Tài liệu Xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản theo pháp luật việt nam

  • Số trang: 82 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 44 |
  • Lượt tải: 0
quocphongnguyen

Tham gia: 21/04/2015

Mô tả:

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƢ PHÁP TRƢỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI ------------------ VŨ NGỌC HUY XÁC ĐỊNH CHA, MẸ, CON TRONG TRƢỜNG HỢP SINH CON BẰNG KỸ THUẬT HỖ TRỢ SINH SẢN THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI -2017 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƢ PHÁP TRƢỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI ------------------ VŨ NGỌC HUY XÁC ĐỊNH CHA, MẸ, CON TRONG TRƢỜNG HỢP SINH CON BẰNG KỸ THUẬT HỖ TRỢ SINH SẢN THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC Chuyên ngành : Luật dân sự và tố tụng dân sự Mã số : 60.38.01.03 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS Hà Thị Mai Hiên HÀ NỘI -2017 HÀ NỘI – NĂM 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi. Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Các số liệu trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng, được trích dẫn đúng theo quy định. Tôi xin chịu trách nhiệm về tính chính xác và trung thực của Luận văn này. Tác giả luận văn Vũ Ngọc Huy DANH MỤC THUẬT NGỮ VIẾT TẮT BLDS : Bộ luật dân sự BLTTDS : Bộ Luật Tố tụng dân sự BLHS : Bộ Luật Hình sự BLTTHS : Bộ Luật Tố tụng hình sự HN & GĐ : Hôn nhân và gia đình ICSI : Kỹ thuật tiêm tinh trùng vào bào tương ứng IUI : Cấy tinh trùng vào tử cung IVF : Thụ tinh trong ống nghiệm TAND : Tòa án nhân dân TTTON : Thụ tinh trong ống nghiệm UBND : Ủy ban nhân dân MỤC LỤC LỜI MỞ ĐẦU .................................................................................................. 1 CHƢƠNG 1...................................................................................................... 6 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XÁC ĐỊNH CHA, MẸ, CON TRONG TRƢỜNG HỢP SINH CON BẰNG KỸ THUẬT HỖ TRỢ SINH SẢN ... 6 1.1. Một số khái niệm cơ bản .................................................................... 6 1.1.1. Khái niệm cha, mẹ, con ................................................................ 6 1.1.2. Khái niệm sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản ................... 7 1.1.3. Khái niệm xác định cha, mẹ, con ................................................ 9 1.1.4. Sơ lƣợc về sự phát triển của phƣơng pháp hỗ trợ sinh sản ... 12 1.2. Một số kỹ thuật hỗ trợ sinh sản tiêu biểu ....................................... 15 1.2.1. Thụ tinh nhân tạo (IUI) ............................................................. 15 1.2.2. Thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) ............................................. 16 1.2.3. Mang thai hộ vì mục đích nhân đạo ......................................... 16 1.3. Điều kiện áp dụng phƣơng pháp hỗ trợ sinh sản .......................... 17 1.3.1. Đối với cặp vợ chồng vô sinh ..................................................... 17 1.3.2. Đối với phụ nữ độc thân ............................................................ 18 1.3.3. Ngƣời gửi tinh trùng vào ngân hàng tinh trùng ...................... 19 1.3.4. Ngƣời nhận tinh trùng ............................................................... 22 1.3.5. Điều kiện mang thai hộ vì mục đích nhân đạo ........................ 23 1.4. Ý nghĩa việc xác định cha, mẹ, con khi sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản................................................................................................. 25 1.4.1. Ý nghĩa về mặt xã hội................................................................. 25 1.4.2. Ý nghĩa về mặt pháp lý .............................................................. 28 1.5. Căn cứ xác định cha, mẹ, con trong trƣờng hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản ................................................................................. 30 1.5.1. Căn cứ vào thời kỳ hôn nhân của cặp vợ chồng vô sinh ........ 30 1.5.2. Căn cứ vào sự tự nguyện của cặp vợ chồng vô sinh hoặc ngƣời phụ nữ độc thân, của ngƣời cho và nhận noãn, cho và nhận tinh trùng, cho và nhận phôi ........................................................................ 31 1.5.3. Căn cứ vào sự kiện sinh đẻ ........................................................ 33 CHƢƠNG 2.................................................................................................... 36 NỘI DUNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH VỀ XÁC ĐỊNH CHA, MẸ, CON TRONG TRƢỜNG HỢP SINH CON BẰNG KỸ THUẬT HỖ TRỢ SINH SẢN ...................................................................... 36 2.1. Xác định cha, mẹ, con trong trƣờng hợp ngƣời vợ trong cặp vợ chồng vô sinh và ngƣời phụ nữ độc thân sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản. ...................................................................................................... 36 2.1.1. Đối với cặp vợ chồng vô sinh ....................................................... 36 2.1.2. Đối với người phụ nữ độc thân ..................................................... 40 2.2. Xác định cha, mẹ, con trong trƣờng hợp mang thai hộ vì mục đích nhân đạo ..................................................................................................... 43 2.3. Xác định cha, mẹ, con trong trƣờng hợp vợ chồng vô sinh sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản với tinh trùng từ ngân hàng tinh trùng ........................................................................................................... 44 2.3.1. Xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản với tinh trùng của người chồng ........................................... 44 2.3.2. Xác định cha, mẹ trong trường hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản với tinh trùng của người hiến .................................................... 45 2.4. Thủ tục xác định cha, mẹ cho con trong trƣờng hợp áp dụng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản ................................................................................. 45 2.4.1. Thủ tục hành chính ........................................................................ 45 2.4.2. Thủ tục tư pháp ............................................................................. 50 2.5. Giải quyết tranh chấp liên quan đến việc xác định cha, mẹ cho con trong trƣờng hợp áp dụng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản .............................. 52 CHƢƠNG 3.................................................................................................... 54 THỰC TRẠNG VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM ĐẢM BẢO HIỆU QUẢ VIỆC XÁC ĐỊNH CHA, MẸ, CON TRONG TRƢỜNG HỢP SINH BẰNG KỸ THUẬT HỖ TRỢ SINH SẢN ...................................................................... 54 3.1. Thực trạng việc xác định cha, mẹ cho con trong trƣờng hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản ........................................................... 54 3.1.1. Thực trạng xã hội .......................................................................... 54 3.1.2. Những điểm tích cực và hạn chế còn tồn tại của quy định về xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản ...................................................................................................... 55 3.1.2.1. Những điểm tích cực của quy định về xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản ....................... 55 3.2. Giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về xác định cha, mẹ cho con trong trƣờng hợp áp dụng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản ............................................................................................................ 59 3.2.1. Hoàn thiện pháp luật về xác định cha, mẹ cho con trong trường hợp áp dụng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản ...................................................... 59 3.2.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả việc xác định cha, mẹ cho con trong trường hợp áp dụng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản .......................................... 62 KẾT LUẬN .................................................................................................... 64 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 1 LỜI MỞ ĐẦU 1. Sự cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài Luật Hôn nhân và gia đình là một văn bản luật quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam, quy định về chế độ hôn nhân và gia đình, đó là toàn bộ những quy định của pháp luật về kết hôn, ly hôn; quyền và nghĩa vụ giữa vợ và chồng, giữa cha mẹ và con, giữa các thành viên khác trong gia đình; cấp dưỡng; xác định cha, mẹ, con; quan hệ hôn nhân và gia đình có yếu tố nước ngoài và những vấn đề khác liên quan đến hôn nhân và gia đình. Ngoài ra, Luật Hôn nhân và gia đình còn quy định về chuẩn mực pháp lý cho cách ứng xử giữa các thành viên trong gia đình, trách nhiệm của cá nhân, tổ chức, Nhà nước và xã hội trong việc xây dựng, củng cố chế độ hôn nhân và gia đình Việt Nam. Nếu quan hệ giữa vợ chồng là quan hệ pháp lý hôn nhân thì quan hệ giữa cha, mẹ và con cái là quan hệ tràn đầy tình cảm yêu thương chăm sóc như một lẽ tự nhiên nhưng đầy ý thức trách nhiệm. Tuy nhiên, có một thực tế đó là tỷ lệ vô sinh ở các cặp vợ chồng đang có xu hướng tăng cao làm ảnh hưởng đến quyền được làm cha làm mẹ một cách bình thường của các cặp vợ chồng. Do đó, sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản đang ngày càng phổ biến và mang ý nghĩa vô cùng quan trọng. Có thể thấy, sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản là vấn đề khá phức tạp, nhất là việc xác định cha, mẹ, con bởi nó làm thay đổi những quan niệm truyền thống về mặt huyết thống giữa cha mẹ và con. Quan hệ cha, mẹ, con xác lập sẽ được pháp luật và cộng đồng thừa nhận, là cơ sở để thực hiện tốt những quy định về nghĩa vụ và quyền nhân thân giữa cha, mẹ và con, nghĩa vụ và quyền về tài sản giữa cha, mẹ và con, về thừa kế tài sản…Bên cạnh đó quan hệ cha, mẹ, con là điều kiện phát sinh nghĩa vụ cấp dưỡng của cha, mẹ đối với con và của con đối với cha, mẹ. 2 Đồng thời khi có tranh chấp xảy ra giữa các thành viên trong gia đình thì mối quan hệ này sẽ là cơ sở để giải quyết nhanh chóng và kịp thời. Đối với xã hội, việc xác định cha, mẹ, con sẽ tạo lập được đơn vị là gia đình, gia đình là cơ sở, là tế bào của xã hội, gia đình có vai trò sản xuất ra con người duy trì nòi giống, tái sản xuất ra sức lao động bằng việc nuôi dưỡng, chăm sóc sức khỏe cho các thành viên, đồng thời giáo dục xã hội hóa con người. Cá nhân là thành viên của gia đình đồng thời là công dân của xã hội, vì vậy mỗi thành viên trong gia đình sẽ làm cho xã hội ngày càng tốt đẹp và phát triển mọi mặt. Hiện nay, sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản được áp dụng ở rất nhiều nước trên thế giới và ở cả Việt Nam. Thực tế cho thấy sinh con theo phương pháp này có rất nhiều ưu điểm vượt bậc, nhưng bên cạnh đó cũng có không ít những khó khăn khi thực hiện. Vì vậy, cần có những văn bản pháp lý quy định và hướng dẫn rõ ràng, cụ thể về vấn đề này. Đặc biệt, khi tranh chấp phát sinh trong xác định cha, mẹ, con; quyền nhân thân và quyền tài sản của đứa trẻ, quyền và nghĩa vụ của các bên trong quan hệ sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản sẽ không có cơ sở pháp lý để giải quyết; do đó gây ra nhiều thiệt thòi, ảnh hưởng đến quyền lợi của đứa trẻ cũng như của các bên liên quan. Từ những bất cập của pháp luật và thực tiễn của cuộc sống cần phải nghiên cứu một cách toàn diện và nghiêm túc về vấn đề này để từ đó xây dựng hành lang pháp lý vững chắc làm cơ sở giải quyết tranh chấp tranh chấp phát sinh. Đó chính là lý do để tôi lựa chọn đề tài “ Xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản theo pháp luật Việt Nam”. 3 2. Tình hình nghiên cứu đề tài Xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản không phải là một vấn đề mới. Với sự ra đời của ba em bé thụ tinh trong ống nghiệm ở Bệnh viện Phụ sản Từ Dũ năm 1998, pháp luật Việt Nam lần đầu tiên đề cập đến vấn đề sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản tại khoản 2 Điều 63 Luật HN&GĐ năm 2000 với thuật ngữ sinh con theo phương pháp khoa học. Kể từ năm 2000 đến nay, sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản được đề cập đến trong nhiều văn bản pháp luật khác nhau: Nghị định số 12/2003/NĐ-CP, Nghị định số 10/2015/NĐ-CP, Thông tư số 07/2003/TTBYT, Thông tư số 12/2012/TT-BYT, Thông tư số 57/2015/TTBYT, Luật Hiến, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006, Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014. Tuy nhiên số lượng bài viết, công trình nghiên cứu dưới góc độ pháp luật có liên quan đến xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản là không nhiều. Bài viết “Sinh con theo phương pháp khoa học và một số vấn đề pháp lí có liên quan”, của TS. Nguyễn Thị Lan, đăng trên Tạp chí Luật học, số 2/2003, là một trong những bài đầu tiên đề cập tới vấn đề này. Bài viết đã đề cập tới nhiều khía cạnh pháp lý như phân tích điều kiện cho và nhận tinh trùng, quyền làm cha, làm mẹ đối với đứa trẻ được sinh ra theo phương pháp khoa học, cũng như các xác định quan hệ cha, mẹ, con và những bất cập trong quy định này…Có thể thấy đây là bài viết điển hình đầu tiên đề cập đến những vấn đề có liên quan đến sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản một cách khái quát nhất, toàn diện nhất dưới góc độ pháp lý. Cho đến thời gian gần đây khi Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 đã quy định chi tiết cụ thể hơn về vấn đề sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản so với quy định trong Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 và Nghị định số 10/2015/NĐ-CP có hiệu lực bãi bỏ Nghị định số 12/2003/NĐ-CP đã có rất nhiều bài viết, công trình nghiên 4 cứu về những thay đổi, bổ sung trong quy định của pháp luật về sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản. Các bài viết này chủ yếu tập trung vào vấn đề mang thai hộ, ít đề cập đến sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản. 3. Mục đích nghiên cứu  Mục tiêu tổng quát Luận văn nghiên cứu phân tích và làm rõ nội dung quy định về vấn đề xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản đã cụ thể và sát thực tiễn hay chưa?. Qua đó đánh giá khả năng áp dụng quy định đã nêu vào thực tiễn.  Mục tiêu cụ thể Với mục tiêu nghiên cứu tổng quát như vậy, mục tiêu cụ thể nghiên cứu được xác định những khía cạnh sau: - Nghiên cứu những vấn đề lý luận khái quát chung về vấn đề xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản. - Phân tích, đánh giá những quy định của Luật về vấn đề xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản. - Thực trạng ở Việt Nam hiện nay và những vấn đề có thể phát sinh trong thực tiễn. 4. Đối tƣợng, phạm vi và phƣơng pháp nghiên cứu của đề tài - Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu của đề tài là những vấn đề lý luận về xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản theo pháp luật Việt Nam, thực trạng của vấn đề, những bất cập và thách thức đặt ra. - Phạm vi nghiên cứu: 5 Luận văn tập trung nghiên cứu các quy định của Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 và một số văn bản khác hướng dẫn có liên quan về xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản. - Phương pháp nghiên cứu: Luận văn chủ yếu sử dụng phương pháp phân tích, so sánh, liệt kê, tổng hợp dựa trên nền tảng là phương pháp luật của chủ nghĩa duy vật lịch sử và phép biện chứng duy vật để làm rõ đối tượng nghiên cứu đã đặt ra. 5. Kết cấu của luận văn Ngoài Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn được kết cấu thành 3 chương: Chương 1: Những vấn đề lý luận về xác định cha, mẹ cho con trong trường hợp sinh con theo phương pháp hỗ trợ sinh sản. Chương 2: Nội dung quy định pháp luật hiện hành về xác định cha mẹ cho con trong trường hợp sinh con theo phương pháp hỗ trợ sinh sản. Chương 3: Thực trạng và kiến nghị nhằm đảm bảo hiệu quả việc xác định cha, mẹ cho con trong trường hợp sinh con theo phương pháp hỗ trợ sinh sản. 6 CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XÁC ĐỊNH CHA, MẸ, CON TRONG TRƢỜNG HỢP SINH CON BẰNG KỸ THUẬT HỖ TRỢ SINH SẢN 1.1. Một số khái niệm cơ bản 1.1.1. Khái niệm cha, mẹ, con Khái niệm cha, mẹ, con được nghiên cứu dưới hai góc độ: góc độ sinh học-xã hội và góc độ pháp lý: Dưới góc độ sinh học – xã hội, cha, mẹ, con là những khái niệm luôn tồn tại cùng nhau, có mối liên quan không thể tách rời. Mối quan hệ giữa cha mẹ đẻ và con đẻ luôn gắn liền với quá trình sinh đẻ, từ việc thụ thai, mang thai và sinh con. Về nguyên tắc, cha đẻ, mẹ đẻ phải đảm bảo hai yếu tố: thứ nhất, có quan hệ huyết thống trực hệ với người con; thứ hai, phải mang huyết thống, mã gen của cha mẹ; thứ ba, mẹ trực tiếp sinh ra. Tuy nhiên, trong trường hợp sinh con theo phương pháp khoa học thì yếu tố thứ nhất (mang huyết thống) có thể sẽ không được đảm bảo nếu việc sinh con theo phương pháp khoa học có sự tham gia của người thứ ba (người cho tinh trùng, cho trứng, cho phôi). Vì vậy, dưới góc độ sinh học – xã hội, cha, mẹ đẻ, trong quan hệ với con, là ngƣời trực tiếp sinh ra con, có thể có hoặc không có quan hệ huyết thống với ngƣời con; Con đẻ, trong quan hệ với cha mẹ, là ngƣời đƣợc cha mẹ trực tiếp sinh ra, có thể có hoặc không có quan hệ huyết thống với cha, mẹ. Dưới góc độ pháp lý, tư cách là cha, mẹ, là con chỉ được chính thức thừa nhận thông qua những thủ tục pháp lý nhất định. Vậy, cha, mẹ đẻ trong mối quan hệ với con, là ngƣời trực tiếp sinh ra ngƣời con, có quyền và nghĩa vụ theo quy định của pháp luật. Con đẻ, trong mối quan hệ với cha 7 mẹ, là ngƣời đƣợc cha, mẹ sinh ra, có quyền và nghĩa vụ theo quy định của pháp luật. Dưới góc độ pháp lý, khái niệm “con” còn được nghiên cứu với tư cách là con trong giá thú, con ngoài giá thú, con chung, con riêng. Từ đó, là cơ sở cho việc xác định cha, mẹ, con1. 1.1.2. Khái niệm sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản Để hiểu rõ hơn về vấn đề này, trước hết cần xem xét một số khái niệm được quy định tại Điều 2 Nghị định 10/2015/NĐ-CP Quy định về sinh con bằng kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm và điều kiện mang thai hộ vì mục đích nhân đạo: -Noãn là giao tử của nữ. -Tinh trùng là giao tử của nam. -Phôi là sản phẩm của quá trình kết hợp giữa noãn và tinh trùng. -Thụ tinh trong ống nghiệm là sự kết hợp giữa noãn và tinh trùng trong ống nghiệm để tạo thành phôi. Khái niệm sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản có thể được xem xét dưới hai góc độ: -Dưới góc độ y học: Theo định nghĩa từ Đạo luật về Chứng chỉ và Mức thành công của các phòng Y tế Hỗ trợ sinh sản (Hoa Kỳ), từ kỹ thuật hỗ trợ sinh sản (tiếng Anh: Assisted Reproductive Technology A.R.T) bao gồm tất cả các phương pháp chữa trị chứng vô sinh trong đó có cả trứng lẫn tinh trùng đều được sử dụng2. Bên cạnh đó, còn có một số định nghĩa khác về kỹ thuật hỗ trợ sinh sản như: 1 Nguyễn Thị Lan (2010), Luận án tiến sĩ “Xác định cha, mẹ, con trong Pháp luật Việt Nam”, tr.20. 2 https://www.cdc.gov/ 8 + Các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản là những kỹ thuật kết hợp giữa y học và sinh học, can thiệp vào các bước trong sinh lý sinh sản tự nhiên nhằm giúp làm tăng khả năng sinh sản3. + Các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản là các phương pháp giúp đỡ và điều trị cho các cặp vợ chồng hiếm muộn, vô sinh bằng các thủ thuật y học với sự can thiệp của cơ sở y tế có thẩm quyền. Trong đó, theo quy định tại khoản 2 Điều 2 Nghị định 10/2015/NĐ-CP “Vô sinh là tình trạng vợ chồng sau một năm chung sống có quan hệ tình dục trung bình 2-3 lần/tuần, không sử dụng biện pháp tránh thai mà người vợ vẫn không có thai”. Tuy nhiên, hiện nay, các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản còn được sử dụng để giúp những người phụ nữ sống độc thân, mong muốn có con mà không thuộc trường hợp hiếm muộn hay vô sinh. Vì thế, các định nghĩa trên vẫn còn tồn tại thiếu sót. Nói tóm lại, sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản là việc sinh con thông qua biện pháp áp dụng những kỹ thuật y sinh học bởi các cơ quan y tế có thẩm quyền để giúp các cặp vợ chồng hiếm muộn – vô sinh hoặc những người phụ nữ sống độc thân thực hiện được mong muốn có con của mình. -Dưới góc độ pháp lý: Khái niệm sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản được quy định tại Khoản 21 Điều 3 Luật HN&GĐ năm 2014: “Sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản là việc sinh con bằng kỹ thuật thụ tinh nhân tạo hoặc thụ tinh trong ống nghiệm”. Có thể thấy, thông qua việc sử dụng phương pháp liệt kê, quy định này chưa làm rõ được thế nào là “sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản” cũng 3 Drtuong.wordpress.com/2009/11/21/art/ 9 như không thể hiện được đặc trưng của phương pháp này, đồng thời có thể dẫn đến những thiếu sót trong tương lai. Thực chất, khi nói đến sinh con theo phương pháp khoa học thì cũng được hiểu là sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản. Vì thế, khái niệm trên về cơ bản đã làm rõ được thế nào là sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản. Tóm lại, dưới góc độ pháp lý, sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản có thể được định nghĩa như sau: Sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản là việc sinh con có sự can thiệp của các kỹ thuật y sinh học công nghệ cao trong trường hợp quá trình mang thai tự nhiên của con người bị hạn chế bởi những nguyên nhân khác nhau, được tiến hành trên cơ sở quy định của pháp luật nhằm đảm bảo việc thực hiện các quyền và nghĩa vụ của các chủ thể. 1.1.3. Khái niệm xác định cha, mẹ, con Khái niệm xác định cha, mẹ cho con theo từ điển Luật học được hiểu là: “Định rõ một người là cha hoặc một người là mẹ cho con trên cơ sở các quy định của pháp luật”, ngoài ra còn có khái niệm xác định con cho cha, mẹ là “Định rõ một người là con của cha hoặc của mẹ trên cơ sở các quy định của pháp luật. Tuy vậy, mối quan hệ giữa cha, mẹ và con là mối quan hệ hai chiều và không thể tách rời, xác định cha, mẹ cho con cũng chính là xác định con cho cha, mẹ sau khi xác định được ai là cha, mẹ hoặc ai là con cũng sẽ phát sinh những quyền và nghĩa vụ theo pháp luật như nhau. Suy cho cùng xác định cha, mẹ, con là việc xác nhận mối quan hệ huyết thống giữa cha, mẹ, con. Quan hệ huyết thống không chỉ là cơ sở để xác định cha, mẹ, con mà còn là cơ sở xác định nguồn gốc, dòng họ, gia phả với những giá trị văn hóa tinh thần, đạo đức và truyền thống của dòng họ. 10 Chính vì vậy, việc tách riêng thành hai khái niệm là không cần thiết mà chỉ cần nêu khái niệm chung về việc xác định cha, mẹ, con mà thôi. Sau đây là những khái niệm khái quát về vấn đề này: - Trong từ điển Tiếng Việt: “Xác định” theo từ điển Tiếng Việt là “qua nghiên cứu, tìm tòi, biết được rõ ràng, chính xác”, vậy xác định cha, mẹ cho con là việc nghiên cứu, tìm tòi để tìm ra nguồn gốc của một con người một cách rõ ràng và chính xác. - Dưới góc độ sinh học – xã hội: Xác định cha, mẹ, con là việc nghiên cứu, tìm kiếm, nhận diện mối quan hệ huyết thống giữa hai thế hệ kế tiếp nhau thông qua sự kiện sinh đẻ4. - Dưới góc độ pháp lý: + Với tư cách là một sự kiện pháp lý: Xác định cha, mẹ, con là sự kiện pháp lý làm phát sinh quan hệ pháp luật giữa cha, mẹ và con về mặt huyết thống5. Sự kiện sinh đẻ là hành vi sinh con của người phụ nữ và hành vi này phụ thuộc rất nhiều vào cơ chế phát triển tự nhiên của bào thai, nhiều khi nằm ngoài sự kiểm soát của người mẹ, vì vậy, sự kiện sinh đẻ là sự biến pháp lý tương đối. Tuy nhiên, sự kiện sinh đẻ chỉ là một trong những sự kiện để xác định tư cách cha, mẹ, con. Sự kiện sinh đẻ phải đi liền với một loạt các hành vi pháp lý khác mới đủ cơ sở để xác định quan hệ pháp luật giữa cha mẹ con hành vi đăng ký khai sinh, một quyết định hay một bản án có hiệu lực của cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận hoặc xác định tư cách cha, mẹ, con. + Với tư cách là một quan hệ pháp luật: Xác định cha, mẹ, con là các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình tìm kiếm, nhận diện tƣ cách cha, mẹ, con về mặt huyết thống của các chủ thể đƣợc các quy phạm pháp luật điều chỉnh6. Căn cứ vào tính chất của quan hệ pháp luật, việc xác định cha, 4 Nguyễn Thị Lan (2010), Luận án tiến sĩ “Xác định cha, mẹ, con trong Pháp luật Việt Nam”, tr.20. Nguyễn Thị Lan (2010), Luận án tiến sĩ “Xác định cha, mẹ, con trong Pháp luật Việt Nam”, tr.23. 6 Nguyễn Thị Lan (2008), Luận án tiến sĩ “Xác định cha, mẹ, con trong Pháp luật Việt Nam”, tr.26. 5 11 mẹ, con bao gồm quan hệ vật chất và quan hệ hình thức; căn cứ vào ý chí của các chủ thể, việc xác định cha, mẹ, con bao gồm quan hệ tự nguyện nhận cha, mẹ, con được tiến hành tại cơ quan hành chính nhà nước (UBND) và quan hệ tranh chấp xác định cha, mẹ, con được tiến hành tại cơ quan tư pháp (TAND); căn cứ vào hôn nhân của cha, mẹ việc xác định cha, mẹ, con bao gồm quan hệ xác định cha, mẹ, con khi cha mẹ có hôn nhân hợp pháp và quan hệ xác định cha, mẹ, con khi cha mẹ không có hôn nhân hợp pháp. Ở mỗi cách phân loại, mối quan hệ về xác định cha, mẹ, con đều có những điểm tương đồng và khác biệt nhất định. Mỗi chủ thể, tùy theo tư cách của mình trong mối quan hệ, có quyền và nghĩa vụ nhất định để nhận diện đúng tư cách cha, mẹ, con. + Với tư cách là một chế định pháp lý: Xác định cha, mẹ, con là tổng hợp các quy phạm pháp luật do Nhà nƣớc ban hành, quy định về quyền và nghĩa vụ của các chủ thể, căn cứ và thủ tục pháp lý nhằm nhận diện một ngƣời cha, một ngƣời mẹ, một ngƣời con có mối quan hệ huyết thống trực hệ7. Các quy phạm pháp luật điều chỉnh việc xác định cha, mẹ, con luôn qui định quyền và nghĩa vụ tương ứng giữa các chủ thể, đảm bảo quyền xác định cha, mẹ, con cho mỗi chủ thể, cũng như qui định nghĩa vụ của các chủ thể phải tôn trọng quyền xác định cha, mẹ, con của người khác; các qui phạm điều chỉnh việc xác định cha, mẹ, con thường gắn bó mật thiết với qui phạm đạo đức, phong tục tập quán. Các qui phạm này thường không có chế tài kèm theo mà luôn hướng tới sự tự giác, tự nguyện nhận cha, mẹ, con của các chủ thể. Các chủ thể trong việc xác định cha, mẹ, con không được phép tự thỏa thuận để làm hay thay đổi các quyền và nghĩa vụ pháp lý mà pháp luật đã qui định. Khi thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình trong việc xác định cha, mẹ, 7 Nguyễn Thị Lan (2008), Luận án tiến sĩ “Xác định cha, mẹ, con trong Pháp luật Việt Nam”, tr.39. 12 con các chủ thể luôn phải hướng tới vì lợi ích chung của gia đình, đảm bảo việc xác định cha, mẹ, con theo đúng nghĩa của nó. 1.1.4. Sơ lƣợc về sự phát triển của phƣơng pháp hỗ trợ sinh sản  Trên thế giới Lần đầu tiên vào năm 1959, kỹ thuật thụ tinh nhân tạo giữa trứng và tinh trùng thỏ được thực hiện trong môi trường ống nghiệm, từ đó tới nay, các nhà khoa học không ngừng nghiên cứu tìm kiếm những phương pháp mới cho việc điều trị vô sinh ở người. IVF và ICSI là những kỹ thuật nhằm tăng tỷ lệ thụ tinh trong điều kiện hiếm muộn đã được báo cáo thành công trên thế giới từ những năm 1978 và 1992, cho tới nay đã có hơn một triệu em bé ra đời từ những kỹ thuật trên. Năm 1978, em bé đầu tiên từ thụ tinh trong ống nghiệm, Louis Brown ra đời đánh dấu bước đầu cho sự phát triển của thụ tinh trong ống nghiệm. Sau đó, hai trường hợp khác từ TTTON cũng đã được báo cáo tại Anh. Sau đó, chương trình này tại Anh bị gián đoạn trong 2 năm. Năm 1980, em bé TTTON thứ tư trên thế giwosi được sinh ra tại Úc. Trung tâm Monash ở Úc được ghi nhận là nơi thứ hai trên thế giới thực hiện thành công TTTON. Trung tâm này sau đó liên tục báo cáo các trường hợp sinh sau TTTON. Do trung tâm TTTON đầu tiền ở Anh tạm ngừng hoạt động sau 3 trường hợp sinh đầu tiên, người ta ghi nhận rằng 12 trong số 15 em bé TTTON đầu tiên trên thế giới được ra đời từ trung tâm Monash ở Úc. Năm 1981, em bé TTTON đầu tiên ở Mỹ ra đời. Đây cũng là trường hợp TTTON đầu tiên sử dụng phương pháp kích thích buồng trứng. Sau đó, trong những năm 80, kỹ thuật TTTON đã phát triển rất mạnh và lần lượt được báo cáo thành công tại nhiều nước trên thế giới, kể cả Châu Á. Trong đó, Singapore được ghi nhận là nơi thực hiện thành công TTTON 13 đầu tiên ở Châu Á vào năm 1983 bởi nhóm nghiên cứu của SC Ng và cộng sự. Năm 1984, kỹ thuật chuyển giao tử vào vòi trứng (GIFT) được báo cáo thành công tại Mỹ. Năm 1984, em bé đầu tiên ra đời từ trường hợp một phụ nữ không còn buồng trứng, thực hiện xin trứng TTTON tại Úc. Năm 1984, có báo cáo trường hợp có thai từ trứng người sau đông lạnh và rã đông tại Úc. Tuy nhiên, tỷ lệ thành công được báo cáo rất thấp. Năm 1988, trường hợp tiêm tinh trùng vào dưới màng trong suốt (SUZI) được báo cáo thành công lần đầu tiên tại Singapore. Năm 1989, kỹ thuật đục thủng màng trong suốt (PZD) để hỗ trợ thụ tinh được giới thiệu ở Mỹ bởi Cohen. Năm 1992, kỹ thuật tiêm tinh trùng vào bào tương trứng được báo cáo thành công lần đầu tiên tại Bỉ bởi Palemo và cộng sự. Năm 1994, trường hợp có thai đầu tiên từ trứng non trưởng thành trong ống nghiệm được báo cáo tại Úc. Năm 1994, các trường hợp hút tinh trùng từ mào tinh qua vi phẫu và tiêm tinh trùng vào bào tương trứng được giới thiệu. Năm 1995, kỹ thuật phân lập tinh trùng từ tinh hoàn ở những trường hợp giảm sinh tinh tại tinh hoàn và tiêm tinh trùng vào bào tương trứng được báo cáo thành công. Năm 1997, trường hợp có thai ở phụ nữ 63 tuổi với kỹ thuật xin trứng TTTON được báo cáo. Năm 1997, trường hợp có thai đầu tiên từ trứng trữ lạnh và rã đông của Mỹ được báo cáo 11 năm sau trường hợp đầu tiên trên thế giới được báo cáo.
- Xem thêm -