸c h×nh thøc u ®·i chñ yÕu sau: miÔn thuÕ nhËp khÈu ®èi víi c¸c nguyªn vËt liÖu nhËp khÈu ®Ó s¶n xuÊt hµng xuÊt khÈu, khÊu trõ 5% phÇn thu nhËp t¨ng lªn cña n¨m tríc do xuÊt khÈu khái phÇn thu 8 nhËp chÞu thuÕ, v.v... Tuy nhiªn, LuËt khuyÕn khÝch ®Çu t kh«ng quy ®Þnh tiªu chuÈn cô thÓ ®Ó ®îc hëng nh÷ng u ®·i, khuyÕn khÝch nµy. 6.Trî cÊp. Ng©n hµng Trung ¬ng Th¸i Lan ®îc giao nhiÖm vô hç trî tµi chÝnh ®èi víi c¸c dù ¸n u tiªn th«ng qua ch¬ng tr×nh t¸i tµi trî tÝn dông c«ng nghiÖp. Mçi c«ng ty, víi tæng tµi s¶n cè ®Þnh kh«ng vît qu¸ 200 triÖu baht ®Òu ®îc ph©n bæ ®Þnh møc tÝn dông ®Ó ph¸t hµnh lÖnh phiÕu. Tæng gi¸ trÞ t¸i tµi trî lµ 50% mÖnh gi¸ lÖnh phiÕu. Uû ban quèc gia vÒ Xóc tiÕn ®Çu t vµ xuÊt khÈu chÞu tr¸ch nhiÖm qu¶n lý ch¬ng tr×nh nµy. Ch¬ng tr×nh nµy híng môc tiªu vµo hç trî tµi chÝnh cho c¸c ngµnh c«ng nghiÖp phôc vô ph¸t triÓn n«ng th«n. Tuy nhiªn, theo ®iÒu tra cña mét sè níc kh¸c, ch¬ng tr×nh nµy còng hç trî mét sè ngµnh xuÊt khÈu. Th¸i Lan kh«ng duy tr× trî cÊp xuÊt khÈu cho n«ng s¶n trõ Ch¬ng tr×nh tÝn dông c¶ gãi. Th¸i Lan cho r»ng ch¬ng tr×nh nµy phï hîp víi c¸c qui ®Þnh cña WTO. Hç trî trong níc cña Th¸i Lan tËp trung vµo g¹o, s÷a t¬i, ®êng. III.Thùc tiÔn ¸p dông c¸c NTM cña Trung Quèc. 1.CÊp phÐp nhËp khÈu. Trung Quèc ¸p dông giÊy phÐp nhËp khÈu cho 53 nhãm hµng tiªu dïng, nguyªn liÖu th« vµ mét sè thiÕt bÞ s¶n xuÊt, vÝ dô nh « t«, xe m¸y vµ phô tïng, xe t¶i, lèp, hµng dÖt, ngò cèc, ®êng, s÷a bét, b«ng. C¸c mÆt hµng nµy chiÕm 50% kim ng¹ch nhËp khÈu cña Trung Quèc. C¬ quan qu¶n lý viÖc cÊp phÐp nhËp khÈu lµ Bé Ngo¹i th¬ng vµ Hîp t¸c Kinh tÕ (MOFTEC). 2.H¹n ng¹ch nhËp khÈu. Trung Quèc ¸p dông h¹n ng¹ch nhËp khÈu cho h¬n 400 mÆt hµng. Qui ®Þnh ph¸p lý vÒ viÖc cÊp h¹n ng¹ch kh«ng râ rµng vµ c¸c ®iÒu kiÖn ®Ó x¸c ®Þnh h¹n ng¹ch cho mét sè mÆt hµng kh«ng ®îc c«ng bè. C¸c mÆt hµng Trung Quèc ¸p dông h¹n ng¹ch gåm cã: « t«, xe m¸y, s¶n phÈm b«ng cha chÕ biÕn, s¶n phÈm b«ng, sîi tæng hîp. Trung Quèc dù kiÕn lo¹i bá h¹n ng¹ch vµo n¨m 2005 trong ®µm ph¸n gia nhËp WTO. Theo tho¶ thuËn song ph¬ng víi Hoa Kú trong ®µm ph¸n gia nhËp WTO, Trung Quèc duy tr× ®îc biÖn ph¸p cÊp phÐp nhËp khÈu vµ h¹n ng¹ch víi rÊt nhiÒu mÆt hµng c«ng nghiÖp, nhiÒu h¬n c¶ sè mÆt hµng ®ang ¸p dông giÊy phÐp nhËp khÈu vµ h¹n ng¹ch cña ViÖt Nam hiÖn t¹i. Trung Quèc cam kÕt t¨ng dÇn h¹n ng¹ch 15% hµng n¨m, thêi h¹n lo¹i bá c¸c NTB ng¾n nhÊt lµ n¨m 2000 (radio, radio catxet, phim cha tr¸ng c¸c lo¹i), thêi h¹n dµi nhÊt lµ 2005 (« t« c¸c lo¹i). 3.Doanh nghiÖp th¬ng m¹i nhµ níc. C¸c c«ng ty ngo¹i th¬ng nhµ níc ®îc u tiªn quyÒn kinh doanh xuÊt nhËp khÈu. VÝ dô: m¸y bay chØ ®îc nhËp khÈu qua c¬ quan mua s¾m hµng kh«ng d©n dông; viÖc xuÊt khÈu hµng dÖt may thuéc quyÒn qu¶n lý vµ kiÓm so¸t cña c¸c c¬ quan nhµ níc n¾m ®éc quyÒn ngo¹i th¬ng: c¸c c¬ quan nµy kiÓm so¸t nhËp khÈu vµ ph©n phèi hµng dÖt may trong níc. Doanh nghiÖp cã vèn níc ngoµi chØ ®îc phÐp nhËp khÈu nguyªn liÖu ®Çu vµo phôc vô s¶n xuÊt. Doanh nghiÖp níc ngoµi kh«ng ®îc phÐp thµnh lËp chi nh¸nh ®Ó ph©n phèi hµng hãa ë Trung Quèc. C¸c doanh nghiÖp t nh©n kh«ng ®îc kinh doanh xuÊt nhËp khÈu trùc tiÕp. Tríc ®©y, c¸c c«ng ty ngo¹i th¬ng nhµ níc ®Òu thuéc quyÒn qu¶n lý trùc tiÕp cña MOFTEC, nhng nay MOFTEC kh«ng can thiÖp vµo c«ng viÖc hµng ngµy cña c¸c c«ng ty nµy n÷a. Sè doanh nghiÖp ®îc quyÒn kinh doanh xuÊt nhËp khÈu t¨ng dÇn tõ 14 doanh nghiÖp n¨m 1979 lªn tíi trªn 8.800 hiÖn nay. Trung Quèc kh¼ng ®Þnh r»ng tÊt c¶ c¸c doanh nghiÖp së h÷u nhµ níc hoÆc doanh nghiÖp do nhµ níc ®Çu t sÏ chØ tiÕn hµnh c¸c ho¹t ®éng mua, b¸n c¨n cø theo 9 tiªu chÝ th¬ng m¹i vµ ®¶m b¶o cho doanh nghiÖp cña c¸c níc thµnh viªn WTO ®îc dµnh ®·i ngé quèc gia so víi doanh nghiÖp nhµ níc cã ®ñ c¬ héi tham gia vµo c¸c ho¹t ®éng mua, b¸n víi c¸c doanh nghiÖp trªn cña Trung Quèc. ChÝnh phñ Trung Quèc sÏ kh«ng can thiÖp vµo quyÕt ®Þnh th¬ng m¹i cña c¸c doanh nghiÖp trªn. Th¸ng 7/1995 Trung Quèc th«ng b¸o sÏ dÇn dÇn lo¹i bá ®éc quyÒn ngo¹i th¬ng trong vßng 8 n¨m sau khi gia nhËp WTO. 4.C¸c biÖn ph¸p liªn quan ®Õn ®Çu t. Trung Quèc qui ®Þnh yªu cÇu vÒ hµm lîng néi ®Þa, thµnh tÝch xuÊt khÈu vµ yªu cÇu c©n ®èi th¬ng m¹i ®èi víi doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t níc ngoµi vµ doanh nghiÖp do níc ngoµi së h÷u hoµn toµn. Ngoµi ra, cßn cã nh÷ng yªu cÇu mua hµng gi¸n tiÕp khi ký hîp ®ång mua s¾m víi c¸c c«ng ty níc ngoµi (vÝ dô: ®Ó ký ®îc hîp ®ång b¸n m¸y bay th× c¸c nhµ cung cÊp níc ngoµi cã thÓ ph¶i mua mét sè hµng hãa kh¸c cña Trung Quèc). Trung Quèc cam kÕt sÏ tu©n thñ HiÖp ®Þnh TRIMs ngay khi gia nhËp WTO, nghÜa lµ lo¹i bá c¸c yªu cÇu c©n ®èi ngo¹i tÖ, yªu cÇu vÒ hµm lîng néi ®Þa, yªu cÇu vÒ xuÊt khÈu. Ngoµi ra, Trung Quèc cßn ®¶m b¶o viÖc cÊp phÐp nhËp khÈu, cÊp h¹n ng¹ch, h¹n ng¹ch thuÕ quan sÏ kh«ng c¨n cø vµo c¸c yªu cÇu vÒ hµm lîng néi ®Þa, chuyÓn giao c«ng nghÖ, tiÕn hµnh ho¹t ®éng nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn t¹i Trung Quèc. 5.X¸c ®Þnh trÞ gi¸ tÝnh thuÕ h¶i quan. C¬ quan h¶i quan Trung Quèc x¸c ®Þnh trÞ gi¸ hµng hãa theo hãa ®¬n b¸n hµng. Tuy nhiªn, b¶ng gi¸ tham kh¶o kh«ng chÝnh thøc vÉn ®îc cËp nhËt thêng xuyªn. H¶i quan Trung Quèc cßn cã thÓ ®Þnh gi¸ l¹i hµng hãa b»ng c¸ch sö dông gi¸ íc tÝnh cña Phßng Th¬ng m¹i. C¸c qui ®Þnh ¸p dông trong viÖc x¸c ®Þnh trÞ gi¸ hµng hãa kh«ng ®îc c«ng bè. Trªn thùc tÕ, cïng mét s¶n phÈm cã thÓ chÞu thuÕ suÊt kh¸c nhau tïy thuéc vµo cöa khÈu. Qui ®Þnh vÒ x¸c ®Þnh trÞ gi¸ tÝnh thuÕ quan kh«ng râ rµng lµ mét biÖn ph¸p h¹n chÕ nhËp khÈu cña Trung Quèc. 6.Trî cÊp. Trung Quèc sö dông nhiÒu h×nh thøc trî cÊp xuÊt khÈu nh cho nhµ s¶n xuÊt hëng gi¸ ®iÖn thÊp; cho doanh nghiÖp nhµ níc vµ c«ng ty th¬ng m¹i nhµ níc ®îc vay ng©n hµng víi nh÷ng ®iÒu kiÖn u ®·i, trong ®ã rÊt nhiÒu kho¶n vay kh«ng ph¶i hoµn tr¶; c¸c doanh nghiÖp ®¸p øng môc tiªu xuÊt khÈu nhÊt ®Þnh th× ®îc vay u ®·i vµ ®îc cung cÊp c¸c ph¬ng tiÖn nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn; c¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu, ®Æc biÖt lµ c¸c doanh nghiÖp ho¹t ®éng trong c¸c ®Æc khu kinh tÕ vµ vïng ven biÓn ®îc u ®·i vÒ thuÕ. Trung Quèc ®ang tiÕn hµnh trî cÊp tµi chÝnh cho c¸c ch¬ng tr×nh ph¸t triÓn s¶n phÈm xuÊt khÈu cuèi cïng. 7.C¸c cam kÕt vÒ phi thuÕ quan trong th¬ng m¹i n«ng s¶n. -Trõ 10 nhãm n«ng s¶n (lóa m×, ng«, g¹o, dÇu ®Ëu t¬ng, dÇu cä, dÇu h¹t c¶i, ®êng, len, len l«ng cõu, b«ng) ®îc nhËp khÈu theo c¬ chÕ h¹n ng¹ch thuÕ quan, mäi s¶n phÈm kh¸c do doanh nghiÖp th¬ng m¹i nhµ níc hay kh«ng ph¶i doanh nghiÖp th¬ng m¹i nhµ níc nhËp khÈu ®Òu ®îc ®·i ngé b×nh ®¼ng nh nhau (vÒ thuÕ ¸p dông, quy ®Þnh kiÓm dÞch, v.v.) vµ ®îc hëng ®·i ngé quèc gia. - Trõ nh÷ng s¶n phÈm ®îc quy ®Þnh lµ chØ ®îc nhËp khÈu th«ng qua doanh nghiÖp th¬ng m¹i nhµ níc (g¹o, ng«, lóa m×, dÇu ®Ëu t¬ng, dÇu cä, dÇu h¹t c¶i, ®êng, rîu), c¸c s¶n phÈm cßn l¹i cã thÓ ®îc nhËp khÈu th«ng qua bÊt kú doanh nghiÖp nµo cã quyÒn kinh doanh. - C¬ chÕ ph©n bæ vµ t¸i ph©n bæ h¹n ng¹ch thuÕ quan cña Trung Quèc tu©n theo c¸c thñ tôc vµ tiªu chÝ kh¸ch quan, minh b¹ch. 10 - Mäi chñ thÓ ®îc ph©n bæ h¹n ng¹ch thuÕ quan ®Òu ®îc quyÒn ñy th¸c nhËp khÈu th«ng qua doanh nghiÖp th¬ng m¹i nhµ níc vµ/hoÆc th«ng qua c¸c chñ thÓ cã quyÒn kinh doanh kh¸c, kÓ c¶ viÖc tù m×nh trùc tiÕp nhËp khÈu theo quy ®Þnh t¹i v¨n b¶n cÊp h¹n ng¹ch phï hîp víi c¸c tiªu chÝ ®Æt ra. - Thêi gian më réng h¹n ng¹ch thuÕ quan ®èi víi hÇu hÕt c¸c n«ng s¶n lµ n¨m 2004 (trõ dÇu ®Ëu t¬ng ®îc më réng h¹n ng¹ch vµo n¨m 2005 vµ ®îc tù do kinh doanh tõ 1/1/2006). - Rîu: tõ 1/1/2000 lo¹i bá giÊy phÐp nhËp khÈu vµ gi¶m thuÕ quan tõ 65% xuèng 54%. - X× gµ, thuèc l¸ ®iÕu: tõ 1/1/2000 lo¹i bá giÊy phÐp nhËp khÈu, h¹n ng¹ch vµ gi¶m thuÕ quan tõ 40% xuèng 34%. Díi ®©y lµ danh môc cô thÓ c¸c n«ng s¶n Trung Quèc ¸p dông h¹n ng¹ch thuÕ quan vµ thêi h¹n më réng h¹n ng¹ch: B¶ng 1: Danh môc c¸c n«ng s¶n Trung Quèc ¸p dông h¹n ng¹ch thuÕ quan (HNTQ) vµ thêi h¹n më réng h¹n ng¹ch STT 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 MÆt hµng Lóa mú Ng« G¹o DÇu ®Ëu t¬ng DÇu cä DÇu h¹t c¶i dÇu §êng Len Len l«ng cõu (wool top) B«ng Lé tr×nh më réng HNTQ cña Trung Quèc 2000-2004 2000-2004 2000-2004 2000-2005 2000-2004 2000-2004 2000-2004 2000-2004 2000-2004 2000-2004 B¶ng 2: Danh môc c¸c mÆt hµng Trung Quèc duy tr× giÊy phÐp nhËp khÈu (GP), h¹n ng¹ch (HN) vµ lé tr×nh lo¹i bá STT MÆt hµng 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 X¨ng dÇu Ph©n bãn Mét sè hãa chÊt Phim cha tr¸ng Cao su tù nhiªn Lèp cao su V¶i, nguyªn liÖu v¶i §éng c¬, m¸y kÐo M¸y ®iÒu hßa, tñ l¹nh M¸y giÆt gia ®×nh M¸y ch¹y ®Üa compact, m¸y ghi b¨ng tõ vµ t¸i t¹o ©m thanh, m¸y thu vµ ph¸t video vµ phô tïng 11 BiÖn ph¸p GP, HN GP, HN GP GP GP, HN GP, HN GP, HN GP, HN GP, HN GP, HN GP, HN Lé tr×nh lo¹i bá 2004 2002 2002 2000 2004 2004 2000, 2001 2003 2001 2001 2001, 2002 12 13 14 15 16 17 M¸y thu kÕt hîp víi thiÕt bÞ thu ph¸t ©m thanh M¸y thu h×nh, mµn h×nh TV ¤ t« c¸c lo¹i Xe m¸y c¸c lo¹i vµ phô tïng Camera §ång hå ®eo tay c¸c lo¹i GP, HN GP, HN GP, HN GP, HN GP, HN GP, HN 2000 2001, 2002 2004, 2005 2004 2003 2003 Nguån: HiÖp ®Þnh Th¬ng m¹i tiÕp cËn thÞ trêng song ph¬ng Hoa Kú-Trung Quèc. Ch¬ng II c¸c biÖn ph¸p phi thuÕ cña viÖt nam trong thêi kú 1996-2000 A.Thùc tr¹ng Kinh tÕ -th¬ng m¹i vµ tæng quan kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña ViÖt Nam. I.Tæng quan thùc tr¹ng Kinh tÕ-Th¬ng m¹i ViÖt Nam thêi kú 1996-2000 1.Tæng quan thùc tr¹ng kinh tÕ ViÖt Nam. Trong c¸c n¨m 1996 - 2000, mÆc dï tèc ®é t¨ng trëng Tæng s¶n phÈm quèc néi (GDP) b×nh qu©n hµng n¨m ®¹t ®îc ë møc ®é t¬ng ®èi cao (7%), nÒn kinh tÕ ViÖt Nam ®· tr¶i qua mét giai ®o¹n khã kh¨n víi sù suy gi¶m liªn tôc tõ møc rÊt cao 9,3% n¨m 1996, ®· gi¶m dÇn xuèng chØ cßn 4,8% n¨m 1999 vµ n¨m 2000 dù kiÕn 6,6% 6,7%. Sù suy gi¶m tèc ®é t¨ng trëng GDP nãi trªn lµ do sù suy gi¶m ®¸ng kÓ trong s¶n xuÊt c«ng nghiÖp vµ c¶ trong c¸c ngµnh dÞch vô mÆc dï tèc ®é t¨ng trëng trong s¶n xuÊt n«ng nghiÖp ®· cã sù gia t¨ng trong c¶ giai ®o¹n: Tèc ®é t¨ng trëng n«ng nghiÖp ®· t¨ng tõ 4,4% n¨m 1996 lªn 5,2% n¨m 1999 vµ n¨m 2000 (mÆc dï liªn tôc bÞ lò, lôt) dù kiÕn t¨ng 4,3%. Trong khi ®ã tèc ®é t¨ng trëng cña s¶n xuÊt c«ng nghiÖp ®· gi¶m tõ 13,9% n¨m 1996 xuèng cßn 9,3% n¨m 1999 vµ n¨m 2000 dù kiÕn 15% 15,5%. Tèc ®é t¨ng trëng cña c¸c ngµnh dÞch vô cßn suy gi¶m mét c¸ch nghiªm träng h¬n, tõ 9,9% n¨m 1996 xuèng cßn 2,3% n¨m 1999 vµ n¨m 2000 dù kiÕn 6,2%. Trong sù suy gi¶m tèc ®é t¨ng trëng GDP ®ã cã sù ®ãng gãp cña tÊt c¶ c¸c thµnh phÇn kinh tÕ, tõ khu vùc Nhµ níc cho ®Õn khu vùc t nh©n vµ khu vùc ®Çu t níc ngoµi. Khu vùc kinh tÕ Nhµ níc gãp mét phÇn ®¸ng kÓ, tõ chç t¨ng trëng 11,3% n¨m 1996, xuèng cßn 4,3% n¨m 1999. Khu vùc kinh tÕ t nh©n còng suy gi¶m liªn tôc trong giai ®o¹n nµy, tõ chç t¨ng trëng 14,4% n¨m 1996 chØ cßn 6,2% n¨m 1999. Møc t¨ng trëng chËm l¹i cña khu vùc c«ng nghiÖp lµ do sù gi¶m sót cña ngµnh c«ng nghiÖp chÕ biÕn vµ ngµnh s¶n xuÊt ®iÖn, khÝ ®èt vµ níc. Tèc ®é t¨ng trëng cña ngµnh c«ng nghiÖp chÕ biÕn ®· gi¶m tõ 12,8% n¨m 1996 xuèng cßn 7,5% n¨m 1999. Ngµnh s¶n xuÊt ®iÖn, khÝ ®èt vµ níc cßn gÆp sù suy gi¶m m¹nh h¬n, tõ 14,7% n¨m 1996 xuèng chØ cßn 7% n¨m 1999. Sù suy gi¶m trong ngµnh dÞch vô thÓ hiÖn b»ng t×nh tr¹ng suy gi¶m cña tÊt c¶ c¸c ph©n ngµnh, nhng chñ yÕu lµ do sù suy gi¶m trong ngµnh x©y dùng. Tèc ®é t¨ng trëng cña ngµnh x©y dùng ®· gi¶m tõ 16,1% n¨m 1996 xuèng cßn 2,4% n¨m 1999, ®Æc biÖt n¨m 1998, tèc ®é t¨ng trëng cña ngµnh nµy ë møc ©m (-0,5%). KÕt qu¶ kh¶ quan cña ngµnh s¶n xuÊt n«ng nghiÖp trong giai ®o¹n nµy lµ nhê møc t¨ng trëng cao trong s¶n xuÊt lóa g¹o, thñy s¶n vµ ch¨n nu«i. S¶n lîng thãc ®· t¨ng kh«ng ngõng tõ 27 triÖu tÊn n¨m 1997 lªn 29 triÖu tÊn n¨m 1998 vµ 31 triÖu tÊn n¨m 1999 vµ n¨m 2000 dù kiÕn 32 triÖu tÊn. Do ®ã, xuÊt khÈu g¹o ®· ®¹t møc kû lôc 4,2 triÖu tÊn vµo n¨m 1999 vµ n¨m 2000 dù kiÕn 3,6 triÖu tÊn. S¶n lîng ch¨n nu«i 12 còng duy tr× møc t¨ng trëng t¬ng ®èi nhanh; S¶n lîng thuû, h¶i s¶n còng cã sù phôc håi vµ ph¸t triÓn m¹nh mÏ (mét phÇn lµ do nhu cÇu xuÊt khÈu t¨ng). B¶ng 3: T×nh h×nh t¨ng trëng kinh tÕ giai ®o¹n 1996-1999 Tèc ®é t¨ng trëng GDP Nhµ níc TËp thÓ T nh©n C¸ thÓ Hçn hîp §Çu t níc ngoµi N«ng nghiÖp C«ng nghiÖp DÞch vô 1996 1997 1998 1999 9,3% 8,2% 5,8% 4,8% 5,6% 3,5% 7,9% 3,4% 4,1% 19,1% 4,3% 3,6% 6,2% 3,9% -1,3% 13,4% 3,5% 11,3% 4,2% 5,2% 9,3% 2,3% Theo thµnh phÇn kinh tÕ 11,3% 9,7% 3,6% 2,6% 14,4% 9,8% 6,6% 5,6% 8,1% 3,5% 19,4% 20,8% Theo ngµnh kinh tÕ 4,4% 4,3% 13,9% 13,1% 9,9% 7,8% Nguån: Tæng côc Thèng kª, Niªn gi¸m thèng kª 1999, Nhµ xuÊt b¶n Thèng kª. Ghi chó: - N«ng nghiÖp bao gåm c¶ s¶n xuÊt l©m nghiÖp vµ thuû s¶n - C«ng nghiÖp bao gåm khai th¸c má, c«ng nghiÖp chÕ biÕn vµ s¶n xuÊt, ph©n phèi ®iÖn, khÝ ®èt vµ níc - DÞch vô bao gåm c¶ x©y dùng vµ c¸c ho¹t ®éng §¶ng, ®oµn thÓ vµ x· héi. Nguyªn nh©n chÝnh cña t×nh tr¹ng suy gi¶m kinh tÕ nãi trªn lµ do ®Çu t sôt gi¶m trong hÇu hÕt c¸c lÜnh vùc. Theo ®¸nh gi¸ cña Ng©n hµng ThÕ giíi, tû träng ®Çu t theo GDP ®· gi¶m m¹nh tõ 29% n¨m 1997 xuèng 21% n¨m 1999, ®Æc biÖt lµ do sù suy gi¶m trong ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi trong c¸c n¨m 1998 vµ 1999. Sau thêi kú mçi n¨m ®¹t b×nh qu©n 2 tû USD trong giai ®o¹n 3 n¨m 1995 - 1997, ®Çu t níc ngoµi ®· gi¶m xuèng cßn 800 triÖu USD n¨m 1998 vµ n¨m 1999 chØ cßn 600 triÖu USD. Sù sôt gi¶m nhiÒu nhÊt lµ tõ c¸c nhµ ®Çu t NhËt B¶n, Hµn Quèc, §µi Loan vµ c¸c níc §«ng Nam ¸, lµ nh÷ng níc bÞ ¶nh hëng nhiÒu nhÊt cña cuéc khñng ho¶ng tµi chÝnh x¶y ra tõ gi÷a n¨m 1997 ®Õn ®Çu n¨m 1999. §Çu t tõ c¸c nguån trong níc còng suy gi¶m. §Çu t cña c¸c doanh nghiÖp t nh©n vµ cña c¸c hé gia ®×nh trong níc n¨m 1999 ®· gi¶m kho¶ng gÇn 2%. §Çu t cña c¸c doanh nghiÖp Nhµ níc vµ ®Çu t tõ nguån tµi trî ODA còng gi¶m sót. 2.T×nh h×nh xuÊt khÈu vµ nhËp khÈu. Tr¸i víi t×nh h×nh suy tho¸i cña nÒn kinh tÕ nãi chung nh nªu ë trªn, trong giai ®o¹n 1996 - 2000 ngo¹i th¬ng ViÖt Nam ®· ®¹t ®îc sù ph¸t triÓn rÊt ®¸ng khÝch lÖ c¶ vÒ quy m«, tèc ®é t¨ng trëng vµ diÖn mÆt hµng, ®ãng gãp tÝch cùc vµo GDP, thóc ®Èy 13 sù ph¸t triÓn kinh tÕ trong níc, phôc vô tèt cho c¸c ngµnh s¶n xuÊt trong níc, vµ gãp phÇn t¹o thªm nhiÒu viÖc lµm cho ngêi lao ®éng. 2.1.XuÊt khÈu. XuÊt khÈu trong thêi kú 1996 - 2000 ®· ®¹t ®îc tèc ®é t¨ng trëng t¬ng ®èi cao, b×nh qu©n 20,8% mét n¨m (trong ®ã n¨m 2000 dù kiÕn t¨ng 21,3%). Tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu cña c¶ giai ®o¹n ®· ®¹t 51,34 tû USD (trong ®ã n¨m 2000 dù kiÕn ®¹t 14 tû USD), ®a møc xuÊt khÈu b×nh qu©n ®Çu ngêi t¨ng lªn 151,2 USD/ngêi vµo n¨m 1999 vµ dù kiÕn 180 USD/ngêi vµo n¨m 2000. Sù ph¸t triÓn nhanh chãng cña xuÊt khÈu ®¹t ®îc lµ do sù më réng kh«ng ngõng diÖn mÆt hµng xuÊt khÈu, sù t¨ng trëng còng nh sù ph¸t triÓn vÒ quy m« cña tõng nhãm mÆt hµng. N¨m 1991 ViÖt Nam míi cã 4 nhãm mÆt hµng xuÊt khÈu chñ lùc ®¹t kim ng¹ch tõ 100 triÖu USD/n¨m trë lªn, nhng ®Õn n¨m 2000 sè nhãm mÆt hµng nµy ®· t¨ng lªn 15 nhãm. Cã nhiÒu mÆt hµng ®· ®¹t kim ng¹ch xuÊt khÈu tõ 1 tû USD ®Õn 2 tû USD nh dÇu th«, dÖt may, giÇy dÐp, thñy s¶n, g¹o. Trong 5 n¨m 1996 - 2000 tèc ®é t¨ng trëng cña c¸c mÆt hµng chñ lùc kh¸ cao, b×nh qu©n 19,7%/n¨m; trong ®ã cã nh÷ng mÆt hµng tèc ®é t¨ng trëng nh¶y vät nh giÇy dÐp t¨ng 6,7 lÇn; hµng thñ c«ng mü nghÖ t¨ng 3,2 lÇn; hµng dÖt may t¨ng 1,76 lÇn; vµ thñy, h¶i s¶n t¨ng 1,5 lÇn. Nhãm hµng n«ng, l©m, thuû, h¶i s¶n t¨ng 64%, trong ®ã g¹o, cao su, cµ phª,... ®Òu t¨ng tõ 65% ®Õn 103%. Nhãm hµng c«ng nghiÖp nÆng vµ kho¸ng s¶n t¨ng 109%, trong ®ã chñ yÕu lµ dÇu th« vµ than ®¸. §¸ng lu ý trong sè c¸c nhãm mÆt hµng xuÊt khÈu chñ lùc, nhãm ®iÖn tö vµ linh kiÖn m¸y tÝnh cã tèc ®é ph¸t triÓn kh¸ nhanh: mÆc dï n¨m 1996 míi b¾t ®Çu xuÊt khÈu ®¹t kim ng¹ch 89 triÖu USD, tõ n¨m 1997 ®· liªn tôc t¨ng trëng nhanh, ®Õn n¨m 1999 ®· ®¹t 700 triÖu USD, t¨ng gÇn 7 lÇn so víi n¨m 1996 vµ n¨m 2000 dù kiÕn ®¹t 750 triÖu USD. ThÞ trêng xuÊt khÈu cña ViÖt Nam trong giai ®o¹n 1996 - 2000 còng ®· më réng ®¸ng kÓ víi sù gia t¨ng kh«ng ngõng kim ng¹ch xuÊt khÈu vµo tõng khu vùc thÞ trêng. Trong tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu cña ViÖt Nam giai ®o¹n 1996-2000: ThÞ trêng khu vùc ch©u ¸-Th¸i B×nh D¬ng chiÕm tû träng 64,6%, trong ®ã n¨m 1996: 71,3%, n¨m 1997: 66,6%, n¨m 1998: 62,9%, n¨m 1999: 62,4% vµ n¨m 2000 dù kiÕn 61,5%; tèc ®é t¨ng trëng xuÊt khÈu b×nh qu©n cña ViÖt Nam vµo khu vùc nµy ®¹t 15%/n¨m. ThÞ trêng khu vùc ASEAN chiÕm tû träng 23,3%, n¨m 1996: 24,5%, n¨m 1997: 22%, n¨m 1998: 25,1%, n¨m 1999: 21,3% vµ n¨m 2000 dù kiÕn 24,1%; tèc ®é t¨ng trëng xuÊt khÈu b×nh qu©n cña ViÖt Nam vµo khu vùc nµy ®¹t 22,6%/n¨m. ThÞ trêng khu vùc ¢u - Mü chiÕm tû träng 30,7%, thÞ trêng khu vùc nµy còng ngµy cµng chiÕm vÞ trÝ quan träng ®èi víi hµng hãa xuÊt khÈu cña ViÖt Nam: n¨m 1996 chiÕm 20,8%, n¨m 1997: 28,9%, n¨m 1998: 34,5%, n¨m 1999: 31,9% vµ n¨m 2000 dù kiÕn 33,9%. Tèc ®é t¨ng trëng xuÊt khÈu b×nh qu©n cña ViÖt Nam vµo khu vùc nµy ®¹t 28,8%/n¨m. Trong thÞ trêng khu vùc ¢u - Mü, thÞ trêng EU lµ thÞ trêng quan träng nhÊt, chiÕm tû träng 20% tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu cña ViÖt Nam vµ cã tèc ®é t¨ng trëng 34,3%/n¨m, cao h¬n nhiÒu so víi c¸c thÞ trêng kh¸c trong khu vùc ¢u - Mü. ThÞ trêng khu vùc ch©u Phi-T©y Nam ¸ chiÕm tû träng 3,2%, trong ®ã n¨m 1996 chiÕm 2,8%, n¨m 1997: 2,5%, n¨m 1998: 2,7%, n¨m 1999: 3% vµ dù kiÕn n¨m 2000 lµ 4,5%; tèc ®é t¨ng trëng xuÊt khÈu b×nh qu©n cña ViÖt Nam vµo khu vùc nµy lµ 40,7%/n¨m. 14 ThÞ trêng kh¸c chiÕm tû träng 1,5%. Díi ®©y lµ b¶ng thèng kª tû träng vµ tèc ®é t¨ng trëng xuÊt khÈu vµo 10 thÞ trêng chñ yÕu trong giai ®o¹n 1996 - 2000: 15 B¶ng 4: Tû träng vµ tèc ®é t¨ng trëng xuÊt khÈu vµo 10 thÞ trêng chñ yÕu giai ®o¹n 1996 - 2000 ThÞ trêng NhËt B¶n Xinh-ga-po §µi Loan Trung Quèc §øc óc Hoa Kú Hµn Quèc Phi-lip-pin Hång K«ng Tû träng (%) Tèc ®é t¨ng trëng (%) 16,1 10,4 6,9 6,4 5,3 4,2 4,1 3,7 3,4 3,4 3,6 - 10,6 9,2 34,8 36,9 70,7 28,7 - 11,0 42,9 6,5 Trong giai ®o¹n 1996 - 2000: - Sè lîng doanh nghiÖp trùc tiÕp kinh doanh xuÊt, nhËp khÈu ngµy cµng t¨ng vµ cã sù chuyÓn dÞch râ nÐt trong c¬ cÊu chñ thÓ tham gia kinh doanh, ®Æc biÖt lµ sau khi ChÝnh phñ ban hµnh NghÞ ®Þnh sè 57/1998/ N§-CP ngµy 31/7/1998, sè lîng doanh nghiÖp võa vµ nhá tham gia xuÊt, nhËp khÈu t¨ng nhanh. N¨m 1980 chØ cã 13 doanh nghiÖp thuéc Bé Ngo¹i Th¬ng; N¨m 1991 cã 495 doanh nghiÖp thuéc 14 Bé, Ngµnh, c¬ quan ®oµn thÓ chÝnh trÞ, 42 tØnh, thµnh phè trùc thuéc trung ¬ng; §Õn n¨m 2000 cã kho¶ng 13.000 doanh nghiÖp vµ chi nh¸nh ®¨ng ký trùc tiÕp xuÊt, nhËp khÈu hµng ho¸. - XuÊt khÈu cña c¸c doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t níc ngoµi t¨ng trëng kh¸ nhanh c¶ vÒ quy m« vµ tèc ®é so víi c¸c doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t trong níc, cô thÓ lµ: khèi c¸c doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t níc ngoµi xuÊt khÈu ®¹t 19,8 tû USD (kÓ c¶ dÇu th«), chiÕm tû träng 38,6%, t¨ng trëng b×nh qu©n 34,9%/n¨m; c¸c doanh nghiÖp 100% vèn ®Çu t trong níc xuÊt khÈu ®¹t 31,54 tû USD (kh«ng kÓ dÇu th«), chiÕm tû träng 61,4%, t¨ng trëng b×nh qu©n 13,3%/n¨m. 2.2.NhËp khÈu. Trong giai ®o¹n 1996 - 2000, kim ng¹ch vµ c¬ cÊu hµng nhËp khÈu ®· gãp phÇn b¶o ®¶m ®îc nhu cÇu tiªu dïng, nhÊt lµ vÒ m¸y mãc, thiÕt bÞ, phô tïng, vËt t, nguyªn liÖu cho s¶n xuÊt vµ cho tiªu dïng thiÕt yÕu, gãp phÇn ®Çy ®ñ vµ phong phó thªm hµng ho¸ lu th«ng trªn thÞ trêng néi ®Þa. Tæng kim ng¹ch nhËp khÈu trong thêi kú nµy ®¹t 60,7 tû USD, víi tèc ®é b×nh qu©n hµng n¨m t¨ng 12,2%. Tuy nhiªn, tèc ®é t¨ng trëng kim ng¹ch nhËp khÈu cã chiÒu híng gi¶m dÇn, ®Æc biÖt hai n¨m 1998 vµ 1999 kim ng¹ch nhËp khÈu gÇn nh kh«ng t¨ng ®· lµm gi¶m tèc ®é chung cña c¶ thêi kú, ®Õn n¨m 2000 l¹i t¨ng nhanh, dù kiÕn ®¹t 14,8 tû USD, t¨ng 27,3%. Thêi kú nµy, c¸c mÆt hµng phôc vô s¶n xuÊt lu«n lu«n chiÕm tû träng cao trong tæng kim ng¹ch nhËp khÈu cña ViÖt Nam, cô thÓ lµ: Nhãm m¸y mãc, thiÕt bÞ, phô tïng vµ nguyªn, nhiªn, vËt liÖu chiÕm tû träng 91,3% vµ ®· t¨ng tõ 83,5% n¨m 1995 lªn 94,8% n¨m 1999 vµ n¨m 2000 dù kiÕn ®¹t 92%; Nhãm hµng tiªu dïng thêi kú nµy chiÕm 8,7% vµ gi¶m dÇn tõ 16,5% n¨m 1995 xuèng 5,2% n¨m 1999 vµ n¨m 2000 dù kiÕn 8,7%. VÒ tèc ®é t¨ng trëng: Nhãm m¸y mãc, thiÕt bÞ, phô tïng vµ nguyªn, nhiªn, 16 vËt liÖu t¨ng b×nh qu©n 14,1%/n¨m, trong ®ã n¨m 2000 dù kiÕn t¨ng 21%. Nhãm hµng tiªu dïng gi¶m b×nh qu©n 2%/n¨m, trong ®ã n¨m 2000 dù kiÕn t¨ng tíi 90%. Mét ®iÒu ®¸ng chó ý lµ trong giai ®o¹n nµy, c¸n c©n ngo¹i th¬ng cña ViÖt Nam lu«n trong t×nh tr¹ng nhËp siªu, tuy nhiªn møc nhËp siªu ®· gi¶m ®¸ng kÓ vµo c¸c n¨m cuèi giai ®o¹n. So víi kim ng¹ch xuÊt khÈu, møc nhËp siªu thêi kú 1996 - 1999 ®¹t kho¶ng 8,5 tû USD, b»ng 22,8 %. Tuy nhiªn, møc nhËp siªu ®· gi¶m ®¸ng kÓ: tõ 3,9 tû USD n¨m 1996 (b»ng 53,6% kim ng¹ch xuÊt khÈu) xuèng 82 triÖu USD n¨m 1999 (chØ cßn b»ng 0,7% kim ng¹ch xuÊt khÈu) vµ n¨m 2000 dù kiÕn 800 tû USD (b»ng 5,7% kim ng¹ch xuÊt khÈu). Mét trong c¸c nguyªn nh©n lµm gi¶m nhËp siªu lµ do kim ng¹ch xuÊt khÈu t¨ng m¹nh. Ngoµi ra cßn do kim ng¹ch nhËp khÈu trong hai n¨m 1998, 1999 hÇu nh kh«ng t¨ng. VÒ c¬ cÊu thÞ trêng nhËp khÈu C¸c n¨m 1996 - 2000 khu vùc ch©u ¸-Th¸i B×nh D¬ng lu«n lµ thÞ trêng nhËp khÈu quan träng nhÊt cña ViÖt Nam, chiÕm tû träng b×nh qu©n 78,3% vµ cã tèc ®é t¨ng trëng b×nh qu©n hµng n¨m lµ 9,7%. Trong khu vùc nµy, ViÖt Nam nhËp khÈu chñ yÕu tõ Xinh-ga-po, Hµn Quèc, NhËt B¶n vµ §µi Loan, bèn thÞ trêng nµy chiÕm tû träng ®Õn 54% - 56%. Khèi c¸c níc ASEAN chiÕm tû träng 28,5%, trong ®ã chñ yÕu lµ Xinh-ga-po. Khu vùc ¢u-Mü chØ chiÕm vÞ trÝ khiªm tèn víi tû träng 17,2%. Tuy nhiªn, khu vùc nµy còng ®ang dÇn trë thµnh thÞ trêng nhËp khÈu quan träng h¬n, víi tèc ®é t¨ng trëng b×nh qu©n 1996 - 2000 lµ 12,6%/n¨m, cao h¬n khu vùc ch©u ¸ - Th¸i B×nh D¬ng. C¸c thÞ trêng chñ yÕu trong khu vùc nµy lµ Ph¸p, §øc vµ Hoa Kú; Khu vùc ch©u Phi - T©y Nam ¸ chØ chiÕm tû träng 2,2%, nhng thêi kú 1996 2000 ®¹t tèc ®é t¨ng kh¸ cao 22,5%/n¨m. ThÞ trêng kh¸c chiÕm tû träng 2,3%. Díi ®©y lµ b¶ng thèng kª tû träng vµ tèc ®é t¨ng trëng cña 10 thÞ trêng nhËp khÈu chñ yÕu trong giai ®o¹n 1996 - 2000: B¶ng 5: Tû träng vµ tèc ®é t¨ng trëng cña 10 thÞ trêng nhËp khÈu chñ yÕu giai ®o¹n 1996 - 2000 Níc/thÞ trêng Xinh-ga-po Hµn Quèc NhËt B¶n §µi Loan Hång K«ng Th¸i Lan Trung Quèc Ph¸p §øc Hoa Kú Tû träng (%) Tèc ®é t¨ng trëng (%) 18,2 13,5 12,5 12,2 5,6 5,0 4,2 3,6 2,7 2,5 7,0 3,5 12,7 13,5 8,8 6,1 2,0 2,1 11,5 26,6 17 3.T¸c ®éng cña chÝnh s¸ch xuÊt nhËp khÈu ®Õn kÕt qu¶ th¬ng m¹i thêi kú 19962000. 3.1.§èi víi lu th«ng trong níc. - ThÞ trêng ph¸t triÓn liªn tôc, ph¸t huy ®îc søc m¹nh tæng hîp cña nhiÒu thµnh phÇn kinh tÕ, gãp phÇn t¹o nªn nh÷ng biÕn ®æi s©u s¾c trong sù ph¸t triÓn vµ chuyÓn dÞch c¬ cÊu nÒn kinh tÕ quèc d©n; - ThÞ trêng lµ mét thÓ thèng nhÊt, ®îc chuyÓn ®æi mét c¸ch c¨n b¶n viÖc mua b¸n hµng hãa tõ c¬ chÕ kÕ ho¹ch hãa hµnh chÝnh tËp trung bao cÊp sang c¬ chÕ thÞ trêng, cã sù qu¶n lý cña Nhµ níc, chñ thÓ kinh doanh t¨ng trëng m¹nh vµ cã sù chuyÓn dÞch kh¸ râ trong c¬ cÊu; - Qu¶n lý Nhµ níc vÒ th¬ng m¹i cã tiÕn bé trong viÖc ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch vÜ m« vµ ®iÒu hµnh, t¹o m«i trêng ph¸p lý vµ ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho s¶n xuÊt vµ lu th«ng ph¸t triÓn; - ThÞ trêng n«ng th«n, miÒn nói, vïng s©u, vïng xa ®îc quan t©m ®óng møc, cã nhiÒu tiÕn bé. 3.2.§èi víi xuÊt, nhËp khÈu. - Quy m« vµ tèc ®é xuÊt, nhËp khÈu trong 5 n¨m qua ®· liªn tôc ®îc më réng vµ t¨ng trëng kh«ng ngõng, thóc ®Èy sù ph¸t triÓn kinh tÕ trong níc, gãp phÇn h×nh thµnh nhiÒu ngµnh s¶n xuÊt, nhiÒu ®¬n vÞ s¶n xuÊt míi; t¹o thªm viÖc lµm cho ngêi lao ®éng vµ ®ãng gãp tÝch cùc vµo GDP; - C¬ cÊu nhãm, mÆt hµng vµ thÞ trêng xuÊt khÈu ®· cã nh÷ng c¶i thiÖn nhÊt ®Þnh, gãp phÇn tÝch cùc vµo qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ híng xuÊt khÈu; - Sè lîng mÆt hµng xuÊt nhËp khÈu ngµy cµng ®îc më réng, chÊt lîng hµng xuÊt khÈu ®· n©ng lªn ®¸ng kÓ; - Sè lîng doanh nghiÖp trùc tiÕp kinh doanh xuÊt-nhËp khÈu ngµy cµng t¨ng vµ cã sù chuyÓn dÞch râ nÐt trong c¬ cÊu chñ thÓ; - XuÊt khÈu cña c¸c doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t níc ngoµi t¨ng trëng kh¸ nhanh c¶ vÒ quy m« vµ tèc ®é; - Kim ng¹ch vµ c¬ cÊu hµng nhËp khÈu b¶o ®¶m ®îc nhu cÇu tiªu dïng nhÊt lµ vÒ m¸y mãc, thiÕt bÞ, vËt t, nguyªn liÖu cho s¶n xuÊt vµ cho tiªu dïng thiÕt yÕu, gãp phÇn cung øng ®Çy ®ñ vµ lµm phong phó thªm lîng hµng lu th«ng trªn thÞ trêng. 3.3.T¸c ®éng cña chÝnh s¸ch thÞ trêng ngoµi níc ®Õn sù ph¸t triÓn th¬ng m¹i song ph¬ng vµ ®a ph¬ng. Trong nh÷ng n¨m qua, c«ng t¸c thÞ trêng níc ngoµi ®· ®ãng gãp tÝch cùc vµ trùc tiÕp ®Õn ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu cña c¸c doanh nghiÖp trong níc; c¸c cam kÕt song ph¬ng, ®a ph¬ng ®· t¹o ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn vµ chuyÓn dÞch c¬ cÊu thÞ trêng, mÆt hµng xuÊt nhËp khÈu. Tõ 1996 ®Õn 2000 ®· cã nhiÒu bíc tiÕn quan träng trong quan hÖ th¬ng m¹i víi c¸c níc, nhÊt c¸c níc trong khu vùc ch©u ¸ - Th¸i B×nh D¬ng: ViÖt Nam chÝnh thøc tham gia ASEAN (1995), ASEM (1996) vµ APEC (1998); ®· ký c¸c HiÖp ®Þnh th¬ng m¹i víi c¸c níc: óc, Niu Dil©n, Malaysia, Th¸i Lan, Brun©y, Hµn Quèc, Hoa Kú... ThÞ trêng ch©u ¢u, ch©u Mü vµ ch©u Phi ®Òu cã nh÷ng bíc tiÕn triÓn m¹nh mÏ. ii.Tæng quan kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña ViÖt Nam thêi kú 1996-2000. Thêi kú 1996 - 2000, ViÖt Nam tiÕp tôc thùc hiÖn ®iÒu chØnh c¬ cÊu kinh tÕ vµ chñ ®éng héi nhËp quèc tÕ víi bíc ®i thÝch hîp. Thùc tÕ thêi kú võa qua cho thÊy qu¸ tr×nh ®iÒu chØnh c¬ cÊu kinh tÕ vµ chñ ®éng héi nhËp quèc tÕ ®· ngµy cµng t¨ng cêng 18 kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña ViÖt Nam. Tuy nhiªn tèc ®é t¨ng kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña ViÖt Nam diÔn ra cßn chËm so víi yªu cÇu. Kh¶ n¨ng c¹nh tranh cã thÓ ®îc ph©n biÖt ë 3 cÊp ®é: Quèc gia, Doanh nghiÖp/Ngµnh vµ S¶n phÈm. VÒ mÆt s¶n phÈm cô thÓ bao gåm: hµng hãa vµ dÞch vô, sau ®©y xin chØ ®Ò cËp tíi hµng hãa. 1.Kh¶ n¨ng c¹nh tranh quèc gia cña ViÖt Nam. Kh¶ n¨ng c¹nh tranh quèc gia cã thÓ ®îc hiÓu lµ viÖc x©y dùng mét m«i trêng kinh tÕ chung, ®¶m b¶o ph©n bè c¸c nguån lùc, ®¹t vµ duy tr× møc t¨ng trëng cao, bÒn v÷ng. M«i trêng c¹nh tranh kinh tÕ chung cã ý nghÜa rÊt lín ®èi víi viÖc thóc ®Èy qu¸ tr×nh tù ®iÒu chØnh, lùa chän cña c¸c nhµ kinh doanh theo tÝn hiÖu cña thÞ trêng ®îc th«ng tin ®Çy ®ñ. Sù dÞch chuyÓn c¬ cÊu kinh tÕ theo híng ngµy cµng hiÖu qu¶ h¬n víi tèc ®é t¨ng trëng nhanh, phô thuéc rÊt nhiÒu vµo sù n¨ng ®éng cña c¸c doanh nghiÖp/ngµnh. Cho ®Õn nay ViÖt Nam vÉn ®îc ®¸nh gi¸ cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh quèc gia thÊp. Theo ®¸nh gi¸ cña DiÔn ®µn Kinh tÕ thÕ giíi (WEF), xÐt theo tÝnh c¹nh tranh tÇm quèc gia th×: - N¨m 1997 ViÖt Nam ®øng thø 49 trong 53 níc ®îc ph©n h¹ng. - N¨m 1998 ViÖt Nam ®øng thø 39 trong 53 níc ®îc ph©n h¹ng (ChØ sè kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña ViÖt Nam ®îc n©ng lªn chñ yÕu do sù gi¶m sót kinh tÕ cña nhiÒu níc do bÞ khñng ho¶ng, cha ph¶i lµ do kÕt qu¶ ph¸t triÓn kinh tÕ cña ViÖt Nam mang l¹i.) - N¨m 1999 ViÖt Nam ®øng thø 48 trong 59 níc ®îc ph©n h¹ng. Tuy nhiªn, còng cÇn thÊy ViÖt Nam ®· cã nh÷ng bíc ®i tÝch cùc ®Ó n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña toµn quèc gia, vµ trªn thùc tÕ kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña ViÖt Nam ®· Ýt nhiÒu ®îc c¶i thiÖn. Nh÷ng bíc ®i ®ã phÇn nµo ®îc thÓ hiÖn b»ng viÖc c¶i thiÖn ®¸ng kÓ chÕ ®é qu¶n lý th¬ng m¹i trong thêi kú 1996-2000 theo híng níi láng bít qu¶n lý cña nhµ níc, t¹o ®iÒu kiÖn cho th¬ng m¹i ph¸t triÓn. Cô thÓ nh sau: - So víi thêi kú tríc 1996, biÓu thuÕ nhËp khÈu ®· ®îc hoµn thiÖn dÇn víi viÖc ¸p dông hÖ thèng m· HS, cÊu tróc biÓu thuÕ ®· ®îc ®¬n gi¶n hãa rÊt nhiÒu vµ kh¸ æn ®Þnh, thÓ hiÖn b»ng viÖc gi¶m sè møc thuÕ. ThuÕ suÊt cña rÊt nhiÒu mÆt hµng ®· ®îc c¾t gi¶m phï hîp víi c¸c cam kÕt quèc tÕ vµ yªu cÇu cña tiÕn tr×nh héi nhËp. Thùc tÕ hiÖn nay cho thÊy hÇu hÕt c¸c s¶n phÈm nhËp khÈu ®Ó s¶n xuÊt hµng xuÊt khÈu ®Òu cã møc thuÕ nhËp khÈu danh nghÜa thÊp hoÆc kh«ng bÞ ®¸nh thuÕ. - C¸c NTM còng dÇn ®îc níi láng, cô thÓ nh sau: + Danh môc hµng hãa cÊm nhËp khÈu, hµng hãa nhËp khÈu ph¶i cã giÊy phÐp hoÆc h¹n ng¹ch ®· ®îc thu hÑp dÇn. ChÕ ®é ph©n bæ h¹n ng¹ch vµ cÊp phÐp ®· ®îc c¶i tiÕn theo nguyªn t¾c ph©n bæ phï hîp víi kh¶ n¨ng s¶n xuÊt, kinh doanh cña doanh nghiÖp vµ t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho c¸c doanh nghiÖp ph¸t triÓn; + Tõ chç chØ mét sè Ýt c¸c doanh nghiÖp ®îc phÐp kinh doanh xuÊt - nhËp khÈu, ®Õn nay tÊt c¶ c¸c doanh nghiÖp ®· ®îc phÐp, trõ mét sè mÆt hµng chiÕn lîc ph¶i th«ng qua ®Çu mèi nh x¨ng dÇu, ph©n bãn, g¹o, xi-m¨ng; + NhiÒu biÖn ph¸p qu¶n lý míi cã tÝnh kh¸ch quan h¬n vµ Ýt c¶n trë th¬ng m¹i ®· ®îc ®a vµo sö dông, ch¼ng h¹n c¸c biÖn ph¸p tiªu chuÈn kü thuËt vµ chÊt lîng, kiÓm dÞch ®éng thùc vËt, c¸c thñ tôc h¶i quan phï hîp víi quy ®Þnh vµ th«ng lÖ quèc tÕ; + C¸c thñ tôc qu¶n lý hµnh chÝnh ®· dÇn dÇn ®îc hoµn chØnh vµ ®¬n gi¶n hãa h¬n, t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c doanh nghiÖp tiÕn hµnh c¸c ho¹t ®éng kinh doanh ®îc thuËn lîi. 19 C¸c yÕu tè vÒ kh¶ n¨ng c¹nh tranh quèc gia cã ¶nh hëng rÊt lín ®Õn kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña doanh nghiÖp/ngµnh, ®Õn thu hót ®Çu t níc ngoµi trong ®iÒu kiÖn c¹nh tranh quèc tÕ ngµy cµng gay g¾t. ViÖc n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh quèc gia vµ duy tr× kh¶ n¨ng ®ã lµ yªu cÇu quan träng ®èi víi mçi nÒn kinh tÕ trong ®iÒu kiÖn héi nhËp quèc tÕ. 2.Kh¶ n¨ng c¹nh tranh doanh nghiÖp/ngµnh cña ViÖt Nam. Kh¶ n¨ng c¹nh tranh doanh nghiÖp/ngµnh ®îc thÓ hiÖn b»ng kh¶ n¨ng bï ®¾p chi phÝ, duy tr× lîi nhuËn vµ ®îc ®o b»ng thÞ phÇn s¶n phÈm vµ dÞch vô cña doanh nghiÖp trªn thÞ trêng. §¸nh gi¸ mét c¸ch tæng quan, c¸c doanh nghiÖp/ngµnh cña ViÖt Nam cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh rÊt thÊp c¶ ë thÞ trêng trong níc vµ quèc tÕ. Tríc hÕt, c¸c doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t trong níc cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh kÐm h¬n so víi c¸c doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t níc ngoµi, ®îc thÓ hiÖn ë c¸c mÆt sau: + HiÖu qu¶ ho¹t ®éng kinh doanh thÊp; + Phæ biÕn ë t×nh tr¹ng c«ng nghÖ l¹c hËu; + ChËm ®æi míi ph¬ng thøc qu¶n lý vµ kinh doanh; + Cha x©y dùng ®îc hÖ thèng m¹ng líi b¹n hµng vµ kh¶ n¨ng tiªu thô; + KÐm n¨ng ®éng do û l¹i vµo sù b¶o hé cña Nhµ níc. Chó träng qu¸ møc ®Õn "th¸i ®é cña Nhµ níc" vµ coi ®ã lµ nh©n tè ®¶m b¶o kinh doanh, v× vËy cã t×nh tr¹ng cè giµnh ®îc giÊy phÐp, h¹n ng¹ch... ®Ó h¹ gi¸ thµnh, mµ kh«ng chó ý gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò b¶n chÊt cña h¹ gi¸ thµnh; + Cha cã chiÕn lîc vµ qui ho¹ch tæng thÓ cho sù ph¸t triÓn hoÆc kÐm tÝnh kh¶ thi. Kh¸ nhiÒu doanh nghiÖp/ngµnh chØ chó träng ®Õn môc tiªu ng¾n h¹n; + Ýt ®Çu t cho nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn tiÕp thÞ vµ ®µo t¹o huÊn luyÖn... Kh¶ n¨ng c¹nh tranh gi÷a c¸c doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t trong níc, trong ®ã chñ yÕu lµ gi÷a doanh nghiÖp Nhµ níc vµ doanh nghiÖp thuéc c¸c thµnh phÇn kinh tÕ kh¸c, cã t×nh tr¹ng chñ yÕu lµ, + Doanh nghiÖp Nhµ níc cã kh¶ n¨ng ®Çu t vµ c¹nh tranh lín h¬n ë mét sè mÆt hµng, ngµnh hµng thiÕt yÕu nh: x¨ng dÇu, ph©n bãn, thÐp, xi m¨ng, «t«, thiÕt bÞ ®éng lùc,... do cã u thÕ vÒ vèn vµ ®Çu t ®æi míi c«ng nghÖ...; + Doanh nghiÖp Nhµ níc cã hiÖu qu¶ kinh doanh thÊp h¬n, chñ yÕu do bé m¸y cång kÒnh, c¬ chÕ qu¶n lý tµi chÝnh vµ kinh doanh cha t¹o ra ®éng lùc ®Ó thu hót ngêi lao ®éng vµ t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng. 3.Kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña hµng hãa ViÖt Nam. §Ó thÊy ®îc thùc tr¹ng kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña hµng hãa ViÖt Nam cã thÓ c¨n cø vµo c¸c yÕu tè cÊu thµnh kh¶ n¨ng c¹nh tranh nh ®· ®Ò cËp. Trªn c¬ së ®ã cã thÓ ph©n lo¹i hµng ho¸ cña ViÖt Nam thµnh 3 nhãm: nhãm cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh, nhãm cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh cã ®iÒu kiÖn vµ nhãm cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh thÊp. - Nhãm cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh lµ cµ phª, ®iÒu, g¹o, tiªu, mét sè tr¸i c©y ®Æc s¶n (soµi, døa, bëi, ...), thuû, h¶i s¶n, hµng dÖt may, giµy dÐp, ®éng c¬ diesel lo¹i c«ng suÊt nhá...; - Nhãm cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh víi ®iÒu kiÖn ®îc hç trî cã thêi h¹n vµ tÝch cùc n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh lµ chÌ, cao su, rau, thÞt lîn, l¾p r¸p ®iÖn tö, c¬ khÝ, hãa chÊt, xi m¨ng, ...; - Nhãm cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh thÊp lµ ®êng mÝa, b«ng, ®ç t¬ng, ng«, qu¶ cã mói, hoa, s÷a bß, gµ, thÐp... 20
- Xem thêm -