Tài liệu Tuổi thơ dữ dội - phùng quán

  • Số trang: 347 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 751 |
  • Lượt tải: 5
hoangdieu

Đã đăng 252 tài liệu

Mô tả:

Truyện đọc Tuổi thơ dữ dội Tác giả: Phùng Quán
TUỔI THƠ DỮ DỘI Thay lời tựa Phùng Quán (1932- 1995) Sinh ta ̣i Thừa Thiên - Huế . 13 tuổ i tham gia Vê ̣ quố c quân - chiế n sı ̃ Trinh sát Trung đoàn 101.(tiề n thân là Trung đoàn Trầ n Cao Vân) *** Cả cuô ̣c đời ông Là mô ̣t nỗi buồ n to lớn, dằ ng dă ̣c của mô ̣t tâm hồ n yêu nước, thương nòi, ngay thẳ ng, chân thâ ̣t mà phải chứng kiế n quá nhiề u bấ t công dố i trá: "Tôi muố n đúc thơ thành đạn Bắ n vào tim những kẻ làm càn Những người tiêu máu của dân Như tiêu giấ y bạc giả! Tôi đã đế n dự những phiên toà Họp suố t ngày luận bàn xử tội Những con chuột mặc quầ n áo bộ đội Đục cơm khoét áo chúng ta Ăn cắ p máu dân đổ i chác đồ ng hồ Kim phút kim giờ lép gầ y như bụng đói" "Yêu ai cứ bảo là yêu Ghét ai cứ bảo là ghét Dù ai ngon ngọt nuông chiề u Cũng không nói yêu thành ghét Dù ai cầ m dao doạ giế t Cũng không nói ghét thành yêu Tôi muố n làm nhà văn chân thật chân thật trọn đời Đường mật công danh không làm ngọt được lưỡi tôi Sét nổ trên đầ u không xô tôi ngã Bút giấ y tôi ai cướp giật đi Tôi sẽ dùng dao viế t văn lên đá" "Tôi có quyề n gı̀ đươc̣ no hơn nhân dân tôi mô ̣t miế ng ăn? Tôi có quyề n gı̀ lên xe xuố ng ngựa Khi gót chân nhân dân tôi nứt nẻ bu ̣i đường?" "Một niề m yêu tôi không đổ i thay Một niề m tin tôi không thay đổ i viế t trên giấ y có kẻ giòng Là nhà văn Tôi đã viế t suố t 30 năm là chiế n sı ̃ Tôi là xạ thủ cấ p kiê ̣n tướng trung đoàn Tôi có thể viế t như bắ n .... Không có gı̀ đe ̣p hơn Viế t ngay và viế t thẳ ng Là nhà văn Tôi yêu tha thiế t Sự ngay thẳ ng tột cùng Ngay thẳ ng thuỷ chung Của mỗi chữ viế t" "Có những phút ngã lòng Tôi vi ̣n câu thơ mà đứng dậy" "...Với mô ̣t Gavroche, Vitor Hugo đã viế t nên những trang bấ t hủ. Trẻ em của chúng ta đã anh duñ g, hồ n nhiên tham gia cuô ̣c đấ u tranh trường kỳ gian khổ cùng với cha, anh; không kém gı̀ những Gavroche trên chiế n luỹ cách ma ̣ng Pháp. Thế mà sách vở viế t về mă ̣t này còn quá ı́t. Nhà văn Viê ̣t Nam còn mắ t nơ ̣ các em rấ t nhiề u. Với TUỔI THƠ DỮ DỘI, Phùng Quán đã bắ t đầ u trả nơ ̣ mô ̣t cách chı́nh đáng. Sách dày 800 trang mà người đo ̣c không bao giờ muố n ngừng la ̣i, bi ̣lôi cuố n vı̀ những nhân vâ ̣t ngây thơ có, khôn ranh có, anh hùng có, vı̀ những sự viê ̣c khi thı̀ ly ky,̀ khi thı̀ hài hước, khi thı̀ gây xúc đô ̣ng đế n ứa nước mắ t... Tôi chı̉ mong làm sao cho tấ t cả các em thiế u nhi Viê ̣t Nam đươc̣ đo ̣c sách này" Nguyễn Khắ c Viê ̣n Phầ n Thứ Nhấ t "Trừ giă ̣c, ba tuổ i vẫn còn hiề m là muô ̣n" Cao Bá Quát 1 Mô ̣t tuầ n trước ngày Huế nổ súng kháng chiế n, dân trong thành phố đươc̣ lê ̣nh tản cư hế t về các vùng quê. Nhưng qua mấ y ngày đầ u đánh nhau, tin tức thắ ng lơị từ Mă ̣t trâ ̣n đưa về dồ n dâ ̣p. Tin thắ ng lơị mô ̣t đồ n mười, mười đồ n trăm, nên đồ ng bào chắ c mẩ m tu ̣i Tây sắ p đầ u hàng đế n nơi rồ i. Do đó, không ai bảo ai, mon men kéo dầ n về phı́a thành phố . Ho ̣ nóng lòng số t ruô ̣t đươc̣ mau mau trở về do ̣n de ̣p la ̣i nhà cửa, phố xá, trở về với công viê ̣c làm ăn thường ngày. Cuố i cùng ho ̣ tu ̣ tâ ̣p la ̣i đông đúc phı́a bên này cầ u Bao Vinh. Bên kia cầ u thuô ̣c khu vực mă ̣t trâ ̣n A, ai muố n sang phải có giấ y phép của Ban chı̉ huy Mă ̣t trâ ̣n cấ p. Như đã thành lê ̣, tờ mờ sáng là đồ ng bào túa hế t ra đường, kéo đế n đứng chen chúc ở đầ u cầ u, chờ nghe tin tức thắ ng lơị của Mă ̣t trâ ̣n đêm qua. Ho ̣ chen lấ n, ùn ùn mỗi lúc mô ̣t sát đế n chỗ bâ ̣c đá bước lên cầ u. Nế u không có anh Vê ̣ Quố c Quân cầ m ngang khẩ u súng trường dài như cây sào chăn viṭ đứng gác ngay trước mă ̣t, chắ c cả khố i người chen chúc này đã tràn qua bên kia cầ u như nước vỡ bờ. Đồ ng bào nhao nhao hỏi anh lı́nh gác: -Đêm qua quân ta mầ n ăn có khá không anh? -Nê ̣n tu ̣i Tây ở vi ̣trı́ mô mà súng, lựu đa ̣n nổ như rang bắ p cả đêm rứa? -Liê ̣u tu ̣i hắ n sắ p sửa "hô-lê-manh" chưa, cho bà con về do ̣n de ̣p nhà cửa, phố xá? Bi ̣bà con hỏi tố i tăm mă ̣t muĩ , anh lı́nh gác chı̉ còn biế t nhăn nhó đề nghi:̣ -Xin bà con đứng xê xê ra cho tôi mô ̣t chút! Đứng sát vô tui ri còn biế t gác xách làm răng? Sáng hôm đó, từ trong đám đông chen chúc ồ n ào ấ y, có thằ ng bé lơị du ̣ng đúng lúc anh lı́nh gác còn mải nhăn nhó đề nghi ̣ với đồ ng bào, luồ n ra sau lưng anh và cha ̣y tót sang bên kia cầ u. Anh chưa kip̣ quát go ̣i la ̣i, nó đã mấ t vào daỹ phố kê đầ u cầ u bên kia. Không thể bỏ trố ng chỗ gác để đuổ ii theo, anh chı̉ còn biế t dâ ̣m chân dâ ̣m cẳ ng, làu bàu bực tức: -Con cái nhà ai mà nghich ̣ hơn quı̉! Có mấ y đứa bán ke ̣o gừng, đâ ̣u phô ̣ng rang cuñ g lấ p lõm đinh ̣ bắ t chước chú bé vừa rồ i, nhưng anh lı́nh gác đã nhanh tay tóm cổ áo lôi la ̣i hế t. Mô ̣t thằ ng bán ke ̣o gừng, mắ t lác thiên lác đia,̣ trề môi nói với đứa ba ̣n vừa bi ̣tóm cổ lôi la ̣i: -Tu ̣i bay không bắ t chước nổ i thằ ng ni mô! Hắ n lanh hơn chuô ̣t nhắ t. Chơi trố n tı̀m, ù mo ̣i, thả đı̉a ba ba... với hắ n chı̉ có thua. Đừng hòng mà sờ đươc̣ vào ngừơi hắ n. -Răng mi biế t? -Tao chơi maĩ với hắ n còn la ̣ chi. -Hắ n khoe từ hôm nổ súng, hắ n đã tót đươc̣ qua khu vực Mă ̣t trâ ̣n ba, bố n lầ n.- Chú bé bán đâ ̣u phu ̣ng rang nói chen vào. Hắ n lo ̣t qua bên đó làm chi? -Coi chơi! -Hắ n có kể chuyê ̣n chi hay không? -Khố i! Nhưng thú nhấ t là sáng mô hắ n cuñ g gă ̣p mô ̣t toán Vê ̣ Quố c Đoàn mà chı̉ nhỏ bằ ng tu ̣i ta thôi, nhiề u đứa còn nhỏ hon. Toán ni cha ̣y do ̣c theo bờ sông, tâ ̣p quân sự mô ̣t hai, tâ ̣p ném lựu đa ̣n, bắ n súng...vui ghê lắ m. Hắ n đứng coi mà thèm rê ̣u cả nuớc miế ng! -Vê ̣ Quố c Đoàn mà chı̉ nhỏ bằ ng tu ̣i ta thı̀ đánh tây răng đươc̣ ? Hay là hắ n nói láo? -Răng không đánh đươc̣ ? - Thằ ng bán đâ ̣u phu ̣ng rang vênh mă ̣t lên nói. - Chánh phủ cứ thử lấ y tau vô Vê ̣ Quố c Đoàn coi, có chế t cha tu ̣i Tây không? Thằ ng bán ke ̣o gừng mắ t lác cười nga ̣o: -Lấ y mi vô Vê ̣ Quố c Đoàn thı̀ thà lấ y tau còn hơn! Tau chẳ ng cầ n súng đa ̣n gı̀ hế t - Nó rút trong túi quầ n ra mô ̣t cái súng cao su, kéo căng hai sơị chun. - Có cái ni, tau nhắ m trúng mắ t tu ̣i Tây, tu ̣ii Vêgiê* tau nẻ. Cha con hắ n tha hồ mà mù. ** Toán "Vê ̣ Quố c Đoàn con nı́t" lúc này đang nố i nhau thành hàng mô ̣t, rầ m râ ̣p lên phı́a cầ u Đông Ba cu.̃ Cha ̣y dẫn đầ u là anh Vê ̣ Quỗc Quân chı̉ huy. Anh tra ̣c hai ba, hai bố n tuổ i, dáng người tầ m thước, vai rô ̣ng ngực nở, tóc búi kiể u móng lừa, cổ đeo lủng lẳ ng chiế c còi ma ̣ kề n sáng loáng. Sáng hôm đó trời la ̣nh cắ t ruô ̣t, anh chı̉ mă ̣c đô ̣c chiế c may ô trắ ng và quầ n đùi xanh ố ng bó sát đùi. Còn toán trẻ ăn mă ̣c ta ̣p nham. Quá nửa mă ̣c áo quầ n Vê ̣ Quố c Đoàn sửa ngắ n la ̣i. Nhiề u đứa bơi trong những chiế c áo trấ n thủ rô ̣ng nhu áo thu ̣ng tế . Có đế n hơn chu ̣c đứa nai niṭ "xanh-tuya-rông" da, có khoá đồ ng to tướng và đeo cả bao đa ̣n. Có trời biế t đươc̣ trong những cái bao đa ̣n sứt se ̣o, méo mó ấ y, chúng nı́ch nhét những gı̀! Daỹ phố ven đường cửa đóng then cài kı́n mı́t. Đồ ng bào khu vực này đã tản cư hế t từ đêm đầ u kháng chiế n. Hàng chu ̣c con chó la ̣c mấ t chủ, ho ̣p thành đàn cha ̣y loăng quăng trên đường, tranh nhau ngửi bới các đố ng rác kiế m ăn. Con nào con ấ y hai hông lép ke ̣p, xương sườn nhô cao như vừa nuố t hàng chu ̣c chiế c ca ̣p rổ vào bu ̣ng. Khi toán trẻ rầ m râ ̣p cha ̣y qua, lũ chó sơ ̣ haĩ , tán toa ̣n. Chúng chuồ n hế t vào các hẻm phố , chõ mõm ra sủa váng. Bo ̣n trẻ dâ ̣m chân, vỗ đùi, doa ̣ la ̣i lũ chó. Con đường ồ n ào hẳ n lên trong chố c lát. Lên đế n cầ u Đông Ba cu,̃ anh chı̉ huy thổ i mô ̣t hồ i còi dài lảnh lói. Toán trẻ dừng la ̣i. Nhiề u đứa nghich ̣ ngơm ̣ vờ mấ t đà đâm chúi vào lưng đứa cha ̣y trước... -Tâ ̣p hơp̣ ba hàng do ̣c! - Anh chı̉ huy quay la ̣i dõng da ̣c hô. Toán trẻ lâ ̣p tức trở la ̣i trâ ̣t tự. Loáng mô ̣t cái chúng đã sắ p thành đô ̣i hı̀nh ba hàng do ̣c, với tư thế rấ t nghiêm chı̉nh. -Điể m số ! Đáp la ̣i tiế ng hô anh chı̉ huy, những đứa dừng ở hàng do ̣c bên trái, nố i tiế p nhau đế m to như hét : Mô ̣t! Hai! Ba! Bố n! năm! Sáu! Bảy! Tám! Chı́n! Mười!...Hế t. -Ơ...ơ...Da ̣ chưa hế t...Mười mô ̣t! - Mô ̣t đứa đứng lẻ ra mô ̣t mı̀nh ở cuố i đô ̣i cuố ng quýt kêu toáng lên. Báp cáp anh, em bi ̣lẻ hàng a ̣! _Lẻ là thế nào? - Anh chı̉ huy hỏi vă ̣n la ̣i, như hoàn toàn không tin cái chuyê ̣n vô lý đó. - Toàn đô ̣i chúng ta có ba mươi em, tâ ̣p hơp̣ thành mười hàng ba, làm sao la ̣i lẻ đươc̣ . -Da ̣ rứa mà em bi ̣ lẻ thiê ̣t a ̣. - Thằ ng bi ̣ lẻ hàng nhớn nhác nhı̀n ngươc̣ nhı̀n xuôi, nhăn nhó, bố i rố i trả lời. -Các em kiể m tra la ̣i xem có hàng nào đứng hai không? - Anh chı̉ huy như vẫn tin chắ c rằ ng đây chı̉ là trò nghich ̣ ngơm ̣ của bo ̣n trẻ mà thôi. Nhưng cả đô ̣i sau khi nhố n nháo kiể m tra hàng ngu,̃ đồ ng thanh trả lời: -Báo cáo anh, hàng mô cuñ g đứng đủ ba cả a ̣! Anh chı̉ huy rời chỗ đứng, đi do ̣c xuố ng phı́a dưới, đưa mắ t kiể m tra từng hàng mô ̣t, miê ̣ng lẩ m bẩ m: -Quan số dô ̣i đang ba mươi bỗng hoá ra băm mố t là nghıã lý gı̀? Nhưng chı́nh anh cuñ g đam ngơ ngác. Đứng là hàng nào cuñ g đứng đủ ba và cuố i đô ̣i vẫn lẻ ra mô ̣t đứa. Anh liề n đi ngươc̣ trở lên, soát kỹ la ̣i lầ n nữa. Kế t quả anh lôi đươc̣ mô ̣t thằ ng la ̣ hoắ c, không biế t từ đâu chui ra đứng lo ̣t vào giữa đô ̣i. Cả đô ̣i trơṇ tròn mắ t kêu lên: Ủa! Hai đứa đứng cùng hàng với thằ ng bé la ̣ hoắ c này, há hố c mồ m vı̀ quá sửng số t: -Uơ trời! Rứa mà từ naỹ tới chừ tố cứ tưởng hắ n là thằ ng Hoà-đen! Nước da hắ n cuñ g đen thui có khác chi anh Hoà-đen nhà mı̀nh mô các câ ̣u! Cái đứa có tên là Hoà-đen đứng cách dố hai hàng, nghe vâ ̣y liề n cau mă ̣t , nói với lên: -Lầ m, lầ m cái chi la ̣ rứa? Tớ đen nhưng chı̉ đen vừa vừa!... Mô ̣t đứa đứng bên trái vẻ mă ̣t liế n láu, đưa tay vuố t vuố t ngực Hoà-đen ngoác miê ̣ng ra cười: -Đưa ta vuố t bớt cu ̣c tự ái xuỗng cho. Hề , hề , hề ...đen vừa vừa hay đen thu ithı̀ cuñ g là ho ̣ "cô ̣t nhà cháy" cả thôi mà. Thằ ng bé la ̣ hoắ c chui bừa vào hàng ngũ đô ̣i, chı́nh là cái thằ ng luồ n sau lưng anh lı́nh gác, tót qua cầ u Bao Vinh lúc naỹ . Nó cuñ g tra ̣c tuổ i Hoà-đen, vóc dáng cuñ g sàn sàn, nhưng nước da, của đáng tô ̣i, có đen hơn tý chút, Hoà-đen tự ái kể cuñ g phải. Cách ăn mă ̣c nó cuñ g kém xa Hoà-đen. Hoà-đen diê ̣n quân phu ̣c với áo trấ n thủ rô ̣ng như áo tế , còn thằ ng này đánh đô ̣c cái áo cô ̣c nâu ngắ n hở cả rố n với cái quầ n đùi xanh ba ̣c phế ch, đı́t vá hai miế ng to tướng. Anh chı̉ huy nắ m chă ̣t cánh tay nó kéo la ̣i sát trước mă ̣t, hỏi to gầ n như quát: -Em ở đâu? Tên là chi? Sao dám cả gan chui bừa vào hàng ngũ Vê ̣ Quố c Đoàn? Thằ ng bé sơ ̣ haĩ cúi mă ̣t nhı̀n xuố ng đường, bàn chân di di mô ̣t hòn đấ t, trả lời lý nhı́ trong cổ ho ̣ng, chẳ ng ai nghe đươc̣ gı̀. Anh chı̉ huy số t ruô ̣t không muố n mấ t thı̀ giờ thêm, bỏ tay nó ra, nghiêm mă ̣t nói: -Em phải ra ngay khỏi khu vực này. Đây là khu vực Mă ̣t trâ ̣n em nhớ chưa? Anh quay la ̣i nói với cả đô ̣i: -Các em thâ ̣t lơ là, vô ý thức. Có mô ̣t kẻ la ̣ mă ̣t chui vào hàng ngũ mà chẳ ng hay biế t gı̀ hế t! Cả đô ̣i thı̀ thào hỏi nhau: -Không biế t hắ n lo ̣t vô giữa đô ̣i mı̀nh lúc mô mà tài rứa hè? -Chắ c cái lúc tu ̣i mı̀nh còn mải trêu cho ̣c lũ chó. -Thằ ng ấ y chui cổ ng ra ̣p hát ra ̣p xiế c chắ c bơm ̣ phải biế t! -Tớ cho hắ n chơi cú ấ y đươc̣ . Tớ là tớ phu ̣c đó! - Cái đứa có bô ̣ da ̣ng liế n láu vừa trêu cho ̣c Hoà-đen lúc naỹ , vừa nói vừa gâ ̣t gâ ̣t đầ u. 2 Anh chı̉ huy thổ i mô ̣t hồ i còi dài, cắ t đứt tiế ng thı̀ thào bàn tán. Anh đứng nghiêm, nói: -Anh báo trước để các em biế t, khoa mu ̣c tâ ̣p hôm nay hơi khó, đòi hỏi các em phải gan da ̣, bı̀nh tıñ h. Anh cao gio ̣ng hỏi to. - Trong đô ̣i ta có em nào chưa biế t bơi, đưa tay lên anh xem? Không mô ̣t đứa nào giơ tay. Trẻ con sinh ra và lớn lên bên bờ sông Hương, không biế t bơi lă ̣n là chuyê ̣n hiế m. -Tố t lắ m. - Anh gâ ̣t đầ u. - Khoa mu ̣c tâ ̣p hôm nay là nhảy từ trên thành cầ u xuố ng sông. - Anh đưa tay chı̉ lên cái thành cầ u sắ t sơn đen, ngay phı́a trên đầ u bo ̣n trẻ. Cả đô ̣i nhı̀n theo tay anh chı̉. Tấ t cả cùng ru ̣t vai, lắ c đầ u lè lưỡi: -Đô ̣i trưởng chơi cú khoa mu ̣c ni coi bô ̣ gay go đây! -Cao đế n ba mét chứ không ı́t! -Ba mét răng đươc̣ ! Xoàng xoàng cuñ g phải năm mét! Bo ̣n trẻ nhớn nhác hế t nhı̀n xuố ng sông la ̣i nhı̀n lên thành cầ u, ước lươṇ g chiề u cao sắ p phải nhảy. Cả đô ̣i nhảy qua các bâ ̣c đá xây, cha ̣y lên cầ u. Vẫn không quên nghich ̣ ngơm ̣ , chúng dẫm chân thâ ̣t ma ̣nh, làm cho ván cầ u kêu rầ m rầ m. Mưa phùn đã ta ̣nh, nhưng gió la ̣nh vẫn thổ i từng cơn không ngớt. Bo ̣n trẻ cởi áo quầ n vắ t lên thành cầ u. Tấ t cả rét run, nổ i hế t da gà. Chúng đứng nép sát vào nhau, miê ̣ng suýt xoa như ăn ớt, hai tay vòng lên ôm cổ , lưng cong la ̣i như lưng tôm. Đô ̣i trưởng troà đứng lên cái cô ̣t bê tông giữa cầ u, quay la ̣i nhı̀n cả dô ̣i, nghiêm mă ̣t nói: -Tấ t cả các em đứng thẳ ng lên! Bỏ hai tay ra khỏi cổ . Hiên ngang lên anh xem nào? Đàng hoàng là những Vê ̣ Quố c Quân sắ p ra trâ ̣n giế t giă ̣c cứu nước mà sơ ̣ gió, sơ ̣ la ̣nh à! Thế thı̀ trước bom đa ̣n như mưa của giă ̣c, các em sẽ còn sơ ̣ đế n mức nào? Các em có muố n mang tiế ng là những chiế n sı ̃ hèn nhát không? -Không a ̣! Không a ̣! - Cả đô ̣i nhao nhao trả lời. Tấ t cả lâ ̣p tức đứng thẳ ng người, miê ̣ng thôi xı́t xoa. Có đứa còn làm bô ̣ hiên ngang, ngực ưỡn ra, bu ̣ng thót la ̣i, tay khuỳnh khuỳnh chố ng na ̣nh. Nhı̀n bô ̣ điê ̣u chúng, anh chı̉ huy mă ̣t đang nghiêm thế mà phải bâ ̣t phı̀ cười. Anh rấ t hiể u, đố i với các chiế n sı ̃ nhỏ tuổ i của mı̀nh, không có lời đô ̣ng viên nào hiê ̣u quả bằ ng cha ̣m đế n lòng tự tro ̣ng. Anh nói tiế p: - Khoa mu ̣c hôm nay tuy khó nhưng các em phải gắ ng tâ ̣p cho đươc̣ . Trong hoàn cảnh điạ hı̀nh chiế n đấ u của thành phố Huế chúng ta, rấ t có thể các em sẽ gă ̣p trường hơp̣ phải nhảy từ những vi ̣ trı́ rấ t cao xuố ng sông. Do đó, chúng ta cầ n phải tâ ̣p trước cho quen. Các em chú y,́ xem anh nhảy thi ̣ pha ̣m rồ i các em tiế p tu ̣c nhảy theo sau. Anh quay mă ̣t ra sông, đứng thẳ ng tắ p trên cô ̣t tru ̣ như pho tươṇ g trên bê ̣, hai cánh tay đưa thẳ ng trước mă ̣t, đôi cẳ ng chân va ̣m vỡ săn chắ c những bắ p thit, khẽ nhún nhún rấ t dẻo. Anh tung người lên cao. Thân hı̀nh anh như mô ̣t muĩ tên bay chênh chế ch xuố ng sông, cắ p phâ ̣p vào làn nước xanh ngăn ngắ t, lăn tăn gơṇ sóng. Cả đô ̣i chồ m hế t lên thành cầ u nhı̀n theo. Chúng chă ̣c chă ̣c lưỡi trầ m trồ : -Đô ̣i trưởng "lông-giông" * tuyê ̣t đe ̣p bay hè! -Còn phải nói trước đây anh từng làm "săm-pi-ông" * bơi của Huế mı̀nh mà! Dưới sông, đô ̣i trưởng đã trồ i đầ u khỏi mă ̣t nước. Anh đưa tay vuố t vuố t mă ̣t, nhı̀n lên cầ u giu ̣c: -Nào các em nhảy đi! Em nào bi ̣chuô ̣t rút đã có anh cứu. Bo ̣n trẻ đứa no ̣ đùn đứa kia: -Câ ̣u nhảy trước đi! -Thı̀ câ ̣u nhảy trước đi! -Thành cầ u châ ̣t ri đứng nhảy mô ̣t lầ n răng đươc̣ ! Nhưng rồ i chẳ ng đứa nào dám nhảy trước. Mấ y đứa trèo lên thành cầ u la ̣i tu ̣t xuố ng, lè lưỡi: -Ngơp̣ quá! Cứ như là đứng trên nóc lầ u chơ ̣ Đông Ba mà nhảy xuố ng ấ y! -Đô ̣i trưởng bày ra chi ra cái khoa mu ̣c gay go ri không biế t! -Xê ra, xê ra! - Cái thằ ng có bô ̣ mă ̣t liế n láu ban naỹ trêu cho ̣c Hoà-đen đưa tay ga ̣t các ba ̣n ra hai bên, làm điê ̣u bô ̣ hăng hái trèo lên thành cầ u. - Không câ ̣u mô dám nhảy thı̀ để tớ nhảy trước cho coi, rồ i gắ ng mà bắ t chước nghe! Khó cóc chi mà cứ kêu là khó! -A, a, anh Tư-dát la ̣i dám xung phong nhảy trước! Chuyế n ni e trời sâ ̣p cái rầ m mấ t thôi. - Cả đô ̣i reo ầ m lên. -Anh Tư-dát chuyế n ni nhảy đươc̣ , nhấ t đinh ̣ tu ̣i mı̀nh phải đổ i tên là Tư-gan. -Nhưng gan chi mới đươc̣ chứ? -Gan thỏ! Mă ̣c cho các ba ̣n trêu cho ̣c, Tư-dát mă ̣t vẫn phớt tı̉nh. nó đã đứng thẳ ng lên đươc̣ trên cái tru ̣ đô ̣i trưởng vừa đứng, hai đầ u gố i va nhau lâ ̣p câ ̣p. Nó nói với các ba ̣n, đầ u không ngoái la ̣i: -Anh em mở to mắ t mà coi tài laõ gia! Tư-dát làm điê ̣u bô ̣ in hê ̣t đô ̣i trưởng. Hai tay cuñ g đưa thẳ ng ra đằ ng trước, bô ̣ dò như hai ố ng sâ ̣y cuñ g nhún nhún khá dẻo. Nhưng đô ̣i trưởng chı̉ nhún vài cái, còn nó thı̀ nhún liề n tù tı̀ hàng chu ̣c cái, làm các ba ̣n nhı̀n theo hoa cả mắ t. Tư-dát bấ t thı̀nh lı̀nh hô to. -Hai...ba! Này! Nó hô dõng da ̣c đế n nỗi làm cho cả đô ̣i tưởng là nó đang lao xuố ng sông. Nhưng bấ t ngờ nó ngồ i thu ̣p xuố ng cô ̣t cầ u, nghe ̣o đầ u, méo mồ m, trơṇ mă ̣t làm trò hề . Cả đô ̣i bi ̣ mắ c lỡm ôm bu ̣ng cười bò. Hı̀nh như cả đô ̣i đã quá quen với những trò đùa của Tư-dát. Đô ̣i trưởng cha ̣y lên cầ u, hỏi to: -Em nào dám xung phong nhảy trước làm gương cho cả đô ̣i anh xem nào? Cả đô ̣i thin thı́t đưa mắ t nhı̀n nhau. Cái vinh dự "nhảy trước làm gương cho cả đô ̣i" xem ra đứa nào cuñ g thèm. Nhưng cứ nhı̀n từ thành cầ u xuố ng sông, că ̣p dò chúng đã bủn rủn. Đô ̣i trưởng gă ̣ng hỏi: -Không em nào dám nhảy à? -Da ̣ em! Em xin nhảy! Cả đô ̣i quay la ̣i. Thâ ̣t không ngờ. "Em xin nhảy" la ̣i chı́nh là thằ ng bé la ̣ hoắ c chui bừa vào hàng ngũ đô ̣i lúc naỹ . Naỹ giờ nó vẫn chưa chiụ đi mà lén trèo lên cầ u, đứng co ro ở lề cầ u bên kia, tò mò theo dõi buổ i tâ ̣p. Với vẻ sơ ̣ sê ̣t, lo lắ ng, vừa nói nó vừa hấ p tấ p bước sang lề cầ u bên nay. Không đơị đô ̣i trưởng có đồ ng ý hay không, nó bı́u tay trèo phắ t lên thành cầ u. -Ai mươṇ mà cuñ g làm tra ̣ng!... -Tau đó dám nhảy! -Chắ c la ̣i nhảy kiể u Tư-dát chớ chi! Như không thèm để ý đế n tiế ng xı̀ xào khı́ch bác của cả đô ̣i, nó đứng thẳ ng trên thành cầ u, quay la ̣i nói với đô ̣i trưởng, gio ̣ng khẩ n khoản: -Em mà nhảy đươc̣ , anh cho em vô đô ̣i với anh hı̉! Nghe gio ̣ng nói và nhı̀n vẻ mă ̣t nó, cả đô ̣i liề n hiể u ngay nó sẽ nhảy thâ ̣t! Chúng bỗng thấ y xấ u hỏ và tự ái ghê gớm. Để cho mô ̣t thằ ng không biế t từ xó xı̉nh nào chui ra, đòi nhảy trước làm gương thı̀ thâ ̣t xấ u hổ cho cả đô ̣i! Còn thằ ng bé không kip̣ biế t đô ̣i trưởng có ưng thuâ ̣n hay không, quay mă ̣t luôn ra sông, nhún khẽ hai chân mô ̣t cái, và bay thẳ ng xuố n sông. Đô ̣i trưởng buô ̣t miê ̣ng khen: -CHú này nhảy khá lắ m! -Ui trời! - Nhiề u tiế ng kêu sửng số t. - Nó nhảy mà vẫn để nguyên cả quầ n áo tề ! Mă ̣t sông xanh biế c. Lăn tăn sóng, đón lấ y nó, nhe ̣ nhàng, thân thuô ̣c, chứ không ầ m ı ̃ như đón những anh mới tâ ̣p nhảy. Thân hı̀nh nó uố n cong, luồ n sâu xuố ng nuwóc và nổ i lên rấ t nhanh. Nó lắ c lắ c đầ u giũ nước, khoắ t tay bơi lươṇ vòng, ngửa mă ̣t nhı̀n lên cầ u và bấ t ngờ toét miê ̣ng cười. Cả đô ̣i ức quá, đau giẫy lên như bấ t thı̀nh lı̀nh bi ̣ai quấ t roi mây vào mông. Thế là quên hế t sơ ̣ haĩ và chẳ ng cầ n ai du ̣c, chúng ào ào trèo lên thành cầ u thi nhau hét to: -Hai..ba...này! - Rồ i lao ầ m ầ m xuố ng sông. Trên cầ u lúc này chı̉ còn trơ la ̣i mô ̣t mı̀nh Tư-dát. Vẻ liế n láu đã biế n đi đâu hế t. Nó hế t nhı̀n xuố ng sông la ̣i nhı̀n lên thành cầ u, điê ̣u bô ̣ luố ng cuố ng như gà mắ c tóc. Đô ̣i trưởng nhı̀n nó mı̉m cười, nhe ̣ nhàng hỏi: -Thế nào? CHẳ ng lẽ em đinh ̣ đeo maĩ cái tên Tư-dát sao? Tư-dát vu ̣t đứng thẳ ng người, nhı̀n đô ̣i trưởng nói to: -Da ̣ không! Lầ n này em nhấ t đinh ̣ đổ i đươc̣ cái tên Tư-gan-cóc-tı́a! Rồ i nó trèo phắ t lên thanh cầ u. Và chẳ ng cầ n nhún nhiế c gı̀ hế t, nó nhắ m mắ t nhắ m muĩ , nhảy bừa xuố ng sông. Bo ̣n trẻ đang bơi lô ̣i ı̀ oa ̣p, hò nhau tránh da ̣t ra hai bên để Tư-dát khỏi nhảy trúng lên đầ u. Chúng reo vang cả mă ̣t sông: -A...a...Anh Tư-dát nhảy dù! Anh Tư-dát nhảy dù! Tư-dát nhảy không chúc đầ u mà hai chân xuố ng trước. Nó rơi đánh ùm như quẳ ng xuố ng sông cả hòn đá tảng. Nước vo ̣t lên đế n gầ n thành cầ u. Nó chı̀m nghı̉m khá lâu mới thấ y nổ i lên. Các ba ̣n bơi xúm la ̣i quanh nó, mừng rỡ nói: -Ui chao! Câ ̣u làm tu ̣i tớ hế t cả hồ n...Tưởng câ ̣u đứt hơi ở luôn dưới đó. Tư-dát thở lấ y thở để , kha ̣c kha ̣c nước, hổ n hể n nói: -Vừa lă ̣n xuố n đáy sông tớ gă ̣p ngay mô ̣t anh cá gáy to bằ ng hai bàn tay xoè. Anh ta lươṇ qua trước mă ̣t tớ, quyê ̣t cả đuôi vô trán. Tớ rươṭ theo chu ̣p luôn. Chu ̣p năm sáu cú liề n, mô ̣t cú trúng đuôi, mô ̣t cú trúng vây, hai cú trúng đầ u! Rứa mà anh ta vùng thoát đươc̣ hế t! Tiế c quá, không thı̀ trưa ni đô ̣i ta đươc̣ bữa cháo cá lu bù. Nhiề u đứa bi ̣să ̣c nước phı̀ cười. 3 Đô ̣i trưởng thổ i còi báo xong buổ i tâ ̣p. Cả đô ̣i bơi vào bờ, rầ m râ ̣p cha ̣y lên cầ u, vơ vô ̣i quầ n áo mă ̣c vào người. Lúc này tấ t cả mới thấ m la ̣nh. Đứa nào đứa nấ y run cầ m câ ̣p. Chúng nghiêng đầ u nhảy cho nước trong tai chảy ra. Ván cầ u kêu rầ m rầ m. Đô ̣i trưởng hô đô ̣i tâ ̣p hơp̣ ngay trên cầ u, nhâ ̣n xét buổ i tâ ̣p. Riêng thằ ng bé la ̣ hoắ c chui bừa vào hàng ngũ đô ̣i, mô ̣t mı̀nh đứng nép vào lề cầ u bên kia. Nó cởi quầ n áo ướt suñ g, vắ t khô nước rôi giũ phơi lên thành cầ u. Đô ̣i trưởng hỏi: -Em ban naỹ đâu rồ i? -Da ̣, em đây a. - Nó cầ m cái quầ n cô ̣c đang vắ t dở hấ p tấ p cha ̣y sang, đứng khép nép trước mă ̣t đô ̣i trưởng. Cả đô ̣i trố mắ t nhnf nó, phá lên cười. Nhiề u tiế ng xı̀ xào: -Câ ̣u ni vô phép quá! Ai la ̣i đi ở lỗ ở truồ ng mà nói chuyê ̣n với cấ p chı̉ huy! Lúc này nó mới chơṭ nhớ ra. Nó giũ giũ cái quầ n ướt xỏ chân vào. Nhưng vı̀ vô ̣i và cuố ng, chú xỏ hai chân vào mô ̣t ố ng quầ n, và ngã chổ ng kề nh xuố ng ván cầ u. Đô ̣i trưởng cuñ g phải phı̀ cười, cúi xuố ng đỡ nó dâ ̣y, ôn tồ n nói: -Không sao, cứ ở truồ ng thế cuñ g đươc̣ . Đừng mă ̣c quầ n áo ướt mà la ̣nh. Anh quay sang hỏi cả đô ̣i: -Có em nào mă ̣c hai áo hai quầ n, cởi cho em này mươṇ bớt mô ̣t. Lâ ̣p tức có hơn chu ̣c em cởi áo, quầ n cha ̣y la ̣i dúi vào tay nó. Nó đứng sững, đưa cả hai tay ôm đầ y mô ̣t ôm áo quầ n, mă ̣t ngẩ n tò te. Tư-dát nhanh nhe ̣n bước ra khỏi hàng, đế n ôm đỡ quầ n áo cho nó, vừa cười vừa nói: -Để laõ gia giúp cho mô ̣t tay, chứ coi bô ̣ da ̣ng chú mi chư quen diê ̣n loa ̣i "com-lê" hảo ha ̣ng ni mô. Tư-dát vắ t cả đố ng áo quầ n lên thành cầ u: Cầ m từng chiế c mô ̣t ướm thử vào người thằ ng bé. Chiế c nào coi bô ̣ không vừa, Tư-dát vo viên ném trả la ̣i đứa cho mươṇ . Cho ̣n hế t cả ôm mới đươc̣ hai cái áo và mô ̣t cái quầ n ta ̣m vừa người chú. Tư-dát nói, gio ̣ng anh na ̣t yêu em: -Mă ̣c ngay bô ̣ "com-lê" ni vô không thı̀ la ̣nh sưng phổ i chế t bây giờ. Ai bảo nghich ̣ cho lắ m! Tư-dát vừa giúp nó mă ̣c áo quầ n vừa méo mồ m trơṇ mắ t làm trò hề , cho ̣c cười các ba ̣n. Khi áo quầ n coi bô ̣ đã tươm tấ t, đô ̣i trưởng hỏi nó: -Em tên là gı̀? -Da ̣, em tên Mừng. -Em mấ y tuổ i? -Da ̣, mười hai. -Nhà em ở mô? -Da ̣, ở dưới Bao Vinh tê... -Rứa cha me ̣ em làm nghề chi? Mừng ngắ c ngư mô ̣t ty,́ rồ i lý nhı́ trả lời: -Da ̣...em không có cha me ̣... Đô ̣i trưởng chăm chú nhı̀n em, nga ̣c nhiên hỏi. -Không có cha me ̣ thı̀ em ở với ai? Mừng cúi mă ̣t như cố tránh cái nhı̀n của anh, gio ̣ng ngâ ̣p ngừng: -Da ̣... em đi ở giữ em,... -Chủ nhà hay đánh chửi em lắ m phải không? -Da ̣... -Thế em có biế t đô ̣i này làm công viê ̣c chi không mà xin nhâ ̣p? Mừng ngây người nhı̀n anh. -Da ̣...da ̣...làm...làm...- Chú đưa mắ t nhı̀n cả đô ̣i, như muố n nói: "Các anh bày giúp cho tui với" Nhiề u em bỗng thấ y thương ha ̣i Mừng, thı̀ thào nhắ c: -Làm trinh sát...Làm trinh sát... Đô ̣i trưởng đưa tay ra hiê ̣u không đươc̣ nhắ c. Như mở cờ trong bu ̣ng, Mừng vô ̣i vã đáp: -Da ̣, làm khinh sát! -Làm chi? -Da ̣ làm khinh sát a ̣. Trong hàng có tiế ng càu nhàu: -Nhắ c mô ̣t đàng quàng mô ̣t nẻo. Làm khinh sát là làm cái cóc khô chi? Trên moi đô ̣i trưởng thoáng nu ̣ cười. Anh nói: -Thôi đươc̣ . Nế u quả đúng là em không còn cha me ̣ nữa, thı̀ anh đồ ng ý cho em gia nhâ ̣p đô ̣i. Đô ̣i chúng ta không phải làm khinh sát, mà trinh sát. Đô ̣i Thiế u niên trinh sát Trung đoàn Trầ n Cao Vân. Công viê ̣c của người đô ̣i viên trinh sát, sau này em sẽ đươc̣ ho ̣c. Có điề u chắ c chắ n nhấ t là nay mai đô ̣i chúng ta sẽ đươc̣ ra Mă ̣t trâ ̣n cùng với các anh lớn, đánh Tây. Em có thı́ch đánh Tây không? Mừng mắ t sáng lên, hăm hở đáp: -Da ̣ thı́ch lắ m! -Ta ̣i sao thı́ch? câu hỏi cắ c cớ này mới càng khó trả lời. Mừng ngâ ̣p ngừng ấ p úng maĩ . Rồ i bấ t ngờ, chú ngẩ ng nhı̀n đô ̣i trưởng trả lời khá rành ro ̣t: -Da ̣...da ̣...vı̀ tu ̣i Tây hay đá đı́t người mı̀nh. Cả đô ̣i trơṇ tròn mắ t nhı̀n nó, cứ ngờ là nó nói giỡn. Nhiề u em đỏ bừng mă ̣t vı̀ cố nhiṇ cười. Đô ̣i trưởng cuñ g cố nhiṇ cười, hỏi: -Thế em đã trông thấ y Tây đá đı́t ai bao giờ chưa? -Da ̣ có chớ! ở xóm em có bác Húng là cha câ ̣u Ngò chơi thân với em. Bác ấ y làm ngề kéo xe. Mô ̣t bữa, có thằ ng Tây râu ria xồ m xoàm, to chı̀nh inh như con bò, thuê xe bác ấ y từ ga lớn đế n cầ u An Cựu mà chẳ ng trả đươc̣ cho bác ấ y mô ̣t xu. - Nét mă ̣t Mừng lô ̣ vẻ tức tỗi - Đã rứa hắ n la ̣i còn đá giày vô đı́t bác ấ y, chửi "cô-soong, cô-soong"* bác ấ y ngã dúi, va đầ u vô cô ̣t điê ̣n, loã máu. Bác ấ y phải nằ m liê ̣t giường, không đi kéo xe đươc̣ . Rứa là cả nhà câ ̣u Ngò bi ̣đói... Đô ̣i trưởng quay sang hỏi cả đô ̣i: -Theo các em, Mừng trả lời đúng hay sai? -Da ̣, sai, sai! -Sai toét! -Em nào trả lời đúng, thử nói anh nghe xem nào? Mô ̣t chú đứng ở hàng thứ hai, giơ tay rồ i đứng nghiêm, trả lời như đo ̣c bài ho ̣c thuô ̣c lòng: -Em đánh Tây vı̀ chúng là bo ̣n thực dân cướp nước. Hơn tám mươi năm chúng đã đô hô ̣ nước ta, gây bao cảnh lầ m thanh đói khổ ... Đô ̣i trưởng ngắ t lời... -Em đinh ̣ đo ̣c hế t cả bài ho ̣c chı́nh tri ̣ vừa ho ̣c đêm qua có phải không? Theo anh, emMừng trả lời không những không sai mà còn rấ t hay! Tu ̣i Tây là mô ̣t tu ̣i hế t sức tàn ác và láo xươc̣ . Đã đi xe quyṭ la ̣i còn đá đı́t cả người kéo xe! Các em phải biế t lấ y đó làm điề u căm tức để nay mai ra trâ ̣n càng thêm duñ g cảm, hăng hái cùng với các anh nê ̣n chúng thâ ̣t đı́ch đáng để trả thù cho bác Húng và còn biế t bao nhiêu đồ ng bào ta bi ̣ chúng ức hiế p. Chúng ta nhấ t đinh ̣ phải tố ng cổ hế t chúng nó về nước, để người Viê ̣t Nam ta không còn bi ̣chúng hành ha ̣ nữa. Mừng mở to mắ t nhı̀n đô ̣i trưởng có vẻ như chưa dám tin là anh khen minh thâ ̣t. Còn cả đô ̣i, sau khi nghe đô ̣i trưởng nói rõ thêm ý nghıã câu trả lời của Mừng, đề u cảm thấ y tức tu ̣i Tây thực dân ứa máu! -Cố tổ chúng nó chứ! - Nhiề u em thầ m rủa. - Đã đi xe quyṭ không biế t nhu ̣c la ̣i còn chửi người ta "côsoong" với đá đı́t người ta làm loã đầ u chảy máu! Đô ̣i trưởng hỏi Mừng: -Thế em có thể làm đươc̣ gı̀ để đánh Tây? -Da ̣, bơi a ̣. - Mừng hăm hở trả lời. -Tố t lắ m, tài bơi lă ̣n của em thı̀ anh và các ba ̣n đã đươc̣ trông thấ y rồ i đấ y. Ngoài bơi ra em còn biế t làm gı̀ nữa? -Da ̣ trèo cây a ̣! Cây cao mấ y em cuñ g trèo đươc̣ ! -Rấ t tố t, trèo leo là mô ̣t môn rấ t cầ n cho người chiế n sı ̃ trinh sát. -Da ̣ nấ u cơm a ̣! -Nấ u cơm cuñ g rấ t cầ n. Mỗi người chiế n sı ̃ đề u phải biế t tự nấ u lấ y ăn lúc cầ n thiế t... -Da ̣..da ̣ em còn biế t bồ ng em a ̣... -Hơ hơ hơ... - Tiế ng Tư-dát cười to. - Hắ n bồ ng em giỏi rứa, nay mai ra trâ ̣n hễ bắ t đươc̣ thằ ng tù binh mô là giao ngay cho hắ n bồ ng về nô ̣p cấ p chı̉ huy! Mừng tưởng Tư-dát nói thâ ̣t, lo lắ ng nói với đô ̣i trưởng: -Nhưng thằ ng Tây to rứa em sơ ̣ bồ ng không nổ i... -To cuñ g phải bồ ng! To cuñ g phải bồ ng! Ai khiế n câ ̣u khai là biế t bồ ng em làm chi! - Cả đô ̣i cười ngấ t, nhao nhao hét to trêu Mừng. Đô ̣i trưởng xua xua tay, mă ̣t nghiêm la ̣i nói: -Các em không nên cười. Người chiế n sı ̃ trinh sát cầ n phải biế t bồ ng em và làm bấ t cứ viê ̣c gı̀ để giúp đỡ nhân dân. Mừng đươc̣ đô ̣i trưởng khen, đã trở nên hoa ̣t bát ma ̣nh da ̣n hơn. Nó nhăn nhăn trán, cố nhớ xem mı̀nh còn có thể làm đươc̣ gı̀ nữa. Nó mang máng đoán rằ ng, nế u mı̀nh càng làm đươc̣ nhiề u viê ̣c thı̀ cấ p chı̉ huy càng dễ cho nhâ ̣p đô ̣i. -Hế t rồ i phải không? - Đô ̣i trưởng đă ̣t tay lên đầ u Mừng mı̉m cười hỏi. -Da ̣...da ̣ còn... -Còn thı̀ kể đi! -Da ̣, cho ̣i dế a ̣. Cả đô ̣i lầ n này phải bò lăn ra ván cầ u mà cười. Tư-dát gò lưng ôm bu ̣ng cười ngắ t ngắ t không thành tiế n, chảy cả nước mắ t nước muĩ . Nó nói đứt quañ g qua tiế ng cười: -Ối, ố i, ố i...hắ n làm tớ đế n đứt ruô ̣t mà chế t mấ t thôi các câ ̣u ơi! Ối, ố i, ố i... Đô ̣i trưởng cuñ g cười ngấ t, xoa đầ u Mừng hỏi: -Chú mı̀nh cho ̣i dế có khá không? -Da ̣ nhứt ha ̣ng a ̣! Dế em đã lên đài là ha ̣ đo ván hế t tấ t cả dế của tu ̣i ba ̣n em trong xóm! -Thế thı̀ cho em đươc̣ sắ p vào hàng. Bắ t đầ u từ giờ phút này trở đi, em đươc̣ chı́nh thức công nhâ ̣n là đô ̣i viên đô ̣i Thiế u niên trinh sátt Trung đoàn Trầ n Cao Vân. Em nhớ chưa? -Da ̣, nhớ rồ i a ̣! - Mừng đáp như reo, rồ i chen luôn vào đứng ở giữa hàng. Có lẽ nó cho rằ ng có đứng chı́nh giữa như vâ ̣y mới chắ c chân trong đô ̣i. 4 Doanh tra ̣i đô ̣i Thiế u niên trinh sát là mô ̣t ngôi lầ u hai tầ ng kiể u biê ̣t thự, xung quanh có hàng rào sắ t bao bo ̣c. Hai cánh cổ ng sắ t đồ sô ̣ mở ra trước cái sân rô ̣ng, rải sỏi. Đằ ng sau là mô ̣t khu vườn lớn, um tùm những tán cây cổ thu ̣. Về đế n doanh tra ̣i, đô ̣i trưởng go ̣i Mừng vào phòng làm viê ̣c. Anh hỏi rõ ho ̣ tên nó để ghi vào sổ quân tich. ̣ -Em ho ̣ chi? -Da ̣...da ̣ em tên Mừng. -Tên thı̀ anh biế t rồ i, anh muố n hỏi ho ̣ em kia? Mừng đứng ngẩ n nhı̀n anh ngắ c nga ngắ c ngứ mô ̣t lúc rồ i đáp: -Da ̣...da ̣ ho ̣ chi chi ấ y... -Ho ̣ chi chi là ho ̣ gı̀ mới đươc̣ chứ? - Đô ̣i trưởng la ̣ lùng nhı̀n nó. - Trầ n hay Lê, hay Nguyễn, hay Đă ̣ng. Miê ̣ng hơi há ra, nó hế t nhı̀n đô ̣i trưởng la ̣i nhı̀n cuố n sổ to giấ y trắ ng mở rô ̣ng trước mă ̣t anh. Mỗi lầ n có ngo ̣n gió la ̣nh từ ngoài cửa sổ lùa vào, các trang giấ y phầ n phâ ̣t như cánh con chim trắ ng vỗ muố n bay. -Thế nào? Em đã nhớ ra ho ̣ gı̀ chưa? Mừng dựa ngực vào mép bàn, mă ̣t nhăn nhó thiể u naõ . Nó có vẻ nghı ̃ ngơị lung lắ m. -Da ̣...da ̣ em không có ho ̣, - nó đô ̣t ngô ̣t nói. -Sao la ̣i không có ho ̣ đươc̣ hở chú mı̀nh? AI có tên mà chẳ ng có ho ̣? -Da ̣, em không có ho ̣ thiê ̣t mà... - gio ̣ng Mừng gầ n muố n khóc. - Cả xóm em, ai cuñ g go ̣i em là thằ ng Mừng, chẳ ng ai go ̣i ho ̣ em cả... Lý do không có ho ̣ của nó la ̣ đời chưa! Mấ y em đang đứng quanh đó đề u bu ̣m miê ̣ng cố nhiṇ cười. Tưdát cười rung cả người, cha ̣y vu ̣t ra khỏi phòng, rầ m rı ̃ loan báo: -Các câ ̣u ơi, các câ ̣u ơi! Vô mau buồ ng của đô ̣i trưởng mà coi thằ ng đô ̣i viên mới của đô ̣i ta không có ho ̣! Không Trầ n, không Lê, không Nguyễn, không Đă ̣ng, không có cóc khô chi hế t a! Gầ n nửa đô ̣i đang chơi trước sân, bỏ hế t các trò chơi, xúm quanh Tư-dát hỏi: -Hắ n không có ho ̣ thiê ̣t à? Câ ̣u chı̉ biạ thôi? -Tớ mà biạ thı̀ tớ chế t không kip̣ ngáp! Câ ̣u mô không tin cứ cha ̣y vô mà coi. -Nhưng ta ̣i răng la ̣i không có ho ̣ đươc̣ ? -Ta ̣i...ta ̣i cả cái xóm Bao Vinh ai cuñ g go ̣i hắ n là thằ ng Mừng, không thấ y ai go ̣i ho ̣ hắ n cả! - Tư-dát ôm bu ̣ng cười tưởng muố n đứt hơi. - Hắ n nói kể cuñ g có lý! Đi ra đường, gă ̣p ai ho ̣: ê Mừng! CHứ không thấ y ai go ̣i: ê Lê Mừng, ê Trầ n Mừng hay ê Đă ̣ng Mừng, thı̀ có tài thánh cuñ g không biế t đươc̣ ho ̣ mı̀nh là chi! Thế là tấ t cả xô nhau cha ̣y rầ n rầ n về phı́a buồ ng đô ̣i trưởng ngồ i làm viê ̣c. Tư-dát vừa cha ̣y như ngựa tế vừa reo: -Mau lên các câ ̣u ơi! Mau lên! Chắ c chắ n đang còn nói nhiề u câu tức cười nữa, không nghe đươc̣ thı̀ tiế c lắ m. Chúng kéo vào đứng vây kı́n bàn giấ y của đô ̣i trưởng, vòng trong vòng ngoài. Tấ t cả chăm chăm nhı̀n vào miê ̣ng Mừng, hồ i hô ̣p chờ nó nói thêm những câu tức khác. Mừng thı̀ vẫn mô ̣t mực: -Em nói thiê ̣t... em không có ho ̣... Gă ̣ng hỏi maĩ không đươc̣ , cuố i cùng đô ̣i trưởng đành phải ghi cu ̣t lủn đô ̣c mô ̣t chữ: Mừng vào cô ̣t "Ho ̣ và tên". Anh ghie thêm vào cô ̣t "bi ̣ chú": "Em này lỡ quên mấ t ho ̣". Rồ i anh duyê ̣t la ̣i danh sách các tiể u đô ̣i các tổ , xem nên bố trı́ chú đô ̣i viên mới này vào tổ nào. Du - tiể u đô ̣i trưởng tiể u đô ̣i mô ̣t, cúi xuố ng nói thầ m vào tai đô ̣i trưởng: -Anh cho Mừng vào tiể u đô ̣i em. Tiể u đô ̣i em còn thiế u mô ̣t... Đoàn - tiể u đô ̣i trưởng tiể u đô ̣i hai, đứng ở vòng ngoài, chôm người, vı́t vai mấ y ba ̣n đứng trước xuố ng, nói chen vào: -Anh Du khôn nghe! Đề nghi ̣đô ̣i trưởng bố trı́ Mừng vào tiể u đô ̣i em. Tiể u đô ̣i em còn thừa chỗ nắ m. -Đươc̣ , đươc̣ ! - Đô ̣i trưởng gâ ̣t gâ ̣t đầ u nói - Để anh còn xem đa.̃ Mấ y phút sau anh ngẩ ng lên nói với Mừng: - Anh bố trı́ em vào tiể u đô ̣i ba, tổ bố n, do em Vinh ̣ làm tổ trưởng. Tư-dát tă ̣c tă ̣c lưỡi: -Tiế c quá, tiế c quá! Đô ̣i trưởng mà cho hắ n vô tổ tớ thı̀ tớ chı̉ cười cuñ g đủ no, chẳ ng cầ n cơm nước chi hế t! - Nó ghé vào tai Mừng thı̀ thầ m xúi: -Câ ̣u xin với đô ̣i trưởng về tổ sáu của tớ hơn. Tổ tớ vui nhấ t đô ̣i. Đừng da ̣i mà ở tổ bố n của Vinh-sưa. ̣ Câ ̣u ấ y là kỷ luâ ̣t sắ t gớm lắ m. Mừng vẫn dựa ngực vào mép bàn đứng im có vẻ chẳ ng hiể u đầ u cua tai nheo ra sao hế t. Tư-dát huých huých cùi chỏ vào sườn Mừng giu ̣c: -Câ ̣u xin đi, xin ngay đi! Vừa lúc đó đô ̣i trưởng ngẩ ng lên go ̣i: -Em Tư! -Có mă ̣t! - Tư-dát râ ̣p hai gót chân nghe đô ̣p to như tiế ng gót giày đinh râ ̣p vào nhau, đứng nghiêm ngay la ̣i. -Em cha ̣y đi go ̣i em Vinh ̣ vô đây cho anh. -Có mă ̣t! - Tư-dát đáp to vang cả gian buồ ng. Nó làm đô ̣ng tác đằ ng sau quay rấ t đúng, rấ t đe ̣p và nghiêm chı̉nh. Và cuñ g rấ t bấ t ngờ, nó giâ ̣t cái mũ bêrê tı́m đô ̣i trên đầ u, tung lên cao đế n tâ ̣n trầ n nhà, rồ i nhảy phố c lên với điê ̣u bô ̣ người giữ gôn bắ t bóng, bắ t lấ y cái mu,̃ ôm ghı̀ vào ngực và cha ̣y biế n ra khỏi phòng. 5 Vinh ̣ - tổ trưởng tổ bố n, đang ngồ i ca ̣nh bể nước trước cửa nhà bế p, nhă ̣t rau giúp các chi ̣ cấ p dưỡng. Nó tra ̣c mười bố n tuổ i, mă ̣c bô ̣ quân phu ̣c màu đấ t, sửa ngắ n la ̣i, với chiế c áo trấ n thủ rô ̣ng thùng thı̀nh. Ngang lưng thắ t cái thắ t lưng da to bản, mô ̣t bên hông đeo cái bao đa ̣n da cũ ky,̃ méo mó. Nhưng cái khoá thắ t lưng và cái nút cài bao đa ̣n bằ ng đồ ng đươc̣ đánh bóng vàng choé; như vàng thâ ̣t. Đă ̣c biê ̣t hai bàn tay em chẳ ng có chút gı̀ là bàn tay trẻ con, chúng to, thô, lòng bàn tay đầ y chai, và nhiề u vế t ra ̣n đen trên các móng tay. Đó là bàn tay của những người từng quen công viê ̣c nă ̣ng nho ̣c. Hai hàm răng Vinh ̣ thưa rế ch như răng cá voi, nên các ba ̣n trong đô ̣i go ̣i em là Vinh-sưa. ̣ Cuô ̣c đời của Vinh-sưa cuñ g là cuô ̣c đời của khá nhiề u đô ̣i viên khác trong đô ̣i... ̣ Mồ côi cha từ nhỏ, me ̣ bỏ đi lấ y chồ ng. Người bác ruô ̣t đem nó về nuôi. Bác làm thơ ̣ nguô ̣i ở nhà máy đèn Huế . Gia đı̀nh bác mỗi ngày mô ̣t thêm túng bấ n vı̀ quá đông con, với đồ ng lương chế t đói. Đang ho ̣c lớp tư, nó phải thôi ho ̣c ở nhà bồ ng em, thổ i cơm cho bác. Mới chı́n, mười tuổ i đầ u, nó đã pahı̉ làm viê ̣c quầ n quâ ̣t suố t từ sáng đén tố i. Người bác gái ác nghiê ̣t thường xuyên đánh đâ ̣p nó chẳ ng khác gı̀ đứa ở. Bác trai đi làm suố t ngày nên không thấ u đươc̣ hế t tı̀nh cảnh vơ ̣ mı̀nh hành ha ̣ đứa cháu nhỏ mồ côi...Còn nó thı̀ cứ nı́n lă ̣ng, sơ ̣ bác biế t bác buồ n, em thương bác lắ m. Mô ̣t lầ n nó mang cơm trưa đế n xưởng cho bác, gă ̣p lúc thằ ng cai Tây đang cự bác cái gı̀ đó, rồ i dang tay tát bác hô ̣c cả máu muĩ . Nế u bác không kip̣ trừng mắ t ra hiê ̣u thı̀ suýt nữa nó đã quăng cái că ̣p lồ ng cơm vào mă ̣t thằ ng Tây. Năm mười mô ̣t tuổ i, bác xin cho nó vào ho ̣c viê ̣c ở xưởng. Nố i nghiê ̣p bác, nó ho ̣c nghề nguô ̣i. Bàn tay nhỏ bé của nó biế t cầ m cái kı̀m, cái búa, cái duã ... từ đó. Cách ma ̣ng tháng Tám thành công: Vinh-sưa ̣ vẫn tiế p tu ̣c ho ̣c nghề ở nhà máy điê ̣n. Nhưng bây giờ ho ̣c nghề vui lăm. Tu ̣i chủ Tây đã bi ̣ cách ma ̣ng tố ng cổ đi hế t. Bác của Vinh ̣ đươc̣ bầ u vào ban Quản đố c xưởng nguô ̣i. Binh ̣ còn nhớ maĩ , hôm bác đươc̣ bầ u, trở về nhà, bác khóc ròng nói với nó: "Ân tı̀nh cách ma ̣ng to lớn quá cháu ơi! Bác cháu mı̀nh cho dù tới chế t e cuñ g không đề n đáp nổ i!" Tháng sáu năm 1946, mô ̣t đơn vi ̣ Vê ̣ Quố c Đoàn thuô ̣c tiể u đoàn Tiế p phòng quân, về đóng quân trong khu vực nhà máy. Cuñ g như bao chú bé khác, gă ̣p dip̣ may hiế m có này, Vinh ̣ xoắ n ngay lấ y đơn vi ̣ Vê ̣ Quố c Đoàn, và không rời ra nữa. Hễ có phút nào rảnh rỗi là nó từ xưởng máy tót ngay sang với các anh bô ̣ đô ̣i. Nó tı̀m cách giúp các anh những công viê ̣c vă ̣t làm vê ̣ sinh doanh tra ̣i, tı̀m giẻ với dầ u luyn cho các anh lau súng... Nó còn trổ nghề thơ ̣ nguô ̣i, chữa giúp các anh bô ̣ phâ ̣n súng bi ̣hóc. Bàn tay cầ m cái duã , cái cưa sắ t, đu ̣c sắ t... nom cuñ g ra dáng lắ m. Mô ̣t hôm, chı́nh tri ̣ viên đơn vi ̣ đứng ngắ m Vinh-sưa trong bô ̣ quầ n áo lấ m lem dầ u mỡ, chăm chú, thâ ̣n ̣ tro ̣ng duã mô ̣t bô ̣ phâ ̣n súng bi ̣ hóc, tủm tı̉m cười nhâ ̣n xét: "Nhỏ bằ ng cái đầ u đa ̣n rứa mà chú mı̀nh nom đã có thớ mô ̣t tay thơ ̣ súng lành nghề ". Từ hôm đó, anh go ̣i Vinh ̣ là "Chú thơ ̣ súng nhỏ". Cả đơn vi ̣ cuñ g bắ t chước go ̣i theo. Da ̣o đó, đơn vi ̣ thiế u mô ̣t liên la ̣c cha ̣y công văn giấ y tờ. Mô ̣t hôm, nhân nó sang chơi, chı́nh tri ̣ viên đơn vi ̣ go ̣i nói vào buồ ng làm viê ̣c, mời uố ng nước chè xanh quấ y đường, tı̉ tê hỏi rõ hoàn cảnh gia đı̀nh nó. Sau đó, anh ngỏ ý muố n tuyể n nó vào làm liên la ̣c cho đơn vi.̣ Đang ngồ i Vinh ̣ đứng bâ ̣t ngay dâ ̣y. Nó như không còn tin vào lỗ tai mı̀nh nữa. Ngay cả trong mơ nó cuñ g không thấ y đươc̣ mô ̣t ha ̣nh phúc lớn đế n như thế có thể đế n với mı̀nh. Nó nói không kip̣ thở: "Em đã muố n xin với các anh từ lâu, nhưng em sơ.̣ .. em không dám... Đã rứa anh cho em ở la ̣i đay luôn, chiề u ni em không về nhà nữa..." Chı́nh tri ̣ viên nói: "Em cuñ g cầ n phải về nhà để lấ y đồ đa ̣c quầ n áo, với xin phép bác em chứ?". Vinh nói: "Bác em đang làm viê ̣c bên xưởng, em cha ̣y ù qua đó xin phép luôn. Còn đồ đa ̣c quầ n áo, em chẳ ng có chi, ngoài bô ̣ áo quầ n đang mă ̣c". Trong bu ̣ng Vinh ̣ sơ ̣ lúc mı̀nh cha ̣y về nhà, các anh thay đổ i ý kiế n, không đồ ng ý nhâ ̣n mı̀nh nữa. Còn chı́nh tri ̣ viên nghe nó nói mà thương quá. Anh đinh ̣ búng sau khi Huế giải phóng, anh sẽ đưa nó về nhà mı̀nh nuôi, cho đi ho ̣c. Chiề u hôm đó, Vinh-sưa chı́nh thức ra nhâ ̣p Vê ̣ Quố c Đoàn, liên la ̣c viên của đa ̣i đô ̣i ba, tiể u đoàn ̣ Tiế p phòng quân. Huế nổ súng kháng chiế n, đa ̣i đô ̣i của Vinh ̣ đánh nhau ở Mă ̣t trâ ̣n khu C. Nó đươc̣ dự mấ y trâ ̣n đanh mở màn ác liê ̣t nổ i tiế ng: cầ u Kho Rèm, nhà hàng Sáp-Phăng-rông. Trường Thiên Hữu. Trong trâ ̣n xung phong vô trường Thiên Hữu, chı́nh tri ̣ viên bi ̣ thương nă ̣ng. Vinh-sưa đi sát bên các ̣ anh, khóc suố t từ Mă ̣t trâ ̣n về đế n tra ̣m quân y. Trước khi tắ t thở, anh go ̣i Vinh ̣ la ̣i bên cáng, xoa đầ u âu yế m nói: "Lau nước mắ t đi em. Em giữ lấ y cái áo trấ n thủ của anh mà mă ̣c, đừng chôn nó theo anh phı́ đi. Ra trâ ̣n nhı̀n cái áo của anh thı̀ nhớ trả thù cho anh..." Cái áo trấ n thủ rô ̣ng thùng thı̀nh nó đang mă ̣c chı́nh là của chı́nh tri ̣viên hy sinh để la ̣i. Sau đó mấ y hôm, Vinh-sưa đươc̣ lê ̣nh triê ̣u tâ ̣p về đô ̣i Thiế u niên trinh sát trung đoàn vừa thành lâ ̣p. ̣ Về đô ̣i chı̉ mấ y hôm, em đã đươc̣ đô ̣i trưởng đă ̣c biê ̣t tı́n nhiê ̣m, cử làm tổ trưởng tổ bố n, kiêm tiể u đô ̣i trưởng tiể u đô ̣i ba. Hầ u hế t các ba ̣n trong đô ̣i đề u yêu và nể nó, có ba ̣n sơ ̣ là đằ ng khác. Ho ̣c tâ ̣p, công tác nó đề u gương mẫu. Làm bấ t cứ viê ̣c gı̀ dù nhỏ nhă ̣t đế n đâu nó cuñ g làm đế n nơi đế n chố n. Chu đáo, tâ ̣n tuy,̣ kỷ luâ ̣t, đó là những đức tı́nh Vinh-sưa đã ho ̣c đươc̣ của chı́nh tri ̣ viên trong những ̣ ngày số ng ca ̣nh anh. Chế t rồ i, anh để la ̣i cho nó cuô ̣c số ng mẫu mực, trong sa ̣ch, tố t đe ̣p, cùng tı̀nh thương yêu của anh qua hơi ấ m chiế c áo trấ n thủ ngày ngày nó vẫn mă ̣c... Chı̉ cầ n nhı̀n cách thức Vinh-sưa giữ gı̀n chiế c áo trấ n thủ cuñ g đã biế t nó thương nhớ anh đế n chừng ̣ nào. Trước khi đi ngủ bao giờ nó cuñ g cởi áo ra gấ p vuố t thâ ̣t thẳ ng nế p, gố i lên đầ u. Đi tâ ̣p về nế u có mô ̣t vế t bùn nhỏ dây vào là nó phải lấ y nước gô ̣t cho kỳ sa ̣ch... Hồ i chưa về đô ̣i, mô ̣t lầ n nó cha ̣y liên la ̣c, gă ̣p mô ̣t anh Vê ̣ Quố c Quân cao lớn, mă ̣t cái áo len mới tinh màu rươụ chát, vác mô ̣t khẩ u đa ̣i liên đui-dờ-xế t. Anh ơi ới go ̣i nói la ̣i, đă ̣t khẩ u súng xuố ng, cởi cái áo len đưa cho nó và nói: "Mă ̣c cái len thươṇ g ha ̣ng ai mà khẩ u đa ̣i liên dầ u mỡ đen ngòm thâ ̣t phı́ hoài. Em cởi cái áo trấ n thủ đưa đay anh, rôi cầ m cái áo len ni mà diê ̣n". Anh tưởng chú liên la ̣c chắ c phải sướng mê người về sự đổ i chác quá lơị này. Nhưng thâ ̣t bấ t ngờ, Vinh-sưa chẳ ng buồ n nhı̀n cái áo len. Nó lắ c đầ u nói với anh: "Anh cso ̣ đem tấ t cả len da ̣ của thành phố Huế mı̀nh mà đổ i lấ y áo trấ n thủ ni, em cuñ g không đổ i mô". Nói rồ i nó cha ̣y biế n, để anh Vê ̣ Quố c Quân với cái áo len thươṇ g hảo ha ̣ng trong tay, đứng sững nhı̀n theo kinh nga ̣c không hiể u làm sao chú ta la ̣i đòi đế n mức ấ y? Tuy chı̉ mới biế t đo ̣c biế t viế t, nhưng nhờ tâ ̣p luyê ̣n hế t sức chăm chı̉ nên các khoa mu ̣c trinh sát rấ t khó như vẽ bản đồ , đánh tı́n hiê ̣u bằ ng cờ, Vinh-sưa là mô ̣t trong mấ y đô ̣i viên giỏi nhấ t. Mười lười thề ̣ danh dự của Vê ̣ Quố c Đoàn nó "đo ̣c ngươc̣ " đươc̣ , như lời Tư-dát khen. Riêng tinh thầ n kỷ luâ ̣t của nó thı̀ không chê vào đâu đươc̣ . Đô ̣i trưởng phân công tổ nó đào mô ̣t cái hố rác sâu tám mươi phân. Đào xong, nó lấ y thước đo hẳ n hoi. Không sâu hơn mà cuñ g không nông hơn. Nô ̣i quy đô ̣i đề ra. Những đêm không tâ ̣p khoa mu ̣c trinh sát, mười giờ phải lên giường ngủ. Thế là đúng mười giờ nó bắ t cả đô ̣i phải lên giường, dù đang chơi vui, rôm rả đế n mấ y. Trước khi đi ngủ nó không bao giờ quên khám chân các tổ viên. Đứa nào chân bẩ n, nó dựng dâ ̣y bắ t đi rửa cho bằ ng đươc̣ . Nế u cù nhầ y, caĩ la ̣i, lâ ̣p tức nó lên gio ̣ng giải thı́ch: "Kỷ luâ ̣t quân đô ̣i là kỷ luâ ̣t sắ t. Nế u không có kỷ luâ ̣t thı̀ quân đô ̣i không thể chiế n đấ u đươc̣ ." Đó là những câu nó ho ̣c đươc̣ của chı́nh tri ̣ viên, và chı̉ chờ dip̣ là đưa ra áp du ̣ng. Tư-dát nói: "Vinh-sưa là kỷ luâ ̣t sắ t gớm lăm" là do vâ ̣y. ̣ ** -Vinh-sưa ơi, Vinh-sưa! Lên ngay, lên ngay! Đô ̣i trưởng có viê ̣c thươṇ g khẩ n go ̣i câ ̣u! - Từ xa, Tư-dát ̣ ̣ đã réo go ̣i ầ m ı.̃ - Câ ̣u ngồ i đây mà tớ cứ cha ̣y quanh tı̀m bở hơi tai. Chưa kip̣ để Vinh-sưa hỏi, Tư-dát liế n láu nói luôn: ̣ -Lên, lên mà nhâ ̣n tổ viên mới, không nó sổ ng mấ t thı̀ tiế c lắ m. Hắ n tên là Mừng, nhưng không có ho ̣! Không Trầ n, không Lê, không Nguyễn, không Đă ̣ng, không có cóc khô chi hế t a hơ hơ... - Tư-dát la ̣i ôm bu ̣ng cười ngấ t và tin chắ c Vinh-sưa cuñ g sẽ cười theo với cái tin ngô ̣ nghıñ h đó. ̣ Nhưng Tư-dát chưng hửng. Vinh-sưa không hề nhế ch mép la ̣i còn cau mă ̣t nói: ̣ -Không có ho ̣ thı̀ có cái chi đáng cười mà câ ̣u cuñ g cười? Đã không biế t đươc̣ ho ̣ mı̀nh là chi, chắ c ở nhà hắ n phải khổ lắ m... Vẻ liế n láu trên khuôn mă ̣t Tư-dát biế n mấ t. Chú ta cứng lưỡi, tảng lờ rút lui êm. Nó đi vào nhà bế p, vờ hỏi cơm đã chı́n chưa/ Vinh-sưa đứng lên, bưng rổ rau đã nhă ̣t sa ̣ch vào bế p. Nó trở ra bể rửa tay, lau khô, sửa la ̣i quân phu ̣c ̣ chı̉nh tể rồ i cha ̣y vào gă ̣p đô ̣i trưởng. 6 Vinh-sưa dắ t Mừng về chỗ nằ m của tổ mı̀nh. Có đế n nửa đô ̣i rồ ng rắ n theo sau. Chúng tò mà muố n xem ̣ cung cách các ba ̣n tổ bố n tiế p đón tổ viên mới như thế nào. Chỗ nằ m của tổ bố n là hai tâm phản kê liề n nhau, sát bên cửa sổ góc trái ngôi nhà. Đầ u phản giáp tương hai chiế c chăn đơn gấ p vuông vắ n, cùng với ba chiế c ba lô nằ m thanh mô ̣t hàng thẳ ng tắ p, cự ly rấ t đề u nhau. Vinh-sưa nói với Mừng: ̣ -Đây là "nhà" của tổ bố n mı̀nh. Câ ̣u Bồ ng nằ m ngoài, rồ i đế n câ ̣u Kim, chừ thêm câ ̣u nữa rồ i đế n tớ. Cho câ ̣u nằ m giữa cho ấ m. Có ra vườn câ ̣u nhớ đi lố i cửa trước, đừng nhảy qua cửa sổ mà tha hế t đấ t cát vô phản. Mừng ngoan ngoañ gâ ̣t đầ u. Vinh-sưa quay la ̣i chı̉ mô ̣t ba ̣n tra ̣c mười bố n, mười lăm tuổ i, mă ̣t muĩ xinh trai, mắ t mô ̣t mı́: ̣ -Đây là câ ̣u Kim. Còn đây là câ ̣u Bồ ng - Bồ ng cuñ g tra ̣c mười ba, mười bố n, người thấ p, mă ̣t vuông, trán ngắ n, tóc húi cua. Vinh ̣ nói với Kim và Bồ ng: -Đô ̣i trưởng dă ̣n tổ ta phải yêu thương, chăm sóc Mừng như đứa em út trong nhà. Mừng mới vô đô ̣i, la ̣i nhỏ tuổ i nhấ t tổ ... Thêm nữa, Mừng không có cha me ̣, anh em, nhà cửa chi hế t... Bồ ng và Kim đứng sát bên Mừng, vẻ lúng túng vı̀ chưa biế t nên bắ t đầ u lời dă ̣n của đô ̣i trưởng như thế nào. Vinh-sưa la ̣i nói: ̣ -Chừ tổ mı̀nh phải kiêm thêm cho Mừng vài bô ̣ áo quầ n để thay đổ i. Đơị cho đế n khi đươc̣ ban Quân nhu Mă ̣t trâ ̣n cấ p phát còn lâu. Với lia,̣ phải sửa soa ̣n cho Mừng cái ba lô. Mai kia ra Mă ̣t trâ ̣n không có ba lô, biế t lấ y chi đựng quầ n áo đồ lề ? -Phải đó, phải đó! - Bồ ng và Kim lâ ̣p tức hưởng ứng. Kim nhảy phóc lên phản, lôi cái ba lô con cóc Hướng đa ̣o sinh (Hồ i còn ở nhà, Kim đã vào đô ̣i Sói Con Hướng đa ̣o sinh) lu ̣c lấ y ra mô ̣t cai sơ mi cô ̣c tay vải ca rô và cái quầ n ka ki xanh còn mới, đẩ y tới trước mă ̣t Mừng: -Câ ̣u lấ y bô ̣ ni mà mă ̣c...Mı̀nh mă ̣c hơi châ ̣t, câ ̣u mă ̣c chắ c vừa... Bồ ng cuñ g mở ba lô lôi ra mô ̣t tấ m nhung màu huyế t du ̣, rô ̣ng gầ n bằ ng cái mề n đơn. Nó giũ rô ̣ng tấ m nhung ra, rồ i gấ p la ̣i, đă ̣t vào tay Mừng, gio ̣ng hào hiê ̣p: -Cho câ ̣u đó để làm mề n đắ p. Ngó bô ̣ mỏng rứa chứ đắ p ấ m gớm lắ m. Mừng há miê ̣ng, mắ t mở to nhı̀n không chớp, tấ m nhung đỏ chói trong tay. Chưa bao giwò nó đươc̣ nhı̀n thấ y mô ̣t cái gı̀ chói lo ̣i đế n thế , rực rỡ đế n thế . Nó buô ̣t kêu lên khe khe,̃ gio ̣ng gầ n như sơ ̣ sê ̣t: -Ui cha, cái chi mà đe ̣p dữ ri anh? -Nhung! - Tư-dát đứng ngay phái sau chen vào nói - Chứ mi chưa nhı̀n thấ y nhung khi mô à? Tư-dát cầ m lấ y tấ m nhung trong tay Mừng, đưa cao lên, ngoe ̣o đầ u bên này ngoe ̣o đầ u bên kia, làm bô ̣ ngắ m nghı́a: -Thứ nhung ni là đắ t tiề n gớm lắ m đấ y. - Nó gâ ̣t gâ ̣t đầ u làm bô ̣ mă ̣t quan tro ̣ng. - Trước Cách Ma ̣ng, ở Huế chı̉ có Nam Phương hoàng hâ ̣u với tớ là hay dùng thứ nhung ni thôi. Hoàng hâ ̣u thı̀ để may áo dài, còn tớ thı̀ may quầ n đùi. Trước khi về đô ̣i, Bồ ng là liên la ̣c của tiể u đoàn mười bảy. Trong trâ ̣n xunh phong khách sa ̣n Mô ranh, vi ̣ trı́ kiên cố nhấ t của bo ̣n giă ̣c trong thành phố Huế , Bồ ng xẻo tấ m nhung này ở cái màn sân khấ u ra ̣p chiế u bóng của khách sa ̣n. Nó cấ t giữ cẩ n thâ ̣n lắ m, trời la ̣nh cắ t ruô ̣t cuñ g không giở ra đắ p. Thế mà bây giờ nó lấ y ra cho phắ t Mừng. Vừa lúc đó các ba ̣n những tổ khác cuñ g kéo đế n. Hoà-đen mang cho Mừng mô ̣t cái thı̀a ba ̣c (cuñ g lấ y đươc̣ ở vi ̣trı́ giă ̣c) và mô ̣t cái chén ăn cơm. Hoà-đen nói với Mừng: -Đời bô ̣ đô ̣i, sau súng đa ̣n, thı̀ hai thứ ni là quan tro ̣ng nhấ t đó nghe. Châu tổ bảy mang cho Mừng mô ̣t cái áo len ngắ n tay. Hiề n tổ mô ̣t lao sầ m sầ m từ trên cầ u thang gác xuố ng, tay vung vẩ y cái túi dế t vải ba ̣t. Nó quàng luôn vô cổ Mừng, lùi la ̣i mô ̣t bước ngắ m nghı́a: -Vừa đe ̣p! Câ ̣u nhỏ người, đeo cái túi dế t ni còn tiê ̣n gấ p trăm cái ba lô. Câ ̣u đừng khinh nó nhỏ. Cứ to ̣ng thử vô đó năm bô ̣ quầ n áo coi!Lo ̣t thỏm! Các ba ̣n khác cuñ g ùn ùn mang đế n cho Mừng nào áo, nào quầ n, nào thắ t lưng da, bao đa ̣n, và bao nhiêu đồ vâ ̣t linh tinh khác. Vinh-sưa phải xua xua tay kêu lên: ̣ -Thôi các câu, thôi các câ ̣u! Cho nhiề u ri câ ̣u ta tha làm răng cho nổ i! Đồ lề , quầ n áo, các ba ̣n mang đế n trang bi ̣ cho Mừng, chấ t thành đố ng to tướng trên phản. Mừng đứng sững nhı̀n đố ng đồ đa ̣c các ba ̣n cho, miê ̣ng cứ mấ p máy đinh ̣ nói gı̀ mà không nói đươc̣ . Hai mắ t nó tự nhiên đỏ hoe: Hoà-đen đứng ca ̣nh, nhı̀n mắ t ba ̣n, nga ̣c nhiên hỏi: -Ơ, răng mắ t câ ̣u đỏ rứa? -Không biế t có con chi hắ n bay vô mắ t tui ấ y... - Mừng đưa nắ m tay lên du ̣i du ̣i mắ t, ấ p úng nói. -Đưa tớ thổ i bu ̣i cho. - Hoà-đen chu ̣m môi ghé vào mắ t ba ̣n. Mừng bỏ nắ m tay ra, hai mắ t ướt nhoà... Vinh-sưa ngồ i chồ m hỗm trên phản, cho ̣n áo quầ n đồ lề cầ n thiế t xế p vào túi dế t cho Mừng. Vừa xế p ̣ nó vừa rên rẩ m: -Các câ ̣u ấ y cho lăm đồ đa ̣c ri thı̀ ba lô túi dế t mô mà đựng cho xuể ? Khi trong phòng chı̉ còn la ̣i hai đứa, Mừng ngồ i xuố ng ca ̣nh Vinh, ̣ rủ rı̉ nói: -Đươc̣ vô Vê ̣ Quố c Đoàn sướng quá anh hè? Vinh-sưa ngẩ ng lên nhı̀n Mừng, că ̣p mắ t long lanh ấ m áp: ̣ -Còn phải nói chi nữa! Sướng nhấ t ha ̣ng... 7 Sáng hôm đó, đô ̣i trưởng đươc̣ điê ̣n của ban Tham mưu TRung đoàn triê ̣u tâ ̣p có viê ̣c khẩ n. Anh cho đô ̣i nghı̉ buổ i tâ ̣p bà giao cho Du, tiể u đô ̣i trưởng tiể u đô ̣i hai, làm trực nhâ ̣t. Đêm qua, cả hai Mă ̣t trâ ̣n Khu B và Khu C, tiế ng súng nổ rấ t dữ. Pháo sáng từ các vi ̣ trı́ giă ̣c vo ̣t lên tới tấ p, sáng rực mô ̣t góc trời Nam thành phố . "Ông già bảy lăm" "ho" dồ n dâ ̣p gấ p mấ y những đêm trước. Lúc ông "ho" cả đô ̣i đề u thức, nằ m im nhẩ m đế m theo từng phát mô ̣t. Đô ̣i trưởng vừa đi khỏi, cả đô ̣i ùa hế t ra sân mă ̣c dầ u trời vẫn lắ c rắ c mưa. Đứng tu ̣m năm tu ̣m ba trên sân, chúng bàn tán tranh caĩ , phỏng đóan về kế t quả trâ ̣n đánh đêm hôm qua. Hiề n từ trong nhà cha ̣y ra, nhâ ̣p vào mô ̣t nhóm đông nhấ t đang tu ̣ tâ ̣p dưới gố c cây mù u, đang tranh caĩ rấ t hăng. Mừng cuñ g ở trong nhóm này, nhưng nó chı̉ đứng im há miê ̣ng lắ ng nghe. Nó hế t nhı̀n ba ̣n này đế n ba ̣n khác, vẻ thán phu ̣c. Hiề n chen vào giữa nói: -Caĩ nhau làm chi cho mê ̣t! Chút nữa đô ̣i trưởng về sẽ có thông báo của Mă ̣t trâ ̣n. Chừ có viê ̣c ni là hay hơn cả. Có câ ̣u mô thı́ch tâ ̣p xiế c thı̀ theo tớ tâ ̣p cho vui đi! - Không thấ y có ba ̣n nào hưởng ứng, Hiề n quay sang Mừng, cầ m lấ y cánh tay Mừng nắ n nắ n và nói: -Câ ̣u nhỏ người mà chắ c ghê. Câ ̣u tâ ̣p xiế c nhấ t đinh ̣ phải mau thành tài. Câ ̣u có thı́ch tâ ̣p xiế c không? Tớ da ̣y cho. Mừng ngơ ngác: -Xiế c như mấ y ông bán dầ u cù là ở chơ ̣ Đông Ba? Hiề n chưa kip̣ trả lời, Tư-dát đã chen vào: -Câ ̣u đừng có nghe hắ n dỗ ngon dỗ ngo ̣t, tâ ̣p xiế c tâ ̣p xót mà u đầ u gaỹ cổ có ngày. Khố i câ ̣u trong đô ̣i nghe hắ n dỗ ngon dỗ ngo ̣t theo hắ n tâ ̣p xiế c cót, mo ̣c sừng trước trán rồ i đó. - Nó cười quay la ̣i nói với Hiề n. - Câ ̣u cuñ g nên de ̣p cái môn xiế c xót của dâ ̣u đi cho anh em nhờ. Quay đi quay liạ cuñ g chı̉ có trò nhào lô ̣n với trò trồ ng cây chuố i... Hiề n đỏ mă ̣t caĩ : -Người ta còn có trò đi trên dây thép... -Đi trên cây tre gác lên hai cái ghế thı̀ có! - Tư dát trề môi nói - Nhát gan như tớ cuñ g cha ̣y trên đó đươc̣ . Hiề n ức quá, cố chố ng chế : -Môn xiế c chı́nh của tớ là môn da ̣y thú kia. Nế u có gấ u tớ cuñ g da ̣y đươc̣ . Tư-dát càng trêu già: -Câ ̣u da ̣y đươc̣ gấ u thı̀ tớ da ̣y đươc̣ cả sư tử, tây ngu(Tê giác), bò tót. - Tư-dát quay sang nói với Mừng. - Câ ̣u biế t không, hồ i mới về đô ̣i, không biế t câ ̣u ta tròng đươc̣ ở đâu con chó mực bi ̣ la ̣c mấ t chủ, lôi về đô ̣i da ̣y đi xe đa ̣p. Câ ̣u ta chăm anh chó hơn me ̣ chăm con, nhiṇ cả phầ n cơm cho chó ăn. Câ ̣u ta da ̣y dỗ tài giỏi đế n nỗi con chó quay la ̣i đớp cho mô ̣t cú vô bắ p vế , máu chảy ướt cả quầ n... -Chừ con chó ấ y mô rồ i? Mừng nhı̀n Hiề n tò mò hỏi. -Hắ n dựt đứt xı́ch cha ̣y mấ t từ đời tám hoánh! - Tư-dát trả lời tranh. - Tớ mà nói láo tớ đi đầ u xuố ng đấ t. Câ ̣u muố n có ngày bi ̣chó da ̣i cắ n chế t, cứ viê ̣c theo câ ̣u ta mà xiế c với xót. Hiề n ức muố n phát khóc, nhưng không làm sao nói la ̣i với cái mồ m liế n láu của Tư-dát. Nó đưa mắ t lườm Tư-dát, rồ i đinh ̣ bỏ đi chỗ khác. Nhưng Tư-dát không chiụ buông tah, nı́u tay Hiề n la ̣i, chı̉ về phı́a mô ̣t gố c cây vông đồ ng ở gầ n cuố i sân: -Có câ ̣u Vê ̣ mới về đô ̣i chiề u hôm qua kia kı̀a. Theo tớ, câ ̣u nên tâ ̣p xiế c cho câ ̣u ấ y hơn. Bô ̣ câ ̣u ấ y ngơ ngơ mà hiề n như con gái rứa, cứ chiụ khó dỗ ngon dỗ ngo ̣t, răng câ ̣u ấ y cuñ g theo. Vê ̣ là đô ̣i viên thứ ba mươi hai của đô ̣i. Nó đế n nhâ ̣p đô ̣i vào năm giờ chiề u hôm qua. Trước đây, nó là liên la ̣c của trung đô ̣i Ca-nông Bảy lăm. Hồ i Huế mới nổ súng, nhiề u ba ̣n trong đô ̣i thı̉nh thoảng vẫn gâ ̣p nó cưỡi con ngựa ô, lóc cóc đi theo sau khẩ u Ca-nông, trên đường di chuyể n vi ̣trı́. Vê ̣ tra ̣c tuổ i Vinh-sưa, thân hı̀nh rấ t mảnh giẻ cân đố i. Gương mă ̣t nó không đe ̣p nhưng có mô ̣t vẻ hế t ̣ sức dễ thương. Că ̣p mắ t to, sáng, diụ dàng như mắ t lai, thường ánh lên mô ̣t vẻ buồ n buồ n rấ t la ̣. Đă ̣c biê ̣t nó có cái đầ u to quá cỡ y như đầ u người lớn chắ p vào, đô ̣i cái mũ ca lô da ̣ tı́m rấ t diê ̣n. Những ón tóc đen nhánh như lông qua ̣ thò ra ngoài mu,̃ xoăn xoăn thành búp. Mới về đô ̣i chiề u hôm qua, nó đã đươc̣ các ba ̣n tă ̣ng luôn cho cái biê ̣t hiê ̣u: Vê ̣-to-đầ u. Lúc này, Vê ̣ đang đứng khom lưng, hai tay chố ng gố i, chăm chú xem Vinh-sưa duã mô ̣t vỏ đa ̣n đui-xế t ̣ để làm cán dao nhı́p. -Vê ̣ ơi Vê ̣! tới đây, tới đây, có viê ̣c ni hay lắ m. - Tiế ng Tư-dát go ̣i to. Vê ̣ cha ̣y la ̣i, Tư-dát túm lấ y tay, hỏi: -Câ ̣u có thı́ch tâ ̣p xiế c không, tớ xin giới thiê ̣u với câ ̣u, - Tư-dát chı̉ vào Hiề n, - đây là mô ̣t ông thầ y xiế c tàia nhấ t nhı̀ Đông Dương... Vê ̣ mắ t chớp chớp, hế t nhı̀n Tư-dát la ̣i nhı̀n Hiề n như có vẻ lấ y làm la ̣ lắ m. -Trước khi vô Vê ̣ Quố c Đoàn, câ ̣u cuñ g đi làm xiế c à? - Vê ̣ hỏi Hiề n. - Câ ̣u ở gánh nào vâ ̣y? Tư-dát lùi la ̣i phı́a sau bu ̣m miê ̣ng nhiṇ cười. Bu ̣ng chắ c mẩ m đã cho đươc̣ câ ̣u đô ̣i viên mới vào "xiế c" và nhấ t đinh ̣ sẽ có những pha cười nôn ruô ̣t. Hiề n miễn cưỡng trả lời Vê ̣: Mı̀nh có ở gánh nào đâu...Hồ i còn đang đi ho ̣c, mı̀nh mê xiế c lắ m. Bao nhiêu gánh xiế c tới Huế . Mı̀nh chẳ ng bỏ sót gánh nào. Ta ̣ Duy Hiể n này, Long TIên này, Đô-cô-ha-ma này... Mı̀nh đi coi nhiề u lầ n rồ i về bắ t chước tự tâ ̣p lấ y. Khi mô đánh Tây xong, mı̀nh sẽ xin đi theo mô ̣t gánh xiế c... -Thế câ ̣u đã tâ ̣p đươc̣ những trò gı̀ rồ i? - Vê ̣ chăm chú hỏi. -Chı̉ mới đươc̣ có mấ y trò... Trồ ng cây chuố i, đi bằ ng hai tay, đi trên dây thép... -Câ ̣u ấ y còn nhai đươc̣ cả cơm cháy rau ráu như là nhai mảnh chai bóng điê ̣n ấ y. Tài ghê lắ m Vê ̣ a ̣ Tư-dát chêm vào. Vê ̣ không để ý đế n lời trêu cho ̣c của Tư-dát. Nó nói với Hiề n, gio ̣ng hồ i hô ̣p: -Câ ̣u diễn thử vài trò cho mı̀nh xem với. Lâu lắ m mı̀nh không đươc̣ xem xiế c: -Đi, đi la ̣i đằ ng kia mı̀nh diễn cho coi. - Hiề n cầ m tay Vê ̣-to-đầ u đinh ̣ kéo đi. - Rồ i tuỳ câ ̣u cho ̣n, thı́ch tâ ̣p trò nào mı̀nh sẽ da ̣y cho trò ấ y. Không khó lắ m đâu. -Trồ ng cây chuố i với đi bằ ng hai tay thı̀ ở đâu chẳ ng diễn đươc̣ ? - Vê ̣ nga ̣c nhiên hỏi. -Nhưng ở đây toàn đá với sỏi, đằ ng kia có baĩ cỏ, lỡ ngã đỡ đau hơn. Nhưng mı̀nh sơ ̣ là sơ ̣ cho câ ̣u mới tâ ̣p, chứ với mı̀nh ở đâu chẳ ng chơi đươc̣ ! Hiề n xắ n hai ố ng tay áo, nhảy lùi la ̣i mô ̣t bước, chuẩ n bi ̣ diễn trò trồ ng cây chuố i. Nó đinh ̣ bu ̣ng sẽ trổ hế t tài, diễn thâ ̣t xuấ t sắ c, làm cho tay đô ̣i viên mới này phải lác mắ t, và sẽ nằ ng nă ̣c xin theo ho ̣c. Nhưng bữa nay nó bi ̣ xúi quẩ y quá! Sau khi đã nhă ̣t hế t những viên đá nho ̣n. Hiề n cẩ n thâ ̣n chúi đầ u xuố ng đấ t, gắ ng sức tung hai chân để dựng ngươc̣ người. Nhưng hai chân la ̣i nă ̣ng nề rơi xuố ng cứ y như bi ̣buô ̣c đá vâ ̣y. Sỏi đá ấ n vào đầ u nó đau điế ng người. Mă ̣t nó đổ bừng vı̀ gắ ng sức. Tư-dát liề n bước la ̣i, túm lấ y hai cổ chân Hiề n vui vẻ dựng ngươc̣ lên, cười nói: -Để tớ trồ ng giúp cho. Chuố i trông cứ bổ xiêu bổ sấ p maĩ rứa thı̀ đứt hế t rễ còn chi! Hiề n đứng lên vừa ức vừa ngươṇ g. Nó xoa xoa hai đầ u gố i, chố ng chế : -Ta ̣i mấ y bữa ni chân tớ hơi bi ̣đau, chứ mo ̣i lầ n tớ chı̉ hự mô ̣t cái là lên ngay. Vê ̣-to-đầ u naỹ giờ vẫn chăm chú theo dõi Hiề n diễn xiế c. Khi Hiề n đứng lên, Vê ̣ đưa tay phủi phủi những sơị rác trên tóc ba ̣n. Nó bỗng lô ̣t cái mũ ca lô da ̣ tı́m ra khỏi đầ u và cẩ n thâ ̣n luồ n vào giữa cầ u vai áo quân phu ̣c. Các ba ̣n nga ̣c nhiên thấ y trên đầ u nó, giữa những món tóc xoăn xoăn đen nhánh như lông qua ̣, có ba bố n cái se ̣o to dài nhẵn bóng như những vế t chém. Vê ̣ nhỏ nhẻ nói với các ba ̣n đang đứng xung quanh: -Mı̀nh cuñ g biế t ı́t trò xiế c... Trước những că ̣p mắ t nghi ngờ của các ba ̣n, Vê ̣ đô ̣t ngô ̣t hét lên mô ̣t tiế ng nghe rấ t la ̣ tai. Và nhanh không kip̣ chớp mắ t nó chúi người lô ̣n nhào hai vòng rồ i đứng lên người thẳ ng tắ p. Chưa kip̣ để cho các ba ̣n nga ̣c nhiên, nó chố ng hai tay xuố ng đấ t, dựng ngươc̣ người, và cứ thế đi bằ ng hai tay, rấ t nhanh về phı́a ngôi nhà khi còn cách tường chừng hai bước, nó làm mô ̣t đô ̣ng tác nhào lô ̣n hế t sức đe ̣p mắ t trước khi đứng thẳ ng lên. Bức tường trước mă ̣t có mô ̣t khuôn cửa sổ hı̀nh tròn, không có cánh cửa. Nó la ̣i thét lên mô ̣t tiế ng chói tai, tung người bay lo ̣t qua khuôn cửa sổ , vào bên trong nhà. Các ba ̣n đinh ̣ ào vào bên trong nhà để xem Vê ̣ có viê ̣c gı̀ không. Nhưng bên trong đã nghe tiế ng Vê ̣ thét lên và cả người đã bay vo ̣t ra bên ngoài. Chớp mắ t nó đã đứng thẳ ng trước mă ̣t các ba ̣n, người không hề chao đảo ngả nghiêng. Tấ t cả cứ tròn xoe mắ t nhı̀n theo Vê ̣, miê ̣ng kêu: "Ơ...ơ" Tồ i tấ t cả cùng mô ̣t lúc, nhảy lên như choi choi, vỗ tay rôm rố p: -Đúng là xiế c chı́nh cố ng! Đúng là xiế c chı́nh cố ng! Bờ-ra-vô Vê ̣-to-đầ u! Bờ-ra-vô Vê ̣-to-đầ u. Trước sự tán thưởng nồ ng nhiê ̣t của các ba ̣n, gương mă ̣t đỏ hồ ng lên. Vı̀ cao hứng, vui thı́ch, nó dẫn các ba ̣n đi thẳ ng đế n chỗ sơị dây thép phơi quầ n áo ở góc bên trái sân. Sơị dây to bằ ng đầ u đuã , cao quá tầ m tay với, căng từ hai gố c cây mù u cách nhau chừng mười thước. Trên dây đung đưa nào áo trấ n thủ, khăn mă ̣t, quầ n sơ mi... Tư-dát đoán là Vê ̣ sắ p diễn trò đi dây thép, nó liề n cha ̣y tới trước, vơ tấ t cả áo quầ n cuô ̣n la ̣i thành mô ̣t bó và quăng lên thành bể nước ca ̣nh đó. Vê ̣ nhảy lên nı́u sơị dây thép, gầ n sát chỗ buô ̣c và gố c cây, rồ i nhún người đu lên. Loáng mô ̣t cái nó đã đứng lên sơị dây thép, người hơi lúng liế ng mô ̣t chút. Nhưng nó dang thẳ ng hai tay, lấ y đươc̣ thăng bằ ng mô ̣t cách dễ dàng. Khoan thai nhe ̣ nhàng nó bước từng bước ngắ n, vững, đi sang đầ u dây thép bên kia, dưới những bước chân sơị dây thép hơi võng xuố ng, khẽ đung đưa... Khi còn cách gố c cây chừng non mô ̣t bước, nó bỗng trươṭ chân, nhào nghiêng nười. Các ba ̣n kêu rú, sơ ̣ hıã , châ ̣y xô hế t cả la ̣i, giơ tay ra đinh ̣ đỡ. Nhưng hai kheo chân nó đã le ̣ làng ngoă ̣c vào sơị dây thép, treo ngươc̣ người, đầ u dố c xuố ng đấ t. Té ra nó làm đô ̣ng tác giả để doa ̣ các ba ̣n chơi. Vẫn treo người trên dây thép, nó ngẩ ng lên nhı̀n vẻ lo lắ ng sơ ̣ haĩ của các ba ̣n với ánh mắ t diụ dàng như mắ t nai, và mủm mı̉m cười rấ t dễ thương. Vừa lúc đó đô ̣i trưởng đi ho ̣p về . Anh đế n ngay trước mă ̣t Vê ̣ lúc nào không hay. Vê ̣ chơṭ nhı̀n thấ y anh, mı̉m cười bố i rố i. Nó vô ̣i vàng viṇ tay vào vai Hiề n, nhe ̣ nhàng buông mı̀nh xuố ng đấ t. Đô ̣i trưởng go ̣i Vê ̣ vào phòng làm viê ̣c. Cả đô ̣i ùa vào theo, đứng châ ̣t gian phòng. Đô ̣i trưởng quyế t đinh ̣ bổ xung Vê ̣ vào tổ Hiề n. Sau đó anh hỏi chuyê ̣n nó ta ̣i sao biế t làm xiế c, và tâ ̣p xiế c từ bao giờ. Té ra trước khi gia nhâ ̣p Vê ̣ Quố c Đoàn, Vê ̣ là diễn viên nhào lô ̣n của mô ̣t gánh xiế c rong. Nó kể : ... Gánh xiế c rong của nó do mô ̣t ông Khách(Người Tàu) to lớn, có că ̣p mắ t xế ch ngươc̣ như mắ t tướng hát bô ̣i, làm chủ gánh. Ông này trước là diễn viên tru ̣ cô ̣t của mô ̣t đoàn maĩ võ Sơn Đông, chuyên bán thuố c cao, rấ t có tiế ng tăm ở Sài Gòn-Chơ ̣ Lớn. Sau vı̀ mô ̣t chuyê ̣n xı́ch mı́ch gı̀ đó với người trưởng đoàn, ông ta tách khỏi đoàn và lâ ̣p mô ̣t gánh xiế c rong để sinh số ng. Gánh xiế c này vẻn ve ̣n có năm diễn viên: Chủ gánh, Vê ̣, mô ̣t anh lùn, mô ̣t con khı̉ và mô ̣t con gấ u. Gánh xiế c rong nhỏ bé của nó từng đi diễn khắ p lu ̣c tı̉nh Nam Ky,̀ sang cả Nam Vang. Lúc này cả đô ̣i mới hiể u ra vı̀ sao gio ̣ng nói của Vê ̣ lơ lớ đá gio ̣ng Sài Gòn. 8 Lầ n đầ u tiên Hiề n và nhiề u ba ̣n khác trong đô ̣i mới đươc̣ biế t cuô ̣c đời của người làm xiế c rong chẳ ng mê ly vui thú như chúng vẫn thường tưởng tươṇ g. Trái la ̣i, đó là mô ̣t cuô ̣c số ng gian truân, vấ t vả, cực nhu ̣c đế n ghê người. Cuô ̣c số ng ấ y đã để la ̣i trong trı́ nhớ chú bé có că ̣p mắ t diụ dàng như mắ t nai này biế t bao kı̉ niê ̣m haĩ hùng... Chı́nh người Khách maĩ võ Sơn Đông vừa làm chủ gánh vừa da ̣y xiế c cho các diễn viên. Ông ta da ̣y anh lùn tung hứng ném dao, da ̣y con khı̉, con gấ u múa thanh long đao, đi xe đa ̣p, da ̣y Vê ̣ nhảy qua vòng lửa có cắ m dao cùng các trò nhào lô ̣n, đi trên dây thép... Về các môn xiế c, ông ta tuyê ̣t giỏi, không mô ̣t môn nào ông không đa ̣t đế n mức điêu luyê ̣n. Nhưng ông cuñ g ác vô cùng. Lúc da ̣y, tay ông ta không bao giờ rời cây roi da. Con khı̉, con gấ y, anh lùn và Vê ̣, mỗi lầ n làm sai, làm hỏng, ông ta quấ t không tiế c tay, la ̣i còn pha ̣t nhiṇ đói. Nhı̀n ông ta đánh con khı̉ với con gấ u mới thương! Dưới những trâ ̣n mưa roi da, hai con vâ ̣t ôm mă ̣t kêu rú lên, lăn lô ̣n dưới đấ t, chắ p tay la ̣y ông rố i rı́t... Để ca ̣nh tranh với hàng trăm gánh xiế c rong hồ i đó, ông chủ bắ t anh lùn và Vê ̣ diễn những trò hế t sức ghê rơn, làm người xem phải dựng tóc gáy. Lên mười tuổ i, Vê ̣ đã phải phi tân bay qua vòng lửa cháy rầ n râ ̣t có cắ m mười hai lưỡi dao nho ̣n hoắ t. Phải đi trên dây thép căng cao hai thước, và bước tới đâu, ông chủ đẩ y theo tới đó mô ̣t bàn gỗ có bố n bánh xe, bên trên cắ m ngươc̣ mười hai lưỡi dao như sẵn sàng chờ nó ngã xuố ng... Nhưng khủng khiế p hơn cả là trò nó phải làm bia số ng cho anh lùn ném dao. Người diễn viên có tài tung hứng và ném dao tuyê ̣t vời này xấ u xı́ dễ sơ.̣ Anh ta cao chı̉ hơn mô ̣t mét nhưng đôi vai rấ t rô ̣ng nên trông cứ như người vuông. Anh có cái đầ u to hế t cỡ. Trong biể n quảng cáo, anh thường đươc̣ trưng là "Người lùn nhấ t thế giới về tài tung hứng và ném dao" Làm bia số ng cho anh lùn ném dao, Vê ̣ phải cởi trầ n, mă ̣c quầ n cô ̣c thun bó sát người. Nó đứng dựa lưng vào mô ̣t tấ m ván mỏng dựng trên cái giá gỗ, hai tay dang thẳ ng, hai chân xoa ̣c rô ̣ng, toàn thân không nhúc nhı́ch, như đã bi ̣ đóng đinh vào tấ m ván. Anh lùn đứng cách xa nó chừng mười bước, tay cầ m mô ̣t nắ m dao găm sáng loáng. Sau mô ̣t hồ i đánh phèng phèng cổ đô ̣ng, ông chủ hô lên mô ̣t tiế ng như sấ m "Tả lớ này!". Lâ ̣p tức anh lùn cầ m từng con dao mô ̣t ném phầ m phâ ̣p vào quanh người Vê ̣. Dao cắ m sát đı̉nh đầ u, sát hai vai, luồ n dưới hai nách, hai bên hông, hai bên ba ̣n, cuố i cùng là dưới hai bàn chân. Vừa đúng mười hai lưỡi. Lưỡi nào cuñ g cắ m cách người nó chı̉ vài ba phân, có lưỡi dı́nh sát da... Và càng ném cắ m sát dao càng đươc̣ người xem tung tiề n thưởng. Lúc Vê ̣ bước ra khỏi tấ m ván, mười hai lưỡi dao cắ m trên ván vẽ thành mô ̣t hı̀nh người nho nhỏ... Mă ̣c dầ u đã đứng làm bia số ng hàng mấ y trăm lầ n, nhưng Vê ̣ không làm sao quen đươc̣ . Kể đế n đây, bấ t giác nó rùng mı̀nh. Thâ ̣t khủng khiế p! Lúc đó hai mắ t nó nhắ m nghiề n nên nghe càng rõ tiêgns dao rı́t quanh mı̀nh. Mỗi lầ n lưỡi dao bay đế n cắ m phâ ̣p vào ván, rung lên bầ n bâ ̣t, chấ t thép la ̣nh chı̉ cha ̣m khẽ vào da thiṭ mà nhói thấ u đế n tâ ̣n óc. Mô ̣t cảm giác kinh hoàng không sao tả xiế t làm cho khắ p người nó mồ hôi vã ra như tắ m. Mồ hôi chảy ròng ròng suố t từ chân tóc đế n hai gan bàn chân. Nhiề u lầ n căng thẳ ng quá, nó tưởng có thể ngã gu ̣c xuố ng chế t ngấ t. Nhưng nó đã cố hế t sức để đứng vững, không run. Nế u run và chı̉ cầ n mô ̣t li leo xê dich, ̣ dao sẽ cắ m vào người như chơi. Những vế t se ̣o dài như chém trên đầ u Vê ̣ chı́nh là những vế t dao anh lùn lỡ ném hơi quá tay... Ngồ i nghe Vê ̣ kể chuyê ̣n làm xiế c, hai thái dương đô ̣i trưởng mồ hôi riṇ lấ m tấ m. Anh sững sờ kêu lên: -Thế cha ma ̣, quê quán em ở đâu mà phải lưu la ̣c vô tâ ̣n Sài Gòn làm xiế c rong? Nó kể : ... Nó theo gánh xiế c từ ngày còn nhỏ lắ m, nó không nhớ là năm lên mấ y nữa. Cha ma ̣ quê quán thı̀ chı̉ còn nhớ là cả nhà nó số ng chui rı́c dưới mô ̣t cái gầ m cầ u sắ t to lắ m. Người gồ ng gánh, ô tô, tàu hoả đi la ̣i rầ m râ ̣p trên đầ u suố t ngày, suố t đêm. Cha nó thường mă ̣c bô ̣ áo quầ n xanh, rách rưới, nồ ng nă ̣c mùi vôi. Nó không nhớ mă ̣t cha nhưng cái mùi vôi nồ ng nă ̣c trên áo quầ n cha sau mỗi buổ i chiề u đi làm về , thı̀ cho đế n tâ ̣n bây giờ nó vẫn như còn ngửi thấ y... Cứ chiề u đế n nó la ̣i trèo lên mă ̣t đường nhựa đón cha. Thấ y bóng cha từ xa, nó cha ̣y ào đế n. Cha bồ ng nó lên tay, hôn hı́t rồ i móc móc túi... Cha bắ t nó nhắ m mắ t, há miê ̣ng thâ ̣t to, rồ i le ̣ làng đút vô miê ̣ng, khi cái ke ̣o cau, khi cái ke ̣o bi, ngo ̣t cho đế n tâ ̣n bây giờ... Mô ̣t buổ i chiề u, nó đứng đón cha hoài, đón đế n tố i câm tố i mù cuñ g không thấ y cha về . Chiề u hôm sau, rồ i chiề u hôm sau nữa, cuñ g không thấ y cha về . Má nó thı̀ cứ lăn lóc dưới đấ t, đầ u tóc rũ rươị , khóc gào như đã hoá điên. Má ôm ghı̀ nó, vùi nó vô trong đố ng tóc rố i bời, bê bế t đấ t bu ̣i, rồ i la ̣i lăn lóc, la ̣i kêu khóc... Rồ i mô ̣t buổ i sáng, những người chèo đò vớt má nó từ dưới sông lên. Tóc má trét đầ y bùn. Người ta xúm la ̣i đào mô ̣t cái hố to giữa baĩ bắ p, bó má xuố ng hố , lấ p đấ t la ̣i. Nó đói quá, cả ngày đứng trên đường xin ăn. Người cho miế ng bánh, người cho cu ̣c cơm... Mô ̣t hôm có mô ̣t ông mă ̣t muĩ dữ tơṇ như ông tướng cầ m gươm trước cửa đề n hiê ̣n ra trước mă ̣t nó. Ông đứng chố ng na ̣nh, không nói, không rằ ng trừng trừng ngó nó mô ̣t lúc lâu. Nó sơ ̣ co rúm người la ̣i. Ông này bấ t thı̀nh lı̀nh chu ̣p lấ y bàn tay nó đang ngửa chı̀a ra xin ăn, dắ t đi gầ n như kéo. Nó sơ ̣ quá nên chẳ ng dám kêu, cuñ g chẳ ng dám khóc. Hai chân lế t quế t cha ̣y theo ông. Ông ta đưa nó đế n mô ̣t quán cơm, cho ăn cùng với mô ̣t con khı̉, mô ̣t con gấ u, và mô ̣t anh lù tiṭ đầ u rấ t to... Lúc đầ u nó sơ ̣ người lùn này lắ m, còn sơ ̣ hơn cả cái ông kéo nó đi. Nhưng anh lùn cười với nó hiề n khô, dỗ: "Đừng sơ,̣ đừng sơ ̣ em a ̣. Anh chı̉ lùn thôi. Mà người lùn thı̀ hiề n hơn cả con nı́t". Anh gắ p miế ng thiṭ trong bát đang ăn bỏ vào bát nó. Sau đó cái ông mă ̣t muĩ dữ tơṇ ấ y đưa nó lên tàu cùng với anh lùn, con khı̉, con gấ y. Con tàu cha ̣y suố t ngày suố t đêm, đế n mô ̣t nơi nào đó rấ t xa... Ông ấ y chı́nh là người Khách maĩ võ Sơn Đông, chủ gánh xiế c rong... Câu chuyê ̣n của Vê ̣ làm nhiề u ba ̣n nổ i hế t gai ố c, lo sơ ̣ thay cho ba ̣n và thương ba ̣n quá chừng. Nhiề u đứa quay mă ̣t đi giấ u vô ̣i nước mắ t. Mừng thı̀ khóc thâ ̣t sự, nó gu ̣c đầ u vào vai Bồ ng, khóc nấ c lên thành tiế ng. Bồ ng cuñ g khóc nhưng chı̉ nấ c lên khe khẽ và ngước mắ t chảy lă ̣ng lẽ trên hai gò má thô ráp. Tư-dát giả bô ̣ cười nhưng miê ̣ng méo xê ̣ch thành mế u. Vinh-sưa đưa ố ng tay áo du ̣i că ̣p mắ t đỏ ̣ hoe,lắ p bắ p, tức tố i hỏi Vê ̣: -Khổ đế n nước ấ y răng câ ̣u không bỏ trố n quách, cứ đèo queo maĩ với cái thằ ng chao chủ xiế c ấ y làm chi? -Nhưng biế t trố n đi mô đươc̣ ? - Vê ̣ hỏi la ̣i như muố n nói với tấ t cả các ba ̣n có mă ̣t ở đso. Că ̣p mắ t to diụ dàng như mắ t nai của nó ánh lên mô ̣t vẻ buồ n sâu thẳ m. -Hồ i đó làm chi đã có Vê ̣ Quố c Đoàn như bây giờ cho mı̀nh trố n theo? - Vê ̣ khẽ thở dài - Thêm nữa mı̀nh cuñ g thương anh lùn lắ m. Anh ấ y tuy thân mı̀nh mă ̣t muĩ xấ u xı́ hế t chỗ nói nhưng tố t bu ̣ng như ông Bu ̣t. Anh ấ y thương mı̀nh, thương cả con khı̉, con gấ u, như má thương con. Mỗi lầ n chúng bi ̣ chủ đánh hoă ̣c diễn trò bi ̣ thương chảy máu, anh ấ y pha nước muố i rửa vế t thương cho chúng, tı̀m mua lá dấ u, thuố c cao diṭ vế t thương... Anh lén ông chủ, lấ y đường pha nuwóc cho chúng uố ng. Anh nựng dỗ chúng khác chi ma ̣ dỗ con. Mı̀nh mà ố m, anh ấ y ngồ i ca ̣nh bên đầ u giường suố t đêm, xúc bón cho mı̀nh từng thı̀a cháo nhỏ... Mı̀nh trố n đi, không có ai đứng làm bia số ng cho anh ấ y ném dao, laõ chủ sẽ đuổ i anh mấ t. mà anh ấ y không làm xiế c thı̀ còn biế t làm chi mà ăn? Đô ̣i trưởng hỏi: -Thế em gia nhâ ̣p Vê ̣ Quố c Đoàn trong trường hơp̣ nào? -Cách Ma ̣ng Tháng Tám thành công, gánh xiế c của em đang diễn ở Nha Trang. Ít lâu sau đó, bo ̣n Pháp trở la ̣i, tấ n công vào thành phố . Đa ̣i bác chúng đă ̣t dưới tàu biể n, rót lên trúng cái quán gánh xiế c chúng em đang tro ̣. Laõ chủ và anh lùn bi ̣ trúng mảnh đa ̣n chế t ngay ta ̣i chỗ. Còn con khı̉, con gấ u, hoảng loa ̣n dựt đứt xı́ch cha ̣y biế n. Sau đơṭ đa ̣i bác, các anh Vê ̣ Quố c Quân mô ̣t đơn vi ̣ Nam tiế n đóng quân gầ n đó chia nhau đi tı̀m cứu những người bi ̣ na ̣n. Các anh tı̀m thấ y em nằ m chế t giấ c dước cái hố rác ca ̣nh quán. Em không bi ̣ thương, chı̉ bi ̣ sức ép. CÁc anh bế em về cứu chữa. Đơn vi ̣ Nam tiế n này toàn người Huế , vừa đánh nhau ở Mă ̣t trâ ̣n Nam Trung Bô ̣ rút về đây, chuẩ n bi ̣ lên tàu trở ra Huế . Các anh thay phiên nhau săn sóc em và đă ̣t cho em cái tên mới là Vê ̣, tức Vê ̣ Quố c Đoàn. Hồ i còn ở gánh xiế c, laõ chủ đă ̣t tên cho em là Tiể u La Thành. Còn tên ba má đă ̣t thı̀ em không còn nhớ nữa. Ra đế n Huế anh chı̉ huy đơn vi ̣ đươc̣ Ban chı̉ huy Trung đoàn điề u đô ̣ng về chı̉ huy trung đô ̣i ca nông bảy lăm ly. Anh ấ y đem em theo làm liên la ̣c cho đơn vi ̣từ đó đế n nay. Hiề n hỏi: -Rứa câ ̣u không nhâ ̣n đươc̣ lê ̣nh của Ban tham mưu Trung đoàn triê ̣u tâ ̣p về đô ̣i Thiế u niên trinh sát hay răng mà maĩ chiề u hôm qua câ ̣u mới đế n? -Có... nhưng các anh ở trung đô ̣i ca nông không chiụ cho mı̀nh đi. Các anh ấ y nói: "Chú mi ở đây rồ i các anh da ̣y cho làm phao thủ, oách bằ ng mấ y tu ̣i Thiế u niên trinh sát, đi làm chi!". Mı̀nh khóc hế t nước mắ t các anh cuñ g không cho. Mı̀nh ức qua, bỏ ăn hai bữa liề n... Maĩ đế n chiề u hôm qua, anh trung đô ̣i trưởng thương mı̀nh đói mới chiụ ký giấ y cho mı̀nh về nhâ ̣p đô ̣i. Tư-dát lúc này đang ngồ i vắ t vẻo ở khung cửa sổ . Nó bỗng nhảy phố c xuố ng đấ t và kêu lên với gio ̣ng nga ̣c nhiên thâ ̣t sự -Ơ tề ! Rứa là đô ̣i mı̀nh la ̣i thêm mô ̣t thằ ng nữa không có ho ̣! 9 Trời sâ ̣p tố i. Bầ u trời đêm thấ p nă ̣ng la ̣ thường. Từ phı́a cửa Thuâ ̣n An mây đen xám xı́t, tầ ng tầ ng lớp lớp cứ ùn ùn kéo maĩ về như muố n lấ p cho bằ ng kı́n khoảng trời thành phố . Góc trời phı́a Nam thành phố chơṭ léo sáng. Đó là ánh chớp từ miê ̣ng "Ông già bảy lăm" đă ̣t ở lưng núi Ngự Bı̀nh, kha ̣c đa ̣n xuố ng khu vực Pháp, mở đầ u cho đơṭ tấ n công của quân ta đêm nay, đêm thứ hai mươi sáu của cuô ̣c chiế n đấ u bao vây thành phố . Theo lê ̣nh của đô ̣i trưởng, toàn đô ̣i Thiế u niên trinh sát đã tâ ̣p ho ̣p thành đô ̣i hı̀nh chữ U ở gian buồ ng giữa. Im lă ̣ng. Chờ đơị . HỒi hô ̣p. Ngo ̣n đèn baõ đă ̣t trên bàn kê sát tường, chiế u sáng những bô ̣ quân phu ̣c thùng thı̀nh, những cái mũ ca lô, bê rê, mũ cứng Tiế p phòng quân... Chiế u sáng những că ̣p mắ t long lanh, những cái muĩ hế ch lên chờ đơị , những cái miê ̣ng hé mở số t ruô ̣t... Cố p! Cố p! Cố p! Đô ̣i trưởng từ ngoài cửa chı́nh bước vào vững chaĩ trong bô ̣ quân phu ̣c màu xám. Lưng thắ t xanh-tuya-rông da, chân dâ ̣n giày đinh cao cổ . Dáng anh thâ ̣t đe ̣p. Anh đô ̣i mũ ca lô da ̣ màu rêu, hơi lê ̣ch mô ̣t tı́, để lô ̣ nửa mái tóc chải mươṭ . Trước mă ̣t các chiế n sı ̃ nhỏ tuổ i của mı̀nh, đô ̣i trưởng bao giờ cuñ g ăn mă ̣c, đi đứng, nói năng rấ t đúng tác phong kỷ luâ ̣t quân đô ̣i. Toàn đô ̣i rấ t hañ h diê ̣n về người chı̉ huy của mı̀nh. Nhiề u đứa còn cố bắ t chước anh từ cách đi, đứng, hô khẩ u lê ̣nh, đế n tấ t cả những cử chı̉ đưa tay đưa chân. Có đứa còn chú ý nhâ ̣n xét đô ̣i trưởng bao giờ bước đi cuñ g bước đi cuñ g bước chân trái trước, và tâ ̣p làm theo. Tố i hôm đó, Vinh-sưa làm trực nhâ ̣t. Nó cuñ g go ̣n gàng chững cha ̣c không kém gı̀ đô ̣i trưởng, chı̉ mỗi ̣ tô ̣i bô ̣ quân phu ̣c khá rô ̣ng, nên không đươc̣ oai cho lắ m. Từ trong hàng bước ra, Vinh ̣ hô toàn đô ̣i đứng nghiêm. Gio ̣ng nó sang sảng, rấ t đúng quy cách khẩ u lê ̣nh. Bắ t chước đô ̣i trưởng, nó đứng yên lă ̣ng mấ y giây, đưa mắ t nhı̀n bao quát cả đô ̣i, kiể m tra hàng ngũ khi đã thâ ̣t ưng y,́ mới rắ n rỏi tiế n la ̣i trước mă ̣t đô ̣i trưởng với những bước đi đề u. Nó dừng la ̣i cách đô ̣i trưởng ba bước, giâ ̣t ma ̣nh cánh tay đưa lên ngang vành mũ chào, dõng da ̣c báo cáo quân số : -Toàn đô ̣i tâ ̣p ho ̣p ba mươi hai chiế n sı.̃ Đủ! Hế t! Đô ̣i trưởng đưa tay chào la ̣i, cho đô ̣i trở về tư thế nghı̉ và ngồ i xuố ng. Anh nhı̀n chiế n sı ̃ trực nhâ ̣t, nhı̀n toàn đô ̣i với ánh mắ t âu yế m khác hẳ n mo ̣i hôm. Anh bước đế n ca ̣nh bàn, rút cuố n sổ tay trong túi ngực, đă ̣t xuố ng ngo ̣n đèn baõ . Anh báo cáo với đô ̣i: -Đêm qua quân ta, cả hai Mă ̣t trâ ̣n khu B và khu C đã đồ ng loa ̣t tiế n công quyế t liê ̣t các vi ̣ trı́ của giă ̣c như ga-ra La-cờ-roa, Viê ̣n Dân Biể u, nhà Dây Thép, lầ u Công Chánh... Mô ̣t đơn vi ̣ cảm tử thuô ̣c Mă ̣t trâ ̣n khu B đã khiêng bố n quả bom vào chı́nh giữa khách sa ̣n Mo-ranh giâ ̣t sâ ̣p mô ̣t tầ ng lầ u, giế t gầ n năm mươi tên giăc, thu tám súng trường mô ̣t tiể u liên, thiêu huỷ mô ̣t kho xăng và nhiề u lố p ô tô... Trên con đường trước cửa hàng Ngân Hàng, mô ̣t chiế c xe tăng của giă ̣c có gắ n đa ̣i bác bô-pho, bắ n dồ n dâ ̣p vào mô ̣t đơn vi ̣quân ta bố trı́ gầ n đó. Vừa bắ n chiế c xe tăng vừa chồ m lên, lao thẳ ng vào giữa đô ̣i hı̀nh quân ta, đinh ̣ chà nát cả đơn vi ̣ dưới xı́ch sắ t. Tı́nh ma ̣ng mấ y chu ̣c chiế n sı ̃ ta chı̉ còn treo trên sơị tóc. Ngay lúc đó, mô ̣t chiế n sı ̃ đứng phắ t ngay dâ ̣y, ôm mô ̣t trái bom ba càng, xông thẳ ng đế n trước muĩ chiế c xe tăng. Anh lao cả người cùng trái bom vào khố i htép đồ sô ̣ như hòn núi. Chiế c xe tăng giă ̣c nổ tung, xı́ch sắ t đứt lı̀a, nằ m be ̣p dı́ mô ̣t đố ng như đố ng bùn. Người chiế n sı ̃ cảm tử hy sinh nhưng đơn vi ̣ đã đươc̣ cứu thoát... Cả đô ̣i gầ n như nı́n thở, miê ̣ng há ra, mắ t không chớp, nuố t lấ y từng lời của đô ̣i trưởng. Nhiề u tiế ng xuyét xoa bâ ̣t lên, cả đô ̣i vỗ tay rầ n rầ n, hoan hô chiế n công tuyê ̣t vời của người chiế n sı ̃ cảm tử. Đô ̣i trưởng đứng lă ̣ng mô ̣t phút nhı̀n các em. Chı́nh anh cuñ g lấ y nỗi xúc đôngj bồ ng bô ̣t của các em. Mô ̣t câu văn có lầ n anh đo ̣c trong mô ̣t cuố n sách nào đó, lúc này vu ̣t chói ngời trong trı́ nhớ anh: "Những hành đô ̣ng anh hùng, những tı̀nh cảm cao cả, những sự tı́ch phi thường, là món ăn tinh thầ n tố t nhấ t, để nuôi dưỡng tuổ i thơ." Tư-dát ngồ i ở hàng phı́a sau, nhúc nhı́ch cựa quâ ̣y liên tiế p như bi ̣ kiế n đố t. nó quay sang bên phải, bấ m khẽ vào đùi Vinh-sưa, ghé sát miê ̣ng thı̀ thầ m vào tai ba ̣n: ̣ -Lao chứ câ ̣u? -Lao cái chi? - Vinh-sưa cau mă ̣t hỏi. ̣ -Còn lao cái chi nữa! Lao cả người với bom ba càng vô xe tăng tu ̣i Tây ấ y? - Tư-dát thı̀ thầ m trả lời với vẻ mă ̣t đă ̣c biê ̣t nghiêm trang ı́t khi thấ y ở nó. - Nế u gă ̣p trường hơp̣ như anh cảm tử quân đô ̣i trưởng vừa kể , câ ̣u có dám lao bom như anh ấ y không? -Rứa câ ̣u? -Nhứt đinh ̣ là tớ lao! - Că ̣p mắ t Tư-dát loé sáng hăm hở - Chế t là cùng chớ chi? Mô ̣t mı̀nh chế t cho bao nhiêu người số ng, chế t như rứa mới sướng! Vinh-sưa từ trước đế n nay vẫn cho Tư-dát chı̉ đươc̣ cái giỏi làm hề cho ̣c anh em cười chứ chẳ ng làm ̣ đươc̣ cái gı̀ ra trò. Nhưng lúc này, nhı̀n vẻ mă ̣t và nghe gio ̣ng nói khác la ̣ của ba ̣n, Vinh-sưa bỗng tin là ̣ câ ̣u ta có thể lao cả người và bom ba càng vào xe tăng giă ̣c thâ ̣t. Mừng ngồ i phı́a sau Vinh-sưa, dỏng tai nghe hai ba ̣n trò chuyê ̣n. Nó chơṭ ghé sang hỏi Tư-dát: ̣ -Anh Tư này, rứa trái bom ba càng to ước chừng mô anh? Có nă ̣ng lắ m không? -To nhỏ thı̀ viê ̣c chi đế n câ ̣u? - Tư-dát hỏi la ̣i Mừng. Mừng ru ̣t rè nói: -Tui sơ ̣ trái bom to quá tui na(ôm, mang vác, bưng) răng nổ i mà lao? -Ủa, câ ̣u mà cuñ g đò lao cả bom ba càng nữa kia à? -Anh lao đươc̣ thı̀ tui cuñ g lao đươc̣ ! -Ban chı̉ huy Trung đoàn sáng nay đã quyế t đinh.Tiế ng đô ̣i trưởng cấ t cao, cắ t ngang câu chuyê ̣n của ̣ hai đứa. Anh rút tờ giấ y đánh máy có dấ u son đỏ, ke ̣p trong cuố n sổ tay, ghé bên ngo ̣n đèn baõ , dõng da ̣c đo ̣c: "Do tı̀nh hı̀nh khẩn trương của Mặt trận, Đội thiế u niên trinh sát của Trung đòn tạm dừng đọt huấ n luyê ̣n. Đúng tám giờ sang ngày... tháng 12 năm 1946 toàn đội phải có mặt đầ y đủ tại Chı̉ huy sở Mặt trận khu C để nhận nhiê ̣m vụ chiế n đấ u. Cả đô ̣i ngồ i lim ̣ có đế n mô ̣t phút. Im lă ̣ng đế n nỗi nghe rõ tiế ng con tha ̣ch sùng tă ̣c lưỡi trên trầ n nhà. Bấ t thầ n vo ̣t lên như những chiế c pháo thăng thiên, cả đô ̣i vu ̣t đứng dâ ̣y. CÁc em lô ̣t mu,̃ tung tới tấ p lên trầ n nhà, vừa nhảy như choi choi vừa vỗ tay hoan hô đế n muố n vỡ cả ngôi lầ u doanh tra ̣i. Như để hưởng ứng nỗi vui mừng cuồ n nhiê ̣t của các chiế n sı ̃ nhỏ tuổ i, đúng lúc đó, phı́a mă ̣t trâ ̣n tiế ng súng đủ các cỡ, tiế ng lựu đa ̣n bom mı̀nh... rô ̣ lên từng đơṭ dài không ngớt. Và những phút như thế này không thể làm sao không hát! Tấ t cả chẳ ng đơị ai bắ t nhip, ̣ cùng mô ̣t lúc vươn thẳ ng người, căng lồ ng ngực, cấ t cao gio ̣ng râ ̣p ràng hát vang: "Đoàn Vê ̣ Quố c Quân một lầ n ra đi. Nào có mong chi đâu ngày trở về Ra đi ra đi bảo tồ n sông núi Ra đi ra đi thà chế t không lui..." Khi đô ̣i đã trở la ̣i trâ ̣t tự, đô ̣i trưởng nói gio ̣ng mề m hẳ n đi: -Anh hế t sức xúc đô ̣ng và cuñ g hế t sức vui mừng thấ y các em náo nức đế n thế khi đươc̣ tin sắ p ra Mă ̣t trâ ̣n! Những ngày sắ p tới đố i với người chiế n sı ̃ trinh sát chúng ta sẽ là những ngày tuyê ̣t đe ̣p, nhưng đồ ng thời cuñ g đầ y gian khổ hiể m nghèo. Trong chiế n đấ u các em có thể bi ̣ thương, bi ̣ giă ̣c bắ t, thâ ̣m chı́ có thể hy sinh. Nhưng chưa lúc nào như lúc này, anh thấ y tin tưởng mô ̣t cách sâu sắ c rằ ng, những ngày sắ p đế n dù vấ p phải gian khổ hiể m nghèo đế n đâu, nhấ t đinh ̣ các em cuñ g sẽ làm đúng đươc̣ như lời các em vừa hát: "Ra đi ra đi thà chế t không lui..." Gio ̣ng anh bấ t chơṭ vang to lên như đang nói trước cả mô ̣t đoàn quân: -...Chúng ta quyế t đinh ̣ ra đi thà chế t không lui, để góp phầ n cùng các anh lớn đánh đuổ i bo ̣n thực dân cướp nước ra khỏi bờ cõi Tổ quố c thân yêu của chúng ta. Khi đấ t nước đã tự do, Tổ quố c đã hoàn toàn đô ̣c lâ ̣p, thı̀ nhấ t đinh ̣ người Viê ̣t Nam chúng ta sẽ đươc̣ hưởng mô ̣t cuô ̣c đời sung sướng, ha ̣nh phúc gấ p trăm nghı̀n lầ n hôm nay... Lứa tuổ i các em sẽ không còn phải đi ở, đi làm xiế c rong, đi bán ke ̣o, bán báo để kiế m miế ng ăn hàng ngày như các em trước đây đã phải chiud ̣ đựng. Tuổ i nhỏ ai ai cuñ g đươc̣ cắ p sách đế n trường, đươc̣ ca hát vui chơi... Đế n tuôi khôn lớn các em sẽ đươc̣ thoả sức đem hế t tài năng sức lực của mı̀nh cố ng hiế n cho Nhân Dân, Tổ Quố c. Người già laõ sẽ đươc̣ vào an dưỡng đường an dưỡng tuôi già. Những người ố m đau, bê ̣nh tâ ̣t sẽ đươc̣ vào nhà thương không mấ t tiề n, có đầ y đủ thuố c men chữa cho lành bê ̣nh... Từ trong hàng bỗng có mô ̣t đứa ru ̣t rè đưa tay lên, làm đô ̣i trưởng phải ngừng lời. Anh cầ m cây đèn baõ đưa cao nhı̀n xem em nào. -Mừng đấ y à? - Đô ̣i trưởng hỏi, hơi nheo mắ t la ̣i - Em muố n hỏi gı̀ à? Mừng bố i rố i đứng lên. Nó ru ̣t chân xuôi hai tay đứng nghiêm, chớp chớp mắ t ấ p úng hỏi: -Da ̣... da ̣ thưa anh... da ̣ đế n lúc đó thı̀ người bi ̣ mắ c bê ̣nh hen suyễn khinh niên có chữa đươc̣ lành không a ̣? Cả đô ̣i ngoảnh la ̣i nhı̀n Mừng. Như mo ̣i bâ ̣n chắ c nhiề u em đã phá lên cười vı̀ câ ̣u hỏi ngẩ n ngẩ n ngơ ngơ của Mừng. Nhưng lúc này không em nào cười. Nhiề u tiế ng suyṭ suyṭ ra hiê ̣u cho Mừng không đươc̣ hỏi ba láp như thế nữa. Vinh-sưa hót hải nhớn người lên, túm lấ y thắ t lưng Mừng kéo ri ̣xuố ng, khẽ gắ t: ̣ -Câ ̣u không thấ y đô ̣i trưởng đang nói chuyê ̣n quan tro ̣ng đánh Tây cứu nước... câ ̣u la ̣i đi hỏi chuyê ̣n bâ ̣y ba ̣ ho suyễn kinh niên? Vinh ̣ nhı̀n lên đô ̣i trưởng như có ý xin lỗi về sự thiế u sót của tổ viên mı̀nh: "mừng nó mới vô Vê ̣ Quố c Quân, nó còn da ̣i lắ m, anh ta lỗi cho nó" că ̣p mắ t nó như muố n nói vâ ̣y. Đô ̣i trưởng vẫn không rời mắ t nhı̀n Mừng. Anh đang tự hỏi: "Làm sao chú bé không nhà cửa, không me ̣ không cha không có cả ho ̣ này la ̣i đă ̣c biê ̣t quan tâm đế n người mắ c bê ̣nh hen suyễn?". Anh chơṭ nhớ cách đây dăm hôm. Lúc đó cuñ g đã đế n mười, mười mô ̣t giờ đêm, anh đang ngồ i soa ̣n khoa mu ̣c cho buổ i tâ ̣p sáng mai. Chơṭ Vinh-sưa đẩ y cửa bước vào đứng ̣ nghiêm báo cáo: "Báo cáo anh, Mừng nó rấ t vô kỷ luâ ̣t. Em vừa bắ t gă ̣p nó trèo tót lên tâ ̣n ngo ̣n cây bút bút đằ ng sau doanh tra ̣i, cái cây cao nhấ t vườn mà anh có lê ̣nh cấ m không đươc̣ ai trèo lên ấ y...". Anh phải sơ ̣ haĩ kêu lên: "Trời! Cái thằ ng! Đêm hôm khuya khoắ t thế này nó trèo lên làm gı̀ trên ấ y? Ngã mô ̣t cái thı̀ tan xương còn gı̀". Vinh ̣ nói: "Da ̣, nó trèo để hái lá tầ m gửi đâ ̣u cheo leo trên cái ngo ̣n chót vót nhấ t ấ y. Hái cả mô ̣t ôm tướng. Em go ̣i nó xuố ng hỏi: "Câ ̣u hái làm chi cái thứ lá ba láp đó mà trèo cây giữa lúc nửa đêm, lỡ ngã mầ n răng?" Nó caĩ la ̣i em: "Thứ lá tầ m gửi ni quý lắ m chứ anh tưởng! Cắ t nhỏ, phơi khô, sao vàng, ha ̣ thổ , rồ i sắ c lên mà uố ng thı̀ mắ c bê ̣nh hen suyễn kinh niên nă ̣ng mấ y cuñ g lành". Em tức quá hỏi: "Ai bày bâ ̣y ba ̣ cho câ ̣u rứa mà cuñ g da ̣i dô ̣t nghe theo?" Nó nói: "Cu ̣ Ba trà già nhấ t trong xóm tui bày. Đây là môn thuố c gia truyề n quý nhấ t của cu ̣. Cu ̣ thương tui lắ m cu ̣ mới bày cho chứ người khác a, có thuê vàng, cu ̣ ấ y cuñ g chẳ ng bày cho mô"..."Chắ c trong cuô ̣c đời chú bé này có mô ̣t uẩ n khúc gı̀ đây?" Anh nghı ̃ vâ ̣y rồ i ôn tồ n hỏi: -EM muố n biế t sau khiđã đánh đuổ i hế t bo ̣n thực dân, nước ta đã đươc̣ hoàn toàn đô ̣c lâ ̣p, thı̀ những người bi ̣mắ c bê ̣nh hen suyễn kinh niên có thể chữa lành đươc̣ không, có phải thế không em? -Da ̣ phải a ̣... - Mừng trả lời, gio ̣ng hồ i hô ̣p. -Vâ ̣y thı̀ anh xin cả quyế t nói với em rằ ng, không những chı̉ bê ̣nh hen suyễn kinh niên, mà cả những bê ̣nh hiể m nghèo khác, cuñ g sẽ đươc̣ chữa khỏi. Vı̀ lúc đó mo ̣i thứ thuố c men tố t nhấ t, mo ̣i thứ máy móc du ̣ng cu ̣ chữa bê ̣nh công hiê ̣u nhấ t, đề u đươc̣ dành để chữa cho nhân dân lao đô ̣ng, trong đó có các em, cha me ̣, ông bà các em. Những thứ này, dưới thời nô lê ̣, chı̉ dành riêng cho bo ̣n thực dân, vua quan, bo ̣n giàu có, lắ m tiề n nhiề u của mà thôi, những người như anh em chúng ta đừng có hòng mà rờ đế n! Em còn muố n hỏi gı̀ thêm nữa không? -Da ̣ thôi a ̣. - Mừng vui sướng đáp to. Că ̣p mắ t của em ngời lên, long lanh dưới bóng sẫm vành mũ cứng đô ̣i su ̣p quá nửa mă ̣t, ngước nhı̀n đô ̣i trưởng cảm kı́ch, biế t ơn. Rồ i như không sao kiề m giữ nổ i niề m sao xuyế n, bồ ng bô ̣t trong lòng, Mừng chồ m qua vai Vinh-sưa ̣ thı̀ thào nói với Tư-dát: -Anh Tư nı̀, đô ̣c lâ ̣p sướng quá anh hè? Tư-dát cho câu hỏi của Mừng là thừa. Nó đáp, không thèm quay đầ u la ̣i: -Chuyê ̣n! Đô ̣c lâ ̣p mà không sướng thı̀ tô ̣i va ̣ chi cả nước lăn lưng ra Mă ̣t trâ ̣n nê ̣n nhau với tu ̣i Tây, bể đầ u chảy máu! 10 Phı́a mă ̣t trâ ̣n tiế ng súng thưa dầ n. Mô ̣t vài tràng nổ rời ra ̣c trước khi tắ t hẳ n. Đêm đã khuya lắ m, bên ngoài trời vẫn rả rı́ch mưa... Trong ngôi lầ u "doanh tra ̣i" đã im hẳ n tiế ng rı̀ rầ m chuyê ̣n trò của các chiế n sı ̃ nhỏ tuổ i. Từng tổ mô ̣t, nằ m úp thı̀a trên những tấ m phản, những mă ̣t bàn kêu liề n nhau, ôm nhau ngủ ngon lành. Nhiề u chiế c chăn bi ̣đa ̣p tung, mấ p mé tu ̣t xuố ng đấ t. Có đứa nằ m xoay ngang đầ u lô ̣n xuố ng chân, chân gác lên bu ̣ng ba ̣n nằ m bên ca ̣nh. Có đứa bâ ̣t lên cười khúc khı́ch, ú ớ nói mê... Có lẽ đây là giấ c ngủ ngon lành bı̀nh thản nhấ t của những chiế n sı ̃ trước giờ ra trâ ̣n. Ngôi lầ u chı̀m nghı̉m trong bóng tố i sâu thẳ m, ướt át mưa đêm. Chı̉ còn mô ̣t khoảng sáng rấ t nhỏ ở tầ ng gác hai. Đó là gian phòng làm viê ̣c của đô ̣i trưởng. Anh đang ngồ i cắ m cúi viế t dưới ánh sáng tù mù của ngo ̣n đèn baõ . Anh chuẩ n bi ̣ giấ y tờ cho các tổ sáng mai đế n nhâ ̣n nhiê ̣m vu ̣ ở các đơn vi.̣ Anh nghiên cứu sắ p xế p phiên chế la ̣i các tổ , để làm sao mỗi tổ đề u có đô ̣i viên đã từng đươc̣ tham gia chiế n đấ u, và đô ̣i viên mới; đô ̣i viên giỏi chuyên môn, nhanh nhe ̣n, tháo vát và đô ̣i viên châ ̣m, ı́t sáng kiế n... Sau khi soát la ̣i danh sách đô ̣i viên và đo ̣c kỹ lý lich ̣ của các em, anh phát hiê ̣n ra rằ ng quá hai phầ n ba số đô ̣i viên đã nhâ ̣p ngũ rấ t sớm. Các em Du, Phát, Chà, Nghıã -ky,̀ Ba, Châu, Lươm ̣ , Quỳnh, Tề , Dâ ̣t... có em nhâ ̣p ngũ tháng 12 năm 1945, có em tháng 1 năm 1946. Hơn mô ̣t nửa số đô ̣ viên đã tham gia chiế n đấ u từ ngày đầ u nổ súng. Trường hơp̣ nhâ ̣p ngũ của nhiề u em thâ ̣t đă ̣c biê ̣t và khá tức cười, hiế m thấ y trong lý lich ̣ các chiế n sı ̃ lớn tuổ i. Nế u Cách Ma ̣ng là mô ̣t dòng sông, và cuô ̣c đời của mỗi chiế n sı ̃ là mô ̣t con suố i đổ vào dòng sông đó, thı̀ các em la ̣i là những tia nước nhỏ bé, bấ t ngờ vo ̣t ra từ mô ̣t kẽ đá, mô ̣t vế t nứt trên thân cây, hoă ̣c trút xuố ng từ mô ̣t đài hoa gió thổ i nghiêng... Nhưng cái điề u kỳ thú là những tia nước mỏng manh nhỏ bé ấ y đã tự len lỏi hoà vào dòng sông Cách Ma ̣ng hùng vı,̃ lúc nào không ai hay. Trước khi vào Vê ̣ Quố c Đoàn, Hoà-đen làm ngề bán đâ ̣u phu ̣ng rang nóng dòn. Em Bồ ng la ̣i chuyên nghề "bánh mı̀ mới ra lò" từ năm mười hai tuổ i. Những buổ i sáng mùa đông mưa dầ m la ̣nh cắ t ruô ̣t, trong lcú những đứa trẻ khác bằ ng tuổ i nó còn nằ m cuô ̣n tròn trong chăn ấ m, mế u máo với quà sáng, Bồ ng phải mong manh áo cô ̣c, quầ n đùi, đứng run lâ ̣p câ ̣p trước lò bánh chờ đế n lươṭ đế m bánh. Đế m xong, nó khoác cái bi ̣ bánh to che khuấ t cả người lên vai, đi vòng hế t phố này sang phố khác. Nó cố lấ y hơi để rao cho những người đang cuô ̣n tròn trong chăn ấ m nghe tiế ng: "Bánh mı̀ nóng giòn mới ra lò đê...ê...ê". Hồ i bo ̣n Tàu Tưởng còn đóng ở Huế , mô ̣t hôm, nó thừa cơ nẫng luôn của mô ̣t tên lı́nh Tàu say rươụ , khẩ u súng "tôm-sơn" nước thép còn xanh biế c. Nó tuồ n khẩ u súng vào bi ̣ bánh mı̀, rồ i đàng haòng khoác lên vai lảnh lót rao: "Ai... bánh mı̀ nóng mới ra lò đê...ê..." Nó đi thẳ ng đế n đơn vi ̣ Vê ̣ Quố c Đoàn đang ở Cung An Đinh ̣ mà sáng sáng nó vẫn thường bán bánh cho các anh. Nó nô ̣p các anh khẩ u súng mà báng và nòng còn nóng sực vı̀ bi ̣ vùi giữa đố ng bánh mı̀ nóng mới ra lò. Nó ủng hô ̣ luôn cả bi ̣ bánh mı̀ để các anh "thời" cho ấ m bu ̣ng. Nó nói: "Bi ̣ bánh là của nhà chủ. Mấ t bớt mô ̣t bi,̣ laõ ta chẳ ng nghèo đi mô mà các anh lo. Còn khẩ u súng là của em. Các anh phải thưởng công cho em, cho em đươc̣ vô VỆ Quố c Đoàn. Em chán cái kiế p đi ở tớ cho người ta lắ m rồ i!" Tư-dát, cái chú đô ̣i viên miê ̣ng liế n láu suố t ngày, lúc nào cuñ g làm trò hề cho ̣c cho cả đô ̣i cười, và nhát gan thı̀ không ai bằ ng, thế mà đã từng làm mô ̣t viê ̣c liề u lıñ h nhấ t đời. Trên đường đi ho ̣c về - nó ho ̣c năm đê ̣ nhấ t trung ho ̣c trường Khải Đinh ̣ - Nó ghé vào Ga Lớn xem tàu hoả đỗ la ̣i. Đúng hôm đó, cả đoàn tàu chở Vê ̣ Quố c Quân nam tiế n. Các anh ngồ i trên các toa tàu căng đầ y khẩ u hiê ̣u, biể u ngữ: "Nam bô ̣ là máu của máu Viê ̣t Nam, là thiṭ của thiṭ Viê ̣t Nam!" "Thà chế t không quay la ̣i đời nô lê ̣!..." Các anh râ ̣p ràng vỗ tay hát vang: "Xế p bút nghiên lên đường tranh đấ u... Xế p bút nghiên coi thường công danh..." Nó liề n liê ̣ng luôn cái că ̣p sách xuố ng sông, lén nhảy lên tàu, trố n theo đoàn quân Nam tiế n. Tàu đế n ga Truồ i, nó mới bi ̣ phát hiê ̣n và giữ la ̣i. Người ta nhờ chuyế n tàu ra Huế gửi trả chú về nhà. Nhưng nó cứ bı́u chă ̣t lấ y các anh vê ̣ Quố c Quân Nam tiế n mà khóc: "Các anh mà trả em về nhà thı̀ cha ma ̣ em tuố t xương em ra. Cha ma ̣ em giữ đòn lắ m!" Các anh hỏi: "Nhưng chú mı̀nh nghı ̃ ngơị cách răng mà đang đi ho ̣c la ̣i nhảy bừa lên tàu trố n vô thấ u đây?" Chú liế n láu nói: "Chı̉ ta ̣i các anh hế t. Các anh cứ vỗ tay mà hát rầ m trời: Xế p bút nghiên lên đường tranh đấ u... làm em không nhiṇ nổ i, phải xế p bút nghiên theo các anh...", - "Rứa bút nghiên chú mı̀nh xế p vô mô cả rồ i?", - "Da ̣ em xế p hế t xuố ng sông Hương với cả cái că ̣p da mới nữa... Bởi rứa chừ mà về nhà thı̀ cha ma ̣ em tuố t xương em ra...". Chú cứ vừa mế u, vừa khóc vừa liế n láu làm các anh không nhiṇ đươc̣ cười. Cuố i cùng các anh đành phải cho chú nhâ ̣p đơn vi.̣ Đơn vi ̣ chú vào đế n ga lăng Cô, đươc̣ điê ̣n của Ban chı̉ huy trung đoàn chı̉ thi ̣ ở la ̣i đây bổ xung cho tiể u đoàn Mười Tám lúc này đang đóng ở vùng Nước Ngo ̣t., Cầ n Hai. Tư-dát trở thành liên la ̣c viên của tiể u đoàn Mười Tám từ đó. Rồ i trường hơp̣ nhâ ̣p ngũ của các em Lươm ̣ , Châu, Ba, Ky,̀ Quỳnh... Của Vê ̣-to-đầ u...Và gầ n đây nhấ t là trường hơp̣ nhâ ̣p ngũ của Mừng... Mà mỗi lầ n chơṭ nghı ̃ đế n anh la ̣i phải bâ ̣t cười: Cái thằ ng... Đô ̣i trưởng Lê Thắ ng trước cách ma ̣ng Tháng Tám là ho ̣c sinh trường Kỹ Nghê ̣ thực hành Huế . Ngay sau ngày Cách ma ̣ng thành công, anh ra nhâ ̣p VỆ Quố c Đoàn và đươc̣ đề ba ̣t làm Trung đô ̣i trưởng chı̉ huy mô ̣t trung đô ̣i Tiế p Phòng Quân. Mấ y tháng sau, anh đươc̣ điề u đô ̣ng về ban Tham mưu trung đòan công tác ở Phòng Tı̀nh báo. Huế nổ súng. Ban Tham Mưu quyế t đinh ̣ tâ ̣p trung tấ t cả các em liên la ̣c của trung đoàn, thành lâ ̣p đô ̣i Thiế u niên trinh sát. Tham mưu trưởng chı̉ đinh ̣ anh về phu ̣ trách Đô ̣i. Thâ ̣t tı̀nh lúc đươc̣ trao nhiê ̣m vu ̣, anh chẳ ng lấ y gı̀ làm phấ n khởi. Mô ̣t sı ̃ quan tı̀nh báo la ̣i về chı̉ huy mô ̣t sắ p trẻ con hı̉ muĩ chưa sa ̣ch, thâ ̣t chán chế t!". Anh thầ m nghı ̃ vâ ̣y. Nhưng chı̉ sau mô ̣t thời gian số ng gầ n guĩ các em, để tâm tı̀nh tı̀m hiể u hoàn cảnh gia đı̀nh và trường hơp̣ tham gia bô ̣ đô ̣i của mỗi em, anh trở nên gắ n bó, yêu mế n cái đơn vi ̣nhỏ bé này biế t bao. Thâ ̣t ra, khi chưa tiế p xúc với các em, anh đã nghı ̃ về các em với kinh nghiê ̣m cuả bản thân. Đời anh cuñ g có mô ̣t quañ g tuổ i thơ như các chiế n sı ̃ nhỏ tuổ i mà anh đang phu ̣ trách, chı̉ huy. Nhưng đó là mô ̣t tuổ i thơ tầ m thường. Chẳ ng có gı̀ đáng ghi nhớ... Những trò nghich ̣ ngơm ̣ ranh mañ h, những trâ ̣n đòn của bố me ̣, những lo lắ ng hồ i hô ̣p trước các kỳ thi.... Quañ g tuổ i thơ đó lướt qua cuô ̣c đời anh không để la ̣i dấ u vế t gı̀, như dòng nước lă ̣ng lẽ chảy qua mô ̣t khoảng trời bằ ng phẳ g và dố c. So với tuổ i thơ các chiế n sı ̃ bé nỏ anh đang phu ̣ trách, khác xa biế t bao! "Trong tương lai - anh thầ m nghı ̃ - các đô ̣i viên của anh, qua cuô ̣c chiế n đấ u vı ̃ đa ̣i này, sẽ hổ i tưởng la ̣i tuổ i thơ của mı̀nh. Ôi, tuổ i thơ của đời ta đe ̣p đẽ biế t bao! Nó đã đươc̣ gắ n liề n với vâ ̣n mê ̣nh, với sự số ng còn của đấ t nước và của Cách Ma ̣ng từ thuở còn trứng nước!" 11 Đô ̣i trưởng mải mê chı̀m đắ m trong công viê ̣c và suy tưởng, nên không nghe thấ y tiế ng cánh cửa ke ̣t mở và tiế ng chân rón rén bước vào phòng. Mô ̣t ngo ̣n gió la ̣nh thổ i thố c vào làm ngo ̣n đèn dầ u trên bàn lung lay, chao đảo. Anh vô ̣i đưa bàn tay khum khum che chỗ thủng trên bóng đèn và ngẩ ng lên. Vinh-sưa đang đứng trước mă ̣t anh. Anh nga ̣c nhiên, đă ̣t bút xuố ng hỏi: ̣ -Sao em chưa đi ngủ? Có viê ̣c gı̀ thế em? Vinh-sưa đứng nghiêm la ̣i: ̣ -Báo cáo anh, Mừng nó bỏ trố n khỏi đô ̣i! -Trố n à? Trố n từ bao giờ? - Đô ̣i trưởng hỏi như có vẻ không tin chuyê ̣n đó. - Đầ u đuôi ra sao em kể anh nghe xem nào. -Cách đây khoảng nửa giờ, em đang ngủ bỗng choàng tı̉nh dâ ̣y. Em đưa tay sờ thı̀ không thấ y Mừng nằ m ca ̣nh em. Em tưởng nó ngủ mê lăn rớt xuố ng đấ t như mấ y lầ n trước. Em nhảy xuố ng đấ t, sờ khắ p cả buồ ng cuñ g không thấ y. Em đoán hay là nó đau bu ̣ng ra vườn đi ca-bi-nê. Em nằ m chờ mô ̣t lúc lâu không thấ y nó trở vô. Em lo quá, lỡ nó đang dâu gă ̣p phải gió la ̣nh rồ i ngấ t luôn ở ngoài đó. Rứa là em cha ̣y ngay ra vườn để tı̀m. Vườn tố i quá la ̣i thêm mưa lắ c rắ c. Em tı̀m quanh tı̀m quẩ n maĩ . Chơṭ nghe có tiế ng khóc thút thı́t ở chỗ góc cuố i vườn. Em cha ̣y la ̣i hỏi: "Có phải mi đó không Mừng?" Nó không nói chi hế t, cứ ngồ i thu lu ở gố c cây mà khóc to hơn. Em hỏi chi nó cuñ g không nói, cứ khóc hoài. Tức quá, em nói: "Đươc̣ , câ ̣u cứ ngồ i đó mà khóc cho chán đi. Tớ vô báo cáo với đô ̣i trưởng là đang nửa đêm câ ̣u bỏ trố n khỏi đô ̣i" Rứa là nó đứng ngay dâ ̣y, nı́u lấ y tay em van vı̉: "Đừng, anh đừng báo cáo với đô ̣i trưởng mà tô ̣i tui... Anh tha cho tui lầ n ni, lầ n sau tui không dám làm rứa nữa mô..." -Thế bây giờ Mừng đâu rồ i? -Da ̣ nó đã đi vô đứng trong mái hiên gầ n bế p. Mà nó cứ khóc, em dỗ chi nó cuñ g không nı́n. -Nhưng em căn cứ vào đâu mà cho là Mừng đinh ̣ bỏ trố n khỏi Đô ̣i? -Nó không đinh ̣ bỏ trố n thı̀ can chi nửa đêm la ̣i mò ra ngoài vườn ngồ i khóc mô ̣t mı̀nh dưới trời mưa? Em chắ c nó nghe tin ngày mai Đô ̣i ra mă ̣t trâ ̣n, nó sơ,̣ đinh ̣ bỏ trố n. nhưng ra đế n ngoài vườn trời tố i quá, không biế t đường mô mà mò đi, nên đành ngồ i khóc... Em không ngờ nó hèn đế n nước ấ y! Nó làm xấ u mă ̣t cho cả tổ em! Vinh-sưa kế t thúc câu chuyê ̣n với gio ̣ng tức tố i, phẫn nô ̣. ̣ -Em xuố ng go ̣i Mừng lên đây anh gă ̣p. -Rõ! Vinh-sưa đưa tay lên ngang mày chào anh, quay ra với đô ̣ng tác đằ ng sau quay. Đô ̣i trưởng nhı̀n ̣ theo cái dáng nhỏ bé của Vinh, ̣ khuấ t dầ n dưới các bâ ̣c cầ u thang, thầ m nghı:̃ "Chú bé này tương lai sẽ là mô ̣t chiế n sı ̃ kiể u mẫu trong sinh hoa ̣t cuñ g như trong chiế n đấ u. Và nế u chú ta đươc̣ đề ba ̣t làm chı́nh tri ̣viên, chắ c chắ n sẽ là mô ̣t chı́nh tri ̣viên rấ t cừ". Lát sau, Vinh-sưa dẫn Mừng vào phòng. Vinh ̣ ̣ đứng lùi la ̣i khuấ t sau cái bê ̣ lò sưởi. Mừng bước đế n giữa phòng đứng sững la ̣i, nhı̀n đô ̣i trưởng với đôi mắ t của người sẵn sàng nhâ ̣n tô ̣i. Cái mũ cứng và bô ̣ quân phu ̣c rô ̣ng thùng thı̀nh của nó thẫm la ̣i từng mảng lớn vı̀ thấ m ướt nước mưa. Chắ c nó ở ngoài trời đã khá lâu, hai má và mắ t nhoè nhoe ̣t nước mưa lẫn nước mắ t. Cả gương mă ̣t nó có mô ̣t vẻ gı̀ buồ n khổ khôn tả. Nhı̀n nó đô ̣i trưởng bỗng thấ y nhói trong tim. -La ̣i gầ n đây anh hỏi. - Đô ̣i trưởng nói gio ̣ng đă ̣c biê ̣t diụ dàng. Mừng ru ̣t rè bước la ̣i, tı̀ ngực vào mép bàn: -Ta ̣i răng đang nửa đêm em la ̣i ra ngồ i ngoài vườn mà khóc? Mừng vừa nói vừa nấ c nhè nhe ̣: -Da ̣... Em lỡ lầ n ni... Anh tha cho em... Lầ n sau em không dám rứa nữa... -Có phải em đinh ̣ bỏ trố n khỏi Đô ̣i không? Mừng cúi đầ u khẽ gâ ̣t: -Da ̣... -Ta ̣i sao em la ̣i trố n? Có phải em sơ ̣ ra mă ̣t trâ ̣n không? Nế u sơ,̣ em cứ viê ̣c báo cáo với anh, anh sẽ cho em ra ngay khỏi Đô ̣i, viê ̣c gı̀ phải trố n? -Da ̣... em có sơ ̣ chi cái chuyê ̣n ra mă ̣t trâ ̣n... - Mừng nấ c to, mô ̣t gio ̣t nước mắ t rơi xuố ng mă ̣t bàn, nó vô ̣i đưa tay chùi đi và nói tiế p, gio ̣ng thổ n thức. -Da ̣, em chı̉ trố n đi mô ̣t lúc rồ i em la ̣i quay về thôi mà... -Em đinh ̣ trố n đi đâu mà chı̉ trố n có mô ̣t lúc? -Da ̣... da ̣... em trố n về thăm ma ̣ em... -Thăm ma ̣ à? - Đô ̣i trưởng sửng số t. - Sao hôm xin nhâ ̣p đô ̣i em khai là không có cha ma ̣ chi hế t, đi ở giữ em cho người ta? -Da ̣ em nói rứa bởi sơ ̣ anh không cho em nhâ ̣p Đô ̣i, bắ t phải về xin phép ma ̣... -Rứa ma ̣ em làm nghề chi? Ngoài ma ̣ ra nhà em còn ai nữa không? Em ngồ i xuố ng đây kẻo mỏi chân. Đô ̣i trưởng kéo Mừng ngồ i xuố ng cái ghế đẩ u ca ̣nh anh. Anh dở mũ ướt thẫm nước trên đầ u nó, đă ̣t vào góc bàn, và rút mùi xoa lau mắ t cho em. - Haỹ kể cho anh nghe chuyê ̣n nhà em đi. - Gio ̣ng anh như gio ̣ng me ̣ dỗ con. Mừng biế t là không thể giấ u đô ̣i trưởng đươc̣ nữa. Không kể cho anh nghe hế t mo ̣i chuyê ̣n, e chắ c anh đuổ i mı̀nh ra khỏi đô ̣i mấ t, nó tự nhủ thầ m vâ ̣y. Tranh cái nhı̀n dò hỏi của đô ̣i trưởng, hai mắ t nó nhı̀n chăm chăm vào cái mũ ướt thấ m nước mưa để ở góc bàn nó kể không ma ̣ch la ̣c, chố c chố c phải ngừng la ̣i, că ̣p môi run rẩ y cố nuố t tiế ng khóc nấ c chực trào lên cổ ... ... Nhà em ở cuố i đường kiê ̣t nhớp nhúa nhấ t xóm Bao Vinh. - cái xóm ngoa ̣i ô nghèo khổ phı́a bắ c thành Huế . Mỗi lầ n trời mưa to, nước chẩ y tứ tung trong nhà, ma ̣ em phải lấ y mo nang mà do ̣i. Do ̣i đươc̣ chỗ ni la ̣i dô ̣t qua chỗ khác. Nhiề u bữa ngồ i trong nhà mà hai ma ̣ con phải đô ̣i nón. Trong nhà chı̉ có bức phản mo ̣t gaỹ mấ t mô ̣t chân, phải kê thay chồ ng ga ̣ch. Với thêm cái chõng tre vừa hai ma ̣ con nằ m. Cái sân trước nhà rêu phủ xanh lè lè, trời mưa, vô ra không bấ m chân là vồ ế ch ngay... Ma ̣ em là chi ̣ Niê ̣m, làm nghề bán bún bò gánh. Bún bò của ma ̣ em ngon mà rẻ nhấ t chơ ̣ Bao Vinh. Buổ i sáng, ai cuñ g hong hóng chờ "Gánh bún bò chi ̣Niê ̣m" mới ăn. Trước tê nhà còn có cha em. Cha em tên là Năm, mă ̣t rấ t dài nên cả xóm go ̣i là ông Năm-ngựa. Cha em cao to mà dữ tơ ̣ ghê lắ m, ngực xăm đầ y rồ ng rắ n. Cha em rấ t giỏi võ, trong người lúc mô cuñ g dắ t dao. Cả vùng Bao Vinh ai cuñ g kiề ng. Đã có hai tay anh chi ̣ ngoài bế n Bao Vinh bi ̣ cha em chém xả cánh tay.... Cách đây đã lâu, cha bỏ ma ̣ em, đi lấ y vơ ̣ hai bên Phú Cam rồ i ở luôn bên đó. Nhưng cứ năm bữa nửa tháng, cha em la ̣i mò về nhà, ha ̣ch sách hành ha ̣ ma ̣ em. Bắ t ma ̣ em phải mua rươụ , lòng heo, nước mắ m ngon về cho ăn, ăn xong la ̣i quê ̣t miê ̣ng đi. Gă ̣p bữa ma ̣ mua phải lòng heo không béo, không ngon, cha co chân đá phố c hế t xuố ng đấ t, rồ i chửi, đâ ̣p ma ̣ em tố i tăm mă ̣t muĩ . Nhiề u lầ n cha còn lô ̣t hế t áo quầ n của ma ̣. Cô ̣t tóc ma ̣ vô chân cô ̣t nhà, rồ i cầ m thanh củi mà phang. Đánh chán, cha cứ để mă ̣c ma ̣ nằ m đó, bỏ đi. Em phải tháo tóc ra cho ma ̣, đỡ ma ̣ em ngồ i dâ ̣y. Đầ u ma ̣ em loà lên những máu... máu bế t tóc la ̣i thành nắ m... Tóc ma ̣ trước kia dài lắ m, thả ra chải gầ n chấ m gót. Rứa mà chừ ru ̣ng gầ n hế t, búi la ̣i chı̉ còn lo ̣n nhỏ hơn nắ m tay em... Mỗi lầ n thấ y bóng cha về thấ p thoáng ngoài ngõ là em lủi ngay xuố ng bế p hay chui rào tót ra ngoài đường. Rồ i cứ đứng đó khóc nghe cha mắ ng chửi đánh đâ ̣p ma ̣ trong nhà. Chờ cho cha đi khuấ t, em mới dám cha ̣y vô, ôm ma ̣ mà khóc. Có lầ n em tức quá hỏi ma ̣: "Cha đã đánh đâ ̣p ma ̣ hoài rứa, la ̣i bỏ ma ̣ mà đi, răng ma ̣ còn cứ mua rươụ , lòng heo với nước mắ m ngon cho cha ăn làm chi cho uổ ng?". Ma ̣ em ôm em khóc mà nói: "Đời ma ̣ đắ ng cay cực khổ lắ m con ơi...! Cha hành ha ̣ đánh đâ ̣p ma ̣ chừng đó chứ hơn nữa ma ̣ cuñ g phải cắ n răng mà chiu.̣ Ma ̣ mắ c ơn cha con nă ̣ng lắ m con ơi...". Em thắ c mắ c: "Ơn chi rứa ma ̣?". Nhưng ma ̣ em chı̉ ôm chă ̣t em hơn khóc nấ c không thành tiế ng, nhı̀n em với că ̣p mắ t buồ n rười rươị : "Con còn nhỏ da ̣i quá... ma ̣ làm răng nói cho con hiể u thấ u đươc̣ lòng ma ̣ con ơi!" Mô ̣t bữa, em ra sông tắ m, lúc cha ̣y về đế n đầ u ngõ thı̀ nghe tiế ng cha quát tháo trong nhà. Em liề n vòng ra lố i sau chui rào, rón rén đi vô hè nhà, ghé mắ t nhı̀n qua lỗ phên thủng. Cha em đang ngồ i trên phản, trước mă ̣t là cái mâm gỗ đă ̣t mô ̣t đıã lòng heo, chén nước mắ m, chai rươụ . Nhưng không thấ y cha ăn uố ng chi hế t. Cha ngồ i mô ̣t chân co trên phản mắ t trừng trừng ngó ma ̣. Ma ̣ ngồ i xê ̣t dưới đấ t, ngước lên nhı̀n cha. Cha dằ n gio ̣ng quát: "Không có lôi thôi, mi có đưa đây không thı̀ nói cho tao biế t!". Em thắ c mắ c: "Không biế t cha đòi ma ̣ đưa cái chi mà gắ t gao rứa?" Ma ̣ khóc mế u máo, nói: "Tui la ̣y anh trăm la ̣y, nghı̀n la ̣y. Anh thương lấ y ma ̣ con rui, cả đời rui chắ t bóp, nhiṇ đói nhiṇ khát, mới để dành cho con đươc̣ mô ̣t chút đó. Chừ anh mà lấ y đi thı̀ cực ma ̣ con tui quá anh ơi! Thân tui đây, anh muố n hành ha ̣, đánh đâ ̣p chi tuỳ y,́ nhưng xin anh đừng lấ y... Tô ̣i nghiê ̣p tui lắ m anh ơi...". Cha em hừ lên mô ̣t tiế ng hung tơṇ : "Đánh mi chı̉ thêm nhớp tay! Đánh mô ̣t con đı ̃ thı̀ thà đánh con chó còn hơn!" Nghe cha nói, em suýt kêu to lên: "Ui chao! Răng cha la ̣i nỡ nhiế c mắ ng ma ̣ cái tiế ng xấ u xa đó?" Mừng chơṭ nhớ có mô ̣t lầ n, cùng với tu ̣i ba ̣n trong xóm, nó cha ̣y đuổ i theo mô ̣t người đàn bà, quầ n áo xố c xế ch, mă ̣t muĩ son phấ n loè loe ̣t. Nó cùng với các ba ̣n cùng hò reo, vừa ném lõi bắ n, vỏ chuố i vô lưng, vô đầ u tóc người đàn bà: "Con đı!̃ Con đı!̃ " Có mô ̣t đứa ném hòn đó trúng đầ u người đàn bà, máu riṇ ra ướt đỏ cả chân tóc. Nó không biế t "con đı"̃ là con chi, chı̉ ham vui hùa theo tu ̣i ba ̣n và mô ̣t số người lớn, để hành ha ̣ người đàn bà tô ̣i nghiê ̣p đó. Trong trı́ tưởng tươṇ g của nó "con đı"̃ là mô ̣t loa ̣i người xấ u xa gớm ghiế c cuñ g như con chó da ̣i, con rắ n đô ̣c... Mă ̣t bừng bừng vui thı́ch, nó cha ̣y mô ̣t ma ̣ch về nhà, go ̣i ma ̣ từ ngoài ngõ: "Con đı!̃ Ma ̣ ơi con đı"̃ . Ma ̣ từ trong bế p bước ra đứng chôn chân nhı̀n em mă ̣t tái xanh như tàu lá. Nó nhı̀n ma ̣, tự nhiên phát sơ,̣ lo lắ ng hỏi: "Ma ̣ đau hay làm răng rứa ma ̣?" Mă ̣t ma ̣ vẫn tái xanh run rẩ y hỏi: "Con vừa kêu ma ̣ cái chi rứa con?" Nó khoe: "ngoài phố có con đı ̃ ma ̣ a ̣. Ru ̣i con cha ̣ytheo quăng vỏ chuố i, cùi bắ p, như mưa! Quăng sướng tay thôi! Con quăng cho con đı ̃ cái cùi bắ p trúng bố p giữa lưng!" Nó tưởng ma ̣ sẽ cười khen: "Con của ma ̣ quăng giỏi thiê ̣t!" Nhưng ma ̣ không cười. Môi ma ̣ tự nhiên trắ ng nhơṭ như tờ giấ y. Că ̣p mắ t ma ̣ nhı̀n nó lúc đó sao giố ng hê ̣t că ̣p mắ t con chim nhỏ lúc người ta bóp cổ cho chế t để làm thit!̣ Nó nı́u va ̣t áo ma ̣ hoảng sơ ̣ kêu: "ma ̣, ma ̣! Làm răng rứa ma ̣?". Ma ̣ đă ̣t bàn tay lêu đầ u nó, nói gio ̣ng run run: "Răng con la ̣i đi ném người ta làm chi con? Lầ n sau con không đươc̣ làm như rứa mà tô ̣i chế t đó con". Nó nói: "Nhưng là con đı ̃ mà ma ̣?" Ma ̣ bỗng như bi ̣ kiê ̣t sức, không đứng vững đươc̣ nữa, ngồ i thu ̣p xuố ng đấ t, kéo vào lòng. Gio ̣ng ma ̣ như sắ p khóc "Người ta cùng đường kiê ̣t lố i mới đế n nông nỗi đó con ơi.... Phải thương xót lấ y ho ̣... Con còn nhỏ da ̣i quá... con đã hiể u chi viê ̣c đời". Câu chuyê ̣n cũ hiê ̣n lên như mô ̣t cái dằ m lớn đâm suố t trı́ nhớ nó. Nó thấ y ruô ̣t đau quă ̣n la ̣ ky,̀ hai bàn tay phải bı́u chă ̣t vào cái cô ̣t mái hè, mới đứng vững. Mừng nức nở kể tiế p: ... Bên trong nhà, mă ̣t ma ̣ bỗng đanh la ̣i, nhı̀n cha với că ̣p mắ t của người cùng đường. Ma ̣ nói: "Anh có giế t tui thı̀ giế t, chứ tui không đưa cho anh mô!" Cha em trễ môi phı̀ mô ̣t tiế ng, nói: "Giế t mi làm chi cho thêm nhớp tay. Mi mà không đưa, tao ngồ i đây chờ thằ ng con mi về tao sẽ nói rõ ngo ̣n ngành cho hắ n biế t mi là mô ̣t con đàn bà nhơ nhớp như răng. Thằ ng con mi sẽ khinh mi chẳ ng khác chi con chó!" Như bi ̣ cha đâ ̣p mô ̣t búa trúng giữa thóp, ma ̣ kinh hoàng ngồ i dâ ̣t lùi la ̣i, kêu to:" Ui chao ôi, răng mà anh đô ̣c ác đế n nước nơ! Anh róc xương hút tuỷ cả mô ̣t đời tôi chưa đủ, mà anh la ̣i còn nỡ lòng mô?..." Ma ̣ chố ng tay run rẩ y đứng lên, viṇ viṇ do ̣c theo phên đi vô buồ ng, lát sau ma ̣ trở la ̣i, mô ̣t bàn tay nắ m chă ̣t khư khư cái gı̀ đó. Đi đế n trước mă ̣t cha, ma ̣ mở xoà bàn tay ra. Giữa lòng bàn tay ma ̣ là đôi bông tai vàng. Đôi bông tai mà ma ̣ thường cấ t trong cái hô ̣p diêm nhét đầ y bông gòn, thı̉nh thoảng liạ lấ y ra cho em coi và nói: "Ma ̣ cấ t để dành khi mô con lớn ma ̣ cưới vơ ̣ cho con...". Ma ̣ em nói, mă ̣t rúm ró. Gio ̣ng lào thào như người bi ̣ hu ̣t hơi: "Còn mô ̣t chút đây, anh lấ y luôn đi, rồ i anh đi đi, đi luôn đi cho khuấ t mắ t tui! Xin anh đừng về đây mà hành ha ̣ ma ̣ con tôi..." Như con co ̣p thấ y mồ i, đang ngồ i, cha chồ m ngay dâ ̣y, chô ̣p lấ y đôi bông tai vàng trong tay ma ̣ đút liề n vô bo ̣c. Ma ̣ vẫn đứng sững, ngó trân trân lòng bàn tay trố ng rỗng, că ̣p mắ t da ̣i hẳ n đi. Bấ t ngờ ma ̣ kêu to mô ̣t tiế ng xé ruô ̣t, rồ i ngã vâ ̣t xuố ng đấ t như bi ̣chă ̣t lı̀a ngang chân. Cha em bước qua người ma ̣, cắ m đầ u đi thẳ ng ra ngõ... "Đời mô con dám khinh ma ̣, ma ̣ ơi!" Mừng bỗng nức nở tưởng như trước mắ t không phải là đô ̣i trưởng mà là ma ̣ đang nằ m vâ ̣t dưới đấ t, đầ u tóc rũ rươị . Nó oà khóc, nước mắ t chan hoà trên hai má, nhỏ liên tiế p xuố ng bàn. Đô ̣i trưởng phải đứng lên, ôm chă ̣t nó vào lòng. Hai mắ t anh cuñ g đỏ hoe... -Nı́n đi em, nı́n đi... Anh không ngờ em la ̣i khổ đế n thế ! ...Ma ̣ em bi ̣ mắ c bê ̣nh hen suyễn nă ̣ng. - Mừng lau nước mắ t, kể tiế p. - Thêm vô dó cha em cứ nhè vô giữa ngực ma ̣ mà đá, mà đa ̣p, nên càng ngày càng nă ̣ng hơn, hễ đô ̣ng trời là cơn hen suyễn la ̣i hành ha ̣ ma ̣. Có khi hai ba ngày liề n, ma ̣ ngồ i gò lưng ôm ngực mà ho khan, khò khè kéo suyễn, em không sức nào chiụ nổ i. Em thấ y ngực em cuñ g tức ran theo như bi ̣ ai dı̀m lâu xuố ng nước. Thương ma ̣, em khóc hế t nước mắ t. Em rang muố i, bo ̣c vào cái va ̣t áo rách, chườm ngực cho ma ̣. Em chườm cho đế n tâ ̣n đêm khuya, hai tay mỏi rời, các nhà hàng xóm đã tắ t đề n đi ngủ hế t, vẫn còn chườm... Ma ̣ em cứ giu ̣c hoài: "Con đi ngủ đi, ma ̣ thấ y đỡ nhiề u rồ i!" em vẫn không chiụ đi. Đế n lúc mê ̣t quá, em gu ̣c vô lòng ma ̣ ngủ thiế p lúc mô không hay... Mô ̣t bữa, cu ̣ Ba Trà già nhấ t xóm, mách cho em: "Thứ lá tầ m gửi đâ ̣u trên ngo ̣n cây bút bút thâ ̣t cao, chữa bê ̣nh hen suyễn còn hay hơn thuố c tiên. Nhưng phải hái vào lúc nửa đêm, lúc lá đang ăn khı́ trời, uố ng sương móc, thı̀ mới công hiê ̣u. Lá phơi khô, sao vàng, ha ̣ thổ , bỏ vô nồ i đấ t, đổ năm chén nước trong, sắ c lấ y mô ̣t chén. Chı̉ uố ng chừng năm chén là bê ̣nh rút, chu ̣c chén là bê ̣nh khỏi". Từ bữa đó, nó quyế t đi tı̀m thứ lá thuố c tiên đó, chữa bê ̣nh cho ma ̣. Khắ p cả mô ̣t vùng Bao Vinh, Baĩ Dâu, không có ngo ̣n cây bút bút nào nó chưa trèo lên tı̀m lá tầ m gửi. Nhưng không tı̀m thấ y. Nó tı̀m lầ n lên các ngo ̣n cây bút bút ở vùng Đông Ba, Gia Hô ̣i. Tı̀m hế t cả vùng ni rồ i mà cuñ g không thấ y, nó qua bên tê sông Hương, tı̀m từ Đâ ̣p Đá, qua trường Khải Đinh, ̣ lên đế n Ga Lớn. Rồ i vòng về Bế n Ngự, lên miê ̣t Nam Giao... Đi tı̀m lá thuố c nó phải dấ u ma ̣. Ma ̣ mà biế t, đời nào ma ̣ để cho đi. Ma ̣ sơ ̣ nó trèo cao, lỡ ngã chế t tan xương mấ t giố ng. Đã biế t bao nhiêu lầ n nó ngồ i khóc mô ̣t mı̀nh dưới các gố c cây bút bút, sau khi đã trèo lên tu ̣t xuố ng, sầ y hế t cả da bu ̣ng... Trước ngày Huế nổ súng chừng mô ̣t tháng, tı̀nh cờ nó phát hiê ̣n đươc̣ , trên ngo ̣n cây bút bút cao nhấ t trong khu vườn đằ ng sau doanh tra ̣i này, có đâ ̣u mô ̣t tán lá tầ m gửi rấ t to. Nó mừng quá. Nhưng khó cái là da ̣o đó ngôi lầ u doanh tra ̣i có Vê ̣ Quố c Đoàn đóng đông lắ m. Ngoài cổ ng sắ t lúc nào cuñ g có các anh cầ m súng đứng gác. Rào sắ t vây xung quanh vườn tuy cao, la ̣i có muĩ nho ̣n nhưng nó thừa sức trèo vào. Nó chı̉ sơ ̣ các anh nghi là Viê ̣t gian, trèo rào vô ăn cắ p. Đã hàng mấ y chu ̣c lầ n nó đi vòng quanh hàng rào sắ t ngôi lầ u này, mắ t hong hóng ngó vô vườn... Các anh lı́nh gác liề n sinh nghi, mô ̣t lầ n nó đã bi ̣ mô ̣t anh go ̣i la ̣i, nghiêm mă ̣t hỏi: "Làm chi mà ngày mô tôi cuñ g bắ t gă ̣p chú loanh quanh lẩ n quẩ n ở đây, hả? Tôi mà còn bắ t gă ̣p mô ̣t lầ n nữa tôi sẽ cho chú vô tù nghe chưa?" Sau cái lầ n đó, nó không còn dám bén mảng đế n gầ n ngôi lầ u này nữa. Chı̉ dám đứng từ xa mà ngó la ̣i. Sau ngày Mă ̣t trâ ̣n Huế nổ súng, nó đoán chắ c ngôi lầ u bỏ trố ng, vı̀ bô ̣ đô ̣i phải ra Mă ̣t trâ ̣n, ở la ̣i đó làm chi? Nó tı̀m cách lo ̣t qua cầ u Bao Vinh, cha ̣y mô ̣t ma ̣ch đế n ngôi lầ u, bu ̣ng mừng khấ p khởi, chuyế n ni răng cuñ g tı̀m đươc̣ thuố c cho ma ̣. Nhưng ai ngờ bô ̣ đô ̣i người lớn rút đi rồ i, la ̣i có bô ̣ đô ̣i con nı́t tới đóng. Nó buồ n phát khóc lên lúc đó ở nhà ma ̣ la ̣i đang lên cơn hen suyễn. Nó về nằ m nghı ̃ maĩ , cuố i cùng tı̀m ra đươc̣ mô ̣t me ̣o: "Vo ̣t qua cầ u Bao Vinh thâ ̣t sớm, cha ̣y theo toán bô ̣ đô ̣i con nı́t đó, rồ i lừa lúc không ai để ý lén chui vào giữa hàng mà về ngôi lầ u. Khi đã vào đươc̣ bên trong rồ i, nó sẽ lẻn ra vườn, trèo tót lên ngo ̣n cây bút bút, nằ m chờ trên dó cho đế n lúc nửa đêm... Chờ cho đế n lúc lá tầ m gửi ăn no khı́ trời, uố ng no sương móc, như lời cu ̣ Ba Trà dă ̣n. Nó sẽ hái mô ̣t ôm thâ ̣t to, đủ cho ma ̣ uố ng đươc̣ mấ y chu ̣c lầ n rồ i trèo rào ra ngoài, trở về . Cái mưu me ̣o hay ho đó, làm cho nó thao thức hoài không ngủ đươc̣ . Nó tin chắ c lầ n này công viê ̣c răng cuñ g trót lo ̣t. Nhưng nó còn lo bô ̣ áo quầ n. Nó để ý cả đô ̣i không ai mă ̣c áo quầ n như mı̀nh. Đứa nào áo quầ n cuñ g rấ t oai như bô ̣ đô ̣i người lớn. Mă ̣c áo quầ n xấ u xı́ như nó chui vô hàng e không khéo lô ̣ mấ t... Hồ i đầ u năm, ma ̣ có may cho nó mô ̣t bô ̣ áo quầ n rấ t đe ̣p. Cái áo "thơ-mi" có cổ tai chó với cái quầ n"soo ̣c" vải xanh, hai bên có hai cái túi, mỗi túi đựng đươc̣ mô ̣t lon đầ y bắ p rang. Quầ n không có dải rút mà xung quanh ca ̣p có những cái quai để luồ n niṭ da. Nhưng ma ̣ nó chưa mua đươc̣ nit.̣ Lấ y áo quầ n ở thơ ̣ may về là ma ̣ cấ t luôn vô rương. Nó xin mă ̣c ma ̣ nói: "Cấ t đó khi mô đế n Tế t hoă ̣c con đươc̣ vô Đô ̣i Thiế u nhi đánh trố ng cà rùng như mấ y đứa trên phố thı̀ ma ̣ lấ y cho mà mă ̣c. Chứ bây giờ con mă ̣c chı̉ nhảy mấ y bữa là rách tan thôi. Mı̀nh là con nhà nghèo, phải ăn mă ̣c tùng tiê ̣m con a ̣!". Nó liề n tung chăn cha ̣y xuố ng bế p, nói với ma ̣: "Ma ̣ ơi, sáng mai ma ̣ cho con mă ̣c bô ̣ áo quầ n mới ma ̣ hı́!". Nó không dám nói lô ̣ cho ma ̣ biế t chuyê ̣n "Ngoài phố , tu ̣i ba ̣n con đứa mô cuñ g mă ̣c áo quầ n mới cả. Ma ̣ cuñ g cho con mă ̣c chứ cấ t hoài làm chi ma ̣?" Ma ̣ nói: "ma ̣ đã nói rồ i, mı̀nh là con nhà nghèo, ngày thường ăn mă ̣c tùng tiê ̣m răng xong thı̀ hôi. Bô ̣ áo quầ n đe ̣p đó phải để dành khi mô có lễ la ̣t rồ i hẵng mă ̣c." Nó nố i dỗi "Rứa thı̀ thôi, con không mă ̣c nữa. Ma ̣ cứ cấ t cho đế n mu ̣c thı̀ thôi!" Ma ̣ nổ i tức, quay la ̣i phát cho nó mô ̣t cái vào mông: "Không mă ̣c thı̀ tao cho đứa khác mă ̣c! Đi lên đi ngủ". Nó leo lên giường nằ m khóc tấ m tức maĩ ... Sáng hôm sau, nó lo ̣t qua cầ u Bao Vinh, cha ̣y theo Đô ̣i lên đế n cầ u Đông Ba rồ i chui bâ ̣y vào hàng... Đô ̣i trưởng hỏi: -Thế cái hôm đầ u tiên nhâ ̣p đô ̣i em có ra vườn trèo lên cây bút bút hai lá tầ m gửi không? -Da ̣ có... -Sao em không trèo rào trố n đi như đã đinh ̣ mà ở la ̣i? -Ta ̣i..anh với các ba ̣n thương em quá. Với thêm anh Vinh ̣ nói với em: "Không chi xấ u xa bằ ng đã vô bô ̣ đô ̣i la ̣i đào ngu"̃ . Sau đó em còn đươc̣ nghe anh giảng đánh đuổ i hế t tu ̣i Tây cướp nước, giành đươc̣ đô ̣c lâ ̣p rồ i thı̀ ai ai cuñ g đươc̣ sung sướng. Những người cực khổ như ma ̣ em dù có mắ c bê ̣nh chi nă ̣ng mấ y cuñ g đươc̣ Chı́nh phủ chữa cho lành... Em muố n theo các anh đánh Tây cho nước nhà đươc̣ đô ̣c lâyp, ̣ để sau ni lỡ ma ̣ em có mắ c bê ̣nh chi còn nă ̣ng hơn cả bê ̣nh hen suyễn, cuñ g đươc̣ Chı́nh phủ chữa cho lành... Đô ̣i trưởng gâ ̣t gâ ̣t đầ u, mı̉m cười" -Em biế t lo xa như thế là rấ t phải. Thế bó lá tầ m gửi hái đươc̣ em có còn giữ không? -Da ̣ còn chớ!... Tố i ni em đinh ̣ trố n về mô ̣t lúc để mang bó lá thuố c đó về cho ma ̣ em. Em sơ ̣ mai lên mă ̣t trâ ̣n lỡ bom đa ̣n làm cháy mấ t thı̀ tiế c lắ m... -Em để nó ở đâu rồ i? -Em giấ u trong cái hố c dưới chân cầ u thang. Em sơ ̣ anh biế t, anh la... -Em xuố ng lấ y lên đây cho anh coi thử. Anh cuñ g chưa đươc̣ biế t mă ̣t muĩ thứ lá thuố c quý đó. Nét mă ̣t Mừng vu ̣t tươi hẳ n lên. Em ngước nhı̀n anh như còn chưa thâ ̣t tin. Rồ i bấ t ngờ, em đứng lên cha ̣y vu ̣t ra khỏi phòng. Mấ y phút sau, em cha ̣y voà, tay ôm mô ̣t cái gói. Em ru ̣t rè đă ̣t nó lên bàn ca ̣nh đèn baõ . Cái gói khá to, bo ̣c bằ ng mô ̣t miế ng vải ba ̣t nhem nhuố c xé bằ ng dây điê ̣n thoa ̣i. Đô ̣i trưởng mở ra, bên trong còn hai lớp giấ y báo cũ nữa. Những cành lá khô màu xám nha ̣t, rấ t dài, đươc̣ bẻ gâ ̣p la ̣i thành nhiề u đoa ̣n: thoảng bố c lên mùi nắ ng và hương nông đắ ng của lá cây phơi khô. -Em phơi từ bao giờ mà khô đươc̣ thế này? -Da ̣, em phơi từ bữa lâu rồ i... Hễ hôm mô có nắ ng là em đem ra phơi, em phải trèo lên nóc nhà trải phơi trên mái ngói. -Trời đấ t! - Đô ̣i trưởng kêu lên, gio ̣ng không giấ u đươc̣ sơ ̣ haĩ . - Mái nhà lầ u ba tầ ng trơn tuô ̣t, lỡ trươṭ chân mô ̣t cái thı̀ còn gı̀ là người! -Da ̣!... Phơi trên đó cao, nhiề u nắ ng, nhiề u gió, lá mau khô... với la ̣i em sơ ̣ phơi ở dưới các ba ̣n không biế t, lỡ nghich ̣ vứt đi... -Nế u gă ̣p phải mô ̣t cây bút bút cao gấ p hai gấ p ba ngôi lầ u ni liê ̣u em có dám trèo lên hái không? -Da ̣ cao mấ y em cuñ g trèo... Miễn sao cho ma ̣ em đươc̣ lành bê ̣nh... Nghe gio ̣ng nói và nhı̀n vẻ mă ̣t chú đô ̣i viên nhỏ của mı̀nh, đô ̣i trưởng bỗng thấ y tin mô ̣t cách la ̣ lùng rằ ng, chú ta sẽ sẵn sàng trèo tuố t lên bấ t kỳ mô ̣t cây nào trên trái đấ t để tı̀m thuố c cho me ̣. Anh cẩ n thâ ̣n bo ̣c bó lá tầ m gửi la ̣i như cu,̃ đă ̣t vào tay mừng và nói: -Có dip̣ anh sẽ cho em về phép, mang về cho me ̣, còn bây giờ em phải xuố ng đi ngủ. Đã quá nửa đêm rồ i, mà sáng mai chúng ta còn phải lên Mă ̣t trâ ̣n sớm. Mừng đứng lên, đô ̣i mu,̃ đứng nghiêm chào anh rồ i cùng với Vinh-sưa bước ra khỏi phòng. ̣ Anh cuñ g đứng lên, nhı̀n hút theo em, tim đau nhói, thầ m nghı:̃ -Nhỏ nhoi thế kia, mà chú ta đã phải chiụ đựng những nỗi khổ nhường ấ y! *** Đang ngủ rấ t say, Vinh-sưa vu ̣t choàng tı̉nh dâ ̣y. Có tiế ng khóc thổ n thức ngay ca ̣nh tai em. Nó ngồ i hẳ n ̣ lên. Hoá ra Mừng khóc, vừa khóc, vừa nói mớ(nói mê, nói mơ). Vinh ̣ đưa tay sờ má ba ̣n. ui chao, cả hai má nó ướt đẫm nước mắ t nóng hổ i. Nước mắ t chảy xuông thấ m ướt cả va ̣t áo trấ n thủ câ ̣u tra đang gố i đầ u. Vinh ̣ phải lay go ̣i mô ̣t hồ i lâu, Mừng mới tı̉nh ngủ. Vinh ̣ cúi xuố ng thı̀ thào hỏi: -Mi nằ m mơ chuyê ̣n chi mà khóc dữ rứa? -Tui nắ m mê đươc̣ Đô ̣i trưởng cho phép về thăm ma ̣. - Gio ̣ng Mừng còn ướt nước mắ t. - Tui mă ̣c bô ̣ áo quầ n Vê ̣ Quố c Đoàn rấ t oai, la ̣i còn đeo trên vao khẩ u súng mới vừa cướp đươc̣ của tu ̣i Tây. Tui vừa bước vô đế n sân, ma ̣ tui đang ngồ i nấ u xáo bò dưới bépe, chyạ ra đon đả chào mời: "Anh vô nhà xơi nước, ăn bún bò". Ma ̣ tui tưởng tui là anh Vê ̣ Quố c Đoàn mô. Tui bỏ mũ ra, ngó ma ̣, mà cười. Rứa là ma ̣ tui đứng sững, ngõ tui trân trân rời kêu oà lên: "Úi chao ôi, con ơi! Rứa chớ mấ y lâu con bỏ ma ̣ con đi mô, làm ma ̣ khóc hế t nước mắ t nước muĩ rứa con ơi là con ơi!". Rui nói: "Con đi Vê ̣ Quố c Đoàn đánh Tây cho nước đươc̣ đô ̣c lâ ̣p chớ đi mô nữa ma ̣. Nước đươc̣ đô ̣c lâ ̣p thı̀ sướng lắ m ma ̣ nờ. Lỡ ma ̣ có mắ c bê ̣nh chi nă ̣ng mấ y cuñ g đươc̣ chı́nh phủ cho vô nhà thương chữa cho lành hế t ma ̣ a ̣. Ma ̣ ơi, con đã tı̀m đươc̣ lá tầ m gửi đâ ̣u trên chót ngo ̣n cây bút bút, chỗ Đô ̣i con ở. Thứ lá ni chwuã bê ̣nh hen xuyễng là hay nhấ t ha ̣ng ma ̣ a ̣. Hay hơn thuố c tiên! Để con vô lấ y nồ i sắ c ngay cho ma ̣ uố ng ma ̣ hı́!". Ma ̣ tui liề n cầ m bó lá tầ m gửi, cha ̣y long tong khắ p xóm, gă ̣p ai cuñ g nı́u la ̣i khoe: "Thằ ng con tui nó chưa chế t. Nó đi Vê ̣ Quố c Đoàn đánh Tây. Nó kiế m đươc̣ lá tầ m gửi hay hơn thuố c tiên về chữa bê ̣nh cho rui... E chı̉ nay mai là tui lành bê ̣nh bà con a ̣... Bà con mừng cho tui đi..." Vừa lúc tui vô nhà tı̀m đươc̣ cái nồ i đấ t để sắ c thuố c cho ma ̣, thı̀ anh go ̣i thức tui dâ ̣y... Tiế c quá! --------------------------------------*Viê ̣t gian *Plongeon: nhảy (tiế ng Pháp) *Champion: vô đi ̣ch (tiế ng Pháp) *cô-soong:con lợn (lời xı̉ vả, tiế ng Pháp) Phầ n Thứ Hai 1 Sáng hôm sau. Không đơị còi báo thức của đô ̣i trưởng, cả Đô ̣i đã hò nhau thức dâ ̣y từ lúc trời chưa tờ mờ sáng. Ngôi lầ u doanh tra ̣i lâ ̣p tức ồ n ào nhố n nháo tưởng như có cả mô ̣t tiể u đoàn bô ̣ đô ̣i đóng, chứ không phải chı̉ có ba mươi hai đô ̣i viên thiế u niên. Các em gấ p chăn, giũ chiế u, buô ̣c ba lô, tı̀m ca bát, tı̀m mu.̃ .. đi la ̣i, cha ̣y lên cha ̣y xuố ng chóng cả mă ̣t, go ̣i nhau ı́ a ı́ ới. Quỳnh, quản ca của đô ̣i, đươc̣ các ba ̣n đă ̣t cho biê ̣t hiê ̣u là Quỳnh-sơn-ca, vai khoác ba lô cóc, nhảy đứng lên trên cái bàn kê chı́nh giữa phòng, nó tra ̣c tuổ i Mừng, tóc óng mươṭ như tơ, da trắ ng miṇ như trứng gà bóc, môi đỏ như son tươi. Nó là đô ̣i viên đô ̣c nhấ t trong đô ̣i biét đo ̣c các bản nha ̣c, biế t chơi đàn măng đô lin, pianô. Nó là con viên quan tuầ n Phủ, có ngôi biê ̣t thự hai tầ ng đe ̣p nhấ t ở vùng Vı ̃ Da ̣. Trước Cách Ma ̣ng, những người trong vùng thường kı́nh cẩ n go ̣i cha me ̣ nó là cu ̣ Tuầ n Vi. Ngày đó, Mừng còn đi lang thang tı̀m thuố c cho ma ̣, nhiề u lầ n đã đi qua ngôi biê ̣t thự của Quỳnh. Mỗi lầ n ngang qua đây, thế nào nó cuñ g dừng la ̣i mô ̣t lúc, nép mı̀nh bên hàng rào sắ t sơn xanh, lắ ng nghe tiế ng đàn thánh thót vo ̣ng qua khung cửa sở trên tầ ng gác hai. Khung cửa sổ mở rô ̣ng, trênt hành cửa có đă ̣t những châ ̣u hoa hồ ng nở đầ y hoa. Thı̉nh thoảng tiế ng đàn chơṭ ngừng la ̣i và Quỳnh bước tựa ngực vào thành cửa sổ nhı̀n xuố ng đường. .. Mừng vô ̣i nép kı́n dưới chân rào nhı̀n lên. Nó tưởng như Quỳnh là mô ̣t hoàng tử hiê ̣n ra từ các chuyê ̣n đời xưa mà cu ̣ Ba Trà thường kể . và không hiể u sao lúc đó mô ̣t cảm giác buồ n tủi không cùng dâng lên nghe ̣n cả cổ , làm nó muố n khóc... Bây giờ Quỳnh và Mừng trở thành dôi ba ̣n thân. Những buổ i nghı̉ tâ ̣p hai đứa thường rủ nhau chơi bi, chơi dế ... hoă ̣c chơi trố n tı̀m đuổ i bắ t, khoác tay nhau đi tha thẩ n trong khu vườn đằ ng sau doanh tra ̣i. Nhiề u buổ i tố i, hai đứa ôm nhau ngủ trên cái bàn, đắ p chung nhau chiế c chăn trấ n thủ... Cái ba lô cóc của Quỳnh rấ t to, nhưng chı̉ đựng vài bô ̣ quầ n áo trể con nên lép ke ̣p như quả banh xı̀ hơi. Nó nhún nhún thuẻ mấ y cái xem ba lô đã chắ c chưa, rồ i bấ t ngờ nó vươn thẳ ng người lên, hơi đưa ngực về phı́a trước, cấ t cao gio ̣ng hát: "Bao chiế n sı ̃ anh hùng..." Gio ̣ng Quỳnh trong vắ t, cao vút, vang ngân... Ôi, từ gio ̣ng hát đế n dáng điê ̣u của nó lúc này sao giố ng hê ̣t con chim sơn ca đang lao thẳ ng lên giữa bầ u trời lồ ng lô ̣ng chớm hồ ng, cấ t tiế ng hát theo đà bay, để chào mừng những tia nắ ng đầ u tiên... Thế là đô ̣i từ bố n phı́a góc nhà, ngừng tay, đứng yên, cùng ưỡn ngực vươn cổ hát tiế p theo Quỳnh: "...La ̣nh lùng vung gươm ra sa trường... Quân xung phong nước non đang chờ..." Cả ngôi lầ u phút chố c tràn ngâ ̣p tiế ng hát tười non mà không kém phầ n hùng tráng của đoàn quân tı́ hon sắ p lên đưởng ra trâ ̣n. "Bao chiế n sı ̃ anh hùng" là bài hát tủ của Đô ̣i. Không ngày nào các em không hát năm bảy lầ n. Nhưng chưa bao giờ chúng hát say sưa, hào hững như sáng nay. chúng tưởng như những lời su ̣c sôi nghıã khı́, hào hùng, quyế t liê ̣t, chúng đang hát, chı́nh là để nói về mı̀nh. "... Là trang nam nhi... Quyế t chiế n sa trường... số ng thác coi thường..." Tiế ng còi của Đô ̣i trưởng giu ̣c giã nổ i lên. Toàn đô ̣i tâ ̣p ho ̣p ngay ngắ n trước sân doanh tra ̣i. Tấ t cả đề u go ̣n ghe,̃ chı̉nh tề , mũ trên đầ u, ba lô trên lưng, túi dế t bên vai. Đô ̣i trưởng hô đô ̣i đứng nghiêm, đo ̣c danh sách các tổ mới đươc̣ sắ p xế p, phiên chế la ̣i. Đô ̣i đươc̣ chia thành tám tổ , mỗi tổ bố n đô ̣i viên. Tổ của Vinh-sưa bây giờ gồ m có: Vê ̣ to đầ u, Quỳnh và Mừng. ̣ Mô ̣t hồ i còi da ̣i. Đô ̣i từ giã doanh tra ̣i, dàn thành hàng mô ̣t, đi về phı́a Mă ̣t trâ ̣n. Trời mưa bu ̣i lấ t phấ t. Bầ u trời lớp lớp mây chi. Càng đi gầ n về phı́a Mă ̣t trâ ̣n đường sá càng bừa bô ̣n ngổ n ngang, như thành phố vừa trải qua trâ ̣n baõ năm Thı̀n. Cây to, cô ̣t điê ̣n, quân ta ha ̣ gu ̣c nằ m chồ ng chấ t lên nhau kı́n cả mă ̣t đường để ngăn chă ̣n xe tăng giă ̣c. Dây điê ̣n từng búi lớn loằ ng ngoăng như tóc rố i. Những u ̣ súng xây bằ ng bao cát, những chướng nga ̣i vâ ̣t làm bằ ng giường tủ, chum va ̣i, cánh cửa, sắ t đường tàu... Phải đi vòng, phải trèo qua. Con sông Hương thân thiế t xanh ngăn ngắ t hiê ̣n ra trước mắ t, mờ ảo trong màn mưa bu ̣i như bô ̣t rây. Hai nhip̣ cầ u Tràng Tiề n chı́nh giữa bi ̣ chă ̣t đứt, gu ̣c xuố ng sông, sắ t cầ u vă ̣n xoáy vỏ đỗ. Cả đô ̣i tự nhiên đi châ ̣m la ̣i. Đứa nào cuñ g cố nhón chân, nghể nh cổ nhı̀n cái cầ u thân quen gaỹ gu ̣c. Chúng đề u tă ̣c lưỡi xuýt xoa nhưng không phải vı̀ tiế c chiế c cầ u đe ̣p bi ̣ phá huy.̉ Huñ g chı̉ trầ m trồ thán phu ̣c sức ma ̣nh trái bom đã "chơi" nổ i cái "anh cầ u" sắ t thép đồ sô ̣ kia. Mừng quay la ̣i hỏi Tư dát đi đằ ng sau: -Quả bom ni chắ c phải to lắ m anh hè? -To cóc cih! Hai trăm cân chứ mấ y! Tiế ng anh đô ̣i trưởng đi cuố i hàng hô vo ̣ng lên. -Tản khai thành hàng mô ̣t, cự ly cách nhau mười bước. Bo ̣n trẻ vô ̣i vàng xa nhau ra, đúng cự ly quy đinh, ̣ me theo hè phố , qua Phu Văn Lâu, qua cửa Thươṇ g Tứ, Cô ̣t Cờ... đi về phı́a cầ u Ba ̣ch Hổ . Cầ u sắ t Ba ̣ch Hổ bắ c ngang sông Hương là chiế c cầ u đô ̣c nhấ t của Huế chưa bi ̣ giâ ̣t sâ ̣p. Nhưng hai mái câ ̣u đã đươc̣ bố trı́ sẵn hai quả bom, chı̉ chờ lê ̣nh là nổ . Khi cả đô ̣i đi đế n đầ u cầ u, mô ̣t trong hai anh Vê ̣ Quố c Quân công binh phu ̣ trách cầ u bước ra khỏi công sự đào sát mép sông. Anh cao lớn lực lưỡng, nước da đen cháy, mă ̣t vuông chữ điề n, lông mày muĩ mác, miê ̣ng rô ̣ng đế n mang tai. Hai ngón tay ke ̣p điế u thuố c lá quấ n kiể u xı̀ gà, to bằ ng ngón chân cái. Mô ̣t tay chố ng na ̣nh, anh cười cười hỏi: - Mấ y chú em đi mô mà kéo đoàn kéo lũ đi đông rứa? Tư dát liế n thoắ ng chı̉ tay sang bên kia sông đáp: -Bo ̣n em qua bên tê sông chơi nhau với tu ̣i Tây muĩ lõ coi ai đươc̣ anh a ̣. anh công binh nheo mắ t nhı̀n Tư-dát cười để lô ̣ hai hàm răng bàn cuố i vàng kè nhựa thuố c lá. -Nhấ t đinh ̣ là các chú mı̀nh đươc̣ rồ i!-Anh nói. - Các chú chı̉ cầ n hı̉ muĩ , bố c ghèn (Rı̉ mắ t) mà quăng, tu ̣i Tây cuñ g đủ chế t lăn cu quay, chứ cầ n chi đế n bom đa ̣n như các anh đây! Cả đô ̣i cười rân: -Ha ha ha! Chuyế n ni Tư dát bı́ rồ i nghe! Câ ̣u ta tự cho mı̀nh là tay mồ m mép đố i đáp ghê nhấ t đô ̣i đó anh a ̣. Anh công binh đua điế u thuố c lá lên hút, điế u thuố c cháy ngờ ngơ ̣ như bó đuố c. Anh phà khói thuố c, nháy mắ t nói: -Vỏ quýt dày gă ̣p móng tay nho ̣n! Đô ̣i trưởng đi đế n chào anh công binh, nói: -Đề nghi ̣đồ ng chı́ cho đô ̣i chúng tôi qua cầ u. -Các đồ ng chı́ cứ viê ̣c qua. Các đồ ng chı́ thuô ̣c đơn vi ̣mô mà coi bô ̣ to lớn, già lu ̣ khu ̣ rứa? -Chúng tôi là đô ̣i Thiế u niên trinh sát của Trung đoàn. -Hay! - Anh công binh tự nhiên buô ̣t miê ̣ng khen. - Lúc qua cầ u các đồ ng chı́ nhớ cúi thấ y người xuố ng, mà đi xa xa nhau ra nghe. Tu ̣i tây đóng bên trường Thiên Hữu mà ngó thấ y là câu móoc chê qua liề n. Lúc đó thı̀ cuñ g hơi mê ̣t! Tư dát bi ̣ anh chơi cho câu bố c ghèn mà quăng ! ức từ naỹ đế n giờ, chı̉ lăm lăm chờ dip̣ trả miế ng. Nó nói: -Anh đừng chơi xỏ chúng em, chờ cho chúng em ra đế n giữa cầ u giâ ̣t bom nghe? Anh công binh trả lời mă ̣t tı̉nh khô: -Đây mà ngứa tay thı̀ cuñ g chưa biế t chừng! Mừng từ naỹ tới giờ đứng nhı̀n anh công binh không chớp mắ t. Nó bấ t chơṭ kêu to" -Ui chao, anh So! Anh công binh quay la ̣i, mắ t trơṇ lên nhı̀n Mừng như doa ̣, rồ i bước la ̣i đưa bàn tay to như lưỡi xẻng nâng cằ m nó lên hỏi: -Mi đó à Mừng? Chao, cái thằ ng ! Mi đi đây vui thú ra ri mà ở nhà thı̀ ma ̣ mi đâ ̣p đầ u đâ ̣p óc khóc hế t đêm hế t ngày. Ma ̣ mi cứ đinh ninh là mi chế t trôi mấ t xác ngoài sông Đông Ba rồ i. Ngày mô ma ̣ mi cuñ g cắ m cơm với trứng đi do ̣c bờ sông, về tới Mâ ̣u Tài, Dương Nỗ hú hồ n vı́a mi. Trong nhà, ma ̣ mi lâ ̣p cả bàn thờ có bài vi ̣để tên mi... Mừng đứng sững nghe anh kể , mă ̣t tái nhơṭ . Nó lắ p bắ p hỏi không thành tiế ng. Thiê ̣t à anh... Anh công binh nhı̀n Mừng gio ̣ng anh tự nhiên nhỏ la ̣i: -Trúng bữa đó anh xin đươc̣ phép đơn vi ̣ ta ̣t về thăm nhà. Anh ghé vô ma ̣ em đinh ̣ làm vài tô bún bò cho đỡ thèm. rứa mà ma ̣ em túm luôn lấ y anh, năn nı̉ anh ra sông lă ̣n mò xác em để đem về chôn cấ t. "Em làm ơn làm phước giúp chi.̣ Chim mà còn số ng trên đời ni là cuñ g vı̀ con mà số ng. Chứ con chế t mấ t xác, không có lấ y đươc̣ mô ̣t nấ m mồ mà hương khói cho con... Cay đắ ng cho đời chi ̣ quá em ơi!" Ma ̣ em nói với anh như rứa đó, làm anh cuñ g khóc luôn. Trời bữa đó la ̣nh thấ y mê ̣ nô ̣i mê ̣ ngoa ̣i, rứa mà anh cuñ g phải hu ̣p lă ̣n suố t cả mô ̣t buổ i dưới sông để mò xác em. Tố i hôm đó về đơn vi,̣ anh bi ̣ cảm la ̣nh tưởng chế t... Đô ̣i trưởng hỏi anh So: -Đồ ng chı́ có biế t gia đı̀nh em Mừng? Anh So kéo Mừng đứng sát vào mı̀nh, đă ̣t bàn tay nă ̣ng quá đá tảng lên vai nó, nói: -Chú ni là con chi ̣ Niê ̣m, bán bún bò giò heo ngon nhấ t chơ ̣ Bao Vinh. Trước tui làm cu li bố c vác ở bế n chơ,̣ chuyên ăn chiụ bún bò của chi... ̣ nên cuñ g có biế t sơ qua. Những đô ̣i viên đi trước đã đă ̣t chân lên đầ u cầ u. Đô ̣i trưởng vô ̣i xố c la ̣i ba lô, nói với anh So: -Bữa ni tôi bâ ̣n, nên không nói chuyê ̣n lâu với đồ ng chı́ đươc̣ . Nhưng hôm nào có dip, ̣ thế nào tôi cuñ g xin đươc̣ gă ̣p đồ ng chı́ để hỏi chuyê ̣n về gia đı̀nh em Mừng. - Anh quay sang nói với Mừng. - cho em ở la ̣i đây mô ̣t lúc nữa nói chuyê ̣n với anh So, rồ i cố cha ̣y nhanh đuổ i theo cho kip̣ đô ̣i. thôi chào đồ ng chı́. - Anh bắ t tay anh So, cha ̣y nhanh lên phı́a trước để điề u khiể n đô ̣i qua cầ u. Anh So như sực nhớ, lu ̣c tı̀m khắ p túi áo túi quầ n, lôi ra đươc̣ mô ̣t thỏi chocolate dı́nh đầ y bu ̣i và sơị thuố c lá. Anh đưa lên miê ̣ng thổ i phù phù, dúi vào tay Mừng: -Ăn miế ng cho thơm miê ̣ng em, chiế n lơị phẩ m anh lấ y đươc̣ trong trâ ̣n tấ n công nhà hàng "sáp phăng giông ! tố i bữa tê đó. Mai môt anh có công tác về Bao Vinh đây, em cầ n nhắ n chi với ma ̣, anh nhắ n cho. Vẻ mă ̣t thầ n thờ, bố i rố i, Mừng nói mà nước mắ t chảy vòng quanh: -Em chı̉ nhờ anh nói răng cho ma ̣ em đừng giâ ̣n em cái tô ̣i bỏ trố n đi Vê ̣ Quố c Đoàn... Mai mố t đánh Tây xong, cấ p chı̉ huy răng cuñ g cho phép em về thăm ma ̣... -Đươc̣ , đươc̣ rồ i, anh nói cho. Chắ c ma ̣ không giâ ̣n mô em a ̣. - Anh quàng tay ôm riế t em vào lòng, bàn tay to lớn vu ̣ng về xoa xoa lưng em như dỗ dành. - Thı̀ ra anh em mı̀nh cùng ho ̣ nhà "trố n" cả. anh đây cuñ g phải trố n vơ ̣ mới đi đươc̣ Vê ̣ Quố c Đoàn đấ y chứ em! - A chút nữa thı̀ em quên, - Mừng mở vô ̣i cái túi dế t đeo bên hông, lôi bó lá tầ m gửi đưa cho anh So. Nhờ anh mang bó lá tầ m gửi ni về cho ma ̣ em. Nhắ n ma ̣ em sắ c ngay mà uố ng. Trước khi sắ c nhớ sao vàng ha ̣ thổ , đổ năm chén nước trong sắ c lấ y mô ̣t chén... chı̉ uố ng chừng ba bố n lầ n là khỏi bê ̣nh hen suyễn... Anh So mở bó lá ra coi, lâ ̣t qua lâ ̣t về nhı̀n, đưa lên muĩ ngủi, có vẻ lấ y làm la ̣ lắ m: -Lá chi ri mà chữa lành ngay đươc̣ bê ̣nh hen suyễn rứa em? -Lá tầ m gửi đâ ̣u trên ngo ̣n cây bút bút đó anh a ̣. Em phải trèo lên ngo ̣n cây bút bút cao hơn cả ngooi lầ u ba tầ ng, nằ m chờ trên đó cho đế n nửa đề m mới hái. Cu ̣ Ba Trà nói hái đươc̣ như rứa thı̀ chững bê ̣nh suyễn còn hay hơn thuố c tiên. Em chắ c ma ̣ em răng cuñ g lành đươc̣ bê ̣nh... - Nước mắ t Mừng bỗng ứa ra. Em quê ̣t nước mắ t, thổ n thức nói tiế p. - Làm răng anh cuñ g cố đưa đươc̣ cho ma ̣ em anh hı́. chừ anh cho em cha ̣y theo cho kip̣ đô ̣i... -Ừ, đô ̣i em qua hế t khỏi cầ u rồ i đó, em cha ̣y ù lên... còn chuyê ̣n em nhờ thı̀ khỏi lo. Anh mà còn số ng trên đời thı̀ bó lá tầ m gửi ni răng cuñ g đế n tay ma ̣ em. Mừng hố i hả cha ̣y lên phı́a trước. anh So cầ m bó lá tầ m gửi bo ̣c bằ ng mảnh áo súng và buô ̣c chằ ng dây điê ̣n thoa ̣i, đứng như cô ̣t tru ̣ sắ t trồ ng bên mép sông. Anh nhı̀n dõi theo cái dáng bé bỏng của thằ ng em lı́nh trinh sát như bơi trong bô ̣ quân phu ̣c, đang cha ̣y băng băng qua cái cầ u sắ t giăng giăng mưa bu ̣i... Anh nhı̀n cho đế n lúc bóng em khuấ t hẳ ng trong màu mưa bu ̣i trắ ng trời trắ ng đấ t phı́a bờ bên kia, phı́a Mă ̣t trâ ̣n. Cái miê ̣ng rô ̣ng ngâ ̣m điế u thuố c lá to bằ ng ngón chân cái đã tắ t từ lúc nào, tự nhiên méo hẳ n đi như mế u, anh chép miê ̣ng: -Chao cái thằ ng! Chừng nớ tuổ i đầ u mà đã biế t lo cả viê ̣c nhà lẫn viê ̣c nước! Ngày mı̀nh bằ ng tuổ i hắ n mı̀nh đã biế t cóc khô chi? 2 Vươṭ qua cầ u Ba ̣ch Hổ , đô ̣i trưởng dẫn đô ̣i đi vòng lên phı́a dố c Nam Giao, theo con đường đá đế n chùa Từ Đàm,m nơi Chı̉ huy Sở Mă ̣t trâ ̣n khu C đóng. Vừa đă ̣t chân sang đây, cả đô ̣i đề u thấ y lòngg bồ n chồ n náo nức khác thường. Mă ̣t trâ ̣n đã ở ngay sát nách, chı̉ cách con sông đào An Cựu và mấ y daỹ phố he ̣p. Từ chùa Từ Đàm xuố ng hế t mô ̣t quañ g đường dố c ngắ n sẽ thấ y chiế c cầ u bê tông gaỹ sâ ̣p. Bên kia mố cầ u có mô ̣t u ̣ súng lớn xây bằ ng bao cát và sắ t tà ve ̣t. Bên trong u ̣ súng ló lên thu ̣p xuố ng những chiế c mũ ca lô, mũ sắ t của các anh Vê ̣ Quố c Quân. Khẩ u đa ̣i liên Chiêu Hoà hai nòng của Nhâ ̣t chıã thẳ ng theo con đường rải nhựa, đâm thẳ ng vào khu vực bo ̣n Pháp. Cuố i đường, mô ̣t chiế c xe gı́p bi ̣ bom của quân ta giâ ̣t đổ , chổ ng bố n bánh lên trời. Xa xa, thấ p thoáng sau những đám cây um tùm, những ngôi lầ u vi ̣trı́ giă ̣c. Đứng bên này mố cầ u, nhı̀n bằ ng mắ t thường cuñ g thấ y những bao cát chấ t biṭ kı́n cửa sổ cửa lớn. Qua la ̣i trên những con đường trong khu vực này phải cẩ n thâ ̣n, rấ t dễ ăn đa ̣n những tên giă ̣c bắ n lén núp sau những bao cát im lı̀m kia. Tấ t cả những cái đó đố i với các đô ̣i viên Thiế u niên trinh sát hấ p dẫn la ̣ thường. Tấ t cả như đang nói với các em: “Đây chı́nh là Mă ̣t trâ ̣n! Đây chı́nh là nơi các em sẽ số ng, chiế n đấ u, lâ ̣p công; và có thể bi ̣ thương hoă ̣c chế t. Nhưng đó là mô ̣t cuô ̣c số ng, cái chế t khác thường, chưa từng có trước đây, làm náo nức sôi su ̣c lòng người bởi vẻ đe ̣p cao cả của nó...” Do ̣c đường các em gă ̣p nhiề u toán Vê ̣ Quố c Đoàn đêm qua vừa xung phong vi ̣ trı́ giă ̣c, rút về chỗ nghı̉ ngơi. Anh nào áo quầ n cuñ g lấ m lem bùn đấ t, gương mă ̣t mê ̣t mỏi, mắ t sâu hoắ m vı̀ mấ t ngủ nhưng đề u ánh lên vẻ kiêu hañ h và niề m vui. Nhiề u anh đầ u, tay quấ n đầ y băng trắ ng loang lổ thuố c đỏ và những vê ̣t máu khô bầ m. Có anh bước tâ ̣p tễnh bên người ba ̣n xố c nách. Từng toán, từng toán dân quân, tự vê ̣ từ các miề n làng quê rẩ m râ ̣p kéo về chuẩ n bi ̣ tố i nay tham chiế n. Ho ̣ mang vác, khiêng nào bom, mı̀n, rơm, chai xăng ngâm cờ rế p, thang tre... để xung phong đố t vi ̣ trı́ giă ̣c. Ho ̣ go ̣i nhau ı́ ới, chuyê ̣n trò bô bô, cười ha hả... Người nào cuñ g dắ t, đeo lủng củng nào dao găm, mã tấ u, trường kiế m, dây dừa để trói tù binh... Các chi,̣ các mê ̣, các o từ vùng quê tấ p nâ ̣p gánh quà lên uỷ la ̣o Mă ̣t trâ ̣n, đi thành từng đoàn dài. Thôi thı̀ đủ thứ: bánh tày, bánh tét, bánh ı́t, bánh khô, gà vit,̣ heo, cu ̣c cu ̣c, ca ̣c ca ̣c, eng éc, váng cả óc. Do ̣c các con đuờng dẫn về mă ̣t trâ ̣n, cứ mô ̣t quañ g la ̣i có mô ̣t tra ̣m “uỷ la ̣o chiế n sı ̃ “ dựng ngay bên đường bằ ng cót, phên tre... Tra ̣m nào cuñ g lửa khói nghi ngút, sôi sùng su ̣c những nồ i lớn chè đâ ̣u đen, đâ ̣u xanh, cháo gà, cháo vit,̣ bún bò giò heo, với những rá xôi cao như núi. Hễ là Vê ̣ Quố c Quân cứ viê ̣c ghé vô ăn uố ng thả xăng, không mấ t tiề n. Tố c đô ̣ hành quân của đô ̣i Thiế u niên trinh sát châ ̣m hẳ n la ̣i. Bởi ngang qua tra ̣m uỷ la ̣o nào các em cuñ g xin phép đô ̣i trưởng vô ném thử. Cái đơn vi ̣ Vê ̣ Quố c Đoàn tı́ hon này la ̣i đươc̣ các mê ̣ các chi ̣ đă ̣c biê ̣t yêu chiề u. Ho ̣ ra đón tâ ̣ giữa đường, kéo cả đô ̣i vào tra ̣m. Muố n vòi chi đươc̣ nấ y. Cháo gà, cháo viṭ thı̀ hai phầ n thiṭ mô ̣t phầ n cháo. Chè đâ ̣u đen chı̉ húp lấ y nước. Bòng bu ̣ng như trái bı́ đao, ăn khoẻ có tiế ng thế mà mới ghé vô hai tra ̣m đã no thở không ra hơi. Cả đô ̣i em nào cuñ g lén nơi thắ t lưng hai ba lầ n... Trời vừa hửng nắ ng, bầ y trời thành hphố đã vang ầ m tiế ng đô ̣ng cơ máy bay giă ̣c, máy bay cổ ngỗng nhào lôn, gầ m rı́t ra oai, yể m hô ̣ tu ̣i máy bay Đa kô ta thả dù tiế p tế cho bo ̣n giă ̣c bi ̣bao vây. Tı̀nh hı̀nh bo ̣n giă ̣c bi ̣bao vây lúc này đã hế t sức khố n đố n. Lương thực chúng đã ca ̣n. Nhiề u vi ̣trı́, đa ̣n chúng bắ n bắ t đầ u dè xẻn. Chúng đã giế t chó béc giê để ăn thit.̣ Máy bay chúng phải thường xuyên đế n thả dù tiế p tế . Mỗi lầ n như vâ ̣y khắ p Mă ̣t trâ ̣n la ̣i ran lên tiế ng súng. Súng quân ta bắ n chă ̣n không chô chúng ra lấ y dù tiế p tế , và súng của chúng bắ n yể m trơ ̣ nhau liề u chế t xông ra... tı̀nh hı̀nh Mă ̣t trâ ̣n đang hế t sức khâẩ trương. Có tin viê ̣n binh giă ̣c từ Pháp đưa sang đã gầ n đế n bờ biể n Thừa Thiên. Trong mấ y ngày gầ n đây quân ta quyế t dố c hế t sức hy vo ̣ng tiêu diê ̣t đươc̣ chúng trước khi viê ̣n binh chúng đế n kip. ̣ Bo ̣n đich ̣ cuñ g liề u chế t cố thủ để chờ quân cứu viê ̣n. chưa lúc nào quân dân Thừa Thiên la ̣i sôi su ̣c quyế t tâm tiêu diê ̣t giă ̣c như lúc này. Từ các miề n quê trong tı̉nh, trai gái già trẻ, cả các cu ̣, cả con nı́t, ngày đêm rầ m râ ̣p kéo về Huế . Ho ̣ tı̀m đế n gă ̣p các cấ p chı̉ huy, nằ ng nă ̣c đòi đươc̣ ra trâ ̣n. Ho ̣ tı̀nh nguyê ̣n đươc̣ làm đô ̣i viên quyế t tử, lấ y ma ̣ng mı̀nh đổ i ma ̣ng giă ̣c. Cấ p chı̉ huy không đồ ng ý là ho ̣ làm ầ m lên: "Cu ̣ Hồ đã kêu go ̣i "Thà chế t không quay la ̣i đời nô lê ̣!" Rứa mà các anh la ̣i ngăn trở không cho bày tui "thà chế t", bày tui kiê ̣n ra thấ u Cu ̣ Hồ cho coi!" Đô ̣i Thiế u niên trinh sát đế n sở chı̉ huy Mă ̣t trâ ̣n Khu C đúng lúc có hơn mô ̣t chu ̣c cu ̣ già thuô ̣c đô ̣i Ba ̣ch đầ u quân làng Thanh Thuỷ - mô ̣t làng cách Huế chừng năm cây số - bi ̣ cấ p chı̉ huy từ chố i không cho "thà chế t". "Viê ̣c ni nă ̣ng nho ̣c, nguy hiể m lắ m. Xin các cu ̣ vui lòng để phầ n cho các con cháu gánh vác..." Các cu ̣ ấ m ức không chiụ về . Vừa thấ y các đô ̣i viên Thiế u niên trinh sát ba lô, túi dế t, bao đa ̣n... thành hàng ngũ chı̉nh tề từ ngoài cổ ng đi vào, thế là các cu ̣ xúm la ̣i la ầ m lên: -Mấ y đứa con nı́t đâầ chưa sa ̣ch cứt trâu ni, còn nhỏ hơn sắ p cháu nô ̣i, cháu ngoa ̣i tui ở nhà, rứa mà cấ p chı̉ huy còn cho tu ̣i nó đi quyế t tử! Còn bày tui thı̀ cấ p chı̉ huy la ̣i mời về nhà nghı̉ là ý nghıã làm răng? Các em tò mò xúm quanh các cu ̣ hỏi chuyê ̣n. Mô ̣t cu ̣ râu ba chòm, tóc búi củ hành, đầ u quấ n khăn nhiễu tam giang, mă ̣c áo đoa ̣n vải đà, tay cầ m cây mác lào lưỡi mài sáng quắ c, hỏi các em: -Rứa các cháu cuñ g đươc̣ cấ p chı̉ huy tuyể n vô đô ̣i Quyế t tử à? Tư dát liế n láu đáp: -Thưa ông, tưởng vô cái chi ghê hơn chứ vô cái quyế t tử thı̀ chúng cháu vô lâu rồ i. Mô ̣t cu ̣ lưng mã tấ u, đô ̣i mũ rô ̣ng vành, kêu: -Cha cha! Mới chừng nớ tuổ i thı̀ đã làm đươc̣ cái chi mà cuñ g đuơc̣ Chı́nh phủ cho vô quyế t tử với quyế t sanh! Lươm ̣ có cái răng cửa sứt nên cả đô ̣i go ̣i là Lươm ̣ sứt, nghe cu ̣ nói vâ ̣y, liề n nổ i tự ái, đáp: -Ông ơi, rứa mà có người còn nhỏ hơn tu ̣i cháu nhiề u cuñ g đã quyế t tử đánh cho tu ̣i cướp nước tơi bời khói lửa đó ông a ̣. Ông cu ̣ trơṇ tròn mắ t, hỏi: -Chớ ai rứa cháu? -Da ̣, Thánh Gióng! Ông cu ̣ phá lên cười ha hả, làm rung cả thanh mã tấ u dắ t bên lưng: -Khá lắ m! Khá lắ m! Đúng là khẩ u khı́ của con nı́t thời đa ̣i cu ̣ HỒ Chı́ Minh! - Rồ i ci ̣ cao hứng, gâ ̣t gù ngâm nga: -Trưừừ ... tặăặ c̣ ... đản hiề m tam tuêế ế... vãn(Trừ giă ̣c ba tuổ i đời vẫn còn hiề m làm muô ̣n) 3 chiề u hôm đó, Chı̉ huy trưởng Mă ̣t trâ ̣n khu C đế n gă ̣p đô ̣i ta ̣i ngôi chùa nhỏ ca ̣nh chùa Từ Đàm, nơi đô ̣i ta ̣m trú quân. Chı̉ huy trưởng Mă ̣t trâ ̣n khu C kiêm Tham mưu trưởng Trung đoàn Phùng Qúy Đông (ông quê xã Thủy Dương thuô ̣c thành phố Huế . Dã hy sinh trong kháng chiế n chố ng Pháp, đươc̣ Chı́nh phù truy tă ̣ng Huân chương Quân công) là người đã ký quyế t đinh ̣ thành lâ ̣p đô ̣i thiế u niên trinh sát. ông tra ̣c ba mươi tuổ i, dáng người cao, xương xương. Đă ̣c biê ̣t ông có că ̣p mắ t rấ t sâu. ông mă ̣c bô ̣ ka ki màu cỏ úa, lấ m láp đấ t bu ̣i ủng da trát đầ y bùn, đô ̣i cái mũ cát rô ̣ng vành màu đấ t sét, quai mũ buông xuố ng bo ̣c quanh cái cằ m vuông có góc ca ̣nh như đeõ bằ ng đá. Hı̀nh như ông vừa ở ngoài chiế n hào về thı̀ đi thẳ ng đế n đây. Các em để ý thấ y chı̉ huy trưởng bên hông không đeo súng lu ̣c như phầ n đông các cấ p chı̉ huy khác. Trên vai ông khoác mô ̣t khẩ u súng hai nòng, nước thép xanh biế c báng súng bóng loáng màu hổ phách có cha ̣m trổ rấ t đe ̣p. Ngang lưng ông thắ t mô ̣t cái thấ t lưng da to bản, dắ t kı́n những viên đa ̣n to bằ ng ngón chân cái, đầ u đa ̣n màu trắ ng chı̀. Vinh-sưa đứng trong hàng, mắ t không rời khẩ u súng trên vai chı̉ huy trưởng, khẽ nói với Mừng đứng ̣ sát bên ca ̣nh: Khẩ u súng ni trước của vua Bảo Đa ̣i dùng để săn voi đa ̣n nó có thể bắ n thủng cả xe bo ̣c thép. Ta lấ y đươc̣ khi vô chiế m An Đinh ̣ cung. Nhiề u em trong đô ̣i đã đươc̣ nghe các anh lớn kể nhiề u chuyê ̣n về chı̉ huy trưởng trước khi gă ̣p ông. Là mô ̣t người chı̉ huy gan da ̣, nghiêm khắ c, nhưng biế t yêu thương binh sı ̃ không ai bằ ng. Không đêm nào ông không lăn lô ̣i ngoài mă ̣t trâ ̣n với khẩ u súng săn voi. ông đế n từng đơn vi,̣ từng chiế n hào, từng u ̣ súng để kiể m tra đôn đố c bàn ba ̣c giúp đỡ các đơn vi ̣ tổ chức chiế n đấ u. Gă ̣p lúc cầ n thiế t ông cuñ g cầ m ngay lấ y súng và chiế n đấ u duñ g mañ h như mô ̣t con sư tử. ông sử du ̣ng thành tha ̣o tấ t cả các loa ̣i vũ khı́: súng trường, tiể u liên, trung liên, đa ̣i liên, móc chê, và cả đa ̣i bác. Tài bắ n súng lu ̣c của ông đươc̣ truyề n tu ̣ng khắ p Mă ̣t trâ ̣n: ông có thể bắ n ru ̣ng cái đầ u thuố c lá đỏ lâ ̣p lèo trên miê ̣ng người đang hút... Nhưng ông thı́ch dùng hơn cả là khẩ u súng săn voi của Bảo Đa ̣i. Từ hôm lấ y đươc̣ về , hầ u như không mấ y khi thấ y ông rời khỏi vai. Đi ngủ ông cuñ g dựng súng ca ̣nh đầ u nằ m. Với khẩ u súng này ông đã ha ̣ ı́t nhấ t là mười tên giă ̣c và bắ n đổ mô ̣t chiế c xe bo ̣c thép ở khu vực trường Kỹ Nghê ̣... Đố i với những chiế n sı ̃ gan da ̣, anh duñ g lâ ̣p công, thế nào ông cuñ g tı̀m đế n tâ ̣n nơi thăm hỏi, khen ngơị . Nhưng với những kẻ hèn nhát, không chấ p hành đầ y đủ mê ̣nh lê ̣nh chiế n đấ u, thı̀ thái đô ̣ ông trở nên rấ t nghiêm khắ c. Với tấ t cả những điề u truyề n tu ̣ng đó về Chı̉ huy trưởng, các đô ̣i viên Thiế u niên trinh sát đã đơị chờ cái phút ông đế n gă ̣p, lòng hồ i hô ̣p, nôn nao... Hê ̣t như tâm tra ̣ng những thı́ sinh sắ p bước vào buồ ng thi có vi ̣giám khảo hế t sức nghiêm ngă ̣t. Mười lăm phút trước khi ông đế n, đô ̣i đã tâ ̣p ho ̣p trước sân chùa để đón ông. Các em nhắ c nhau sửa sang la ̣i quân phu ̣c thâ ̣t chı̉nh tề . Vừa nhı̀n thấ y cái dáng cao cao, xương xương của ông bước lên những bâ ̣c cổ ng Tam quan, tự nhiên mă ̣t em nào cuñ g hơi tái đi. Đô ̣i trưởng hô nghiêm, cha ̣y ra chào ông và báo cáo quân số . ông đưa bàn tay có những ngón rấ t dài như bàn tay người chơi dương cầ m lên vành mũ chào la ̣i. Đô ̣ng tác chào của ông ma ̣nh và thâ ̣t đe ̣p. óng bước đế n, nhı̀n khắ p đô ̣i mô ̣t lươṭ , đầ u như có vẻ bằ ng lòng tác phong đàng hoàng chững cha ̣c của các chiế n sı ̃ nhỏ bé của ông. Nhưng nét mă ̣t ông không hề thoáng ánh tươi cười hoác lô ̣ vẻ âu yế m như thường tı̀nh người lớn lúc nhı̀n trẻ con. Cả đô ̣i, em nào cuñ g thấ y gai gai số ng lưng khi că ̣p mắ t sâu và sáng la ̣nh của ông lướt châ ̣m qua người. Nhưng chı́nh cái vẻ nghiêm la ̣nh khô khan đó của người chı̉ huy nổ i tiế ng này la ̣i làm cho các em cảm đô ̣ng Vı̀ qua cái vẻ đó, các em nhâ ̣n cảm rấ t rõ rằ ng: Trước mắ t ông mı̀nh không phải là những đứa con nı́t thò lò muĩ xanh, mà là những Vê ̣ Quố c Quân thâ ̣t sự. Mı̀nh có đầ y đủ trách nhiê ̣m và vinh dự như tấ t cả các chiế n sı ̃ lớn tuổ i khác dưới quyề n ông chı̉ huy. Nế u mı̀nh gan da ̣, duñ g cảm trong chiế n đấ u cuñ g sẽ đươc̣ ông khen thưởng xứng đáng, và nế u mı̀nh hèn nhát cuñ g sẽ bi ̣ông xử pha ̣t nghiêm khắ c không mô ̣t chút chiế u cố . Chı̉ huy trưởng cho đô ̣i về tư thế nghı̉. óng nói chuyê ̣n với đô ̣i, gio ̣ng nói cuñ g nghiêm, không khác gı̀ vẻ mă ̣t. ông nói tóm lươc̣ tı̀nh hı̀nh chiế n sự của toàn Mă ̣t trâ ̣n Huế trong mô ̣t tuầ n vừa qua. ông thông báo tin tức kháng chiế n của Thủ đô Hà Nô ̣i, của thành phố Sài Gòn và những tı̉nh miề n Nam TỔ quố c. Những thắ ng lơị mà quân ta đã giành đươc̣ , những tổ n thấ t và những khó khăn lớn lao mà quân ta đang phải đương đầ u . . . ông im lă ̣ng giây lát rồ i nói tiế p, gio ̣ng nhỏ la ̣i như thổ lô ̣ mô ̣t lời tâm sự: Các em a ̣, cuô ̣c chiế n đấ u của chúng ta sắ p bước vào mô ̣t thời kỳ vô cùng gay go và quyế t liê ̣t. Rấ t có thể không phải mô ̣t tháng, hai tháng mà phải nhiề u tháng, nhiề u năm nữa, chúng ta mới đánh đuổ i đươc̣ hế t bo ̣n giă ̣c nước, giải phóng đươc̣ TỔ quố c, giải phóng thành phố thân yêu của chúng ta. Nhưng dù số ng, dù chế t, chúng ta, những chiế n sı ̃ Vê ̣ Quố c, nhấ t quyế t làm tròn lời kêu go ̣i thiêng liêng của Chủ tich ̣ HỒ Chı́ Minh: "Haỹ quyế t tử cho TỔ quố c quyế t sinh". Nế u thế hê ̣ chúng tôi chưa làm xong đươc̣ sứ mê ̣nh vı ̃ đa ̣i này, thı̀ thế hê ̣ các em phải nố i tiế p xố c tới, hoàn thành cho bằ ng đươc̣ . Vừa lúc đó mô ̣t liên la ̣c viên xuố ng ngựa trước cổ ng Tam quan, nhảy ba bâ ̣c thề m mô ̣t, cha ̣y vào chào ông và báo cáo: Báo cáo Chi huy trưởng, có điê ̣n thoa ̣i của Trung đoàn trưởng go ̣i: ông đưa tay lên vành mu,̃ chào đô ̣i. - Chúc các em lên đường thắ ng lơị . Tôi sẽ còn nhiề u dip̣ gă ̣p các em ngoài Mă ̣t trâ ̣n. Chı̉ huy trưởng vừa đi khỏi, đô ̣i trưởng mở sổ tay phổ biế n nhiê ̣m vu ̣: Theo lê ̣nh của Ban chı̉ huy Mă ̣t trâ ̣n, ngay chiề u hôm nay đô ̣i chúng ta phải có mă ̣t ta ̣i các đơn vi ̣ chiế n đấ u. Mô ̣t tổ ở la ̣i chı̉ huy sở cùng với anh, làm nhiê ̣m vu ̣ liề n la ̣c chung. Các tổ khác sẽ về tham gia chiế n đấ u ở các đa ̣i đô ̣i thuô ̣c mă ̣t trâ ̣n khu B và khu C. Ngay sau đây, các em tổ trưởng gă ̣p anh để nhâ ̣n giấ y giới thiê ̣u và sửa soa ̣n lên đường cho kip. ̣ 4 TỔ của Vinh ̣ - sưa đươc̣ đô ̣i trưởng cho ̣n gửi về tham gia chiế n đấ u ở đa ̣i đô ̣i quyế t tử trấ n giữ khu vực cầ u Kho Rèn. Buồ i đầ u tiên đế n nhâ ̣n công tác, cả đa ̣i đô ̣i hầ u như không mô ̣t ai tin tưởng bố n chú bé "đầ u chưa sa ̣ch cứt trâu" này la ̣i có thể giúp ı́ch đươc̣ gı̀ cho nhiê ̣m vu ̣ nă ̣ng nề mà đơn vi ̣ho ̣ đang đảm nhiê ̣m. Cấ p trên đã giao xuố ng thı̀ cuñ g phải miễn cưỡng mà nhâ ̣n thôi. Bởi vâ ̣y, hai ba hôm đầ u, Ban chi huy chı̉ giao cho bố n em những công viê ̣c vă ̣t như cha ̣y hên la ̣c về các trung đô ̣i đưa công văn thư từ lên Chı̉ huy sở... Đêm đế n, cho các em đi theo các tiể u đô ̣i yể m trơ ̣ "để làm quen dầ n với súng đa ̣n". Và mỗi lầ n thấ y bố n em trở về , đa ̣i đô ̣i trưởng la ̣i hỏi: "Có chú mô đái ra quầ n không đó?". Không thể nhiṇ thêm đươc̣ nữa, Vinh ̣ - sưa đã đứng nghiêm la ̣i nói: - Báo cáo đa ̣i đô ̣i trưởng, cái viê ̣c xấ u xa đó chı̉ có tu ̣i Tây mới quen làm, chứ chúng em chưa khi mô biế t đế n. Đa ̣i đô ̣i trưởng Nguyễn Thới trước Cách ma ̣ng là thơ ̣ rèn ở nhà máy xe lửa Huế . Dáng người thấ p đâ ̣m, va ̣m vỡ, xù xı̀ như mô ̣t thỏi gang đúc. Tı́nh ông nóng như lửa nên cả đa ̣i đô ̣i go ̣i ông là Thới Trương Phi. Lúc nghe Vinh ̣ - sưa nói, ông hơi chững người la ̣i nhı̀n em. ông không ngờ chú bé này la ̣i đố i đáp với mı̀nh bằ ng mô ̣t gio ̣ng gay gắ t đế n thế . ông nheo mô ̣t mắ t la ̣i như lúc bắ n súng, nhı̀n Vinh ̣ - sưa, rồ i bấ t chơṭ phá lên cười ha hả. ông vỗ vai em mô ̣t cái làm cho em gầ n su ̣n vai, nói: - ăn nói như rứa mới go ̣i là biế t ăn nói. Rứa thı̀ đươc̣ , tố i nay tôi sẽ cho các chú đi chơi nhau với tu ̣i Tây mô ̣t trâ ̣n, cho tu ̣i hắ n biế t cái gan của con nı́t Huế mı̀nh. Cả ngày hôm đó, các em rấ t hồ i hô ̣p, chı̉ sơ ̣ đa ̣i đô ̣i trưởng quên mấ t lời hứa. Nhưng không, khoảng bố n giờ chiề u, ông đi đế n gian phòng ở của các em, go ̣i các em lên buồ ng làm viê ̣c của Ban chı̉ huy. Và thâ ̣t tai ha ̣i, ông bước vào phòng đúng lúc bố n em đang say sưa cho ̣i dế . Các em hố t hoảng dúi vô ̣i những con dế cưng, dế nòi, dế cu ̣ vào các xó xı̉nh trong buồ ng. Các em lo lắ m: chuyế n ni răng cuñ g bi ̣ đa ̣i đô ̣i trưởng xa ̣c cho mô ̣t trâ ̣n ra trò đây. Cuñ g có thể vı̀ chuyê ̣n cho ̣i dế mà ông không cho đi chiế n đấ u cuñ g nên. Vê ̣ Quố c Quân mà còn chơi cho ̣i dế , nhấ t đinh ̣ là khuyế t điể m to rồ i. Với cương vi ̣ tổ trưởng, Vinh ̣ - sưa lo lắ ng hơn cả. Em đâm cáu với Mừng: Chı̉ ta ̣i hắ n đầ u têu hế t! Hắ n bày đă ̣t ra cái trò chơi cho ̣i dế làm cả tổ đâm ham. Mà không biế t hắ n moi ra đươc̣ ở mô con dế đầ u si cho ̣i khỏe đế n rứa? Bao nhiêu dế của mı̀nh, câ ̣u Vê ̣, câ ̣u Quỳnh lên đài đề u bi ̣con dế nòi của hắ n cho "nố c ao" hế t. Tức không chiụ đươc̣ . . . Nhưng cuñ g thâ ̣t bấ t ngờ. Khi lên đế n buồ ng làm viê ̣c, đa ̣i đô ̣i trưởng la ̣i hỏi chúng về chuyê ̣n cho ̣i dế và nghe rấ t chăm chú. òng cười, gâ ̣t gâ ̣t đầ u nói: "Khi mô rỗi các em đem dế lên đây cho ̣i cho anh coi với. Ngày nhỏ bằ ng các em, anh cuñ g là mô ̣t tay cho ̣i dế sừng sỏ nhấ t xóm". ông mở ngăn kéo lấ y cho mỗi em mô ̣t cu ̣c đường phèn to như quả trứng vit:̣ "Ăn cho vui các em". óng vừa lau khẩ u "pa ̣c hoă ̣c" vừa nghiêng nghiêng lai lắ ng nghe tiế ng nhai đường lóc cóc của bố n chiế n sı.̃ Gương mă ̣t thơ ̣ thuầ n phác của ông phảng phấ t mô ̣t nu ̣ cười trı̀u mế n của người cha. ông chơṭ dừng tay lau súng hỏi: - Trong bố n em, có em mô biế t ngôi lầ u thằ ng Lơ-bờ-rı́t không? Da ̣ em. - Mừng suýt vô ̣i nước bo ̣t và ngâ ̣m nhanh viên đường phèn vào mô ̣t bên ma,̃ trả lời. - Em có thuô ̣c đường trong khu vực ngoắ c ngoéo ni không? Da ̣ thuô ̣c làu làu. Biṭ mắ t em thả em vô trong đó em cuñ g tı̀m đươc̣ đường ra... Bởi trong khu vực ni nhiề u cây bút bút lắ m. Trong vườn nhà thằ ng Lơ-bờ-rı́t cuñ g có hai cây bút bút rấ t cao. Mấ y lầ n em đã trèo qua rào sắ t, lẻn chui vô vườn, trèo lên ngo ̣n cây... Đa ̣i đô ̣i trưởng Nguyễn Thới la ̣ lùng nhı̀n Mừng, hỏi: Em trèo lên ngo ̣n cây bút bút mà làm chi rứa? Vinh ̣ -sưa kể vắ n tắ t cho đa ̣i đô ̣i trưởng nghe chuyê ̣n Mừng đi tı̀m thuố c cho me ̣ và trường hơp̣ mừng gia nhâ ̣p Vê ̣ Quố c Đoàn... Đa ̣i đô ̣i trưởng cười ngấ t. ông đă ̣t khẩ u súng pa ̣c hoă ̣c lên bàn, bàn tay thơ ̣ to lớn đen nho ̣ dầ u súng, nâng cằ m Mừng lên nhı̀n sâu vào đôi mắ t em: Chú em khá lắ m! Tố i ni tôi giao cho chú dẫn đường trung đô ̣i cảm tử mang bom vô choảng nhà thằ ng Lơ-bơ-rı́t, liê ̣u chú có dám làm không? Mà chú phải nhớ tố i nay là tố i ba mươi, tố i ngửa bàn tay không thấ y đó nghe. Dẫn đường mà la ̣c là coi như trâ ̣t hế t kế hoa ̣ch. Mừng liề n đứng bâ ̣t ngay dâ ̣y, nhı̀n thẳ ng vào mắ t ông trả lời: - Anh cứ giao cho em. Em mà dẫn la ̣c hướng, về anh cứ chă ̣t đầ u em đi. Đa ̣i đô ̣i trưởng nheo nheo mô ̣t mắ t như lúc bắ n súng nhı̀n Mừng, nói gio ̣ng không có chút gı̀ là đùa cơṭ : Chú phải nhớ đã hứa là tôi chă ̣t thâ ̣t đấ y! - Rồ i ông mı̉m cười đă ̣t bàn tay nă ̣ng trıũ lên đầ u em, gio ̣ng trở nên âu yế m khác thường: . - Anh tin chắ c là em sẽ hoàn thành đươc̣ nhiê ̣m vu ̣. Dẫn đường cho bô ̣ đô ̣i đi tiêu diê ̣t bo ̣n giă ̣c nước cuñ g là đi tı̀m thuố c cho me ̣ phải không em? Da ̣... - Mừng đáp, môi run run. Câu nói của đa ̣i đô ̣i trưởng vang vo ̣ng rấ t lâu trong trı́ nhớ của em. Vinh ̣ - sưa cuñ g đứng lên, hồ i hô ̣p nói: Da ̣ rứa còn mấ y đứa em? - Cho cả mấ y chú cùng đi theo trung đô ̣i cảm từ đánh bom Các chú có nhiê ̣m vu ̣ liên la ̣c, trinh sát, phát hiê ̣n các mu ̣c tiêu bı́ mâ ̣t của đich. ̣ Chú nào lâ ̣p đươc̣ công sẽ có phầ n thưởng lớn. Các em mừng rơn suýt nữa nhảy hế t cả lên. Các em bỗng tin chắ c rằ ng trên đời ni không ai tố t bằ ng đa ̣i đô ̣i trưởng Thới Trương Phi. 5 Lúc trời gầ n sâm sẩ m, Quỳnh-sơn-ca bỗng gă ̣p phải chuyê ̣n không may. Em và Mừng rủ nhau đi ngoài, lúc nhảy qua giao thông hào phı́a sau doanh tra ̣i, em dẫm phải mảnh chai nho ̣n hoắ t. Em kêu lên mô ̣t tiế ng, rồ i ngã qu ̣y xuố ng đấ t. Mừng hố t hoảng cha ̣y la ̣i, nâng bàn chân ba ̣n lên. Mă ̣t em tái ngắ t. Cái mảnh chai màu xanh đâm ngâ ̣p khá sâu đúng giữa gan bàn chân ba ̣n. Em lấ y hế t can đảm rút mảnh chai ra, mı̀nh sởn hế t gai ố c. Máu chảy chan hòa ướt đỏ cả bàn chân Quỳnh, gio ̣t gio ̣t xuố ng đấ t. Lầ n đầ u tiên Mừng thấ y máu chảy nhiề u như thế , mà là máu của đứa ba ̣n thân nhấ t đời. Em bố i rố i đế n mu ̣ cả người. Chı́nh Quỳnh la ̣i bıñ h tı̉nh hơn, mă ̣c dầ u em đau lắ m. Em lô ̣t cái mũ ca lô trên đầ u đưa cho Mừng: "Câ ̣u lau sa ̣ch đấ t với máu rồ i kiế m cái gı̀ băng la ̣i cho mı̀nh. Mừng lau gầ n ướt hế t cái mũ ca lô mà máu vẫn chảy ra không ngớt. Em chơṭ nhảy lên như ngồ i phải lừa, kêu to: "Suýt nữa thı̀ tớ quên ". Không kip̣ để ba ̣n hỏi, em lao về phı́a cuố i vườn, nơi có những bu ̣i chuố i um tùm. Em tı̀m vı́t mô ̣t đo ̣t chuố i cuô ̣n tròn như cây gâ ̣y xanh, ghé răng cắ n mô ̣t khúc ngắ n nhai ngấ u nghiế n. Em nhả miế ng đo ̣t chuố i đã nhai nát ra lòng bàn tay, quỳ xuố ng nâng bàn chân ba ̣n lên, và đắ p miế ng nhai vào vế t thương. Vế t thương quả nhiên cầ m máu. Mừng dứt cái khăn quàng cổ bằ ng vải dù pháo hiê ̣u mà chiề u nay em vừa xin đươc̣ của mô ̣t anh ở trung đô ̣i hai, bằ ng vế t thương cho ba ̣n. Em hỏi, gio ̣ng hồ i hô ̣p, xót xa: câ ̣u có thấ y đỡ đau không?""Có, đỡ nhiề u rồ i". Quỳnh mı́m mı́m môi trả lời. "Thuố c chi của câ ̣u mà hay dữ rứa?". Thuố c của cu ̣ Ba Trà bày cho mı̀nh đó. Cu ̣ nói đây là thuố c dấ u của tu ̣i ăn trô ̣m tài danh. Đo ̣t chuố i non nhai nhỏ đắ p vô, vế t thương to mấ y cuñ g cầ m máu ngay. CÓ thêm mấ y hô ̣t muố i nhai lẫn vô nữa thı̀ thuố c tiên cuñ g không hay bằ ng. Chı̉ mấ y bữa là kı́n miê ̣ng ngay. Cu ̣ còn bày cho mı̀nh nhiề u môn thuố c dấ u hay lắ m. Thuố c tri ̣rắ n cắ n, chó cắ n, bò ca ̣p, rế t cắ n, rồ i thuố c tri ̣hắ c lào, ghẻ lở. Ta ̣i răng cu ̣ hay bày cho câ ̣u rứa? - Ta ̣i mı̀nh hay qua nhà cu ̣ chơi, xách nước tưới vườn giúp cu ̣, cu ̣ thương cu ̣ mới bày. Chứ người khác có trả tiề n nhiề u mấ y cu ̣ cuñ g không bày mô. Quỳnh viṇ vai ba ̣n, run run đứng lên, xuýt xoa: - Nế u không đi Vê ̣ Quố c Đoàn, cả ngày ở trong nhà lầ u, chân lúc mô cuñ g đi giày đi dép thı̀ làm răng mà biế t đươc̣ môn thuố c dấ u hay ri câ ̣u hè? - Ừ . Mà da chân câ ̣u mề m thiê ̣t, như... như là tha ̣ch ấ y. Cái mảnh chai đó mà đâm vô chân mı̀nh thı̀ chắ c không sâu đế n rứa mô. Em cúi lưng xuố ng trước mă ̣t ba ̣n:"Coi bô ̣ câ ̣u đau lắ m. đi mô ̣t mı̀nh không đươc̣ mô. Để minh cõng câ ̣u vô nhà.. .". - Đừng, - Quỳnh lắ c đầ u, - để mı̀nh tự đi lấ y thôi. Câ ̣u mà cõng, Vinh ̣ - sưa nó biế t mấ t. - Biế t cái chi?- Mừng nga ̣c nhiên nhı̀n ba ̣n. Biế t là mı̀nh đa ̣p phải mảnh chai ấ y. Biế t thı̀ đời mô câ ̣u ấ y chiụ để cho mı̀nh đi tấ n công nhà thằ ng Lơbơ-rı́t tố i nay. Vinh-sưa là kỷ luâ ̣t sắ t gớm lắ m. ̣ - Nhưng chân câ ̣u sắ p què ri thı̀ đi làm răng đươc̣ ? - Mừng kêu lên lo lắ ng. Mı̀nh biế t ngay mà, - Quỳnh phu ̣ng phiụ giâ ̣n dỗi - Cả câ ̣u cuñ g không muố n mı̀nh đi... Các câ ̣u chı̉ muố n sướng lấ y mô ̣t mı̀nh, còn mı̀nh thı̀ bắ t phải nằ m đèo queo ở nhà... - Că ̣p mắ t trong veo đen ngời của Quỳnh rơm rớm như sắ p khóc. Yêu ba ̣n quá, chı̉ sơ ̣ ba ̣n giâ ̣n, Mừng gaĩ đầ u bố i rố i: - Chừ biế t làm răng hè... Câ ̣u phải giấ u không cho Vinh ̣ -sưa biế t là mı̀nh đa ̣p phải mảnh chai. Biế t, răng hắ n cuñ g báo với đa ̣i đô ̣i trưởng bắ t mı̀nh phải ở nhà. Đươc̣ rồ i, đươc̣ rồ i, - Mừng ôm vai ba ̣n dỗ dành, - mı̀nh sẽ giấ u... Nhưng chân câ ̣u còn đau lắ m không, chı̉ lo câ ̣u không theo kip̣ đươc̣ đơn vi ̣thôi... - Đỡ lắ m rồ i, mı̀nh sắ p hế t đau rồ i. Thuố c dấ u của câ ̣u hay hơn thuố c tiên. Chưa chừng hắ n liề n miê ̣ng rồ i cuñ g nên. Quỳnh chı̉ tay xuố ng bàn chân đau cố nhoẻn cười. Đôi môi em đỏ như son tươi ngời lên trong ánh cha ̣ng va ̣ng khu vườn um tùm bóng cây. Và để chứng tỏ vế t thương đã sắ p liên miê ̣ng, Quỳnh nhảy lên mô ̣t cái. Nhưng chân vừa cha ̣m đấ t em bâ ̣t rên mô ̣t tiế ng khe khe,̃ mă ̣t tái nhơṭ . Mừng không nhanh tay đỡ kip̣ chắ c em đã ngã khuyụ xuố ng đấ t. Không viê ̣c chi, không viê ̣c chi... - Quỳnh hấ p tấ p nói - Mı̀nh giả đò đau để do ̣a câ ̣u chơi ấ y mà. - Em quay mă ̣t thâ ̣t nhanh để giấ u ba ̣n nước mắ t ràn ru ̣a vı̀ đau. 6 Trung đô ̣i Cảm từ tâ ̣p ho ̣p trước sân doanh tra ̣i chuẩ n bi ̣ xuấ t phát. Lúc này khoảng mười giờ đêm. Trinh sát của Mă ̣t tră ̣n cho biế t mô ̣t bô ̣ phâ ̣n tham mưu quan tro ̣ng của giă ̣c hiê ̣n đóng trong ngôi lầ u kiên cố của thằ ng thực dân cáo già Lơ-bơ-rı́t. Từ ngày nổ súng quân ta đã bố n lầ n tổ chức tấ n công nhưng không ha ̣ nổ i. Đêm nay là trâ ̣n tấ n công thứ năm. Mừng - chiế n sı ̃ liên la ̣c dẫn đường đứng trước hàng quân "Liên la ̣c dẫn đường là người quan tro ̣ng nhấ t của trâ ̣n đánh tố i nay Dẫn trúng đường, không lô ̣, là coi như trâ ̣n đánh đã thắ ng mô ̣t nửa" Đó là lời của đa ̣i đô ̣ trưởng lúc giao nhiê ̣m vu ̣ cho em Thấ p bé nhấ t đơn vi,̣ em đứng chı̉ cao đế n ngực anh chiế n sı ̃ vác trái bom đứng sát sau em. Em đô ̣i mũ Tiế p Phòng Quân, quai mũ buô ̣c chă ̣t dưới cằ m, lưng thắ t xanh tuya-rông, dắ t hai trái lựu đa ̣n OF, tay cầ m mô ̣t quả lựu đa ̣n mỏ vit,̣ quầ n xắ n quá đầ u gố i. Nhı̀n em đã ra dáng là chiế n sı ̃ lắ m, nhưng là chiế n sı ̃ trong câu chuyê ̣n cố tı́ch. "Đô ̣i quân tı́ hon đi đánh nhau với bo ̣n khổ ng lồ hung ác". Cuố i hàng quân là Vinh-sưa, Vê ̣-to-đầ u, Quỳnh-sơn-ca. Chân trái ̣ Quỳnh đươc̣ quấ n to sù như viên tướng đi hia trong tuồ ng cổ . Em lấ y cái áo sơ mi mới tinh bằ ng thứ hàng len mỏng mà ngày ấ y chı̉ con cái nhà giàu mới mă ̣c để quấ n bàn chân đau. Vinh-sưa nga ̣c nhiên ̣ hỏi: "Câ ̣u quấ n chân quấ n cảng làm chi rứa?" Quỳnh nói mă ̣t tı̉nh khô: Để lúc vô trinh sát vi ̣ trı́ giă ̣c đươc̣ êm, có đi sát bên tai tu ̣i hắ n, tu ̣i hắ n cuñ g không biế t, cứ ngáy khò khò". Nghe cuñ g có lý nhưng Vinh-sưa thắ c mắ c: "Ta ̣i răng câ ̣u chı̉ quấ n có mô ̣t chân thôi"? - "Ta ̣i tớ bước ̣ nă ̣ng về bên chân trái" Mă ̣c dầ u đã quấ n kỹ như vâ ̣y, nhưng bước chân đi lỡ cha ̣m phải vâ ̣t gı̀ cứng, vế t thương vẫn làm em buố t nhói đế n tâ ̣n óc. Em phải nghiế n chă ̣t răng mới có thể đi thẳ ng người đươc̣ để giấ u không cho Vinh-sưa biế t. ̣ Đơn vi ̣ lên đường, tiế n sâu vào khu vực giă ̣c. Đi trước đơn vi,̣ chố c chố c Mừng la ̣i đă ̣t tay lên ngực. Bàn tay đen đủi nhỏ bé bấ u chă ̣t lấ y áo trấ n thủ như muố n ghı̀ giữ trái tim trong lồ ng ngực. Trời ơi, nó đâ ̣p dữ quá! Tiế ng đâ ̣p của nó mới vang to làm sao? Mừng cảm tưởng cả đơn vi ̣ đề u nghe tiế ng tim mı̀nh đâ ̣p. Nhiề u lầ n chı̉ chực bâ ̣t lên khóc vı̀ không sao kiề m chế giữ nó trở la ̣i nhip̣ đâ ̣p bı̀nh thường. Em xấ u hổ thầ m nhủ: "Các anh mà nghe tiế ng trố ng ngực mı̀nh đâ ̣p chắ c các anh sẽ cho là mmh sơ ̣ ! Thâ ̣t ra thı̀ em không sơ ̣ mà lo Lầ n đầ u tiên trong đời, vào lúc vừa tròn mười ba tuổ i, em cảm nhâ ̣n đươc̣ sức nă ̣ng lớn lao của hai tiế ng:"Trách nhiê ̣m chiế n sı"̃ . Lúc đứng trước mă ̣t đa ̣i đô ̣i trưởng, em hăm hở nói: "Em mà dẫn la ̣c đường, anh cứ chă ̣t đầ u em đi" Em chưa hı̀nh dung đươc̣ hế t tấ t cả sự nghiêm tro ̣ng của lời nói đó. Nhưng bây giờ bắ t tay vào viê ̣c thực hiê ̣n lời hứa, gánh nă ̣ng của nỗi lo càng lớn maĩ và cơ hồ muố n đè em qu ̣y xuố ng. La ̣ lùng thay, trong bóng tố i, không hề nhı̀n thấ y mă ̣t mà anh trung đô ̣i trưởng Cảm tử như thấ y hế t tâ ̣n gan ruô ̣t Mừng. Anh bước lên đi ca ̣nh mừng, đă ̣t tay lên vai em và nói nhỏ: "Em cứ bı̀nh tıñ h, không phải lo lắ ng gı̀ hế t. Càng lo người ta càng dễ rố i trı́ và dễ quên hế t những điề u mı̀nh vố n thuô ̣c lòng...". Anh nói có vâ ̣y mà tự nhiên Mừng thấ y vững lòng, nhip̣ tim đâ ̣p bı̀nh thường trở la ̣i. Em bâ ̣t lên thı̀ thầ m như mô ̣t lời cầ u khấ n: "Ma ̣ ơi, ma ̣ dắ t con đi trúng đươc̣ con đường con đi tı̀m thuố c cho ma ̣ trong đêm tố i ni ma ̣ ơi!" Không biế t có phải để thử thách Mừng chăng, mà đêm nay trời tố i ghê gớm, tưởng như bóng tố i của mô ̣t ngàn đêm trước đươc̣ đêm cô đă ̣c la ̣i mà làm ra bóng tố i đêm nay... Nhưng càng tiế n sâu vào khu vực giă ̣c đóng, mừng càng thấ y vững bu ̣ng hơn. Mắ t em như mỗi lúc mô ̣t sáng hơn, trı́ nhớ em như tinh tường hơn... Đường phố ở Huế đươc̣ trồ ng nhiề u phươṇ g, vông đông, mù u, bút bút. Cây bút bút có phầ n ı́t hơn ba loa ̣i cây trên, nhưng dáng của nó la ̣i rấ t dễ nhâ ̣n ra trong đêm tố i. Cao lớn, um tùm, tán cây rấ t lớn. Da nó khá nhẵn nhu ̣i. Nế u không nhâ ̣n ra bằ ng mắ t có thể nhâ ̣n ra đươc̣ bằ ng tay. Mừng thı̀ nhâ ̣n ra cây bút bút bằ ng tấ t cả thân thể em, từ trán, má, môi, tay, chân đế n đùi, bu ̣ng... Đã bao nhiêu lầ n em ôm nó với toàn bô ̣ gân sức bé bỏng của em, để trèo lên ngo ̣n nó, tı̀m thuố c cho me ̣. con đường dẫn đế n vi ̣tra ̣i giă ̣c khá ngoắ t ngoéo, rấ t nhiề u ngã ba, ngã năm và cây bút bút trồ ng hai bên hè đường có thưa hơn những đường phố khác. Nhưng bù la ̣i cây nào cuñ g rấ t lớn, rấ t cao. Lá tầ m gửi đâ ̣u trên ngo ̣n cây bút bút cao chừng nào chữa bê ̣nh hen suyễn càng hay chừng ấ y. Do đó mà hầ u như tấ t cả những cây bút bút trong khu vực này em đề u đã trèo lên ngo ̣n, ı́t nhấ t là mô ̣t lầ n. Và trèo với trái tim đâ ̣p ma ̣nh xao xuyế n trong lồ ng ngực vı̀ hồ i hô ̣p, hy vo ̣ng... Rấ t nhiề u gố c cây đã thấ m những gio ̣t nước mắ t nóng hổ i của em Những gio ̣t nước mắ t đau buồ n thấ t vo ̣ng. Những gio ̣t nước mắ t rớt xuố ng trong tiế ng kêu thầ m nức nở: "Ma ̣ ơi cây bút bút ni cao ri mà cuñ g không có lá tầ m gửi... Biế t khi mô cho ma ̣ lành đươc̣ bê ̣nh suyễn ma ̣ ơi" . Tấ t cả những cái đó làm cho dáng dấ p của mỗi cây trong khu vực này ghi hẳ n vào trı́ nhớ em Và đêm nay, những cây đó đứng sừng sững trong đêm tố i làm những co ̣c tiêu khổ ng lồ chı̉ đường cho em dẫn trung đô ̣i Vê ̣ Quố c Đoàn Cảm tử mang bom đánh thẳ ng vào hang ổ của bo ̣n giă ̣c nước. Anh trung đô ̣i trưởng đi sau em cách vài bước chân Anh chı̉ cầ n nhı̀n dáng đi của em hơi cúi thấ p, rẽ bóng tố i như người bơi rẽ nước. thâ ̣n tro ̣ng vững vàng tiế n lên phı́a trước: anh cuñ g biế t là em đã nhâ ̣n ra đúng đường. Đế n những chỗ ngã năm, ngã ba, những quañ g đường cây cố i, cô ̣t điê ̣n, xác xe cô ̣ của giă ̣c bi ̣ bắ n cháy lấ p kı́n, phải đi vòng, em chı̉ dừng la ̣i mô ̣t chút, đầ u ngước lên phı́a các ngo ̣n cây, quan sát, rồ i tiế n vào lố i đi đã cho ̣n với bước chân không mô ̣t chút ngâ ̣p ngừng. Mô ̣t vài điạ điể m tấ n công phı́a đông, phı́a tây Mă ̣t trâ ̣n, tiế ng súng, bom mı̀n, lựu đa ̣n bắ t đầ u rô ̣ lên, mỗi lúc mô ̣t căng thẳ ng. Pháo hiê ̣u đỏ lừ nố i nhau vo ̣t lên thinh không đế n đă ̣c như những hòn than đỏ bắ n vo ̣t ra từ mô ̣t cái bể rèn khổ ng lồ . Như mô ̣t đám cháy gă ̣p cơn gió nam, tiế ng súng tấ n công giă ̣c lan rô ̣ng ra rấ t nhanh. Chı̉ chố c lát dã trùm lấ p khắ p cả Mă ̣t trâ ̣n. Chı́nh vào lúc đó thı̀ Vinh-sưa từ dưới cuố i hàng quân cha ̣y vu ̣t lên gă ̣p anh trung đô ̣i trưởng, báo cáo ̣ gio ̣ng hớt hải: - Báo cáo anh, Quỳnh bi ̣la ̣c mấ t rồ i a ̣? Trung đô ̣i trưởng go ̣i Mừng la ̣i. Anh hỏi Vinh: ̣ - La ̣c vào lúc nào? - Da ̣ chắ c la ̣c lúc phải đi vòng tránh con đường bi ̣ cây cố i, cô ̣t điê ̣n đổ lấ p kı́n ấ y. NÓ đi trước em với Vê ̣. Nhưng không hiể u ta ̣i răng nó cứ đi châ ̣m la ̣i, rồ i tu ̣t hẳ n đằ ng sau, người nó cúi lom khom, bước thı̀ tấ p ta tấ p tể nh. Em hỏi nó: "Câ ̣u đi kiể u chi la ̣ rứa?" NÓ nói: ! Mı̀nh đi kiể u ni tránh đa ̣n mới tố t. Đi như các câ ̣u ăn đa ̣n tu ̣i bắ n tı̉a có chầ u " Lúc vươṭ qua khỏi đoa ̣n đường vòng, em nhı̀n la ̣i sau thı̀ không thấ y nó nữa. Chắ c nó la ̣c mấ t rồ i... gio ̣ng Vinh ̣ như muố n khóc. - Chà, lôi thôi quá hè. Trung đô ̣i trưởng chắ c lưỡi nói . - Anh cho em quay trở la ̣i tı̀m. - Vinh ̣ nói. - Em sơ ̣ nó đi lung tung đâm đầ u vô giữa vi ̣trı́ giă ̣c thı̀ nguy. Quañ g đường vòng nớ có nhiề u chỗ rẽ ngang rẽ do ̣c lắ m. Em còn nhớ đường không? - Da ̣ .. cuñ g hơi nhớ thôi... Nhưng răng cuñ g phải tı̀m... NÓ nhỏ mà yế u ớt nhấ t đô ̣i em... Ngày chưa Cách ma ̣ng, nó đi mô mô ̣t bước cuñ g ngồ i trên xe nhà. Đường sá trong thành phố hắ n có thuô ̣c chút chi mô anh... Giờ quy đinh ̣ tầ n công đã sắ p đế n. Không thể châ ̣m trễ đươc̣ Trung đô ̣i trưởng đành phải giải quyế t. Thế thı̀ em quay la ̣i tı̀m ba ̣n đi. Tı̀m ra, hai em dẫn nhau về doanh tra ̣i, không phải quay la ̣i đây nữa nghe. Da ̣ . Vinh ̣ ngâ ̣p ngừng mô ̣t tı́ rồ i chào anh và cha ̣y vu ̣t về phı́a sau. Mừng đứng như bi ̣ chôn chân, miê ̣ng há ra, mắ t mở trân trân nhı̀n hút theo Vinh. ̣ Tim em đau nhói như bấ t ngờ bi ̣ cắ m mô ̣t miế ng mảnh chai. "Chi ta ̣i mı̀nh hế t! úi chao. Em thầ m kêu. Mı̀nh giấ u chuyê ̣n chân hắ n đa ̣p phải mảnh chai, nên chừ hắ n mới bi ̣la ̣c.. Trung đôi trưởng phải giu ̣c đế n lầ n thứ hai em mới nghe ra: - Đi thôi em Sắ p đen giờ tấ n công rồ i! Chừng hai mươi phút sau, Mừng dừng la ̣i ở đầ u mô ̣t ngã ba. chı̉ tay về phı́a trước nói thı̀ thào với trung đô ̣i trưởng: Ngôi nhà lầ u thứ hai có hàng rào sắ t cao nghêu là nhà tháng Lơ-bơ-rı́t đó anh nờ. Anh cố mở căng mấ t nhı̀n theo tay chı̉ của chú em liên la ̣c. Giữa tiế ng bom đa ̣n đang nổ rầ m trời bố n phı́a xung quanh, ngôi nhà này đă ̣c biê ̣t im im hầ u như không có người ở. Anh hơi ngờ? - CÓ chắ c không em? - Răng la ̣i không chắ c? - Mừng nói gio ̣ng quả quyế t. Nhà hắ n có hai cây bút bút. Cái cây có cành ngã ra gầ n hàng raõ sắ t tê, mô ̣t lầ n em trèo lên suýt nữa bi ̣ con chó béc giê nhà hắ n cắ n chế t. Còn cái cây mo ̣c chı́nh giữa vườn ngo ̣n cao quá cả mái lầ u tê thı̀ em chı̉ dám đứng ngoài đường ngó vô, rể u nước miế ng mà thèm. Bác Hùng xóm em nói trong tu ̣i Tây ở Huế mı̀nh, thằ ng Lơ-bơ-rı́t là dữ nhấ t. Đi qua đây em ngó thấ y hắ n luôn. Mă ̣t hắ n râu mo ̣c nhiề u như rễ bèo. Hắ n hút cái ố ng điế u dài như cái cây đánh khăng, tay dắ t chó béc giê. Hắ n hay su ̣yt chó cắ n người lắ m. Tu ̣i em hễ đi qua nhà hắ n là đua nhau réo thâ ̣t to:"Thằ ng Lơ-bơ-rı́t ăn mı́t chấ m đường đen, ăn ghèn chấ m với muĩ , ăn củi chấ m với than, ăn vàng chấ m với cứt". Rồ i vùng cha ̣y cho thâ ̣t nhanh. Hắ n mà tóm đươc̣ thı̀ chế t. Không mô ̣t lời chi dẫn trinh sát nào mà trung đô ̣i trưởng thấ y tin chắ c hơn lời chı̉ dẫn của Mừng. Sau khi quan sát kỹ toàn bô ̣ ngôi nhà, anh đã hiể u ra: bo ̣n giă ̣c qủy quyê ̣t, không đô ̣ng tıñ h là để giữ bı́ mâ ̣t nơi cơ quan chı̉ huy quan tro ̣ng của chúng đóng. Anh nói với Mừng: Nhiê ̣m vu ̣ dẫn đường của em đế n đây coi như hoàn thành. Bây giờ em phải quay ngay la ̣i phı́a sau để tı̀m Quỳnh và Vinh. ̣ Anh lo chúng nó la ̣c lắ m. Vê ̣ sẽ ở la ̣i với trung đô ̣i làm nhiê ̣m vu ̣ trinh sát hên la ̣c. Anh ngoắ c tay ra hiê ̣u. Cả trung đôi đang dàn hàng ngang phı́a sau, lâ ̣p tức nằ m ra ̣p xuố ng, bı́ mâ ̣t, thâ ̣n tro ̣ng bò lên tiế p câ ̣n ngôi lầ u vi ̣trı́ giă ̣c. Mùng thèm đươc̣ ở la ̣i tham dự trâ ̣n đánh lắ m. Nhưng nghı ̃ đế n ba ̣n, em lao nhanh về phı́a sau rẽ bóng tố i dày đă ̣c như người bơi rẽ nước... 7 Đã hàng chu ̣c lầ n Quỳnh sờ soa ̣ng tı̀m bám vào những bu ̣i cỏ mo ̣c nham nhở quanh thành hố cố hế t sức để trườn lên Nhưng lầ n nào cuñ g chı̉ mới nhı́ch lên đươc̣ mô ̣t chút, em la ̣i bi ̣ rơi tu ̣t trở la ̣i xuố ng đáy hố . Hai bàn tay em cầ m chă ̣t hai túm cỏ bi ̣ nhổ ra khỏi thành hố . Cái hố he ̣p nhưng khá sâu, thành hố gầ n như dố c đứng, đấ t sét thấ m nước mưa, trơn như bôi mỡ. Em đã sờ soa ̣ng quanh thành hố rấ t. kỹ Không có mô ̣t chỗ hõm nào khả dı ̃ có thể bám chân mà trườn lên. La ̣i thêm cái chân đau nó phản em... Quỳnh bi ̣ la ̣c đơn vi ̣ không phải ở chỗ quañ g đường vòng như Vinh-sưa đoán, mà la ̣c gầ n cái ngã ba ̣ cách đó chừng dăm trăm thước. Mô ̣t cách ngây thơ. em tưởng rằ ng quấ n cả mô ̣t cái áo da ̣ mề m vào chân như thế thı̀ vế t thương sẽ không còn đau nữa, có thể theo kip̣ các anh Cảm tử, cùng với các ba ̣n, đi đánh nhà thằ ng Lơ-bơ-rı́t. Em la ̣i còn quá tin tưởng cái thứ thuố c dấ u thầ n hiê ̣u của Mừng, "thứ thuố c dấ u của những tay ăn trô ̣m tài danh", riṭ vào là vế t thương hàn miê ̣ng... Nhưng em đã lầ m. Mới đi theo đơn vi ̣ đươc̣ vài trăm bước, bàn chân em đã trở la ̣i nhức buố t ghê gớm. Nhấ t là khi dẫm phải ca ̣nh mô ̣t viên ga ̣ch vỡ hòn đá hoă ̣c cành cây. Vế t thương đau nhói đế n tâ ̣n óc. Em có cảm giác máu la ̣i bâ ̣t ra. nong nóng. ươn ướt, dinh dinh dưới gan bàn chân Em cố cắ n chă ̣t hai hàm răng để khỏi bâ ̣t tiế ng rên Em cố mở căng mắ t để tránh dẫm phải những vâ ̣t cứng Nhưng không hiể u sao cứ càng cố tránh la ̣i càng dẫm phải ga ̣ch vỡ, đá, cành cây, mảnh sắ t, như cùng hùa nhau đâm cái ca ̣nh sắ c nho ̣n nhấ t của chúng vào đúng giữa vế t thương. Mấ y lớp da ̣ áo sơ mi bo ̣c chân cuñ g có vẻ coi chẳ ng mùi mẽ gı̀. "Đươc̣ , mày đã muố n buô ̣c muố n băng, chúng ông càng đâm cho mày biế t tay " Chúng như gầ m ghè nói với em vâ ̣y. Em đau đế n mờ cả mắ t. Em cố đi thâ ̣t thẳ ng không cho các ba ̣n biế t là mı̀nh đau, nhưng người em cứ co rúm la ̣i, và đi lê ̣ch hẳ n về mô ̣t bên. Càng đi, vế t thương càng buố t nhói. Em tu ̣t dầ n phı́a sau các ba ̣n. Cái áo sơ mi sắ p tuô ̣t hẳ n, kéo lê vướng vı́u dưới chân. Không thể gắ ng gươṇ g thêm đươc̣ nửa, em phải ngồ i thu ̣p xuố ng buô ̣c la ̣i. Buô ̣c xong đứng lên em không còn thấ y các ba ̣n ở trước mă ̣t nữa. Em cha ̣y vô ̣i lên, gă ̣p phải mô ̣t ngã ba. Em muố n go ̣i nhưng sơ ̣ làm lô ̣ bı́ mâ ̣t trâ ̣n đánh. Mà em ấ y à! Chế t thı̀ thôi chứ đời nào chiụ để mang tiế ng trâ ̣n đánh vı̀ mı̀nh mà thấ t ba ̣i Đáng lẽ phải đi về lố i trái thı̀ em cha ̣y bừa sang lố i phải. Và em bắ t đầ u la ̣c từ đó. Cha ̣y khoảng vài trăm thước em bước tu ̣t xuố ng mô ̣t cái hố khá sâu nằ m giữa lố i đi Trời tố i quá nên em không nhı̀n thấ y. Đáy hố lõng bõng bùn và nước. Đầ u em đâ ̣p ma ̣nh vào thành hố . Em tưởng chế t ngấ t vı̀ đau. Nhưng em gươṇ g dâ ̣y đươc̣ . Em mò mẫm cố hế t sức tı̀m cách trườn ra khỏi hố , nhưng vô ı́ch. Hàng chu ̣c lầ n trườn lên tu ̣t xuố ng làm cho em kiê ̣t sức. Vế t thương dầ m lâu trong bùn lỏng càng xót buố t dữ dô ̣i. Hai chân em tự nhiên run lẩ y bẩ y như lên cơn đô ̣ng kinh, không còn sức để đứng vững, em ngồ i phê ̣t xuố ng đáy hố . bùn và nước ngâ ̣p đế n thắ t lưng. Tiế ng súng giă ̣c bỗng như mô ̣t đàn chó ngao hung tơṇ bấ t thầ n từ trong bóng tố i chồ m ra sủa cắ n điên cuồ ng cả bố n phı́a quanh em, tiế ng đa ̣n rı́t rấ t gầ n, nghe dâu như ngay trên miê ̣ng hố . Kiê ̣t sức, đau đớn, tuyê ̣t vo ̣ng, lo sơ ̣ và la ̣nh đế n thấ u gan ruô ̣t . . . cả người em dựng hế t gai ố c... đầ u em choáng váng hai thái dương đau buố t, như có ai dùng mô ̣t vâ ̣t gı̀ đó rấ t cứng siế t chă ̣t... Và em ngấ t đi Em bỗng thấ y mı̀nh đang ngồ i ở nhà. trên cái đôn cao bằ ng gỗ trắ c cha ̣m trổ , với chiế c đê ̣m nhung màu đỏ chói. Trước mă ̣t em là chiế c đàn dương cầ m thân thuô ̣c, mă ̣t gỗ có vài vế t xước, nhưng tiế ng hay vô cùng. Trên thành khung cửa sổ ca ̣nh cây đàn cây hồ ng nhung trong chiế c châ ̣u sứ nước men xanh ngời. khoe với em mấ y bông hàm tiế u, bên cửa sổ , con sông Hương như màu men châ ̣u sứ, lúc ẩ n lúc hiê ̣n, sau những vòm cây xanh đâ ̣m xa xa... Em mải mê da ̣o đàn, bản Dòng sông Đa-nuýp xanh. Em đàn và em mơ... Bao giờ mı̀nh thâ ̣t giỏi nha ̣c, mı̀nh cuñ g sẽ viế t mô ̣t bản nha ̣c hay không kém gı̀ bản Dòng sông đa-nuýp xanh, tả con sông Hương... Tấ t cả những người chơi đàn trên thế giới đề u thı́ch chơi bản nha ̣c sông Hương xanh của mı̀nh. Ai đã nghe bản nha ̣c cuñ g ao ước đươc̣ đế n thám con sông Hương... Mu ̣ phù thủy mă ̣t muĩ dễ sơ ̣ gớm ghiế c trong tâ ̣p truyê ̣n cổ tı́ch tiế ng Pháp và chi ̣ Trang em đang đo ̣c dở để trên mă ̣t đàn, bỗng cựa quâ ̣y rồ i bước ra khỏi tranh ve.̃ Mu ̣ cầ m gâ ̣y thầ n phang rấ t ma ̣nh xuố ng đầ u em... Em bỗng hóa thành mô ̣t con nhái xanh bé nhỏ. Mu ̣ đinh ̣ phang nữa nhưng em đã vo ̣t đươc̣ qua cửa sổ ... Em bi ̣ rơi tõm xuố ng cái hố rấ t sâu lõng bõng bùn nước. Mô ̣t bo ̣n con Tây rấ t đông không biế t từ đâu kéo đen vây quanh miê ̣ng hố . Trong tay đứa nào cuñ g cầ m ga ̣ch vỡ, đá, súng cao su... Chúng nhı̀n em, những că ̣p mắ t vàng như mắ t rắ n. Chúng hò nhau nhắ m em ném tới tấ p đá, ga ̣ch, những thanh gỗ nho ̣n, bắ n súng cao su... Dưới lòng hố he ̣p em cố hế t sức nhảy tránh trong mô ̣t niề m uấ t ức, kinh khiế p khôn cùng. Những hòn đá, hòn ga ̣ch ca ̣nh sắ c nham nhở bay sát sa ̣t qua người em, làm bắ n tóe bùn nước, phủ kı́n từ đầ u đế n chân em... ôi, cảnh tươṇ g haĩ hùng này sao mà giố ng hê ̣t cái lầ n em nhı̀n thấ y ở gầ n hồ Tıñ h Tâm. Hồ i ấ y em còn nhỏ tı́ chưa đi ho ̣c. Chi ̣ Trang và em ngồ i xe tay nhà, vào da ̣o hồ Tıñ h Tâm. Hai chi ̣ em xuố ng xe, chi ̣ dắ t tay tha thẩ n quanh hồ . Em chơṭ nhı̀n thấ y phı́a trước có mô ̣t đám con nı́t rấ t đông đang reo cười, vỗ tay, bu quanh miê ̣ng mô ̣t cái hố ca ̣nh lề đường. TÒ mò, em gỡ tay chi ̣ ra, cha ̣y đế n xem chúng làm gı̀ mà vui thế . Chúng thi nhau ca ̣y ga ̣ch bên lề đường ném tới tấ p xuố ng đáy hố . Dưới đáy hố mô ̣t con nhái xanh đang nhảy trố n cuố ng cuồ ng. Con nhái tô ̣i nghiê ̣p hu ̣p lă ̣n sâu xuố ng lớp nước đu ̣c ngầ u, nhưng nga ̣t thở quá nó la ̣i nổ i đầ u lên Và trâ ̣n mưa đá ga ̣ch la ̣i tới tấ p rơi xuố ng quanh mı̀nh nó. Că ̣p mắ t con nhái xanh vố n đã lồ i la ̣i càng thêm lồ i ra vı̀ khiế p sơ ̣ và như đang ngước nhı̀n em van la ̣y cầ u cứu, ôi cái nhı̀n của nó như xuyên suố t trái tim em. Em lắ p bắ p kêu to: "Đừng ném nó mà tô ̣i nghiê ̣p! Đừng ném nó mà tô ̣i!". Nhưng tiế ng kêu xin của em la ̣i càng làm cho bo ̣n trẻ thı́ch thú hơn. Chúng càng ném hăng hơn Và mô ̣t đứa, thằ ng lớn nhấ t bo ̣n, đã ném mô ̣t hòn ga ̣ch vờ trúng giữa lưng con nhái. Con nhái kêu lên mô ̣t tiế ng thảm thương, xé ruô ̣t. Bố n chân con nhái giâ ̣t giâ ̣t rồ i nổ i bề nh lên mă ̣t nước đu ̣c ngầ u, phơi cái bu ̣ng tráng bê ̣ch. Bố n chân nó thôi giâ ̣t, duỗi thẳ ng đờ. Và că ̣p mắ t thao láo của nó vẫn đang nhı̀n em như nó chưa chế t. . Em rùng mı̀nh và bâ ̣t òa khóc nức nở. Và thâ ̣t bấ t ngờ, em xông ào đế n trước mă ̣t cái thằ ng vừa ném chế t con nhái. NÓ lớn nhấ t bo ̣n. em đứng mới chı̉ đế n ngực. Em chu ̣p lấ y bàn tay vừa ném đá của hắ n, cắ n thâ ̣t ma ̣nh với tấ t cả sự hung dữ của mô ̣t con sói con bi ̣ người ta dẫm phải đuôi. Mă ̣c dầ u nó khỏe gấ p ba em, nhưng bi ̣ tấ n công bấ t thı̀nh lı̀nh nó phải kêu, nhảy lùi trở la ̣i như muố n bỏ cha ̣y. Bàn tay bi ̣ cắ n khắ c những dấ u răng rườm máu. Khi đã hoàn hồ n, nó liề n nhào tới đinh ̣ đánh em để trả thù, nhưng may mắ n vừa lúc đó chi ̣ em và người kéo xe kip̣ cha ̣y đế n... Cảnh tươṇ g hôm đó đã gây mô ̣t vế t bỏng rấ t sâu trong trı́ nhớ của em. Tuy chuyê ̣n xảy ra từ ngày em còn bé tı́, nhưng mỗi lầ n bấ t chơṭ nhớ la ̣i, hai mắ t em la ̣i cay xè, rớm lê ̣... Trước ngày vào Vê ̣ Quố c Đoàn em có sáng tác mô ̣t bản nha ̣c ngắ n bố n câu nhan đề : "Cái chế t của con nhái xanh nhỏ bé". Nhiề u lầ n em ngồ i mô ̣t mı̀nh đàn la ̣i bản nha ̣c sáng tác đầ u tay của mı̀nh vừa da ̣o đàn vừa khóc nức nở. âm nha ̣c đã làm cho cái chế t của con nhái tô ̣i nghiê ̣p hơn, nhức nhố i hơn, bi thương hơn. Và lúc này, cuñ g chı́nh cái thằ ng lớn nhấ t bo ̣n ấ y, nâ ̣y cả tảng đá lát đường rấ t lớn, nâng lên bằ ng cả hai tay, ném trúng bàn chân trái của em với mô ̣t tiế ng nổ dữ dô ̣i làm chao đảo thành phố . Em kêu thét kinh hoàng và bừng tı̉nh cơn ác mô ̣ng. Xung quanh em tiế ng nổ ran ran. Chố c chố c la ̣i bùng lên mô ̣t tiế ng nổ rấ t lớn làm mă ̣t đấ t chuyể n rung như tiế ng pháo đùng giữa tràng pháo cố i, tiế ng nổ của bom, mı̀n ba càng, đa ̣i bác. Chı́nh là tiế ng nổ em nghe thấ y trong mơ Mă ̣t trâ ̣n đang vào giờ cao điể m tấ n công. Ngồ i dầ m lâu trong bùn và nước em thấ m la ̣nh thấ u xương. Em cố dưới người đinh ̣ đứng lên nhưng hai cẳ ng chân em không làm sao nhúc nhı́ch nổ i như đã bi ̣ba ̣i liê ̣t Sau nhiề u lầ n gắ ng hế t sức nhưng đề u vô hiê ̣u. Mô ̣t nỗi hoảng sơ,̣ kinh khiế p chưa từng thấ y xâm chiế m trái tim nhỏ bé của em Em bâ ̣t khóc to thành tiế ng. 8 quỳnh ơi! Quỳnh! Quỳnh ơi! Quỳnh! Tiế ng ai go ̣i tên em đô ̣t ngô ̣t cấ t lên giữa tiế ng súng dâ ̣y trời. Em không còn tin vào tai mı̀nh nữa. Em ngơ ̣ quá, chắ c là mı̀nh tưởng tươṇ g ra đấ y thôi. Nhưng tiế ng go ̣i mỗi lúc mô ̣t vang to gầ n hơn, như muố n át cả tiế ng súng. Lúc này thı̀ em không thể nhầ m đươc̣ nữa. Và em còn nhâ ̣n đươc̣ ra tiế ng của Mừng. Em mừng đế n nghe ̣n thở. ĐÓ là nỗi mừng của người chắ c chắ n là mı̀nh sẽ bi ̣chế t chı̀m bỗng hai chân cha ̣m đế n đấ t cứng. Cả đời em, em chưa bao giờ nghe ai go ̣i tên mı̀nh thân thiế t đế n thế , cảm đô ̣ng đế n thế , kể cả cha em, me ̣ em, hai chi ̣ruô ̣t của em. Em ngửa cổ lên, thu hế t bao nhiêu hơi sức còn la ̣i kêu to: Ơi ƠƠ ii ơi? Quỳnh đây, Mừng ơ..:i...ơi! Tiế ng go ̣i, tiế ng đáp tan đi giữa tiế ng súng trâ ̣n và đêm tố i dày đă ̣c. Em bỗng nghe tiế ng Mừng hỏi ngay trên miê ̣ng hố : Quỳnh ơi, Quỳnh ở mô đó? Mı̀nh ở dưới hố ni. Mı̀nh bi ̣bổ rớt xuố ng hố . CÓ sâu lắ m không? - Sâu sâu lắ m. Không leo lên đươc̣ à? - Hai chân mı̀nh bi ̣ què rồ i... Mà hố trơn lắ m. Mı̀nh không đứng dâ ̣y đươc̣ ... .- Quỳnh trả lời qua tiế ng khóc thút thı́t. Chừ làm răng hè... Để mı̀nh tu ̣t xuố ng đưa câ ̣u lên nghe. Dưới đó có mảnh chai co ̣c nho ̣n chi không? - Không, chı̉ có nước xắ p xắ p với bùn thôi. Huych! ̣ Mừng tu ̣t từ trên miê ̣ng hố xuố ng, đứng ngay trước mă ̣t Quỳnh. Đảy hố he ̣p, mă ̣t hay em như gầ n sát vào nhau mà không nhı̀n rõ nhau. Phı́a trên đã tố i, đáy hố càng tố i hơn. - May quá, - tiế ng Mừng hổ n hể n, - nhảy xuố ng mı̀nh chı̉ lo đa ̣p phải bàn chân đau của câ ̣u. Mừng ngồ i thu ̣p xuố ng. Hai em ôm chă ̣t lấ y nhau trong vòng tay, và cùng khóc. Cả hai cùng cảm thấ y nước mắ t của ba ̣n ấ m nóng trên má mı̀nh. Quỳnh hôn ba ̣n, nồ ng nàn trı̀u mế n, cảm kı́ch: - Không có câ ̣u thı̀ chắ c mı̀nh chế t luôn dưới hố ni... Mı̀nh đã đinh ̣ tı̀m thêm mô ̣t lúc nữa mà không thấ y, mı̀nh sẽ núp vô mô ̣t chỗ mô đó, chờ đế n sáng mai tı̀m thı̀ răng cuñ g thấ y. Chỗ ni là khu vực giă ̣c, đi tı̀m mı̀nh ban ngày tu ̣i giă ̣c ngó thấ y, hắ n bắ n chế t. Chế t thı̀ chế t, sơ ̣ cóc chi! Mı̀nh chân lành tu ̣i hắ n có bắ n, mı̀nh còn cha ̣y còn núp đươc̣ . Quỳnh chân đau, cha ̣y núp làm răng đươc̣ , phải chiụ ngồ i mà hứng đa ̣n. Nghı ̃ rứa lâ mı̀nh không còn thấ y sơ ̣ chi nữa hế t. Tiế ng súng tấ n công khắ p Mă ̣t trâ ̣n lắ ng diụ dầ n. Điề u đó báo hiê ̣u đêm đã chuyể n sáng. mừng liề n xố c nách ba ̣n, nâng ba ̣n đứng lên. CÓ ba ̣n giúp, sau mô ̣t lúc gắ ng gươṇ g, Quỳnh đã đứng dâ ̣y đươc̣ . - úi chao, rứa mà mı̀nh cứ tưởng hai chân mı̀nh bi ̣ ba ̣i rồ i. Chừ làm răng mà lên đươc̣ hè. Chân mı̀nh đau quá nhấ c không nổ i... Mừng sờ soa ̣ng quanh thành hố . HỐ trơn nhẵn, không có qua mô ̣t lỗ hõm nào có thể đă ̣t chân bám tay mà treo lên. Mừng bố i rố i. Chà, trèo lên đươc̣ cái hố ni ngó bô ̣ còn khó hơn cà trèo lên mấ y cây bút bút to nhấ t ở phı́a bên trên bế n đò Trường Súng. - Chơṭ Mừng reo khe:̃ A, nghı ̃ ra đươc̣ cách rồ i! Chừ câ ̣u xoay người la ̣i, áp sát ngực vô thành hố , cố đứng cho vững nghe. Quỳnh nghe theo ba ̣n nhưng chưa hiể u ba ̣n đinh ̣ làm gı̀. Mừng qùy thu ̣p xuố ng dưới chân ba ̣n, ngâm nửa người trong bùn và nước thò tay nắ m cổ chân phải của ba ̣n, hỏi: Chân ni là chân lành phải không? Em nâng bàn chân ba ̣n đa ̣t lên vai mı̀nh. Nước và bùn ở bàn chân Quỳnh chảy ròng ròng từ vai xuố ng đế n thắ t lưng em. Em nói: - Quỳnh gắ ng đứng cho vững nghe. - Em la ̣i nhe ̣ nhàng cầ m lấ y bàn chân đau của ba ̣n ngâ ̣p sâu trong bùn, giúp bàn đă ̣t tiế p lên vai trái mı̀nh... Quỳnh run rẩ y đứng hai chân lên vai ba ̣n. Mừng nói: - Chừ mı̀nh đứng thẳ ng lên, Quỳnh phải dựa sát vô thành hố cho khỏi bổ nghe. Khi mô tay Quỳnh bám đươc̣ miê ̣ng hố rồ i thı̀ cố bám cho chắ c mà trườn lên nghe. Mừng cúi đầ u, tı̀ trán vào vách hố trơn ướt như con bò sắ p lao vào trâ ̣n cho ̣i, hai cánh tay em giang rô ̣ng bám vào thành hố , rồ i gắ ng hế t sức từ từ đứng thẳ ng lên, nâng cả người ba ̣n trên đôi vai bé nhỏ của em, đưa ba ̣n nhı́ch dầ n lên phı́a miê ̣ng hố , mấ y lầ n hai chân em muố n qu ̣y xuố ng vı̀ sức nă ̣ng trên vai, nhưng em cố nghiế n chă ̣t răng để đứng vững. Ngực em tức ran muố n đứt hơi vı̀ gắ ng quá sức. Cứ thế này chiụ thêm mấ y giây nữa em qu ̣y mấ t... Nhưng tiế ng Quỳnh hổ n hể n reo trên đầ u em: - Đế n miê ̣ng hố rồ i. - Bám cho chắ c nghe - Mừng nói qua tiế ng thở đứt quañ g: - Gắ ng trườn lên đừng để tuô ̣t xuố ng nghe. Ừ - Ngực Quỳnh đã nằ m vắ t đươc̣ lên miê ̣ng hố . Mừng nắ m hai cổ chân ba ̣n, nhón chân, chớm người đun lên giúp ba ̣n trườn ra khỏi hố . Tiế ng thở của hai em ı̀ a ̣ch, nă ̣ng nề . Lên đươc̣ rồ i! - Tiế ng Quỳnh mừng rỡ. - Chừ Mừng làm răng lên đươc̣ ? - Quỳnh sờ quanh tı̀m cái chi nho ̣n đào đươc̣ đấ t thı̀ ném xuố ng đây cho mı̀nh. - Tiế ng Mừng nói với lên. Quỳnh bò bố n chân sờ soa ̣ng mă ̣t đấ t. Em nhă ̣t đươc̣ mô ̣t mảnh thân cây bi ̣ đa ̣n đa ̣i bác giă ̣c bắ n toác, có đầ u nho ̣n. Em bò đế n bu ̣m miê ̣ng hố : Đây rồ i, mı̀nh thả xuố ng nghe. Với mảnh thân cây Quỳnh thả xuố ng. Mùng sờ soa ̣ng khoét vào hố những lỗ nhỏ làm bâ ̣c đă ̣t chân. Và chı̉ mô ̣t loáng em đã trèo khỏi miê ̣ng hố . Hai em ôm chầ m lấ y nhau, nằ m dài trên mă ̣t đấ t. Thắ ng lơị làm cho hai em quên hế t nho ̣c mê ̣t, hiể m nguy, cùng rúc rı́ch cười. Khắ p mă ̣t trâ ̣n lúc này đã gầ n im hàn tiế ng súng. Hai em cứ ôm nhau như vâ ̣y nằ m im hồ i lâu trên mă ̣t đấ t lổ n nhổ n ga ̣ch đá, ca ̣nh cây, hố đa ̣n, mảnh vu ̣n sắ t thép... Cả hai áo quầ n ướt suñ g, lép nhép bùn. Mừng chơṭ vùng ngay dâ ̣y, nói: - Nằ m thêm chút nữa e ngủ quên mấ t thôi Quỳnh a ̣. Câ ̣u Vinh ̣ đi tı̀m Quỳnh trước mı̀nh rấ t lâu mà không thấ y tăm hơi câ ̣u ta mô cả. Không biế t câ ̣u ta có tı̀m đươc̣ đường mà về đơn vi ̣không. Mı̀nh lo lắ m... Đường sá trong khu vực ni câ ̣u ta mô có thuô ̣c. - Hay câ ̣u cứ để mı̀nh ngồ i đây chờ. Câu đi tı̀m Vinh-sưa la ̣i mô ̣t lầ n nữa, lỡ may ra gă ̣p. ̣ Chân câ ̣u đau rứa mà còn chờ thı̀ ra răng đươc̣ khỏi khu vực ni trước lúc trời sáng? Chứ câ ̣u để mı̀nh dı̀u ra đa.̃ Về đơn vi ̣mà không thấ y Vinh-sưa, mı̀nh sẽ xin đa ̣i đô ̣i trưởng lô ̣n trở vô tı̀m. ̣ Mừng xố c nách ba ̣n đứng lên. Em đinh ̣ dı̀u ba ̣n đi. Nhưng mới bước đươc̣ mấ y bước, Quỳnh kêu ố i đau đớn, ngã lăn xuố ng đấ t. Em nói gầ n như khóc: Mı̀nh không đi đươc̣ mô Mùng a ̣. Chân mı̀nh đau lắ m... Hay cứ để mı̀nh ở la ̣i đây Mùng ra trước đi. Chứ chờ nhau, trời sáng tu ̣i giă ̣c nó thấ y thı̀ chế t cả hai. Mừng kêu to giâ ̣n dỗi: Câ ̣u nói chi la ̣ rứa! Đời mô mı̀nh la ̣i chiụ bỏ câ ̣u ở đây cho tu ̣i giă ̣c hắ n bắ n chế t? Thôi đi câ ̣u, đừng nói bâ ̣y ba ̣ nữa. Mừng cúi xuố ng chı̀a lưng ra trước mă ̣t ban: - ôm cổ mı̀nh, mı̀nh cõng đi. Câ ̣u tưởng câ ̣u to béo lắ m mı̀nh không công nổ i à? Để mı̀nh phi như ngựa cho câ ̣u coi! Lúc đó câ ̣u cấ m kêu: cha ̣y mau quá chóng mă ̣t nghe! Nhưng Mừng không những không phi đươc̣ như ngựa cho Quỳnh chóng mă ̣t, mà đi còn châ ̣m hơn rùa. Cõng ba ̣n trên lưng, em bước những bước lă ̣c lè xiêu ve ̣o Đi đươc̣ mấ y chu ̣c thước em đã thở dố c, hai đầ u gố i run lẩ y bẩ y chı̉ chực khuyụ xuố ng. Em phải đă ̣t ba ̣n xuố ng, dừng la ̣i nghı̉. Nghı̉ đỡ mê ̣t, em la ̣i cõng... Với gio ̣ng thề u thào vı̀ bu ̣t hơi, em cố nói vui cho yên lòng ba ̣n: . - Sơ ̣ chân câ ̣u đau tô ̣i chứ không thı̀ mı̀nh phi nước đa ̣i cho câ ̣u chóng mă ̣t chơi. Cứ thế , em tha đươc̣ ba ̣n ra khỏi khu vực giă ̣c thı̀ trời vừa hửng sáng. 9 Đã hơn mô ̣t tiế ng đồ ng hồ , Vinh-sưa lă ̣n lô ̣i, mò mẫm trong khu vực giă ̣c đóng tı̀m ba ̣n bi ̣ la ̣c. Trời tố i ̣ quá, cách ba bước là không nom thấ y gı̀, nhưng em không dám go ̣i to. Em sơ ̣ bo ̣n giă ̣c núp đâu đó nghe tiế ng. Em khẽ huýt sáo rồ i giả tiế ng cú kêu (ám hiê ̣u của tổ đã đươc̣ quy đinh ̣ trước, lúc cầ n tı̀m nhau). Không có tiế ng trả lời Em la ̣i tiế p tu ̣c dò dẫm tı̀m kiế m. CÓ lúc em nghe vẳ ng như có tiế ng Quỳnh go ̣i em đâu đó. Em nhắ m tı̀m đế n. Em chui bừa qua những lỗ tường đu ̣c thủng, trèo bừa qua những đố ng nhà cửa đổ nát lởm chởm sắ t, gỗ, ga ̣ch, đá, tảng bê tông. . . Mấ y lầ n em suýt bước hu ̣t xuố ng những miê ̣ng giế ng nằ m lấ p dưới những cành cây gấ y nát. Em vấ p ngã liên tiế p, có khi lô ̣n nhào mấ y vòng, nhưng chı̉ dám nhăn nhó xuýt xoa khe khe.̃ Em ngồ i phich ̣ xuố ng đấ t thở dố c, ứa nước mắ t vı̀ cực quá. Xung quanh chuô ̣t cha ̣y huỳnh huych ̣ như người. Mô ̣t mùi thố i khảm đế n lơm ̣ mửa - có lẽ là múi xác chế t - xô ̣c vào muĩ em. Em thấ y sơ ̣ đế n dựng cả tóc gáy Mấ y lầ n em muố n tı̀m đường quay trở về nhưng nghı ̃ đế n nhiê ̣m vu ̣ tổ trưởng, nhớ đế n câu nói của tổ trưởng trong buổ i ho ̣p đô ̣i: "Bỏ ba ̣n lúc lâm na ̣n là điề u xấ u xa tồ i tê ̣ nhấ t đố i với người chiế n sı"̃ . Đang ngồ i em đứng bâ ̣t ngay dâ ̣y chùi nhanh nước mắ t, tiế p tu ̣c lă ̣n lô ̣i đi tı̀m ba ̣n. Em bỗng giâ ̣t bắ n người. ánh chớp lửa nhoang nhoáng và tiế ng súng giă ̣c nổ toang toác ngay trên đầ u em. Cả mă ̣t trâ ̣n, tiế ng nổ vang dâ ̣y cả bố n phı́a không còn phân biê ̣t hướng nào vào hướng nào. Em nép mı̀nh sau mô ̣t gố c cây to để tránh đa ̣n. Đứng ở đó khoảng mô ̣t tiế ng đồ ng hồ , khi tiế ng súng bố n phı́a đã êm êm em la ̣i dò dẫm tı̀m lố i đi trong cái biể n bóng tố i đầ y ho ̣ng súng giă ̣c. Nhưng em đã hoàn toàn mấ t phương hướng. Bóng tố i lúc này càng dầ y đă ̣c hơn, tưởng lấ y đuã mà quấ y đươc̣ như quấ y bánh đúc. Đấ t trời, điạ hı̀nh. điạ vâ ̣t chung quanh hòa thành mô ̣t khố i đen đă ̣c. Mê ̣t quá, la ̣i la ̣nh nữa, bấ y giờ em mới nhâ ̣n ra áo quằ n mı̀nh ướt suñ g nước. Trời đổ mưa mỗi lúc thêm nă ̣ng ha ̣t. Đang dò dẫm đi, em chơṭ vấ p phải thề m mô ̣t ngôi nhà có hàng hiên với cô ̣t tru ̣ rấ t cao. Trèo lên năm bâ ̣c thề m xi măng xây hı̀nh cánh cung, em ngồ i phich ̣ xuố ng nề n đá hoa la ̣nh ướt, dựa lưng vào mô ̣t cô ̣t tru ̣... Bao nhiêu câu chuyê ̣n em nghe đươc̣ về các anh lớn bi ̣thương, bi ̣la ̣c, phải nằ m la ̣i trong khu vực giă ̣c, lúc này hiê ̣n ra dồ n dâ ̣p trong ta nhớ em . . . Bo ̣n giă ̣c phát hiê ̣n đươc̣ các anh, chúng đã giế t các anh hế t sức dã man. Chă ̣t đầ u, cắ t cổ , lưỡi lê xuyên nát ngực... Em thấ y ớn la ̣nh rùng mı̀nh, càng nóng ruô ̣t lo lắ ng cho ba ̣n. "Chưa chừng lúc ni Quỳnh đang bi ̣ thương nằ m chèo queo ở mô ̣t góc nhà đổ nát nào đó . . . Chuô ̣t bò cả lên người lên mă ̣t...". Em buồ n rầ u nghı ̃ vâ ̣y và nước mắ t lâm râm trên hai gò má. Cơn buồ n ngủ đô ̣t ngô ̣t â ̣p đế n, em cố hế t sức chố ng cho ̣i . . . Trong tra ̣ng thái nửa mơ nửa thức, chơṭ em ngửi thấ y quanh đâu đây có mùi ét xăng nồ ng nă ̣c, và cả những mùi gı̀ khen khét, hăng hắ c rấ t la ̣... Em chưa kip̣ hiể u ra mùi gı̀ đã ngủ thiế p đi. Em cứ ngồ i dựa cô ̣t như vâ ̣y mà ngủ. Tưởng chừng lửa đa ̣n có nổ ngay bên tai cuñ g hay biế t. Vinh ̣ giâ ̣t bắ n người tı̉nh dâ ̣y như có ai dı́ lửa vào gan bàn chân. Trời đã sáng trưng. CÓ tiế ng nói xı̀ xồ la ̣ tai vẳ ng đế n rấ t gầ n, nghe như ở ngay trên đầ u. "Chế t cha rồ i?" Em buô ̣t miê ̣ng khẽ kêu, trườn mı̀nh rấ t nhanh, nép ra phı́a sau cái chân cô ̣t bê tông. Em du ̣i mắ t nhı̀n kỹ chung quanh thấ y mı̀nh đang ở dưới mái hiên mô ̣t tòa nhà lớn có nhiề u tằ ng. Xung quanh là vườn cây râ ̣m ra ̣p. Thấ p thoáng sau những tán cây là những ngôi nhà hai ba tầ ng, các cửa sổ đề u chấ t kı́n bao cát Những ngôi lầ u vi ̣ trı́ giă ̣c. Tiế ng xı̀ xồ la ̣ tai vừa rồ i chắ c là vẳ ng đế n từ những ngôi lầ u hung hiể m kia. Em để ý về phı́a tay trái có mô ̣t daỹ tường rấ t cao nằ m gầ n kề sát tường hồ i ngôi nhà em đang núp Bên trên daỹ tường có hàng co ̣c sắ t nghiêng nghiêng, chăng dây thép gai Phı́a bên kia đường chơṭ vo ̣ng sang tiế ng Ô tô nổ máy. Tiế ng sắ t thép va cha ̣m, tiế ng người xı̀ xồ go ̣i nhau "Đúng là tu ̣i giă ̣c rấ t đông ở bên đó! Vinh ̣ cố cúi thấ p người hơn. mắ t không rời khỏi hướng bức tường. Như mô ̣t người đi câu bấ t ngờ nhı̀n thấ y đàn cá, ý thức của người chiế n sı ̃ ttinh sát lúc bấ t ngờ phát hiê ̣n ra kẻ đich, ̣ trỗi dâ ̣y trong em ma ̣nh mẽ đế n nỗi làm em quên phắ t mo ̣i sơ ̣ haĩ lo lắ ng của hoàn cảnh mı̀nh hiê ̣n nay. "Phải điề u tra coi tui muĩ lõ đang làm cái chi bên đó mới đươc̣ ". Em tự ra lê ̣nh cho mı̀nh như vâ ̣y và lâ ̣p tức hành đô ̣ng. Rời chỗ núp, em bò men theo bức tường, đế n phı́a sơị dây cáp thu lôi. Em bám vào sơị dây cáp, thâ ̣n tro ̣ng leo lên. Em cuñ g là mô ̣t tay leo trèo giỏi của đô ̣i. Thoắ t mô ̣t cái, em đã trèo đươc̣ đế n tầ ng gác hai ngôi nhà. Đứng cao hơn bức tường chăng dây thép gai, em đưa mắ t nhı̀n sang mô ̣t khu nhà kho lớn mô ̣t tầ ng, mái lơp̣ tôn, chấ t đầ y những khuy xăng, những hòm đa ̣n lớn nhỏ.. Hàng chu ̣c chiế c Ô tô vâ ̣t tải đang rù rù nổ máy. Bo ̣n giă ̣c lố nhố đi la ̣i trước sân kho. Tây trắ ng có, Tây đen, Viê ̣t gian có... Sơ ̣ đứng cheo leo ở đây lâu, bo ̣n giă ̣c bên để ý nhı̀n thấ y, em bám theo sơị dây thu lôi trèo tuố t lên tầ ng gác tư ngôi lầ u. Mô ̣t cánh cửa chớp sơn xanh mở rô ̣ng, cách em chùng mô ̣t với tay. Em nhoài người bám đươc̣ vào cánh cửa. Bám chắ c rồ i, em đa ̣p ma ̣nh chân vào sơị dây cáp thu lôi. Cánh cửa chớp mang theo em áp sát vào bâ ̣u cửa sổ Cảnh tươṇ g này giố ng hê ̣t trò em mê chơi ngay còn nhỏ .. Cách nhà bác em hai đường kiê ̣t, là nhà laõ bang tá nố i tiế ng giàu có nhấ t vùng An Cựu. Xung quanh nhà, hàng rào sắ t bao bo ̣c, có hai cánh cổ ng sắ t rấ t lớn, sơn xanh. Em thường lẻn trố n bác gái, cha ̣y đế n cổ ng nhà laõ ta, nhı̀n trước nhı̀n sau không có ai, em liề n bám vào cánh cửa, mô ̣t chân đứng lên thanh sắ t ngang cuố i cùng, mô ̣t cho ̣i ma ̣nh xuố ng đấ t. Thế là cánh cửa đưa em đi theo hı̀nh rẻ qua ̣t. với tiế ng gió ù ù bên tai, nhanh châ ̣m tùy em điề u khiể n. Em tưởng tươṇ g mı̀nh là người lái Ô tô, người lái tàu hỏa... Lầ n này chı̉ có khác, cánh cửa đưa em đi cách mă ̣t đấ t những bố n tầ ng lầ u! Em bám mô ̣t tay rồ i hai tay lên bâ ̣u cửa sổ . Thu hút bao nhiêu hơi sức còn la ̣i, em rướn người nằ m. ngang lên bâ ̣u cửa và nhào vào bên trong. Em rớt bich ̣ xuố ng sàn đá hoa, đau gầ n chế t giấ c Nằ m im mô ̣t lúc để lấ y la ̣i sức, em đưa mắ t xung quanh. Em đang ở giữa mô ̣t gian buồ ng lớn, không có đồ đa ̣c gı̀ ngoài mô ̣t cái tủ đứng đồ sô ̣ kê sát tường. Ca ̣nh tủ là mô ̣t vuông cửa sổ hai cánh cửa chớp đóng kı́n nhı̀n về phı́a khu kho xăng đa ̣n của giă ̣c. Vinh vùng ngay dâ ̣y, cha ̣y đế n khung cửa, ghé mắ t vào mô ̣t lỗ thủng trên các nan chớp, nhı̀n xuố ng. Cái kho xăng và đa ̣n giă ̣c nằ m dưới chân em... Trời chơṭ ửng nắ ng. Cái màu nắ ng hiê ̣n ra sau những ngày dài mưa rả rı́ch, thố i đấ t, thố i cát, mới tươi trông rực rỡ làm sao? Người chiế n sı ̃ trinh sát mới mười bố n tuổ i đời, trong cái dây phút gay go quyế t liê ̣t nhấ t đời mı̀nh, cuñ g phải ngẩ n ngơ mô ̣t lúc trước cái màu tươi trong, lô ̣ng lẫy, rực rỡ đế n huyề n hoă ̣c của nắ ng... Bầ u trời mùa đông ẩ m ướt, ngổ n ngang những đám mây chı̀ đen bẩ n, mỗi lúc thêm quang quẻ như có cái chổ i khố ng lồ vô hı̀nh đang ra sức quét do ̣n Da trời xanh thao thiế t, cao vời vơị , hiê ̣n ra cùng với màu nắ ng mới trong veo... Điề u la ̣ kỳ hơn hế t là cái màu nắ ng mới rực rỡ ấ y la ̣i làm cho đầ u óc con người bỗng trở lên sáng suố t tươi vui, táo ba ̣o, tự tin gấ p bô ̣i phầ n. Và làm cho lòng người bừng bừng, náo nức, muố n lâ ̣p nên những kỳ tı́ch thâ ̣t vang dô ̣i, những chiế n công thâ ̣t lẫy lừng... Sau mô ̣t hồ i quan sát, Vinh ̣ nhâ ̣n thấ y ngôi lầ u mı̀nh đang đứng, cao vươṭ hẳ n lên những ngôi lầ u chung quanh. Ngôi lầ u hoàn toàn bỏ trố ng. Hı̀nh như bo ̣n giă ̣c đinh ̣ dùng nó làm bı̀nh phong che cho cái kho xăng đa ̣n bı́ mâ ̣t của chúng ngay ở phı́a sau. Đây quả là mô ̣t vi ̣ trı́ quan sát không chê vào đâu đươc̣ ! Vinh ̣ reo thầ m trong bu ̣ng. Bo ̣n giă ̣c ở các ngôi lầ u xung quanh bắ t đầ u hoa ̣t đô ̣ng. Những cái mũ sắ t, những khuôn mă ̣t râu ria xồ m xoàm, thâ ̣p thò sau các bao cát, những chấ m nòng súng lấ p ló sau các lỗ châu mai mô ̣t cái váy đỏ thấ p thoáng sau mô ̣t khuôn cửa kı́nh vỡ. Phı́a dưới khu nhà kho, tiế ng máy Ô tô nổ rề n. Những khuy xăng lăm ầ m ầ m trên sân đổ bê tông. Bo ̣n giă ̣c ra vào đi la ̣i, lố nhố dưới các mái kho. Chúng sı̀ sồ quát tháo, la hét. Mô ̣t thằ ng Tây cao lớn, lưng đeo súng lu ̣c, tay cầ m mô ̣t chai bia hoă ̣c rươụ gı̀ đó, đứng da ̣ng hai chân, ngửa cổ tu. Quan sát kỹ điạ hı̀nh điạ vâ ̣t chung quanh, Vinh ̣ đã xác đinh ̣ đươc̣ vi ̣ trı́ ngôi lầ u này. Tuy nằ m rấ t sâu trong khu vực giă ̣c, nhưng nế u tı́nh theo đường chim bay, nó không xa khu vực trường Kỹ Nghê ̣ mấ y. Trường Kỹ Nghê ̣ là vi ̣ trı́ hiê ̣n quân ta đang chiế m giữ. Tổ câ ̣u Hiề n hiê ̣n đang tham gia chiế n đấ u ta ̣i đơn vi ̣ đóng ở đấ y. Em còn biế t trên chót vót nóc lầ u cao nhấ t trường, có mô ̣t đài quan sát bı́ mâ ̣t mà Ban chı̉ huy đơn vi ̣ giao cho tổ Thiế u nhi trinh sát phu ̣ trách. Cách đây hai hôm, em cha ̣y liên la ̣c qua đây, đươc̣ Hiề n dẫn cho lên xem đài quan sát, đồ ng thời cuñ g muố n khoe . . Đứng ở đài quan sát có thể nhı̀n bao quát toàn bô ̣ khu vực giă ̣c đóng. Và nế u có ố ng nhòm tố t có thể nhı̀n rõ lâu đài cung điê ̣n, phố xá bên kia bờ sông Hương. Chưa biế t chừng lúc ni, các câ ̣u Hiên, Đồ ng, Hòa đen, Nghıã , đang đứng trên đó chıã ố ng nhòm nhı̀n đúng vô cái buồ ng mı̀nh đang đứng, chuyê ̣n trò, cười nói vui như Tế t! Các câ ̣u ấ y có ngờ mô mı̀nh đang ở bên trong, chơ vơ mô ̣t mı̀nh, vừa đói vừa mê ̣t bố n phı́a ho ̣ng súng giă ̣c tua tủa... ". Ý nghı ̃ đó làm cho Vinh ̣ rơm rớm nước mắ t. Và cuñ g chı́nh ngay lúc đó mô ̣t quyế t đinh ̣ táo ba ̣o vu ̣t lóe trong óc em: trèo lên nóc lầ u, dùng cờ tı́n hiê ̣u báo cho đài quan sát bı́ mâ ̣t của câ ̣u Hiề n biế t về kho xăng đa ̣n núp kı́n dưới trên ngôi lầ u này ". nế u đài quan sát nhâ ̣n đươc̣ tin mı̀nh đánh về , chắ c chắ n Ban chi huy Mă ̣t trâ ̣n phải cho ca-nông móc chê rót sau đây hoă ̣c cho Quyế t tử quân mang bom vô đánh. Mô ̣t cái kho xăng đa ̣n to ra ri, đánh trúng thı̀ tha hồ mà cháy, mà nổ ? Cả ba đời dòng ho ̣ tu ̣i Tây kéo đế n đây dâ ̣p cuñ g đừng hòng tắ t!". Ý nghı ̃ làm cho tim em đâ ̣p rô ̣n lên vı̀ vui thı́ch hả hê. Phút chố c quên tấ t cả đói, cả mê ̣t, cả khát. Em vố n có tiế ng trong đô ̣i là tay tháo vát, nhanh trı́. Chı̉ mấ y phút sau em đã va ̣ch xong kế hoa ̣ch hành đô ̣ng. Trước tiên phải kiế m đươc̣ hai tấ m vải trắ ng và đỏ lâm cờ tı́n hiê ̣u Vải trong kia rồ i, em cha ̣y la ̣i giâ ̣t phắ c cái rèm cửa có thêu đăng - ten rấ t đe ̣p. Rèm quá rô ̣ng, em ghé răng cắ n, xé làm đôi cho vừa khuôn khố lá cờ Nhưng còn vải đỏ, không biế t làm cách chi mà kiế m đươc̣ đây Em chơṭ nhı̀n trâ ̣t xuố ng cái quầ n quân phu ̣c làu mâ ̣n chı́n, bê bế t bun đấ t đang mă ̣c. Cái quầ n này trước đây là của mô ̣t anh ở đa ̣i đô ̣i bô ̣. NÓ vố n màu "be" anh đem nhuô ̣m màu mâ ̣n chı́n để diê ̣n. Không may nhuô ̣m phải màu tươi quá, mă ̣c trông rơ,̣ anh đành tă ̣c lưỡi cho em. "Vải đỏ đây rồ i chứ còn phải kiế m mô ". Em khẽ reo lên mừng rỡ, cởi phăng luôn cái quầ n leñ ngấ m nghı́a. Bên trong em không có quầ n đùi. Nhưng kê ̣ ở đây toàn Tây với đầ m, viê ̣c cóc chi mà xấ u hổ ! Em xé quầ n theo đường chı̉, cho ̣n mô ̣t khoảng rô ̣ng nhấ t xé thành hı̀nh vuông. Vải cờ tuy không phải mầ u đỏ như quy đinh, ̣ nhưng em tin câ ̣u Hiề n sẽ nhâ ̣n ra: "Câ ̣u ta thông minh và giỏi môn cờ tı́n hiê ̣u nhấ t đô ̣i mà..." Em tı̀m đươc̣ hai cái que thông nòng súng nằ m lăn lóc xó tủ, làm cán cờ. Em thấ t chă ̣t hơn cái thắ t lưng da to bản quanh lưng. Cuô ̣n tròn hai lá cờ tı́n hiê ̣u, dắ t chéo sau lưng để hai tay đươc̣ rảnh mà bấ u vı́u, leo trèo. Mô ̣t chân cho ̣i tường, mô ̣t chân cho ̣i vào vách tủ, em trèo lên nóe tủ. Ngay trên đầ u em là mô ̣t lỗ vuông ăn thông lên trầ n nhà. Nhón chân em bám vào thành mép lỗ vuông, ráng hế t sức đu người lên, chui qua. Phı́a trên trầ n nhà tố i om, chuô ̣t cha ̣y huỳnh huynh. ̣ Mái ngói và những rui, đòn tay xà ngang đã ở ngay sát đầ u em. quờ qua ̣ng hai tay, tı̀m chỗ thuâ ̣n tiê ̣n, em bắ t đầ u dỡ ngói như mô ̣t mô ̣t tay đa ̣o tă ̣c lành nghề . Trên đầ u em, mô ̣t vuông trời xanh rực rỡ nắ ng tươi đô ̣t ngô ̣t hiê ̣n ra như có phép la ̣. Vuông trời to dầ n theo bàn tay dỡ ngói của em. ước đã chui lo ̣t người, em trèo lên cái xà gỗ, chui đầ u qua mái ngói, giữa khoảng cách hai rui Bám vào hai cái rui gỗ, em nhún ma ̣nh chân, lo ̣t hẳ n cà người ra ngoài. Mát em bông hoa lên vı̀ chói nắ ng và choáng ngơp̣ . Ruô ̣t em co thắ t như muố n nôn. Chao ôi, chưa bao giờ em đứng cao đế n thế , gầ n nắ ng, gầ n gió, gầ n mă ̣t trời đế n thế . Gió thổ i ù ù bên tai. Mái ngói dố c đứng đáng sơ.̣ Và trơn nữa, rấ t nhiề u rêu... Gan bàn chân em rơṇ lên, la ̣nh do ̣c suố t xương số ng. . Không khéo mı̀nh trươṭ chân ngã lăn xuố ng mấ t... Mà ngã lăn từ đây xuố ng đấ t thı̀ người cứ go ̣i là là... Em không dám nghı ̃ tiế p nữa. Nhưng Vinh ̣ đâu có dễ chiụ lùi. " . Ra đi thà chế t không lui . . . " . Câu hát em đô ̣i thường hay hát chơṭ vẳ ng đế n tai em, như thôi thúc cổ vu:̃ - vinh ̣ -sưa ơi, haỹ đứng vững. Lòng khao khát đươc̣ tiêu diê ̣t kẻ thù như các ba ̣n cùng lứa tuổ i: Đuố c Số ng, Bát Sắ t... trong lòng chú "thơ ̣ súng nhỏ" còn mañ h liê ̣t hơn cả cảm giác choáng ngơp̣ , sơ ̣ haĩ . Em cúi khom người bám chă ̣t đường số ng mái lầ u, như con chim gõ kiế n bám chă ̣t cành cây. Em mở to mắ t nhı̀n thẳ ng lên bầ u trời mô ̣t phút làm quen với cảm giác choáng ngơp̣ , với đô ̣ cao chóng mă ̣t. Rồ i với tấ t cả thâ ̣n tro ̣ng, em bò nhı́ch lên từng tı́ mô ̣t theo đường số ng mái lầ u Tay em đã với đươc̣ chóp nóc ngôi lầ u có cây cô ̣t thép thu lôi như mô ̣t ngo ̣n giáo búp đa đâm thẳ ng lên bầ u trời. ôm chă ̣t cây cô ̣t thép thu lôi. Em đứng thẳ ng người lên, em cởi áo quân phu ̣c màu cỏ úa, xoắ n la ̣i làm dây thừng và buô ̣c chă ̣t người vào cây cô ̣t thép ngang chỗ bu ̣ng. Lúc này em hoàn toàn trầ n truồ ng ngoài cái thắ t lưng da và sơị thừng ngang bu ̣ng. Sau khi đă buô ̣c chắ c, vững vàng, em đưa mắ t nhı̀n bao quát cảnh vâ ̣t trải rô ̣ng dưới tầ m mắ t. Chỗ em đứng cao vươṭ hẳ n lên những cao điể m quanh đó. Dưới mắ t em mái ngói lô xô, chen lẫn giữa những tán cây um tùm. Ngoảnh về phı́a sau, con sông Hương xanh ngời màu thép ma ̣. Hai nhip̣ cầ u Tràng tiề n bi ̣ giâ ̣t đổ , gu ̣c xuố ng nước như mô ̣t chữ V hoa khổ ng lồ . Cô ̣t cờ kia, Phú Văn Lâu kia... Kia là cửa Thươṇ g Tứ, kia là bế n đò Trường Súng... Toàn cảnh thành phố như đươc̣ thu go ̣n la ̣i dưới tầ m mắ t em. Em bỗng thấ y cổ mı̀nh nghe ̣n la ̣i, muố n khóc: "Chao ôi. Huế mı̀nh đe ̣p biế t mấ y " Em quài tay ra sau lưng, rút hai cây cờ tı́n hiê ̣u cầ m sẵn hai tay. Em đưa mắ t tı̀m cây thâ ̣p tự trên nóc nhà thờ Phú Cam để làm chuẩ n. Em đưa hai lá cờ lên, hướng về phı́a đài quan sát bı́ mâ ̣t, đánh đi bức điê ̣n mà em đã tı́nh toán, suy nghı ̃ làm sao thâ ̣t rõ, thâ ̣t ngắ n, thâ ̣t chı́nh xác: Mô ̣t kho xăng, đa ̣n lớn ngay phı́a sau ngôi lầ u tôi đứng. Yêu cầ u bắ n! Vi ̣trı́ Vinh ̣ đứng đánh tı́n hiê ̣u ngay giữa lòng quân giă ̣c, nhưng vı̀ cao quá nên chúng bấ t ngờ. Từ trước tới nay chúng vẫn quen nhı̀n quân ta từ dưới đấ t xông lên - và chúng cho rằ ng ta cuñ g chi có thể từ dưới đấ t xông lên mà thôi. Chúng vẫn đinh ninh bầ u trời và các điể m cao trong khu vực chúng là thuô ̣c về chúng. Chúng chı̉ nhı̀n lên cao khi có máy bay đế n thả dù tiế p tế . Bởi vâ ̣y maĩ cho đế n hai tiế ng đồ ng hồ sau, khi Vinh ̣ đã đánh lă ̣p đi làm la ̣i ı́t nhấ t là năm mươi lầ n bức điê ̣n, chúng mới phát hiê ̣n đươc̣ .. 10 Sáng sớm hôm đó, Hiề n đươc̣ điê ̣n của Đô ̣i trưởng từ Chı̉ huy sở Mă ̣t trâ ̣n khu C go ̣i lên gă ̣p anh có viê ̣c khẩ n. Hiề n giao la ̣i cho Đồ ng phu ̣ trách tổ . Vố n tı́nh cẩ n thâ ̣n, trước khi đi, Hiề n dă ̣n đi dă ̣n la ̣i các ba ̣n: - Các câ ̣u nhớ đừng mải chơi mà bỏ trố ng đài quan sát đó nghe. Mô ̣t phút cuñ g không đươc̣ bỏ. Lỡ có viê ̣c chi thı̀ thâ ̣t xấ u mă ̣t cho cả đô ̣i" Mỗi lầ n có viê ̣c phải về chı̉ huy sở là Hiề n mừng rơn. em có sẽ có dip̣ gă ̣p Vê ̣-to-đầ u ho ̣c thêm vài môn xiế c để về tự luyê ̣n. Hai em bây giờ thân nhau nhấ t đô ̣i. Tâ ̣p xiế c cuñ g gian nan vấ t vả ghê người. Trán Hiề n hôm bầ m tı́m, hôm mo ̣c sừng vı̀ tâ ̣p cái môn nhào lô ̣n, đi bằ ng hai tay... TỔ của Hiề n đươc̣ Ban Quân nhu mă ̣t trâ ̣n cấ p phát mô ̣t cái ố ng nhòm cu.̃ Viê ̣c cấ p phát đă ̣c biê ̣t này làm bố n em hế t sức hañ h diê ̣n. ố ng nhòm có bao da hẳ n hoi, nhưng chẳ ng mấ y khi các em chiụ bỏ bao. Hế t em này đế n em khác, chuyề n tay nhau đeo lủng lẳ ng trước ngực như đeo huân chương. Cả lúc ăn cơm các em cuñ g đeo. Sơ ̣ các ba ̣n giành nhau vỡ, Hiề n quy đinh ̣ chı̉ ba ̣n nào đế n phiên trực đài quan sát mới đươc̣ phu ̣ trách ố ng nhòm. Ngày ngày đứng trên đài quan sát, các em thay phiên nhau lia ố ng nhòm sang khu vực Pháp, lòng khấ p khởi hy vo ̣ng sẽ phát hiê ̣n đươc̣ mô ̣t vi ̣ trı́ chı̉ huy, mô ̣t hỏa điể m quan tro ̣ng để lâ ̣p công. Nhưng đáng tiế c là chưa em nào vớ đươc̣ cái may mắ n đó. Chı́nh nhờ sự quan sát chăm chı̉ và liên tu ̣c này, mà sáng hôm đó Hòa - đen phát hiê ̣n đươc̣ Vinh ̣ đánh cờ tı́n hiê ̣u... Giờ đó, phiên Hòa-đen trực đài qua sát. Dựa ngực vào thành công sự xây bằ ng bao cát, hai tay nâng ố ng nhòm lên nên mắ t em nhı̀n về phı́a khu vực Pháp, từ tây sang đông. Em bỗng chững la ̣i, khu to giâ ̣t gio ̣ng: - Các câ ̣u ơi la ̣ quá! La ̣i đây, mau lên! Đồ ng và Nghıã đang chơi cờ chó trong khoảng bóng râm của thành công sự. Hai em bỏ bàn cờ, lao đế n. Hòa-đen mắ t không rời ố ng nhòm nói: - CÓ mô ̣t người không biế t làm cái chi mà đứng chót vót giữa khu vực Tây, phấ t phấ t hai cái chi như hai lá cờ. Đồ ng cầ m ngay lấ y cái ố ng nhòm trong tay Hòa-đen. Đă ̣t lên mắ t, chıã về phı́a Hòa-đen chı̉. Từ đài quan sát đế n nóc lầ u Vinh ̣ đứng, tı́nh theo đường chim bay không xa lắ m, nhưng chiế c ố ng nhòm cũ quá nên không phân biê ̣t đươc̣ tầ m vóc người đánh tı́n hiê ̣u. Sau chừng hai phút chăm chú qua sát, Đồ ng thoảng thố t kêu lên: - Người này đang phấ t cờ "moóc" đánh tı́n hiê ̣u về phı́a đài quan sát của ta. Mı̀nh đã đo ̣c đươc̣ mô ̣t chữ B và mô ̣t chữ U các câ ̣u ơi! Cả ba em vố n dố t môn cờ tı́n hiê ̣u. Trước đây, khoa mu ̣c này đươc̣ đô ̣i trưởng huấ n luyê ̣n rấ t ky,̃ nhưng cả ba đề u lười ho ̣c. Hôm thi khoa mu ̣c, cả ba đề u bi ̣ đô ̣i trưởng cho xơi" trứng vit". ̣ Hiề n giỏi nhấ t môn cờ tı́n hiê ̣u, nhưng thâ ̣t không may, lúc này Hiề n đi vắ ng. Tuy chiụ không nắ m đươc̣ nô ̣i dung của tı́n hiê ̣u đánh về , nhưng hoàn cảnh đă ̣c biê ̣t của người đánh tı́n hiê ̣u làm cho Đồ ng cảm thấ y ngay trong viê ̣c này có mô ̣t điề u gı̀ hế t sức hê ̣ tro ̣ng có liên quan đế n cuô ̣c chiế n đấ u của quân ta. Em go ̣i to: - Hòa-đen, câ ̣u cha ̣y ngay xuố ng chỗ máy điê ̣n thoa ̣i, go ̣i về chı̉ huy sở Mă ̣t trâ ̣n, báo cáo cho thâ ̣t rành ro ̣t: "Có mô ̣t người hiê ̣n đang đứng chót vót giữa khu vực giă ̣c, phấ t cờ đánh tı́n hiê ̣u về phı́a đài quan sát. Cằ n cho câ ̣u Hiề n về ngay để đo ̣c. Còn câ ̣u Nghıã thı̀ cha ̣y xuố ng báo cáo với Ban chı̉ huy đa ̣i đô ̣i". 11 Trong gian chı́nh điê ̣n chùa Từ Đàm - Chı̉ huy sở Mă ̣t trâ ̣n khu C - Hiề n và đô ̣i trưởng đang làm ngồ i làm viê ̣c ca ̣nh Chı̉ huy trưởng. hai anh em lúi cúi trên tấ m bản đồ thành phố Huế trải gầ n kı́n mă ̣t bàn, dùng com pa, ê ke, thước đo, kẻ lên bản đồ , vừa rı̀ rầ m thảo luâ ̣n vừa ghi chép vào sổ tay. Chı̉ huy trưởng ngồ i viế t ở cái bàn khác nhỏ hơn, kê gầ n đó. Khẩ u súng săn voi dựng ở mép bàn, máy điê ̣n thoa ̣i ở góc bàn. Ngoài môn cờ tı́n hiê ̣u, Hiề n còn khá giỏi về môn đồ bản. Em sừ du ̣ng bản đồ thành tha ̣o không kém gı̀ mô ̣t sı ̃ quan tham mưu. Trước ngày Huế nổ súng, em đã đươc̣ ho ̣c và làm viê ̣c ta ̣i Ban Ho ̣a đồ của trung đoàn. Chuông điê ̣n thoa ̣i réo gắ t. Chı̉ huy trưởng ngừng viế t Cầ m lấ y ố ng nghe. Trán ông nhı́u la ̣i, đầ u lắ c lắ c. óng go ̣i đô ̣i trưởng, trao ố ng nghe cho anh. Anh nhâ ̣n ngay ra tiế ng Hòa - đen. Nhưng không hiể u sao em nói lắ p bắ p vừa thở hổ n hể n trong máy, nên không nghe rõ em nói gı̀. Anh đoán chắ c có chuyê ̣n gı̀ quan tro ̣ng lắ m đây Là mô ̣t người chı̉ huy có kinh nghiê ̣m, anh biế t bây giờ mà quát to. Hòa-đen sẽ càng lı́u lưỡi hơn. Anh liề n nói vào máy, thong thà từng tiế ng mô ̣t: A lô, a lô. Em haỹ để ố ng nghe xuố ng, rồ i làm đô ̣ng tác hı́t thở đúng năm lầ n. Sau đó em cầ m ố ng nghe báo cáo. RÕ chưa? Chừng nửa phút sau: tiế ng Hòa - đen trong máy nghe đã khá rành ro ̣t: - A lô, báo cáo anh, đài quan sát chúng em vừa phát hiê ̣n đươc̣ mô ̣t người đứng chót vót trên nóc lầ u giữa khu vực Pháp đánh tı́n hiê ̣u bằ ng cờ về phı́a đài quan sát . Nhưng chúng em không đo ̣c đươc̣ tı́n hiê ̣u... ta ̣i ố ng nhòm mờ quá... Anh cho Hiề n về ngay để đo ̣c. Chı̉ huy trưởng chăm chú nghe đô ̣i trưởng báo cáo la ̣i tin vừa nhâ ̣n đươc̣ . Că ̣p mắ t sâu của ông lúc này nom càng sau hơn. ông chơṭ hỏi: Anh thấ y thế nào? Tôi đoán chắ c có điề u gı̀ hế t sức quan tro ̣ng đây. Người đánh tı́n hiê ̣u rõ ràng là người của ta. - Báo cáo Chı̉ huy trưởng, tôi cuñ g phán đoán như Anh quay sang nói với Hiề n: - Em gắ ng cha ̣y thâ ̣t nhanh về đài quan sát, đo ̣c và ghi la ̣i tı́n hiê ̣u, rồ i go ̣i ngay điê ̣n thoa ̣i về đây báo cáo. - Rõ! - Hiề n đứng nghiêm la ̣i trả lời, chu ̣p vô ̣i cái mũ cứng lên đầ u, đinh ̣ lao ra cửa. Nhưng Chı̉ huy trưởng đã kip̣ đứng lên, đưa tay ngăn em la ̣i. ông nói: - Người đánh tı́n hiê ̣u chắ c không thể đứng lâu trên nóc lầ u ấ y đươc̣ . Bo ̣n giă ̣c trước sau cuñ g sẽ phát hiê ̣n ra. Em cha ̣y về e châ ̣m mấ t... Trán ông nhı́u la ̣i, những ngón tay dài xương xấ u bóp bóp ma ̣nh chiế c cằ m như đươc̣ đeõ bằ ng đá, râu mo ̣c tua tủa vı̀ đã hai hôm nay ông chưa kip̣ ca ̣o... ông hỏi Hiề n: - Em có giỏi môn cờ tı́n hiê ̣u không? - Báo cáo Chı̉ huy trưởng, giỏi a ̣. Em cưỡi ngựa đươc̣ chứ? Hiề n lúng túng: Báo cáo Chı̉ huy trưởng, em chưa đươc̣ cưỡi ngựa bao giờ . . . - Chà gay quá hè! - Chı̉ huy trưởng buô ̣t miê ̣ng nói. Những đường nhăn trên trán ông càng nhı́u sâu hơn. Tı̀nh hı̀nh quá cấ p bách làm thế nào bây giờ? ông vắ t óc tự hỏi. Vừa lúc đó, như mô ̣t ngo ̣n gió bấ t tı̀nh hı̀nh thổ i đế n. Vê ̣ - to- đầ u và Mừng ngoài hiên chùa đẩ y ma ̣nh cửa bước vào. Vê ̣ đưa tay vành mũ chào Chı̉ huy trưởng, đứng nghiêm nói, gio ̣ng đứt quañ g vı̀ quá hồ i hô ̣p: Báo cáo! Nế u chı̉ huy trưởng cho phép em có thể dùng ngựa đưa Hiề n về đài quan sát. Chı̉ huy trưởng nhı̀n hai em rồ i quay la ̣i nhı̀n đô ̣i trưởng như muố n hỏi. Đô ̣i trưởng nói: Báo cáo đồ ng chı̉ hai em này đề u là đô ̣i viên đô ̣i Thiế u niên trinh sát. Các em hiê ̣n đang tham gia chiế n đấ u la ̣i đa ̣i đô ̣i anh Thới. Em này là Vê ̣, tham gia Vê ̣ Quố c Đoàn từ mă ̣t trâ ̣n Nha Trang. Còn em này là Mừng, chú bé đã leo gầ n khắ p các ngo ̣n cây cao thành phố để tı̀m thuố c cho me ̣ mà hôm no ̣ tôi kể với đồ ng chı́... Sáng nay, Mừng cõng đươc̣ Quỳnh về tới đơn vi thı̀ trời đã hửng sáng. Quỳnh bắ t đầ u lên cơn số t giâ ̣t và mê man. Bàn chân dẫm mảnh chai sưng tấ y, đỏ lựng. Y tá đa ̣i đô ̣i sơ ̣ em có thể bi ̣ nhiễm trùng uố n ván nên lâ ̣p tức cho hai chiế n sı ̃ cáng em về trâ ̣m quan y của Mă ̣t trâ ̣n. Vê ̣ và Mừng xin đi theo ba ̣n. Hai em cha ̣y lúp xúp theo hai bên cáng, vừa cha ̣y vừa khóc. Từ tra ̣m Quân y trở về , hai em ta ̣t vào Chı̉ huy sở Mă ̣t trâ ̣n, đinh bi ̣ mấ t tı́ch, vừa vă ̣n ̣ báo cáo với đô ̣i trưởng về viê ̣c Quỳnh, và chuyê ̣n Vinh-sưa ̣ đúng lúc chı̉ huy trưởng hỏi Hiề n có biế t cưỡi ngựa không. Chı̉ huy trưởng hỏi Vê ̣: Em biế t cưỡi ngựa? Da ̣... Cưỡi có khả không? - Em cưỡi đươc̣ cả ngựa không yên cương. - Em cha ̣y ra tàu ngựa bấ t con ngựa trắ ng của anh đã đóng yên sẵn. Em cố đưa Hiề n thâ ̣t nhanh về đài quan sát. Báo cáo rõ! Chı̉ vài phút sau Vê ̣ đã ngồ i chễm chê ̣ trên lưng con ngựa trắ ng cao lớn, từ phı́a tàu ngựa sau sân chùa cha ̣y ra. Chı̉ huy trưởng với tay lấ y chiế c ố ng nhòm treo trước bàn làm viê ̣c trao cho Hiề n: Em dùng cái ố ng nhòm này tố t hơn. Vê ̣ cho ngựa đứng ghé sát vào thề m chùa go ̣i Hiề n: Câ ̣u trèo lên đi. Nhớ vòng hai tay ôm ngang bu ̣ng mı̀nh cho thâ ̣t chắ c. Mı̀nh phi nước đa ̣i đây! Hiề n quàng dây cái ố ng nhòm qua cổ , trèo lên lưng ngựa phı́a sau Vê ̣ Vê ̣ giâ ̣t ma ̣nh dây cương, thúc gót vào hông ngựa. Con ngựa hý lên dựng bờm gõ móng, vo ̣t ra khỏi cổ ng Tam Quan. Vê ̣ ra roi, con ngựa lồ ng bố n vó, phi nước đa ̣i. Mô ̣t làn bu ̣i đỏ khé cuô ̣n lên dưới vó ngựa, mỗi lúc mô ̣t xa hút. Chi huy trưởng đứng giữa sân chùa, tay bóp bóp cám, nhı̀n theo cho đế n lúc bóng ngựa khuấ t hán sau khúc đường cong. Không ngờ chú bé cưỡi ngựa khá thế ! Không khác gı̀ mô ̣t tay ky ̣ mã nhà nòi! - Chi huy trưởng gâ ̣t đầ u tấ m tắ c khen Từ chı̉ huy sở vê đế n đài quan sát không phải gầ n nhưng nhờ con ngựa rấ t hay và tài cưỡi ngựa tuyê ̣t giỏi của Vê ̣, sau hơn hai mươi phút Hiề n đã về đươc̣ đế n nơi Hiề n tu ̣t xuố ng ngựa: nhảy hai ba bâ ̣c thang mô ̣t. nhào lên tâng thươṇ g ngôi lầ u, nơi có đă ̣t đài quan sát bı́ mâ ̣t. Hiề n! - Đồ ng, Hòa và Nghıã cùng reo lên mừng rỡ đế n nghe ̣n ngào. Còn không? - hiề n hỏi qua tiế ng thở gấ p. Còn. Vẫn còn... Không kip̣ nói gı̀ thêm, Hiề n tựa ngực vào bờ công sự, chıã ố ng nhòm về phı́a người đánh tı́n hiê ̣u. Chiế c ố ng nhòm của Chi huy trưởng thâ ̣t tố t. Vừa chinh hı̀nh xong, Hiề n đã mừng rỡ reo to: - Tı́n hiê ̣u đã đo ̣c đươc̣ ! Các câ ̣u lấ y ngay giấ y bút ra đi! Em nói như ra lê ̣nh. - Ghi nghe . Hiề n cao gio ̣ng đo ̣c to rành ro ̣t từng tiế ng mô ̣t, tưởng như em đang đánh vầ n những tiế ng đó từ cái khoảng trời xanh ngâ ̣p nắ ng mênh mông đằ ng trước: "Sau ngôi nhà tôi đứng. Xı̀ tố p. Yêu cầ u bắ n. Xı̀ tố p Một kho xong đạn lớn ngay phı́a sau ngôi nhà tôi đứng. Xı̀ tố p. Yêu cầ u bắ n!" Đồ ng và Nghıã chân qùy chân chố ng, kê sổ tay lên thành công sự, cắ m cúi ghi. CÓ con gı̀ cắ n ngứa điên ở cổ , hai em không dám ghi sơ ̣ bỏ sót mô ̣t chữ nào trong bức điê ̣n. Trong lúc đó dưới chân cầ u thang, các anh lớn trong đơn vi ̣ đứng chen chúc nhau, mă ̣t hế ch hế t cả lên, hồ i hô ̣p theo dõi cuô ̣c nhâ ̣n điê ̣n. Nế u không có lê ̣nh cấ m của đa ̣i đô ̣i trưởng chắ c các anh đã ùa hế t lên. Hiề n đo ̣c đi đo ̣c la ̣i bức điê ̣n ngắ n đánh bằ ng cờ tı́n hiê ̣u trên đúng đươc̣ bố n lầ n thı̀ từ phı́a khu vực Pháp tiế ng súng rô ̣ lên, súng trường, trung liên lẫn đa ̣i liên. Tùng tràng, tùng tràng, tiế ng súng kéo dài maĩ tưởng như không bao giờ dứt. úi chao ơi! - Hiề n bỗng kêu to thấ t thanh. - Câ ̣u làm răng rứa? - Đồ ng và Nghıã đứng bâ ̣t ngay dâ ̣y, tái mă ̣t hỏi. Nhưng không thấ y Hiề n trả lời, hai mắ t em vẫn dán chă ̣t vào kı́nh ố ng nhòm. Qua màn kı́nh, người đánh tı́n hiê ̣u đang đưa cao hai lá cờ rồ i bắ t chéo trước ngực ra hiê ̣u dứt câu, bỗng đô ̣t ngô ̣t buông thõng hai tay xuố ng như bi ̣ chém sả hai vai. Chừng hai phút sau người đánh tı́n hiê ̣u như vu ̣t bừng tı̉nh dâ ̣y sau mô ̣t cơn ngủ thiế p mê man, vung ma ̣nh hai lá cờ tı́n hiê ̣u lên. Hiề n chưa kip̣ hiể u nguyên nhân đã phải vô ̣i vàng đo ̣c to từng chữ cái mô ̣t, tù hai lá cờ tı́n hiê ̣u tung ra. - Vê i en nớ... hát... nă ̣ng! Trời ơi, thằ ng Vinh-sưa! - Hiề n sửng số t la lên, cùng mô ̣t lúc ở phı́a xa, hai ̣ lá cờ tı́n hiê ̣u tuô ̣t khỏi tay Vinh, ̣ lăn lông lố c theo chiề u dố c mái lầ u. - Úui chao ôi ! . . . Rứa mà ai cuñ g đoán chắ c câ ̣u ấ y đã hy sinh giữa vòng vây giă ̣c đêm qua rồ i... Hoàn toàn kiê ̣t sức. Hiề n ngồ i phê ̣t xuố ng thề m công sự, mô ̣t tay cầ m ép cái ố ng nhòm vào giữa ngực. Cả người em run lên bầ n bâ ̣t như vừa phải nhấ c xong mô ̣t vâ ̣t gı̀ nă ̣ng quá sức Em há hố c miê ̣ng thở dố c, mă ̣t trắ ng bê ̣ch như tờ giấ y . Khoảng nửa giờ sau. Chı̉ huy trưởng và đô ̣i trưởng có mă ̣t ở đài quan sát. Hai người chuyề n tay nhau cái ố ng nhòm nhı̀n về phı́a người chiế n sı ̃ thiế u niên hy sinh, đứng cao lồ ng lô ̣ng giữa bầ u trời thành phố . Điề u làm cho cả hai người hế t sức nga ̣c nhiên là chắ c chắ n em đã bi ̣ bo ̣n giă ̣c giế t mà làm sao em vẫn đứng thẳ ng đươc̣ trên nóc lầ u. Không chiụ nga?̃ Vê ̣ cuñ g có că ̣p mắ t rấ t tinh, em cầ m lấ y cái ố ng nhòm trong tay đô ̣i trưởng, đưa lên mắ t. chı̉ sau mô ̣t phút nhı̀n chăm chú, em đã phát hiê ̣n ra Vinh ̣ - sưa đươc̣ buô ̣c vào cô ̣t thép thu lôi, ngang giữa bu ̣ng. Em còn thấ y thêm nửa người trên của Vinh ̣ hơi ngả về đằ ng trước. Chı̉ huy trưởng mở xà cô ̣t lấ y tấ m bản đồ Mă ̣t trâ ̣n, trải rô ̣ng ra trên nề n sân thươṇ g. ông cầ m ố ng nhòm quan sát điạ hı̀nh điạ vâ ̣t chung quanh ngôi lầ u Vinh ̣ đứng, chố c chố c la ̣i cúi xuố ng ghi lên bản đồ những ký hiê ̣u bằ ng chı̀ xanh đỏ. Gấ p bản đồ bỏ vào xà cô ̣t, ông đo ̣c la ̣i mô ̣t lầ n nữa bức điê ̣n ngắ n ngủi mấ y chu ̣c chữ mà mà chú bé chiế n sı ̃ của ông phải đổ i bằ ng cả cuô ̣c đời mười bố n tuổ i của mı̀nh. Chı̉ huy trưởng rời khỏi đài quan sát, phi ngựa về thẳ ng khu A gă ̣p Trung đoàn trưởng. ông trao bức điê ̣n cho Trung đoàn trưởng, và báo cáo la ̣i hoàn cảnh đánh điê ̣n, trường hơp̣ hy sinh của em Vinh. ̣ Đo ̣c bức điê ̣n đế n câu: "Yêu cầ u bắ n " Trung đoàn trưởng thấ y da thiṭ mı̀nh nổ i gai và máu trong huyế t quản bùng sôi. ông tưởng chừng như đó là mê ̣nh lê ̣nh đươc̣ ngưng tu ̣ la ̣i qua mấ y chu ̣c ngày đêm chiế n đấ u, để lúc này bấ t thầ n vang to lên bên tai ông như mô ̣t tiế ng sét. Chı̉ huy trưởng mở bàn đồ , trı̀nh bày với ông kế hoa ̣ch tác chiế n... Năm giờ ba mươi chiề u. Trung đoàn trưởng điề u đô ̣ng và bố trı́ xong những lực lươṇ g cầ n thiế t để đánh kho xăng và đa ̣n bı́ mâ ̣t của giă ̣c. Ngoài "ông già bảy lăm" ông còn điề u đô ̣ng ở các mă ̣t trâ ̣n về năm khẩ u cố i Tám mố t ly với rấ t nhiề u đa ̣n. Đa ̣i đô ̣i Quyế t tử quân cử mô ̣t trung đô ̣i đươc̣ trang bi ̣súng ba - zô - ca và súng phóng bom do Ban quân khı́ trung đoàn chế ta ̣o, bı́ mâ ̣t luồ n sâu vào đế n ngôi nhà Vinh-sưa đứng, phố i hơp̣ chiế n đấ u. ̣ Trước giờ nổ súng quy đinh, ̣ Trung đoàn trưởng go ̣i điê ̣n đế n từng đơn vi ̣ mô ̣t, kiể m tra lầ n cuố i cùng, và nói: Các đồ ng chı́? Đứa em trai thân yêu, người đồ ng đô ̣i nhỏ tuổ i của chúng ta tuy đă hy sinh nhưng hiê ̣n vẫn còn đứng sừng sững trên đầ u bo ̣n giă ̣c nước! Em đứng để làm chuẩ n cho các đồ ng chı́ bắ n trúng, và để nhı̀n chúng ta chiế n đấ u Các đồ ng chı́ haỹ cố gắ ng làm sao cho đêm hôm nay, ngo ̣n lửa các đồ ng chı́ thiêu đố t quân giă ̣c, bố c lên thâ ̣t to, thâ ̣t cao, soi thâ ̣t rõ cho cả thành phố nhı̀n thấ y tư thế lẫm liê ̣t của em.! Mười giờ tố i. Cà Mă ̣t trâ ̣n thành Huế phút chố c rung lên trong tiế ng gầ m nổ dử dô ̣i của các loa ̣i súng đa ̣n cầ u vồ ng. Nửa giờ sau, như không thể chiụ nổ i sức nổ dồ n dâ ̣p, quyế t liê ̣t của quân ta, mô ̣t cô ̣t lửa đỏ khé vu ̣t dựng lên chı́nh giữa trung tâm khu vực bo ̣n Pháp đóng. Cô ̣t lửa mỗi lúc dựng cao hơn, tỏa rô ̣ng, chiế u đỏ rực cả bầ u trời thành phố . Thân hı̀nh trầ n tru ̣i, nhỏ bé mà lẫm liê ̣t của người chiế n sı ̃ thiế u niên đứng chon von trên đầ u bo ̣n giă ̣c nước, cùng với cây cô ̣t thép thu lôi, mỗi lúc càng thêm lồ lô ̣ rực rỡ trên cái nề n đỏ chói chang dữ dô ̣i ấ y, tưởng như chı́nh lửa đã ta ̣c khắ c lên . . . ** Sau cái đêm ngo ̣n lửa đố t kho xăng và đa ̣n giă ̣c chiế u sáng cho cả mă ̣t trâ ̣n nhı̀n thấ y mô ̣t đô ̣i viên của Đô ̣i Thiế u niên trinh sát đã chiế n đấ u và lâ ̣p công như thế nào, thı̀ không ai đươc̣ các anh bô ̣ đô ̣i chiề u chuô ̣ng bằ ng các em trong đô ̣i. Các em đế n đâu cuñ g đươc̣ các anh vồ n va,̃ niề m nở tiế p đón. - Chú có phải là đô ̣i viên Đô ̣i Thiế u trinh sát không? - Da ̣ phải a ̣. - Các em hañ h diê ̣n trả lời. - Rứa thı̀ vô đây cái đa,̃ vô đây! - Các anh tı́u tı́t kéo các em vào u ̣ súng, chiế n hào, hoă ̣c nơi trú quân. Các anh bày lên mô ̣t hòn đa ̣n nào bánh, nào ke ̣o, nào đồ hô ̣p chiế n lơị phẩ m... bắ t các em ăn. Các anh nài nı̉ các em kể cho nghe ngo ̣n ngành đầ u đuôi câu chuyê ̣n cái chú tự buô ̣c mı̀nh vào cô ̣t thép thu lôi... chế t đứng như Từ Hải trên đầ u bo ̣n giă ̣c... Cả đô ̣i, em nào cuñ g nhâ ̣n:"Câ ̣u ấ y cùng nhô ̣t tổ vớl em Đêm mô ngủ cuñ g đắ p chung với em mô ̣t mề n..." Tư-dát kể , gio ̣ng tı̉nh khô: "Cái đêm trước buổ i sáng trèo lên buô ̣c mı̀nh nào cô ̣t thép thu lôi đánh tı́n hiê ̣u câ ̣u ấ y và em còn ăn chung với nhau nhô ̣t đòn bánh tét. Câ ̣u ấ y cắ n mô ̣t miế ng. em Cắ n mô ̣t miế ng. ăn đế n quá ~l~a dòn. câ ̣u áy thôi không an nửa, nói với enl: "Thôi câ ̣u ăn hế t đi, Vinh ̣ ăn rứa đủ rồ i Vinh ̣ sơ ̣ ăn nhiề u nă ̣ng bu ̣ng khó trèo. Rồ i bao nhiêu đức tı́nh tố t đe ̣p nhấ t mà trı́ tưởng tươṇ g phong phú của các em có thể nghı ̃ ra đươc̣ , các em đề u đem gán hế t cho Vinh. ̣ Cứ như vâ ̣y, cuô ̣c đời "Chú - thơ ̣ - súng - nhỏ" mỗi ngày càng đi xa hơn cuô ̣c đời thực. và dầ n biế n thành mô ̣t nhân vâ ̣t truyề n thuyế t của thành Huế . 12 tra ̣m quân y Mă ̣t trâ ̣n khu C đóng ở Nam Giao, trong 1 dinh cơ của mô ̣t chủ hañ g buôn giàu có nổ i tiế ng ở Huế . Chủ nhà và gia đı̀nh đã tản cư trước ngày Huế nổ súng. Mă ̣t trâ ̣n khu trưng du ̣ng dinh cơ làm tra ̣m quân y. Cả dinh cơ rô ̣ng hơn mô ̣t mẫu tây, gồ m mô ̣t tòa nhà hai tầ ng nằ m chı́nh giữa, và nhiề u daỹ nhà mô ̣t tầ ng vây xung quanh. Khu vườn trước và sau xanh rơp̣ bóng cây ăn quả: mı́t, xoài, thanh trà, chôm chôm, vú sữa... Hàng trăm thương binh của Mă ̣t trâ ̣n đươc̣ đưa về đây điề u tri.̣ Quỳnh-sơn-ca đươc̣ bố trı́ nằ m điề u tri ̣ trong khu nhà chơi mát góc bên trái vườn. Là thương binh bé nhấ t tra ̣m, em đươc̣ cả tra ̣m từ bác sı ̃ đế n các chi ̣hô ̣ lý đă ̣c biê ̣t chiề u chuô ̣ng. Vế t thương ở chân em bi ̣nhiễm trùng rấ t nă ̣ng. Sáng hôm đó, đế n tra ̣m chı̉ vài giờ sau là em lên cơn số t giâ ̣t và bắ t đầ u mê sảng. Nhiê ̣t đô ̣ lên đế n bố n mươi đô ̣. Bàn chân đau sưng đỏ đế n tâ ̣n đầ u gố i. Chố c chố c cả người em la ̣i co rúm, mắ t da ̣i hẳ n đi. Chứng tỏ em đang phải chiụ đựng những cơn đau nhức khủng khiế p. Lúc mê sảng tay em cứ đưa lên quờ qua ̣ng trước mắ t như đang gắ ng xua đuổ i mô ̣t vâ ̣t gı̀ đó, và em cứ nhắ c đi nhắ c la ̣i mô ̣t câu: "...Không. Không... Con không về mô... Con đi Vê ̣ Quố c Đoàn cho tới chế t..." Và gương mă ̣t em lúc này thâ ̣t tô ̣i nghiê ̣p, thâ ̣t dễ thương và đe ̣p la ̣ lùng. Các chi ̣ y tá cứu thương mỗi lầ n ngang qua, đề u cúi xuố ng hôn em. Vùng trán em trắ ng xanh như cẩ m tha ̣ch, bao quanh vừng tóc tơ rố i quăn quăn như mũ miê ̣n các hoàng tử trong cổ tı́ch. Đôi mắ t em mở to bừng bừng ánh lửa số t, che rơp̣ hai hàng mi dài cong vút, cái miê ̣ng thiên thầ n. Nhı̀n mô ̣t đứa trẻ như em lên cơn mê sảng quả là mô ̣t cực hı̀nh quá mức chiụ đựng của người lớn. Bác sı,̃ y tế , hô ̣ lý và các anh thương binh nhúc nhắ c đi la ̣i đươc̣ kéo đế n đứng ngấ p nghé ngoài cửa sổ nhı̀n em đề u phải quay mă ̣t đi chùi nước mắ t. Hai hôm đầ u tı̀nh tra ̣ng của em có thể nói vô cùng nguy kich. ̣ Bác sı ̃ tra ̣m trưởng mấ y lầ n đã đinh ̣ cắ t bỏ chân em quá gố i. Nhưng rồ i ông bỏ ý đinh ̣ đó. ông cứ lắ c lắ c cái đầ u đô ̣i mũ vải trắ ng ba ca ̣nh thêu chữ thâ ̣p đỏ trước trán, chép chép miê ̣ng nói lẩ m bẩ m mô ̣t mı̀nh: " Tô ̣i nghiê ̣p quá đi... Tô ̣i nghiê ̣p quá đi ". ông quyế t đấ u với thầ n chế t giành bằ ng đươc̣ người chiế n sı ̃ bé bỏng này ra khỏi tay laõ ta. ông tâ ̣p trung những thứ thuố c tố t nhấ t của tra ̣m cứu chữa cho em, kế t quả ông đã thắ ng. Tı̀nh tra ̣ng em khá dầ n. Em đã thôi mê sảng, cơn số t bi ̣ đánh lui, chân tuy vẫn còn sưng đỏ nhưng bớt nhức buố t, ı́t co giâ ̣t. Sau mô ̣t tuầ n, em đã nhúc nhắ c ngồ i dâ ̣y đươc̣ , và ngủ đươc̣ những giấ c dài. Bàn chân đau của em bớt sưng đỏ trông thấ y. Và cuñ g chı̉ trong vòng mô ̣t tuầ n mà em nổ i tiế ng cả tra ̣m về tài gan chiụ đau. Vế t thương dưới bàn chân em phải xẻ rô ̣ng khoét hế t những chỗ thiṭ thố i, mà tra ̣m lúc này không còn lấ y mô ̣t gio ̣t thuố c tê. Lên bàn chân mổ , các chi ̣ y tế lấ y băng trói chân tay em la ̣i và đoán chắ c em sẽ khóc thét vùng vẫy ghê gớm lắ m. Nhưng em nói với các chi:̣ "Dừng trói em, em không vùng mô mà các chi ̣ sơị ! Không ngờ đế n lúc mổ , các chi ̣ y tá, bác sı ̃ và mấ y anh thương binh đứng ngoài nhı̀n vào, đề u sững sờ kinh nga ̣c trước sức chiụ đựng khó tin của em. Suố t gầ n mô ̣t tiế ng đồ ng hồ xẻ rô ̣ng vế t thương, cắ t bỏ thiṭ thố i. Làm thuố c, băng bó em nằ m như dán chă ̣t vào bàn mổ , da mă ̣t tái nhơṭ , hai hàm răng nghiế n chă ̣t đế n nỗi người nhı̀n phải lo sơ ̣ rằ ng em có thể bi ̣ vỡ vu ̣n. Nhưng em không mô ̣t tiế ng kêu khóc, không mô ̣t chút vùng vẫy. Cả người em chı̉ co giâ ̣t nhè nhe ̣. Chı́nh những người nhı̀n em la ̣i khóc, có người phải lấ y tay che mă ̣t quay đi. Sau khi mổ , các chi ̣y tá đưa em trở la ̣i giường hỏi: Lúc đó em có đau lắ m không? Em tưởng chế t mấ t. - Thế làm sao em chiụ đựng đươc̣ ? Em mı̉m cười, yế u ớt: - Em . . em da ̣o la ̣i trong trı́ nhớ những bản nha ̣c mà em yêu thı́ch. Em da ̣o đươc̣ ba bản xô nát thı̀ bác sı ̃ mổ xong... Em chơṭ im lă ̣ng, mắ t mở to đăm đăm nhı̀n lên trầ n nhà, hàng mi dài cong vút chớp chớp, như đang mài lắ ng nghe mô ̣t âm điê ̣u gı̀ đổ hay lắ m, từ mô ̣t nơi rấ t xa vo ̣ng la ̣i. Em bỗng chép miê ̣ng nói tiế p: "Lúc đó mà em đươc̣ nghe la ̣i bản nha ̣c Dòng sông Da - nuýp xanh"... chắ c em sẽ đỡ đau hơn nhiề u...". Mấ y chi ̣y tá nghe em nói càng ngơ ngác, sững sờ hơn. 13 Gầ n như ngày nào Mừng và Vê ̣-to-đầ u cuñ g thay Nhau cha ̣y lên tra ̣m quân y thăm Quỳnh. Sau ngày Vinh-sưa hy sinh, đô ̣i trưởng cử Vê ̣ làm tổ trưởng. Hai em phải đảm đương công viê ̣c của cả tổ nên ̣ khá vấ t vả. Cả hai phải cha ̣y như cờ lông công suố t ngày trên khắ p mă ̣t trâ ̣n, liên la ̣c, truyề n tin, trinh sát, đưa công văn giấ y tờ... Và bao nhiêu công viê ̣c vă ̣t vañ h khác mà người chiế n sı ̃ liên la ̣c lúc lâm trâ ̣n phải đảm đương. Hai em phải tranh thủ mo ̣i thời cơ để có thể hàng ngày ta ̣t vào tra ̣m quân y ngồ i chơi với ba ̣n mô ̣t lúc. Mô ̣t buổ i chiề u, Mừng cha ̣y liên la ̣c lên Chi huy sở trở về , ta ̣t vào tra ̣m quân y thăm Quỳnh. Quỳnh vừa tiêm thuố c xong, chi ̣ y tá ngồ i ở đầ u giường nói chuyê ̣n với em, tay vẫn cầ m cái hô ̣p xi-ranh và hô ̣p thuố c. Mừng đẩ y nhe ̣ cửa bước vào phòng. Em đô ̣i mũ cứng Tiế p Phòng Quân, vành mũ su ̣p xuố ng che kı́n trán, áo trấ n thủ, ngang lưng thắ t xanh - tuy - rông, bên hông giắ t quả lựu đa ̣n O.F, quầ n xắ n quá gố i, hai bàn chân trầ n đen đuĩ trát bùn đã khô se. Em bước đế n ca ̣nh giường ba ̣n, để la ̣i trên nề n đá hoa những lố t chân đen ngòm. Chào chi?... ̣ - Em lễ phép chào chi ̣y tá, rồ i hấ t vành mũ lên cao, nhı̀n ba ̣n cười ra ̣ng rỡ. Quỳnh cười với ba ̣n, ngoảnh sang nói với chi ̣y tá: Ba ̣n em là vua trèo cây đó chi ̣ a ̣. Bao nhiêu cây cao nhấ t của Huế mı̀nh câ ̣u ta đề u đã trèo tuố t lên ngo ̣n... - Úui chao, em nghich ̣ đế n nước ấ y à? Mừng đỏ mă ̣t, bố i rố i. Không phải câ ̣u ta trèo nghich ̣ mô chi ̣ a ̣...- Quỳnh nhı̀n ba ̣n, ánh mấ t âu yế m.- Mı̀nh kể chuyê ̣n trèo cầ y cho chi ̣nghe, câ ̣u đừng giâ ̣n mı̀nh hı́... ? Quỳnh... Đừng...? Quỳnh tảng lờ như không nghe ba ̣n go ̣i, vừa cười cười vừa kể cho chi ̣ y tá nghe chuyê ̣n Mừng đi tı̀m thuố c cho me ̣. Chuyê ̣n Mừng nhâ ̣p Vê ̣ Quố c Đoàn bằ ng cách chui bừa vào giữa hàng ngũ của đô ̣i... Nghe chuyê ̣n, chi ̣ y tá miê ̣ng cười mà mắ t rớm lê ̣ Chi ̣ cầ m cổ tay đen đuĩ của Mừng kéo em la ̣i đứng sát vào mı̀nh, nhı̀n em và nói: Chi ̣ ước chi có quyề n đươc̣ go ̣i tấ t cả những kẻ hắ t hủi cha ma ̣, đố i xử cha ma ̣ không ra chi, đế n ngay đây để đươc̣ nhı̀n thấ y mă ̣t em... Quỳnh thổ lô ̣ với chi ̣mô ̣t niề m mơ ước mà em ấ p ủ từ lâu: Khi mô Huế mı̀nh đươc̣ giải phóng, em sẽ xin ho ̣c trường nha ̣c. Em sẽ gắ ng ho ̣c thâ ̣t giỏi.... Em sẽ sáng tác mô ̣t vở nha ̣c kich, ̣ kể chuyê ̣n Mừng đi tı̀m thuố c cho me ̣. Em tin chắ c vở nha ̣c kich ̣ của em sẽ hay, rấ t hay... hay không kém gı̀ vở "Cây sáo thầ n" của nha ̣c sı ̃ MÔ - da. Chi ̣ không tin à? thı̀ chı́nh Mô-da sáng tác vở nha ̣c kich ̣ đó khi ông ta còn ı́t tuổ i hơn em bây giờ... Chi ̣ y tá xem chừng chẳ ng biế t mô tê gı̀ chuyê ̣n nha ̣c kich ̣ với MÔ - da. Chi ̣ chăm chăm nhı̀n em rồ i chơṭ hỏi: Em Mừng thı̀ do đi tı̀m thuố c cho me ̣ mà vô Vê ̣ Quố c Đoàn, còn em thı̀ do cái chi rứa? Quỳnh mı̉m cười khẽ lắ c lắ c cái đầ u xinh đe ̣p, đô ̣i vừng mũ miê ̣n tóc tơ quăn rố i, chực đánh trố ng lảng. Nhưng trước ánh mắ t chăm chăm đơị chờ của ba ̣n và chi ̣y tá, em nhỏ nhẻ nói: - Em đi Vê ̣ Quố c Đoàn vı̀ những bài hát cách ma ̣ng... Chi ̣ không thể tưởng tươṇ g đươc̣ , em yêu nha ̣c đế n như thế nào... Cuñ g bởi em đươc̣ nghe nha ̣c, ho ̣c nha ̣c từ ngày châ ̣p chững biế t đi. Cả nhà em, ma ̣ em, hai chi ̣ em đề u biế t chơi dương cầ m, nhấ t là chi ̣ Hoài Trang của em, chi ̣ ấ y chơi dương cầ m hay mê hồ n. Nhiề u đêm đang ngủ em chơṭ tı̉nh giấ c, xung quanh vắ ng lă ̣ng hoàn toàn, em nghe các bức tường trong phòng em ngân nga hòa nha ̣c với nhau... la ̣ lắ m chi ̣ a ̣, nói chắ c chi ̣ không tin, nhưng em nghe thâ ̣t mà. Chúng hòa la ̣i những bản nha ̣c mà các chi ̣ em với em thường đàn. lên năm tuổ i em đã chơi tha ̣o những bàn nha ̣c ngắ n của MÔ - da và em cuñ g sáng tác đươc̣ mô ̣t bản nha ̣c đầ u tiên tên là "Cái chế t của con ế ch xanh tô ̣i nghiê ̣p". Ở đây mà có đàn, em sẽ đàn cho chi ̣ nghe. Chi ̣ và Mừng sẽ khóc và thương con ế ch xanh của em cho coi. Hồ i còn ở nhà, hễ bao giờ da ̣o la ̣i bản nha ̣c này em cuñ g khóc. Em thương con ế ch xanh quá. Em nghe chi ̣ Hoài Trang em chơi những bản nha ̣c của Mô-da, của Su-be... em cuñ g khóc . . . . Nghe buồ n quá à?- chi ̣y tá hỏi. - Không phải vı̀ buồ n đâu chi ̣ a ̣. - Quỳnh la ̣i lắ c lắ c nhè nhe ̣ cái đầ u tóc quăn rố i.- Không những bản nha ̣c ấ y không buồ n chút nào hế t, mà vı̀ nó hay quá, hay đế n phát khóc lên. Nhiề u lầ n chı̉ mới nghe chi ̣ em nhấ n mấ y hòa âm đầ u tiên là muĩ em đã cay xè. Em dễ khóc thâ ̣t... Cả nhà em vẫn go ̣i em là thằ ng cu - khóc. Thế rồ i Cách ma ̣ng tháng Tám, các ba ̣n bằ ng tuổ i em trong vùng Vı ̃ Da ̣, đề u vào các đô ̣i Nhi Đồ ng Cứu Quố c, tâ ̣p mô ̣t hai, đi biể u tı̀nh, mı́t tinh vui nghê lắ m. Em thèm đươc̣ vào đô ̣i như các ba ̣n quá, nhưng ba ma ̣, ba ma ̣ không cho. Ba ma ̣ em bảo: Mı̀nh là con nhà quyề n qúy, chơi chung chơi lô ̣n với con nhà khố rách áo ôm sao đươc̣ con! Không hiể u sao, nghe ba ma ̣ em nói rứa, em bỗng thấ y buồ n và giâ ̣n ba ma ̣ em quá chừng. Em chı̉ muố n bỏ nhà trố n đi. la ̣ cái là từ trước đế n nay, em chưa giám giâ ̣n ba ma ̣ em lầ n mô. Ba ma ̣ em cưng chiề u em ghê lắ m, em là con trai út đô ̣c nhấ t của ba ma ̣ mà. Hồ i đó có mô ̣t đơn vi ̣ Vê ̣ Quố c Đoàn đế n đóng ở ngôi chùa cách nhà em không xa. Mô ̣t bữa, em đi chơi ngang qua, em thấ y các anh đang tâ ̣p ho ̣p trước sân chùa, vừa vỗ tay vừa hát những bài "Bao chiế n sı ̃ anh hùng", "Đoàn Vê ̣ Quố c Quán mô ̣t lầ n ra đi", "Diê ̣t phát xı́t", "Đuố c gươm thiêng vung cho nước nhà", "Mắ ng viê ̣t gian.. em đứng sững la ̣i lắ ng nghe, và da em tự nhiên nổ i hế t gai ố c...". Những bài hát cách ma ̣ng em đươc̣ nghe lầ n đầ u tiên do các anh Vê ̣ Quố c Đoàn hát lên, làm cho em cảm đô ̣ng hơn cả nha ̣c của Su-be, của Mô-da, mă ̣c dầ u các anh hát có sai nha ̣c. Tuy chưa đươc̣ đo ̣c những bản nha ̣c ấ y, nhưng vı̀ đươc̣ ho ̣c nha ̣c từ bé nên em biế t là các anh hát còn sai nha ̣c. Thế là em cha ̣y bay về nhà. Mở đàn da ̣o la ̣i theo trı́ nhớ những bài hát vừa đươc̣ nghe. Em ghi nó ra giấ y, cố mày mò sửa la ̣i cho đúng theo phép tắ c hòa âm trong âm nha ̣c. Nhưng mấ t cả buổ i chiề u em vẫn thấ y không kế t quả lắ m. May quá vừa lúc đó có anh Hoàng Cương, ba ̣n thân của chi ̣ Hoài Trang em, đế n chơi. Anh là ho ̣c sinh năm thứ hai ban tú tài triế t ho ̣c trường Khải Đinh. ̣ Anh rấ t giỏi tiế ng Pháp, tiế ng Anh, tiế ng Đức, cuñ g là mô ̣t cây mê nha ̣c. Anh ấ y có thể ngồ i suố t cả buổ i, kiế n đố t không nhúc nhı́ch để nghe chi ̣ Trang em đàn. Khi biế t em đang làm gı̀, anh nói: "Em không phải mấ t công mày mò làm gı̀ . Anh có câ ̣u ba ̣n có mô ̣t tâ ̣p đầ y đủ hế t các bài hát Cách Ma ̣ng. Ngày mai câ ̣u ta đã lên đường Nam tiế n rồ i. Tố i nay anh sẽ đế n thăm câ ̣u ta, đề nghi ̣ câ ̣u ta tă ̣ng la ̣i cho em tâ ̣p bài hát đó". Sáng hôm sau anh Cương đế n rấ t sớm mang đế n cho em mô ̣t tâ ̣p bài hát chép tay, những bài hát Cách Ma ̣ng. Trên trang đầ u có ghi dòng chữ với nét chữ ngang tàng nhưng thâ ̣t đe ̣p: "Anh tă ̣ng Quỳnh, chú bé nha ̣c sı ̃ tương lai mà anh chưa đươc̣ biế t mă ̣t. Anh mong em dùng những bài hát này như người chiế n sı ̃ dùng thanh gươm, khẩ u súng, sát cánh cùng các anh, tiêu diê ̣t kẻ thù không đô ̣i trời chung của tổ quố c. Anh Lê Xanh". Em hỏi anh Cương: "Anh Lê Xanh ho ̣c cùng lớp với anh à?" - "Không, anh ấ y là thơ ̣ điê ̣n. Cả nhà anh ba đời là thơ ̣ điê ̣n. Anh chưa đươc̣ cắ p sách đế n trường bao giờ. CÓ lẽ do gầ n điê ̣n từ nhỏ mà anh ấ y sáng láng vô cùng. Tự ho ̣c mà biế t cả nha ̣c, cả ve,̃ đo ̣c đươc̣ sách truyê ̣n bằ ng tiế ng Pháp. Anh hoa ̣t đô ̣ng cách ma ̣ng từ hồ i bı́ mâ ̣t, có chân trong ủy ban khởi nghıã thành phố Huế mı̀nh. Anh ấ y là Đảng viên Cô ̣ng sản". Chı̉ mới nghe kể thôi mà tự nhiên em thấ y yêu anh ấ y quá. Em hôn lên chữ ký của anh ấ y ba bố n lầ n và ước đươc̣ gă ̣p anh ấ y mô ̣t lầ n . . . . Ngày hôm đó em đàn suố t lươṭ cả tâ ̣p bài hát anh Xanh cho. Bài nào cuñ g hay la ̣ lùng chi ̣ơi! Hay đế n phát khóc lên đươc̣ ? Nghe âm thanh những bài hát ấ y vang lên dưới mười ngón tay em, không hiể u sao em muố n bỏ nhà đi, em muố n đi theo các anh hoa ̣t đô ̣ng bı́ mâ ̣t, muố n làm Cách Ma ̣ng, làm Vê ̣ Quố c Đoàn Nam tiế n, làm đảng viên Cô ̣ng sản như anh Lê Xanh... Bữa đó em đang vừa đàn vừa hát thı̀ ba em bước vào buồ ng, cau mă ̣t nói: "Mấ y cái bài hát ấ y ra cái chi mà con cứ đàn đi đàn la ̣i hoài làm cho cả nhà điế c tai?" Em sửng số t nhı̀n ba em: "Hay lắ m chứ ba?" Ba em tự nhiên quát lên: "Chı̉ có quân khố rách áo ôm, chı̉ có tu ̣i cóc nhái nhảy lên làm người mới thı́ch cái thứ bài hát ấ y?" Nế u ba em đánh em, tát em lúc đó em cuñ g không nga ̣c nhiên bằ ng nghe ba nói như vâ ̣y Em đứng phắ t ngay dâ ̣y khỏi ghế kêu lên: "Sao ba la ̣i nói rứa ba? ĐÓ là những bài hát Cách Ma ̣ng mà " Bỗng nhiên ba em bước đế n, giâ ̣t tâ ̣p bài hát đó em đang dựng trên na ̣p đàn xé roa ̣t roa ̣t thành hàng chu ̣c mảnh, ném qua khung cửa sổ , nói: cách với ma ̣ng này! . Em khóc suố t cả buổ i chiề u hôm đó, ma ̣ em dỗ chi em cuñ g nhấ t đinh ̣ không ăn cơm. Sáng hôm sau, em dâ ̣y lúc cả nhà còn đang ngủ, em lấ y cái đàn măng-đô-lin mà từ lâu lấ m em không sờ đế n, lẻn trố n ra khỏi nhà. Em đi thẳ ng đế n chỗ đơn vi ̣Vê ̣ Quố c Đoàn, gă ̣p anh chı̉ huy, nói: "Anh cho em vô Vê ̣ Quố c Đoàn với. Em còn nhỏ, em chưa làm đươc̣ viê ̣c chi thı̀ em đàn em hát cho các anh nghe. Em da ̣y hát cho các anh. Các anh hát sai ghê". Rồ i không đơị cho anh chı̉ huy phải hỏi, em vừa đàn vừa hát mô ̣t lươṭ tấ t cả những bài hát trong tâ ̣p bài hát Cách Ma ̣ng của anh Lê Xanh. Cả đơn vi ̣ liề n vây quanh lấ y em. Em đàn hát xong mô ̣t bài, các anh la ̣i vỗ tay hoan hô rầ m rầ m. Thế là anh chı̉ huy đồ ng ý lấ y em vào đơn vi ̣vùa làm hên la ̣c vừa da ̣y hát cho các anh. Sau đó cha ma ̣ em không đế n tı̀m bắ t em về à? - Chi ̣ y tá lấ y năm ngón tay làm lươc̣ , chải chải tóc cho em, hỏi. CÓ chứ chi.̣ Ma ̣ em, hai chi ̣em, đế n tı̀m em hàng chu ̣c lầ n. Nhưng em cương quyế t không về . Em nói: Con đi Vê ̣ Quố c Đoàn cho đế n lúc chế t thı̀ thôi, con không về nhà nữa mô!". Lúc nhắ c la ̣i câu này, că ̣p mắ t mớ to mênh mông của em bỗng tố i sầ m la ̣i, và trên vàng môi thơ ngây của em hằ n lên mô ̣t nế p buồ n giâ ̣n không thể gı̀ nguôi đươc̣ . 14 Buổ i trưa ở tra ̣m quân y. Quỳnh đang nằ m, mô ̣t tay áp dưới má, ngủ say. Em bỗng choàng tı̉nh dâ ̣y như bấ t thı̀nh lı̀nh có ai quát go ̣i sát bên tai. Gương mă ̣t em lô ̣ vẻ bàng hoàng, ngơ ngác. Em chớp chớp mấ t, đầ u nghiêng nghé như cố hế t sức lắ ng tai nghe mô ̣t cái gı̀ đó từ xa vo ̣ng tới. Em nhâ ̣n ra hı̀nh như tiế ng đàn dương cầ m vẳ ng la ̣i từ phı́a tòa nhà chı́nh, nhưng la ̣ mô ̣t cái là từng âm thanh rời ra ̣c, vô nghıã không ra mô ̣t giai điê ̣u, hòa âm gı̀ hế t. Giố ng như có mô ̣t bo ̣n trê nghich ̣ phá, gõ lung tung bâ ̣y ba ̣ lên các phı́m đàn. Em du ̣i du ̣i mắ t: "Hay là mı̀nh nằ m mê?" Không, rõ ràng em tinh ngủ rồ i mà. Và lúc này tiế ng đàn vẳ ng đế n càng vang to hơn. CÓ những âm thanh như kêu thét, có những âm thanh rề n rı,̃ chen lấ n nhau hỗn loa ̣n. Là mô ̣t người chơi dương cầ m, những âm thanh như vâ ̣y làm cho em cảm thấ y nhức nhố i khó chiu.̣ em muố n go ̣i chi ̣ y tá la ̣i hỏi, nhưng không thấ y có chi ̣ nào thấ p thoáng bên ngoài cả. Em ngồ i hẳ n day, bàn chân đau băng kı́n, tráng toát, gác lên thành giường. Tiế ng đàn la ̣i càng rên rú hỗn loa ̣n hơn. Em phải biṭ tai la ̣i, vı̀ không thể chiụ đựng đươc̣ hơn nữa. Em đinh ̣ bước xuố ng giường, cố lầ n tı̀m đế n chỗ có tiế ng đàn la ̣ lùng kỳ quái ấ y. Nhưng bàn chân đâu vừa cham đấ t em phải ru ̣t ngay la ̣i. Đau quá, em chưa thể đi mô ̣t mı̀nh đươc̣ . Vừa vă ̣n lúc đó Mừng từ ngoài vườn cha ̣y vào, tay cầ m mô ̣t vâ ̣t gı̀ sáng trắ ng mà lúc đầ u Quỳnh không để y.́ Thấ y ba ̣n gầ n như ngồ i xổ m trên giường, Mừng nga ̣c nhiên hỏi: Câ ̣u đang làm chi rứa? Rứa mà mı̀nh cứ tưởng lúc ni chắ c câ ̣u đang ngủ. Quỳnh hấ p tấ p hỏi la ̣i ba ̣n: Câ ̣u có nghe tiế ng gı̀ không? Mừng dỏng tai lên nghe, toét miê ̣ng cười: Aø tiế ng kêu cái thùng chi chi ấ y, đe ̣p lắ m, ở trong cái buồ ng nhỏ phı́a sau ngôi lầ u ấ y mà. Rồ i Mừng vui vẻ kể cho ba ̣n nghe. Phı́a sau ngôi lầ u có mô ̣t gian buồ ng he ̣p, mấ y lâu cửa khóa kı́n. CÓ mấ y anh thương binh tı̀m đươc̣ ở đâu cái xà beng rấ t bự, nâ ̣y cửa ra coi bên trong chủ nhà cấ t giấ u cái chi mà khóa đế n hai lớp khóa Vừa lúc đó mı̀nh đi ngang qua, thấ y rứa cuñ g tò mò ghé la ̣i coi chút cho biế t tưởng có chi qúy giá lắ m. té ra chı̉ có mô ̣t cái bàn rấ t to. Mà cái bàn ni coi hı̀nh thù tức cười ghê lắ m, có đế n năm cái chân! Ba chân to ba góc la ̣i thêm hai chân nhỏ nằ m giữa gầ n sı́t nhau - Mừng bâ ̣t cười to và hı̀nh ảnh ngô ̣ nghıñ h cái bàn năm chân - Chắ c ho ̣ sơ ̣ hắ n đứng không vững nên mới đóng thêm hai chân phu ̣ nữa câ ̣u hè? Cái nắ p bàn rấ t dài, mở ra đóng la ̣i đươc̣ . Mở nắ p ra bên trong có mô ̣t hàng dài những miế ng gỗ nằ m sı́t nhau, trắ ng như hàm rồ ng giữa những cái răng trắ ng nằ m chen những cái răng đen nhỏ hơn mà ngắ n hơn. Mấ y anh đu ̣ng tay vô hàm răng đó tự nhiên trong bu ̣ng cái bàn kêu toáng lên. Đu ̣ng ma ̣nh hắ n kêu to, đu ̣ng nhe ̣ hẳ n kêu nhỏ. Lúc đầ u bấ t thı̀nh lı̀nh nghe hắ n kêu các anh hoảng nhảy lùi cả la ̣i CÓ anh còn nằ m ra ̣p xuố ng đấ t sơ ̣ hắ n nổ bấ t từ như lựu đa ̣n. Mô ̣t lúc không có viê ̣c chi, các anh mới thi nhau đấ m tay vô hàm răng để hấ n kêu chơi. Uùi chao? Hắ n mới kêu dữ chứ câ ̣u. Mı̀nh cuñ g hùa mô đấ m chơi, đấ m cả răng trắ ng, cả răng đen đề u kêu hế t! Đấ m chán các anh lấ y muĩ dao găm câ ̣y răng hắ n ra coi chơi. Mı̀nh cuñ g ca ̣y đươc̣ mô ̣t cái răng trắ ng đây, đinh ̣ đem câ ̣u coi cho biế t. - Mừng đưa cho Quỳnh cái vâ ̣t trăng trắ ng từ naỹ tời giờ vẫn cầ m lăm lằ m trong tay. - Mà gỗ hắ n đe ̣p ghê lắ m câ ̣u ơi, chùi lớp bu ̣i đi cái, bóng loáng soi gương đươc̣ Rứa là các anh la ̣i lấ y muĩ dao găm, lưỡi lê thi nhau nâ ̣y gỗ đinh ̣ đem cưa làm "ra két" đánh kiê ̣n. Mı̀nh cuñ g muố n ca ̣y mô ̣t miế ng chơi nhưng không mươṇ đươc̣ dao, tiế c quá Mải hào hứng kể , Mừng không để ý gương mă ̣t ba ̣n mỗi lúc mô ̣t thêm tái nhơṭ . Quỳnh thảng thố t kêu lên như bấ t chơṭ bi ̣ ai cho ̣c ma ̣nh vào vế t thương dưới gan bàn chân: Ui chao! Cái pi-a-nô! Mừng ngơ ngác nhı̀n ba ̣n. - Câ ̣u làm răng rứa? Vế t thương la ̣i đau à? - Không, không phải, cái bàn năm chân đó chı́nh là cái đàn dương cầ m đó câ ̣u ơi! Đàn à? - Mừng trố mắ t hỏi. - Giố ng như cái ở nhà câ ̣u mà hồ i trước lầ n mô đi ngang qua mı̀nh cuñ g nghe tiế ng không? Đúng rồ i! Mà cái bàn này còn qúy hơn gấ p bao nhiêu lầ n cái đàn ở nhà mı̀nh ấ y! Hắ n có đàn đươc̣ bài "Bao chiế n sı ̃ anh hùng" với Vê ̣ Quố c Quân mô ̣t lầ n ra đi" không? Đàn đươc̣ tấ t! không có bài chi là đàn đươc̣ . Ui chao, rứa mà các anh ca ̣y ván vă ̣n răng hắ n e hắ n hư mấ t thôi câ ̣u ơi. - Bây giờ đế n lươṭ Mừng sửng sờ nói. Nỗi lo lảng của ba ̣n đã thâ ̣t sự lây sang em, mă ̣c dầ u là lầ n đầ u tiên em đươc̣ nhı̀n thấ y cây đàn dương cầ m mà tấ t cả giá tri ̣ của nó đố i với em là đàn đươc̣ bài "Bao chiế n chiế n sı ̃ anh hùng", bài "Vê ̣ Quố c Quân mô ̣t lầ n ra đi" Để mı̀nh cha ̣y ngay lên can các anh, may ra còn kip. ̣ - Mừng vô ̣i vàng chớm chân đinh ̣ cha ̣y. Nhưng Quỳnh rấ t nhanh chồ m ra khỏi gương vòng hai tay ôm choàng cổ ba ̣n, nói gio ̣ng vô cùng khẩ n khoản: Câ ̣u cõng mı̀nh đi theo với. Đã lâu lắ m mı̀nh không đươc̣ mó tay đế n các phı́m đàn. Mı̀nh thèm quá, nhớ quá câ ̣u ơi? Không kip̣ suy nghı ̃ lâu la. Mừng ngoă ̣c luôn hai tay ra sau lưng ôm vòng hai chân ba ̣n, xố c ba ̣n lên lưng rồ i cứ thế cha ̣y thẳ ng mô ̣t ma ̣ch không kip̣ thở, đế n gian phòng có để chiế c dương cầ m qúy giá sắ p bi ̣phá nát. Chưa đế n cửa, Mừng đã lato đế n hu ̣t hơi: - Các anh ơi, đừng phá! Đừng phá! Cái đàn, cái đàn...nó hát đươc̣ "Bao chiế n sı ̃ anh hùng với Vê ̣ Quố c Quân mô ̣t lầ n ra đi" các anh ơi... Trong phòng, quanh cái đàn dương cầ m lớn chiế m gầ n kı́n nửa gian buồ ng, năm sáu anh thương binh người băng trán, người băng chân... người cầ m dao, người cầ m mã tấ u, nâ ̣y, chă ̣t lớp gỗ màu cánh dán bóng loáng của chiế c đàn. Quang cảnh giố ng hê ̣t những người đi săn lúc hè nhau cắ t xẻo con thú rừng to lớn vừa bi ̣ bắ n ha ̣. Nghe tiế ng kêu hớt hải của Mùng. Các anh dừng tay cả la ̣i. Mừng đă ̣t ba ̣n ngồ i xuố ng chiế c ghế đẩ u mă ̣t tròn kê sát tường, há hố c miê ̣ng thở đế n muố n đứt hơi. Quỳnh nhı̀n chiế c đàn bi ̣ca ̣y chă ̣t nham nhở miê ̣ng bỗng mế u xê ̣ch sắ p khóc: Ui chao! - Các anh phá sâ ̣p cả cái cầ u Tràng Tiề n em cuñ g không tiế c bằ ng.... Không còn nhớ gı̀ đế n cái chân đau. Quỳnh nhảy xuố ng ghế cha ̣y nhào đế n. Mừng thấ t sắ c kêu: - Ui Quỳnh! Em chu ̣p lấ y cái ghế cha ̣y theo đă ̣t cho ba ̣n ngồ i Ngồ i trước chiế c đàn dương cầ m to lớn đồ sô ̣, nom Quỳnh la ̣i còn nhỏ bé hơn. Mă ̣t em vu ̣t tái đi khi tia mắ t long lanh của em cha ̣m phải màu sáng trắ ng lấ p lánh những phı́m đàn. Hai bàn tay ngón thon dài như ta ̣c bằ ng cấ m tha ̣ch của em bỗng như hai cánh chim lướt bay là là trên daỹ phı́m đàn . Cả gian buồ ng tranh tố i tranh sáng phút chố c tràn ngâ ̣p những âm thanh thánh thót, trầ m bổ ng du dương. hay đế n nỗi các anh đang đứng vây quanh đánh rơi cả mã tấ u. dao găm xuố ng đấ t Các anh đứng sửng miê ̣ng há hố c nhı̀n em như nhı̀n mô ̣t nhân vâ ̣t trong truyề n thầ n tiên Gương mă ̣t Quỳnh sáng bừng: ra ̣ng rỡ như cây đèn lồ ng bỗng đươc̣ thắ p sáng ngo ̣n nế n ở bên trong. ôi may mắ n làm sao, cây đàn vỏ ngoài tuy bi ̣ phá hỏng khá nă ̣ng nhưng âm thanh vẫn còn nguyên ve ̣n Em ngước lên nhı̀n khắ p lươṭ các anh. hai tay em vẫn không ngừng chơi đàn ánh mắ t em nồ ng nàn âu yế m, như thằ m cảm ơn các anh đã không đô ̣ng đế n âm thanh qúy báu của nó Cây đàn pi - a - nô lúc này sao mà giố ng con sơn ca bi người ta vă ̣t tru ̣i nhiề u mảng lông. nhưng tiế ng hót của nó may mắ n chưa suy chuyể n. Và nó đang hót lên những giai điê ̣u tuyê ̣t vời dưới hai bàn tay điề u khiể n của chú bé liên la ̣c. Mấ y anh Vê ̣ Quố c Đoàn đang đứng vây quanh cây đàn nhı̀n em kia, đề u là những nông dân cùng khổ vùng Kế Môn, Đa ̣i Lươc̣ . Cả mô ̣t đời ho ̣ chı̉ đươc̣ biế t cây đàn qua câu chuyê ̣n Tha ̣ch Sanh: "Tı́ch tich ̣ tı̀nh tang, ai mang công chúa dưới hang lên lầ u" . Đây là lầ n đầ u tiên ho ̣ đươc̣ nghe tiế ng đàn, thấ y cây đàn có thâ ̣t trong cuô ̣c đời. HỌ nhı̀n em với că ̣p mắ t hố i lỗi, như muố n nói: "Em đừng giâ ̣n các anh mà tô ̣i. Dưới thời nô lê ̣ thằ ng Tây, các anh phải số ng trong cùng khố n, đói rét, u mê, tố i tăm. Các anh mô có biế t cái bàn năm chân ni là cái đờn, nên các anh mới lỡ phá... Chừ đươc̣ em nói cho biế t rồ i, đứa mô mà dám làm hư hoa ̣i nó, các anh sẽ cho biế t tay ". Quỳnh lúc này đă hoàn toàn đắ m mı̀nh vào âm nha ̣c. Tiế ng đàn của em mỗi lúc mô ̣t thêm ngân vang, dồ n dâ ̣p, quyế n ru.̃ .. Từ những giai điê ̣u diụ dàng, mơ màng, uyể n chuyể n như dòng sông Hương êm đề m trôi dưới ánh trăng, em vu ̣t chuyể n sang những giai điê ̣u hùng tráng sôi su ̣c của những ca khúc Cách Ma ̣ng. Dưới hai bàn tay mề m ma ̣i trẻ thơ của em, cây đàn phút chố c hóa thành mô ̣t đơn vi ̣ Vê ̣ Quố c Đoàn đang rầ m râ ̣p tiế n ra Mă ̣t trâ ̣n trong tiế ng hát vang trời: "Ra đi ra đi bảo tồ n sông núi Ra đi ra đi thở chế t không lui... Cờ tay phật phới. .. " Gian phòng đứng châ ̣t kı́n người từ lúc nào không ai hay. Thương binh, bác sı,̃ y tá, hô ̣ lý khắ p cả tra ̣m quân y nghe tiế ng đàn dương cầ m đô ̣t ngô ̣t vang lên, liề n go ̣i nhau, dắ t nhau, dı̀u nhau kéo đế n mỗi lúc mô ̣t đông. âm nha ̣c Cách Ma ̣ng su ̣c sôi nghıã khı́ cuố n hút ho ̣ như mô ̣t dòng thác, mô ̣t cơn lố c. Mô ̣t người nào đó, rồ i tấ t cả đám đông, đứng vây quanh cây đàn và chú bé liên la ̣c, cùng cấ t vang tiế ng hát hòa theo: " Ngựa phi nơi xa kia nghe tiế ng súng bên trời điê ̣u kèn rô ̣n ràng..." Ở tầ ng gác hai, có mô ̣t anh thương binh trẻ măng bi ̣ thủng nát hế t ruô ̣t, đang giờ phút hấ p hố i, nghe tiế ng đàn từ tầ ng dưới vảng lên, tự nhiên anh tı̉nh táo hẳ n la ̣i Anh nằ ng nă ̣c đòi các chi ̣ y tá khiêng anh xuố ng chỗ có tiế ng đàn để anh đươc̣ nghe rõ hơn trước khi chế t. Thương anh quá, các chi ̣ phải chiề u anh, vực anh vào cáng, sẽ sàng khiêng anh xuố ng. Đám đông rẽ ra nhường lố i cho cáng anh đi vào sát beñ chỗ Quỳnh ngồ i đánh đàn. Anh mở to đôi mắ t nhı̀n Quỳnh. ánh mắ t anh như ánh lửa xao xuyế n, rung rinh sắ p lu ̣i tắ t, trân trân dõi theo đôi bàn tay con nı́t trắ ng xanh của chú bé chiế n sı ̃ múa lươṇ trên daỹ phı́m đàn trắ ng, đen, lấ p lóa. Miê ̣ng anh he hé như muố n uố ng ca ̣n tiế ng đàn để lấ p kı́n những chỗ gan ruô ̣t của mı̀nh bi ̣ đa ̣n giă ̣c phá thủng nát. Dàn ngân lên mô ̣t giai điê ̣u cao vút, anh bung chố ng ma ̣nh hai khuỷu tay xuố ng cáng, cố hế t sức dưới cao đầ u lên nhı̀n Quỳnh, tia nhı̀n ngầ m ngâ ̣p yêu thương. Đôi môi trắ ng bê ̣ch của anh mấ p máy thı̀ thào: - Cảm ơn em . . Rồ i anh vâ ̣t đầ u xuố ng cáng, thở hắ t ra, trút hơi thở cuố i cùng. 15 Tı̀nh hı̀nh Mă ̣t trâ ̣n Huế lúc này có những biế n chuyể n hế t sức quan tro ̣ng. Cu ̣c diê ̣n chiế n đấ u xoay chiề u mỗi ngày thêm bấ t lơị cho quân ta. Ngày 17 tháng 1 năm 1947, quân tiế p viê ̣n của giă ̣c từ Pháp sang đã đồ bô ̣ lên vùng Thừa Lưu, Lăng Cô, phı́a cực nam của tı̉nh Thùa Thiề n. Từ Huế đế n Lăng CÔ chi hơn sáu mươi cây số . Tu ̣i giă ̣c tiế p viê ̣n gồ m những binh đoàn tinh nhuê ̣ nhấ t của quân viễn chinh Pháp. Khoảng năm nghı̀n tên do hai tên thực dân cáo già là đa ̣i tá La-rô-cờ và trung tá đô-rê chı̉ huy. Vừa đă ̣t chân lên đấ t liề n, bo ̣n giă ̣c đã nhanh chóng chia thành nhiề u muĩ , hı̀nh thành nhiề u go ̣ng kı̀m, ồ a ̣t tấ n công ra phı́a Bắ c Thừa Thiề n. Chúng cố tiế n thâ ̣t nhanh đế n Huế để giải vây cho đồ ng bo ̣n bi ̣vây ham ̃ , có nguy cơ bi ̣quân ta tiêu diê ̣t. Tiể u đoàn Mười tám có nhiê ̣m vu ̣ trấ n giữ mă ̣t trâ ̣n phı́a Nam đã chiế n đấ u hế t sức quyế t hê ̣t để ghı̀m chân bo ̣n giă ̣c đổ bô ̣ la ̣i. Trong khi đó, các đơn vi ̣ vây ham ̃ giă ̣c ở Huế cuñ g dồ n hế t sức để tấ n công đich, ̣ với hy vo ̣ng tiêu diê ̣t đươc̣ chúng trước khi bo ̣n tiế p viê ̣n đế n kip. ̣ Trong đơṭ tấ n công này quân ta đã thắ ng những trâ ̣n xuấ t sắ c: tiêu diê ̣t vi ̣trı́ miế u Đa ̣i Càng, bắ n ba chiế c máy bay Mô-ran ở vùng núi Tam Thai. Nhưng thế giă ̣c lúc này đang quá ma ̣nh. Phòng tuyế n phı́a nam quầ n ta phải vừa đánh vừa lùi, rút bỏ hế t phòng tuyế n phòng ngự này đế n phòng tuyế n phòng ngự khác. Trước tı̀nh hı̀nh khẩ n cấ p, ban chi huy trung đoàn điề u đô ̣ng mô ̣t số đơn vi ̣đang tham chiế n ở Huế , tăng viê ̣n cho mă ̣t trâ ̣n phı́a Nam. Chı̉ huy trưởng mă ̣t trâ ̣n khu C Phùng Đông cuñ g đươc̣ điề u đô ̣ng về chı̉ huy mă ̣t trâ ̣n này. Gầ n mô ̣t chu ̣c đô ̣i viên thiế u niên trinh sát đươc̣ cử đi theo các đơn vi ̣tăng viê ̣n. Vê ̣ to đầ u đươc̣ chı̉ huy trưởng Mă ̣t trâ ̣n khu C lấ y đi theo làm liên la ̣c cho ông. Mô ̣t giờ trước lúc lên đường, em go ̣i điê ̣n thoa ̣i cho Hiề n: - A lô, Hiề n đấ y à. Hai giờ chiề u nay mı̀nh phải theo Chı̉ huy trưởng vào Mă ̣t trâ ̣n phı́a nam. Gấ p quá mı̀nh không đế n gă ̣p câ ̣u đươc̣ . Quân ta đang chă ̣n tu ̣i Tây ở đèo Muĩ Né đánh nhau đã hai ngày nay rồ i Chı̉ huy trưởng bảo phải phi ngựa suố t cả đêm hôm nay mới kip̣ đế n để chı̉ huy. Trâ ̣n ni chắ c gay go ghê lắ m. Không biế t có còn dip̣ gă ̣p la ̣i câ ̣u không. . . Nế u có chuyê ̣n gı̀ câ ̣u đừng quên mı̀nh nghe. à, mı̀nh đươc̣ phát mô ̣t con ngựa câ ̣u a ̣. Con ngựa đen, bô ̣ da ̣ng thı̀ xấ u đui nhưng cha ̣y hay tuyê ̣t trầ n đời. Mı̀nh dám thách đua với tấ t cả ngựa của trung đoàn, kể cả con Ca-tê-lin của Bảo Đa ̣i. Câ ̣u đã luyê ̣n đươc̣ cái môn lô ̣n nhào hai vòng liề n chưa? Chưa à? Kém thế . . . Vê ̣ khúc khı́ch cười - Bữa mô gă ̣p la ̣i, mı̀nh sẽ kể chuyê ̣n cho câ ̣u Mı̀nh phải sắ m sẵn cái roi mây thâ ̣t vót, luyê ̣n không chăm, ăn roi cấ m khóc nghe! à, mı̀nh gửi cho câ ̣u cái mũ ca lô của mı̀nh ở chỗ đô ̣i trưởng ấ y... Ở đầ u giây đàng kia, Hiề n cầ m máy nghe những lời bông đùa của ba ̣n mà tự nhiên rơm rớm nước mắ t. Hai đứa mê nhau la ̣ lùng. Hiề n đêm nằ m ngủ, nói mớ cuñ g go ̣i tên Vê ̣-to-đầ u. 16 Khoảng ba giờ chiề u Vê ̣-to-đầ u, từ trong cái biể n lửa và khói do ̣c tuyế n phòng ngự ven sông Ruồ i cưỡi con ngựa đen như đã bi ̣lửa nung thành than, phi về phı́a ngôi nhà Ban chı̉ huy mă ̣t trâ ̣n đóng. Chı̉ cầ n nhı̀n em cuñ g đủ biế t công tác liên la ̣c ở mă ̣t trâ ̣n ở phı́a Nam này vấ t vả biế t chừng nào. Thay mũ ca lô em đô ̣i cái mũ cát be ̣p dúm dó. Mă ̣t em, đen nhẻm, lấ m lem cát bu ̣i, khói đa ̣n... Cái áo quân phu ̣c ca ki dày như mo nang rách toa ̣c hai ba chỗ trên vai, trên lưng. Chiế c quầ n dài ướt suñ g nước đế n thắ t lưng, hai ố ng quầ n bê bế t bùn. Suố t ngày hôm nay, hầ u như không mấ y lúc em rời khỏi lưng ngựa. Mỗi ngày em phải phi ngựa không biế t bao nhiêu lầ n do ̣c phòng tuyế n lửa đa ̣n bời bời, để truyề n đa ̣t mê ̣nh lê ̣nh chiế n đấ u của Chı̉ huy trướng đế n các đơn vi và lấ y tin tức cái đơn vi ̣ về báo cáo với Chı̉ huy trưởng. Nhiề u bữa em vô ̣i đế n nỗi ăn vắ t cơm nắ m cuñ g phải ngồ i treñ lưng ngựa mà ăn. Là liên la ̣c của Chı̉ huy trưởng, pha ̣m vi phải cha ̣y liên la ̣c của em rấ t rô ̣ng, khắ p cả phòng tuyế n. Nế u không có sự nhanh nhe ̣n la ̣ ky,̀ sức dẻo dai hiế m có và lòng gan da ̣ đế n liề u lıñ h của mô ̣t diễn viên xiế c chuyên nghề nhào lô ̣n, và đứng làm bia số ng cho trò ném dao găm, thı̀ chắ c em khó mà đảm đương nổ i nhiê ̣m vu ̣. Chı̉ huy trưởng vừa ra dứt lê ̣nh đã thấ y em ngồ i chễm chê ̣ trên lưng ngựa, mũ đô ̣i hấ t lên trước trán, tay cầ m dây cương, mái tóc quăn đen như lông qua ̣, lâu ngày không cắ t buông lòa xòa quanh mu,̃ phủ kı́n cả gáy Em giố ng mô ̣t ky ̣ sı ̃ xưa minh ho ̣a trong sách. Và mă ̣c cho đa ̣n đa ̣i bác nổ đinh tai, choáng óc, mă ̣c cho đa ̣n súng trường, súng máy bay vù vù quanh mı̀nh như mô ̣t đàn ong vỡ tổ , mă ̣c cho nhà cháy, tường sâ ̣p, cây đổ , em vẫn cúi ra ̣p trên mı̀nh ngựa, thúc gót, giâ ̣t cương, lao vút đi như mô ̣t muĩ tên đen. Em phi ngựa vo ̣t qua những hàng rào xương rồ ng cao ngấ t nghể u, bay qua những mương nước rô ̣ng đầ y nước. Trong cách phi ngựa của em vừa có cái gan da ̣ của người chiế n sı ̃ lúc lâm trâ ̣n la ̣i có cái tài ba của mô ̣t tay diễn xiế c lành nghề Nhiề u lúc đang phi ngựa rấ t nhanh chơṭ nghe tiế ng đa ̣n súng cầ u vồ ng kêu xoe ̣t xoe ̣t muố n rơi gầ n, em ghı̀m ngay ngựa la ̣i, đâm bổ cả người lẫn ngựa xuố ng giao thông hào để tránh đa ̣n. Chı̀ huy trưởng! và các anh lớn nhı̀n em phi ngựa mà lo sơ ̣ thay cho em. Nhiề u làn thấ y đa ̣n giă ̣c nổ rát trên do ̣c lố i đi, các anh hớt hải cha ̣y đuổ i theo go ̣i: vê ̣! vê ̣! Quay la ̣i đa!̃ Dứt đơṭ súng rồ i haỹ đi! Nghe các anh go ̣i em càng thúc ngựa phi nhanh hơn, ngoái đầ u la ̣i nói to: Không can chi mô! Đa ̣n nó tránh em mà? Că ̣p mắ t to, đen láy, diụ dàng như mắ t nai, sáng long lanh dưới vành mũ cứng. Do ̣c đường em thường gă ̣p các ba ̣n trong đô ̣i cuñ g đang cha ̣y liên la ̣c. Các ba ̣n cuñ g vấ t vả không kém, cha ̣y như cờ lông công suố t ngày, mà la ̣i cha ̣y chân đấ t. Thường vô ̣i quá nên mỗi lầ n gă ̣p nhau chúng chi kip̣ hỏi. "Câ ̣u đó à?" Rồ i lao vút đi. Vừa rồ i, lúc phi ngựa vo ̣t qua daỹ giao thông hào, em gă ̣p Tê ở tổ Năm, cởi trầ n, mă ̣t đô ̣c cái quầ n đùi rách toa ̣c đế n be ̣n, lưng đeo hai quả lựu đa ̣n mỏ vit,̣ đang lô ̣i ào qua mô ̣t con hói. Vê ̣ ghı̀m cương la ̣i: Tề , câ ̣u đi mô đó? Tớ đi tı̀m o cứu thương đế n chuyể n mấ y anh thương binh đi. Vê ̣ ngồ i trên lưng ngựa, Tề đứng dưới con hói, nước ngâ ̣p đế n thắ t lưng. Lai bi ̣ thương câ ̣u biế t chưa? Vê ̣ hỏi Tớ cõng hắ n về tra ̣m quân y chớ ai - Tề nói. - Lúc đánh bi cõng hán nhe ̣ tưng mà răng lúc bi ̣ thương hắ n nă ̣ng đế n rứa không biế t! Liê ̣u phòng tuyế n có giữ nổ i không câ ̣u? Khó lắ m. Tu ̣i hắ n nhiề u súng đa ̣n quá. Câ ̣u có đói không? - Gầ n chế t! Vê ̣ thò tay vào trong bu ̣ng áo lấ y vắ t cơm lıñ h từ sáng đế n giờ chưa kip̣ ăn. Bắ t nghe! - Em tı̀ chân vào hai bàn đa ̣p, nhón cao người ném vắ t cơm cho ba ̣n. Tề nhảy lên, bát trươṭ . Vắ t cơm rơi tõm xuố ng nước Tề liề n nhào theo vắ t cơm, chổ ng mông mò lă ̣n như con viṭ mò mồ i. MÒ đươc̣ vắ t cơm ướt nhoét, Tề cầ m chă ̣t hai tay, đưa lên miê ̣ng nhá luôn. Vùa nhồ m nhoàm nhai, em vừa nhı̀n lên ba ̣n, đầ u gâ ̣t gâ ̣t tỏ ý ngon lắ m Rồ i vừa nhá cơm em vừa tiế p tu ̣c lô ̣i qua con hói. Đa ̣n giă ̣c từ phı́a bờ sông bắ n sang kêu chiụ chiụ trên đầ u em. Tề đưa tay lên đầ u phủi phủi tỏ ý coi khinh. Vê ̣ đế n ngôi nhà chı̉ huy sở đóng cách phòng tuyế n chừng hơn cây số , Vê ̣-to-đầ u cho ngựa phi thẳ ng vào đế n cửa nhà bế p. Em nhảy xuố ng đấ t, nói với mấ y chi ̣cấ p dưỡng: Còn vắ t cơm mô cho em mô ̣t vắ t. Em đói xề u mể u.. . Mô ̣t chi ̣ mở thúng lấ y vắ t cơm nắ m và gói thiṭ heo kho mă ̣n gói trong mảnh lá chuố i hơ lửa, đưa cho em. Em vắ t dây cương ngựa lên chố t cửa, chùi hai bàn tay lấ m lem và nồ ng nă ̣c mùi mồ hôi ngựa vào đı́t quầ n, đón lấ y vắ t cơm và gói thit.̣ Em bẻ đôi vắ t cơm đút mô ̣t nửa vào mồ m con ngựa đang đứng thở phı̀ phò rồ i dựa lưng vào khung cửa, đưa vắ t cơm lên miê ̣ng cắ n. Mới cắ n đươc̣ mô ̣t miế ng thı̀ Chı̉ huy trưởng từ treñ nhà đi xuố ng. Đầ u ông đô ̣i mũ cát và mă ̣c bô ̣ quân phu ̣c lấ m lem đấ t bùn. ông đưa cho em mô ̣t mảnh giấ y gấ p làm tư và nói: Em xuố ng ngay chỗ đa ̣i đô ̣i anh Vi ̣vố ta, đưa lá thư này cho tôi. Că ̣p mắ t sâu hoắ m của ông chơṭ dừng la ̣i trên gương mă ̣t lấ m lem khói đa ̣n, bô ̣ áo quầ n rách toa ̣c dı́nh đầ y bùn đấ t, ướt suñ g, và cái thân hı̀nh bé nhỏ mê ̣t nhoài của em run run dựa vào khung cửa... - Em mê ̣t quá phải không? - ông hỏi gio ̣ng trầ m hẳ n xuố ng. - Em lên nhà nằ m nghı̉ đi mô ̣t lúc, tôi go ̣i đồ ng chı́ Phương đi thay cuñ g đươc̣ . Nhưng Vê-to-đầ u đã nhanh nhe ̣n đứng thẳ ng lên, luồ n nửa nắ m cơm cắ n dở lẫn gói thiṭ heo kho mă ̣n vào bên trong áo sơ mi. Em chùi hai tay vào đı́t quầ n, cầ m lấ y bức thư trong tay chı̉ huy trưởng, cẩ n thâ ̣n đút vào túi áo sơ mi. Mô ̣t tay cầ n lấ y cương ngựa, tay kia trở mu bàn tay chùi miê ̣ng, nói: Báo cáo anh, em đi đươc̣ . Em chı̉ hơi đói tı́ thôi. Đường từ đây đế n chỗ đa ̣i đô ̣i anh Vy bây giờ bi ̣ đa ̣n đa ̣i bác, moóc-chê nó làm lung tung cả lên. Anh Phương không tha ̣o đường sẽ la ̣c mấ t. Chưa kip̣ để cho chı̉ huy trưởng có ý kiế n, em đã dắ t con ngựa ra giữa sân, nhe ̣ nhàng phu ̣c lên yên. Em thúc gót giâ ̣t dây cương, con ngựa tung bố n vó bay qua hàng rào chè tàu trước mă ̣t. Chı̉ huy trướng chı̉ còn biế t đứng lă ̣ng lẽ nhı̀n theo. ông lẩ m bẩ m: "Hế t chiế n tranh mı̀nh phải đưa thằ ng bé về nhà cho nó đi ho ̣c...". vê ̣ đế n gă ̣p đa ̣i đô ̣i trưởng VỴ đúng vào lúc đa ̣i đô ̣i ông đánh bâ ̣t đươc̣ đơṭ "a-la-xô" thứ nhấ t của giă ̣c. ông cầ m lấ y bức thư em trao chưa kip̣ đo ̣c thı̀ giă ̣c dưới sông la ̣i ào lên "a-la-xô" đơṭ thứ hai. ông vo ̣t nên khỏi chiế n hào, cha ̣y! thẳ ng đế n chỗ bố trı́ cầ m khẩ u trúng liên F.M. Đô ̣c nhấ t của đa ̣i đô ̣i, đinh ̣ cho đưa súng ra mé sông để quét bo ̣n giác đổ bô ̣. Nhưng mới cha ̣y đươc̣ chu ̣c bước thı̀ ông bi ̣ trúng đa ̣n. ông ngã dúi, mă ̣t úp xuố ng đấ t bi ̣ đa ̣n cày nát, khẩ u ca ̣c bin cầ m trong tay văng ra bên ca ̣ch . Mác cho đa ̣n bắ n mỗi lúc mô ̣t rát, Vê ̣ nhảy lên khỏi chiế n hào, lăn tròn như con quay thẳ ng đế n chỗ đa ̣i đô ̣i trưởng. NÓ tưởng ông chı̉ bi ̣ thương, nhưng khi thấ y trán ông vỡ toác thı̀ nó khóc òa lên, và nép sau xác ông để tránh đa ̣n. Hai anh ban trung liên cuñ g vừa lăn đế n kip, ̣ kéo xác ông v~e phı́a sau. Vê ̣ bò sát đấ t đế n chỗ khẩ u ca ̣c bin, chu ̣p lấ y khẩ u súng lăn trở về giao thông hào. Khoác khẩ u súng lên vai, nó phi ngựa như bay về báo cáo với chı̉ huy trưởng. 17 Sau đó chı̉ hơn nữa tiế ng đồ ng hồ , phòng tuyế n sông Ruồ i bi ̣ cho ̣c thủng. Chı̉ huy trưởng quyế t đinh ̣ để la ̣i mô ̣t bô ̣ phâ ̣n nhỏ kı̀m chân giác, còn đa ̣i bô ̣ phâ ̣n rút lui về giữ phòng tuyế n sông Nong. cách sông Ruồ i chừng mười cây số . Chı̉ huy trưởng, Vê ̣, anh Phương cầ n vu ̣ là những chiế n sı ̃ cuố i cùng rời khỏi phòng tuyế n sông Ruồ i. Trời chiề u đô ̣t nhiên hửng nắ ng. Ba người đã lui cách sông Ruồ i chừng ba cây số . HỌ cùng cúi ra ̣p người trên mı̀nh ngựa, cố thúc phi thâ ̣t nhanh vươṭ qua mô ̣t quañ g đường rấ t trố ng. Do ̣c hai bên con đường rải nhựa không mô ̣t bóng cây, những vồ ng khoai lang mới trồ ng cha ̣y dài tı́t tắ p. Anh Phương cưỡi ngựa phi sau cùng, bỗng kêu hét lên : Máy bay nó đuổ i theo ta đế ế ế ...! Chı̉ huy trưởng và Vê ̣ ngồ i trên mı̀nh ngựa cùng ngoái đầ u la ̣i. Trên nề n trời chiề u vàng nắ ng, cuồ n cuô ̣n lửa khói và vang ầ m tiế ng nổ phı́a sau, bố n chiế c máy bay cổ ngỗng đang cắ m đuôi nhau lao vùn vu ̣t về phı́a ba người. Thoáng nhı̀n, Chı̉ huy trưởng biế t lũ máy bay đã nhı̀n thấ y mı̀nh vı̀ mu ̣c tiêu di đô ̣ng của ba người trên quañ g đường quá trố ng trải. ông hô lớn: - Tản ngay ra hai bên đường! Phương cuố ng quá, quấ t ngựa cha ̣y bừa xuố ng ruô ̣ng khoai rồ i hai tay ôm chă ̣t lấ y cổ ngựa mă ̣c cho nó muố n đưa mı̀nh đế n đâu thı̀ đế n. Chı̉ huy trưởng kéo cương thâ ̣t nhanh, rời khỏi đường nhựa và phóng đế n mô ̣t lùm cây thấ p cách đường chừng tràm mét. Vê ̣ ghı̀m cương ngựa, đưa mắ t rấ t nhanh nhı̀n bao quát điạ hı̀nh chung quanh. Em thấ y không có mô ̣t chỗ nào gầ n đó khả dı ̃ núp đươc̣ . Nhưng không mô ̣t chút rố i ta, em chơṭ nhâ ̣n ra con ngựa cho nằ m e ̣p xuố ng mă ̣t đường, và em nằ m ép sát vào mô ̣t bên, đầ u gố i lên cố ngựa, em ngửa mă ̣t chăm chú quan sát bầ u trời. Lũ máy bay cồ ngỗng đen trùi truĩ to dầ n lên mô ̣t cách khủng khiế p. Tiế ng gầ m rı́t của chúng như những chiế c khoan xoáy sâu vào màng nhı.̃ Chiế c máy bay đầ u đàn bỗng chúc đầ u lao thằ ng hướng lùm cây mà chı̉ huy trưởng vừa nhảy vào núp. Em kinh hoàng thét lên "ố i " tim như muố n ngừng đâ ̣p. Că ̣p mắ t em mở to, thấ t sắ c, dán chă ̣t vào đường lao chênh chế nh với tố c đô ̣ chóng mă ̣t của chiế c máy bay. Tuy vâ ̣y em vẫn còn đủ trı́ tı̉nh táo để hiể u ra ta ̣i sao chiế c máy bay la ̣i lao đúng lùm cây mà chı̉ huy trưởng núp. Chı̉ vı̀ con ngựa! con ngựa trắ ng cao lớn, quá hoảng vı̀ tiế ng gầ m rı́t của máy bay đã không cha ̣y đi la ̣i rúc đầ u đúng bu ̣i cây đó. Hai vó sau nó đã hấ t lia liạ như lúc gă ̣p thú dữ. Cái thân hı̀nh trắ ng toát của con ngựa chuyể n đô ̣ng liên tiế p treñ nề n! xanh của lùm cây, đứng xa hàng cây số cuñ g nhı̀n thấ y. Hai cánh máy bay chớp chớp lửa. Mô ̣t tràng nổ xé tai. Đấ t đá quanh lùm cây và con ngựa bi ̣ cày tung lên mờ mit.̣ Bắ n xong loa ̣t đa ̣n chiế c máy bay ngóc đầ u nhào lên."Không đuổ i ngay con ngựa trắ ng đi thı̀ Chı̉ huy trưởng nguy mấ t. Ba chiế c máy bay sau cuñ g đang hằ m hè sửa soa ̣n lao xuố ng". Ý nghı ̃ đó làm Vê ̣-to-đầ u quên hế t sơ ̣ haĩ , hiể m nguy. Em đứng bâ ̣t ngay dâ ̣y, lôi ma ̣nh con ngựa đứng lên theo, thót lên yên, phi thẳ ng đế n lùm cây chı̉ huy trưởng núp. Em hỏi to: - Chı̉ huy trưởng có viê ̣c gı̀ không a ̣? - Không, không sao cả! - Tiế ng chı̉ huy trưởng bı̀nh tıñ h đáp la ̣i trong lùm cây. Em núp ngay đi, chiế c thứ hai sấ p sửa bổ nhào đấ y! Nhưng Vê ̣ không kip̣ đáp la ̣i. Thời gian phải tranh thủ từng khắ c mô ̣t. Em ke ̣p chă ̣t đùi vào hông ngựa nhoài người túm lấ y dây cương con ngựa trắ ng, nghiế n răng giâ ̣t ma ̣nh lôi đầ u nó ra khỏi lùm cây. Con ngựa hý vang, cấ t cao cổ , dẫm bố n vó như muố n cưỡng la ̣i. NÓ tức giâ ̣t vung báng súng ca ̣c-bin quâ ̣t ma ̣nh vào bông con ngựa, rồ i thúc gót con ngựa đen phi thẳ ng ra giữa đồ ng trố ng, lôi theo cả con ngựa trắ ng. Chı̉ huy trưởng núp trong lùm cây nhı̀n ra, ông đã hiể u chú bé liên la ̣c của ông muố n làm gı̀. ông thấ y cổ mı̀nh đau nghe ̣n: "ôi, chú bé nguy mấ t ". Và ông cuñ g không nén đươc̣ cảm phu ̣c chú bé liên la ̣c của ông. ông tự hỏi: "Ai da ̣y cho và từ bao giờ, mà trong cái phút hiể m nguy ngàn cân treo sơị tóc như vâ ̣y, nó đã cưỡi ngựa, bắ t ngựa, đánh ngựa lôi ngựa đi với những đô ̣ng tác tuyê ̣t vời khéo léo và chı́nh xác của những trang ky ̣ mã laõ luyê ̣n tài ba nhấ t?". Chiế c máy bay thứ hai đã ầ m ầ m lao đế n về phı́a vê ̣ to đầ u, nó vừa phi ngựa vừa ngoái nhı̀n chiế c máy bay. NÓ cố phi sao cho thâ ̣t lô ̣, hút đươc̣ cả lũ máy bay về phı́a sau mı̀nh. Mấ t mu ̣c tiêu, chiế c máy bay sửa soa ̣n bổ nhào nhả đa ̣n, đành phải chuyể n sang lươṇ vòng tı̀m kiế m. vê ̣ to-đầ u dắ t con ngựa trắ ng mỗi lúc mô ̣t xa hơn lùm cây Chi huy trưởng núp. NÓ nhı̀n chiế c máy bay bi ̣mấ t mu ̣c tiêu đang gầ m rı́t tức tố i lươṇ đảo quanh bầ u trời. nó khoái chı́ quát to với chiế c máy bay: - Mi tưởng mi giế t đươc̣ cấ p chi huy của tao là dễ iắ m à? Đừng hòng! Tao chấ p cả cha con dòng ho ̣ thực dân nhà bay đó! Nhưng chiế c máy bay thứ ba đã nhı̀n thấ y mu ̣c tiêu. nó vùn vu ̣t lao đuổ i theo hai con ngựa và tay ky ̣ mã tı́ hon, đang phi như đùa chơi giữa cánh đồ ng không mô ̣t bóng cây này. Chà, cái tu ̣i ni có vẻ cay cú, muố n giế t cho bằ ng đươc̣ kẻ yế u thế dưới mă ̣t đấ t này! Vê ̣ lúc này đã hoàn toàn yên tâm về Chi huy trưởng. Em phấ n chấ n hẳ n lên khi thấ y mı̀nh đã đánh lừa đươc̣ tu ̣i máy bay giă ̣c. Vè mát em trở nên ranh mañ h như lúc cùng các ba ̣n chơi trò-trố n tı̀m. Em buô ̣c cương hai con ngựa vào nhau. MẶt em vênh vênh nhı̀n lên trời, mắ t bám sát đường bay của thằ ng giă ̣c. Chờ cho chiế c máy bay bổ nhào lao thẳ ng về phı́a mı̀nh, em mới nhún ma ̣nh hai bàn đa ̣p. quăng mı̀nh như bay từ trên lưng ngựa xuố ng cái rañ h giữa hai luố ng khoai. Đô ̣ng tác em nhanh nhe ̣ đế n nỗi con ngựa đen không hề hay biế t cứ tiế p tu ̣c lồ ng bố n vó phi về phı́a trước kéo theo con ngựa ba ̣ch Tiế ng đa ̣n nổ xé tai. va ̣t đấ t bi ̣ cày tung toé cách xa em hàng chu ̣c mét Chiế c máy bay thứ tư cắ n đuổ i chiế c thứ ba. chúc đầ u lao thẳ ng xuố ng hai con ngựa đang lồ ng cha ̣y Cánh máy bay chớp chớp lửa. Nằ m giữa hai luố ng khoai, ngửa mă ̣t nhı̀n lên, tim Vê ̣ như muố n nhảy thót ra khỏi lồ ng ngực Em lo sơ ̣ cho hai con ngựa. -Trươṭ cha chúng mày rồ i! - Vê ̣ ngồ i bâ ̣t đâ ̣y reo to khi thấ y dứt loa ̣t đa ̣n hai con ngựa la ̣i càng lồ ng lên phi nhanh hơn. Chắ c đã bắ n hế t đa ̣n, bố n chiế c máy bay ho ̣p thành đô ̣i hı̀nh hàng do ̣c, cắ n đuôi nhau bay trở vê hướng Nam. Bầ u trời bỗng trở nên yên tıñ h mô ̣t cách di ̣ thường. Vê ̣ vùng ngay dâ ̣y, nhảy vo ̣t qua từng hai ba vồ ng khoai mô ̣t, cha ̣y về phı́a Chi huy trưởng. Chı̉ huy trưởng cuñ g từ trong lùm cây chui ra. ông bước lên mô đấ t gầ n đó, mô ̣t bàn tay khum khum đưa lên mày che ánh nắ ng chiề u chênh chế ch sắ p tắ t, nhı̀n theo bố n chiế c máy bay lúc này chi còn là bố n chấ m đen. CÓ tiế ng sô ̣t soa ̣t phı́a sau lưng. Hai người cùng quay la ̣i. Hai con ngựa. dây cương buô ̣c vào nhau đã quay về từ lúc nào và đang bı̀nh thản rứt những mầ m khoai.lang mới nhú non mơn mởn. Phầ n Thứ Ba 1. Trời sâ ̣p tố i. Lươm ̣ và Tư-dát giu ̣c Mừng đế n lầ n thứ tư: - Câ ̣u lên gă ̣p đa ̣i đô ̣i trưởng ngay đi! ông sắ p xuố ng dẫn trung đô ̣i ba đi phố i hơp̣ tấ n công trường Thiên Hựu. - Tố i ni mà câ ̣u không tranh thủ xin phép về thăm ma ̣ thı̀ chưa biế t đế n khi mô mới về đươc̣ -.. Tớ vừa nghe điê ̣n thoa ̣i trên Mă ̣t trâ ̣n bảo là phòng tuyế n Ruồ i bi ̣ vỡ rồ i, quân ta đang rút về lâ ̣p phòng tuyế n sông Nong. CÓ lê ̣nh của đô ̣i trưởng, năm giờ sáng mai tấ t cả đô ̣i ta phái có mă ̣t ta ̣i chùa Va ̣n Phước để chuẩ n bi ̣đi nhâ ̣n nhiê ̣m vu ̣ mới. - Lầ n ni mà mi không về gă ̣p ma ̣ thı̀ chẳ ng còn khi mô đươc̣ thấ y mă ̣t ma ̣ nưa mô nghe! - Tư-dát vừa cuô ̣n áo quầ n thành nắ m to ̣ng đa ̣i vào ba lô, vừa nói với Mừng - Ta ̣i răng rứa anh? - Tao nghe đươc̣ tin tố i mâ ̣t là chı̉ mô ̣t hai hôm nữa, chiế n sı ̃ toàn Mă ̣t trâ ̣n không kể người lớn con nı́t, mỗi người sẽ đươc̣ phát mô ̣t trái bom ba càng- Trung đoàn trưởng sẽ cho nổ mô ̣t trái bom còn to hơn trái nổ Ở cầ u Tràng Tiề n làm hiê ̣u lê ̣nh. Tấ t cả sẽ ôm bom ba càng hét xung phong rồ i lao thẳ ng vô vi ̣ trı́ giă ̣c. Ma ̣ng đổ i ma ̣ng. - Câ ̣u đừng tin cái miê ̣ng hắ n. - Lươm ̣ nói. - Hắ n nói chơi để do ̣a câ ̣u đó. Tư-dát nói với Mừng, gio ̣ng vẫn tı̉nh khô: Nế u câ ̣u đươc̣ về thăm ma ̣ mà lỡ không lên kip̣ thı̀ xuấ t bom ba càng của câ ̣u tớ se.̃ lañ h luôn. Mô ̣t mı̀nh tớ chơi hai trái mới đã sức! Cấ m câ ̣u không đươc̣ đòi la ̣i nghe? - Không, răng tui cuñ g về kip̣ trước năm giờ sáng. Mừng nói rồ i cắ m đầ u cha ̣y biế n lên tầ ng gác, đế n phòng của đa ̣i đô ̣i trưởng. . ông Thới đã nai niṭ go ̣n ge,̃ đang lúi húi bên ngo ̣n đèn dầ u, na ̣p đa ̣n vào băng khẩ u pa ̣c-hoo ̣c- Mừng rón rén bước vào phòng, đế n đứng nghiêm trước mă ̣t ông, lắ p bắ p run rẩ y nói: -DẠ... da ̣... thưa anh.... Anh cho em về thăm ma ̣ em, sáng mai em trở la ̣i sớm. Miê ̣ng nói mà trong bu ̣ng em không chắ c gı̀ ông sẽ cho phép. Tố i ni coi mă ̣t ông nghiêm lắ m mà tı̀nh hı̀nh Mă ̣t trâ ̣n la ̣i đang gay go.. Đa ̣i đô ̣i trưởng lắ p băng đa ̣n vào súng, ngẩ ng lên nhı̀n em, trán cau la ̣i, hỏi? - Về thăm ma ̣ à? Tố i tăm mưa gió thế này chú mày về thế nào đươc̣ ? Mà ma ̣ Ở mô? .- Da ̣ gầ n đây thôi.. dưới Bao Vinh. Tố i tăm mưa gió mấ y em cuñ g đi đươc̣ ... Tố i chi bằ ng cái hôm đánh nhà thằ ng Lơ bơ rı́t. - Đươc̣ cho chú mày về , nhưng đúng năm giờ sáng mai là chú mày phải có mă ̣t để tâ ̣p trung về đô ̣i. Thâ ̣t -khó mà tả đươc̣ - vẻ mă ̣t mừng rỡ của em lúc này- Em vo ̣t ra cửa quên cả chào đa ̣i đô ̣i trưởngPhải xuố ng báo ngay cho anh lươm ̣ biế t, rồ i mở máy hế t bô ̣ giò mới có thể đi về kip̣ trong đêm nay. Em nghı ̃ vâ ̣y. Lươm ̣ là tổ trưởng thay vê ̣, Ngay chiề u hôm Vê ̣ theo chı̉ huy trưởng đi vào mă ̣t trâ ̣n phı́a nam, đô ̣i trưởng liề n điề u Lươm ̣ và tư dát ở mă ̣t trâ ̣n khu B về bổ xung. Và cử Lươm ̣ làm tổ trưởng. Ra đế n đầ u cầ u thang Mừng vấ p phải Lươm ̣ lên gă ̣p đa ̣i đô ̣i trưởng để ̣ và Tư dát từ dưới cha ̣y lên. H ai em đinh xin giúp cho Mừng. Em chu ̣p lấ y tay hai ba ̣n thı̀ thào mừng rỡ: - Đươc̣ rồ i đươc̣ rồ i, ông cho phép rồ i. ông dă ̣n năm giờ sáng mai phải có mă ̣t. Xuố ng đế n chân cầ u thang, Mừng bỗng đứng sững la ̣i, gương mă ̣t thẫn thờ, em buồ n rầ u nói: - Tui ngu quá đem gởi bó lá tầ m gởi cho anh So mấ t rồ i, Chừ về thăm ma ̣ mà chẳ ng có cái chi đem về cho ma ̣. - Hay câ ̣u mang về cho ma ̣ tấ m nhung đổ câ ̣u Bồ ng cho da ̣o no ̣. - Tấ m nhung tui cho Quỳnh mấ t rồ i… - Để tớ vào lu ̣c ba lô coi có cái chi mang về cho ma ̣. Tư dát nói rồ i cha ̣y biế n vào phòng. Lươm ̣ cuñ g cha ̣y theo. - Câ ̣u chiụ khó đứng chờ đay chút nghe! Lóang mô ̣t cái hai đứa cha ̣y ra, tay cầ m mấ y thứ đồ vâ ̣t linh tinh mà chúng nhă ̣t nha ̣nh đươc̣ ở những lầ n đi trinh sát khu vực giă ̣c. Tư dát trải xuố ng nề n xi măng mô ̣t miế ng vải ba ̣t rồ i xế p vào đó ba cái dù pháo tı́n hiê ̣u, mô ̣t tấ m màn che cửa viề n đăng ten,hai hô ̣p thit,̣ mô ̣t cái gương soi và ba vỏ đa ̣n dui xế t. Luơm ̣ kêu: - Ma ̣ lấ y vỏ đa ̣n làm chi, Ma ̣ có phải con nı́t mô? - Để ma ̣ làm cán dao nhı́p không tố t à? Tư dát vừa trả lời vừa gói tấ t cả la ̣i, lấ y dây điê ̣n tho ̣ai ràng buô ̣c cẩ n thâ ̣n, rồ i dúi gói quà gửi ma ̣ vào tay Mừng giu ̣c: - Mi đi ngay đi mà về cho kip̣ Về không kip̣ tau lañ h mấ t xuấ t bom ba càng thı̀ đừng có kêu! - Cho tu ̣i mı̀nh gửi lời thăm ma ̣ nghe? Mừng ôm gói đồ vào lòng, đi thẳ ng ra khu vườn bên trái doanh tra ̣i. Ngang qua mô ̣t bu ̣i chuố i nó dừng la ̣i sờ soa ̣ng tı̀m mô ̣t tàu lá chuố i nguyên lành, ghé răng cắ n đứt, rồ i tách co ̣ng lá Ở giữa làm đôi. Em luồ n đầ u qua lỗ hổ ng, bẻ gâ ̣p tàu lá chuố i la ̣i thành cái áo đi mưa. Ra đế n đường em cha ̣m trán mô ̣t tổ tuầ n tra mă ̣t trâ ̣n, các anh hỏi: - Ai? Đứng la ̣i. Em trả lời dõng da ̣c - Em là hên la ̣c đây! Các anh hỏi mâ ̣t khẩ u: - Kháng chiế n! - Em đáp: - Quyế t thắ ng. Các anh để cho em đi. HỌ không la ̣ gı̀ những chú liên la ̣c như em giờ này đi la ̣i trong khu vực Mă ̣t trâ ̣n. Mô ̣t anh tò mò hỏi: Em đi mô đó? - Bı́ mâ ̣t. - Em trả lời đầ u không ngoái la ̣i. Anh này cười hề hề . - Nhóc mà cuñ g ra vẻ gớm? Mô ̣t anh nhı̀n hút theo em đang lă ̣n sâu vào bóng tố i, không biế t nghı ̃ gı̀, buô ̣t miê ̣ng nói: Cả đấ t nước gian truân ghê người! 2. Khoảng hai giờ sau, vừa cha ̣y vừa đi, Mừng về đế n Bao Vinh. Nhưng Bao Vinh bây giờ không còn giố ng như hôm em trố n nhà ra đi- đường xá vắ ng tanh vắ ng ngắ t. Nhà cửa hai bên đường cửa đóng im ı̉m, không có lấ y mô ̣t tiế ng đô ̣ng, như nhà đã bỏ hoang lâu ngày. Mấ y hôm nay tin về dồ n dâ ̣p bo ̣n viê ̣n binh giă ̣c đã cho ̣c thủng phòng tuyế n sông Ruồ i và đang ào a ̣t tiế n về phı́a thành phố , nên đồ ng bào Ở đây đã cha ̣y tản cư hế t. Mỗi xóm chı̉ còn vài người già liề u ma ̣ng không chiụ đi, Ở la ̣i trông nom nhà cửa, vườn tươc̣ . Những người trai tráng thı̀ xung phong lên Mă ̣t trâ ̣n. Càng về đế n gầ n nhà, Mừng càng thấ y ruô ̣t gan bồ n chồ n. Em lo không biế t me ̣ còn Ở nhà hay cuñ g đi tản cư mấ t rồ i. Đế n chỗ con đường rẽ vào xóm thı̀ em bâ ̣t vùng cha ̣y. Con đường hẻm ngoằ n ngoèo, tố i như hũ nút, đầ y những vuñ g bùn nước. Em ngã chúi mấ y lầ n nhưng gươṇ g la ̣i đươc̣ và tiế p tu ̣c cha ̣y. Em về đế n ngõ, kêu to: "Ma ̣ ơi?" và vo ̣t vào sân. Em đứng như chôn chân giữa mảnh sân nhỏ bằ ng hai chiế c chiế u, nước mưa xăm xắ p đế n mắ t cá chân. Nhà em cuñ g cửa đóng chă ̣t, hoang vắ ng la ̣nh leõ chẳ ng khác chi ngoài đường. Trước đây, vào giờ này, bao giờ bế p vẫn còn sáng rực lửa- Me ̣ nấ u xáo bò để ngày mai đi chơ ̣ sớm. Bây giờ thı̀ cửa bế p đóng kı́n, gio ̣t tranh rơi lách tách, đề u đề u nghe buồ n đế n đứt ruô ̣t. Như người mấ t hồ n em cha ̣y đế n vỗ liên tiế p vào cánh cửa liế p đóng kı́n, run rẩ y go ̣i: - Ma ̣ ơi Ma ̣! Ma ̣ ơi! Em go ̣i mô ̣t cách tuyê ̣t vo ̣ng vı̀ biế t chắ c rằ ng ma ̣ đã đi tản cư mấ t rồ i. Rồ i không nén đươc̣ nữa, em òa khóc, khóc thâ ̣t to. Tiế ng go ̣i, tiế ng khóc của Mừng làm cho ông cu ̣ Mô ̣c - người đô ̣c nhấ t còn Ở la ̣i trong xóm - Ở cách đó hai nhà, phải tı̉nh giấ c. Cu ̣ nhổ m dâ ̣y, thõng hai chân xuố ng bức phản mo ̣t, sờ soa ̣ng tı̀m đôi guố c đeõ bằ ng gố c tre, miê ̣ng lẩ m bẩ m: - La ̣ quá hè? Đêm hôm khuya khoắ t ri mà bên nhà chi ̣ Niê ̣m có tiế ng ai như tiế ng con nı́t khóc, go ̣i chi ̣ ta. Cu ̣ sờ tı̀m bâ ̣t lửa dưới cái gố i mây bâ ̣t lửa châm vào mô ̣t thanh đóm củi thông- Cu ̣ đẩ y cửa liế p, tay khum khum che ngo ̣n lửa, đi sang nhà chi ̣ Niê ̣m. Trời đã ngớt mưa. Trên cao tı́t mô ̣t vài ngôi sao xanh biế c lấ p lánh hiê ̣n ra như những con đom đóm đang bay bổ ng bi ̣ vướng vào những đám mây đen xı̉nBước qua hàng rào, cu ̣ trông thấ y mô ̣t thằ ng bé đầ u đô ̣i mũ Vê ̣ Quố c đoàn. Lưng khoác tàu lá chuố i loang loáng nước mưa. Cu ̣ nga ̣c nhiên cấ t gio ̣ng khản đă ̣c những đờm, hỏi: - Chớ đứa mô đứng khóc đó? Thằ ng bé quay la ̣i, mắ t ráng mở nhı̀n cu ̣ qua ánh lửa đóm lay lắ t, khẽ kêu: Cu ̣ Mô ̣c! Cu ̣ Mô ̣c bước-đế n gầ n hơn, đưa ngo ̣n lửa soi vào giữa mă ̣t Mừng, că ̣p mắ t cu ̣ hấ p hem nhı̀n maĩ vẫn không nhâ ̣n ra. Cháu là thằ ng Mừng đây mà... Thằ ng Mừng con mu ̣ Niê ̣m à? Trời ơi! Cháu còn số ng thực đó hở Mừng- Tây cu ̣ run run cầ m lấ y cánh tay em kéo la ̣i, cúi nhı̀n sát tâ ̣n mă ̣t xem có phải đúng thằ ng Mừng thâ ̣t không. Khi nhâ ̣n đúng là thâ ̣t rồ i, ông cu ̣ càng tỏ vẻ kinh nga ̣c hơn. - Cháu Ở mô mà mò về đươc̣ đây? Bấ y lâu cả xóm tưởng cháu chế t sông. chế t hói rồ i. - Cháu có chế t mô! Cháu đi Vê ̣ Quố c Đoàn. - Cháu đi Vê ̣ Quố c Đoàn à? Cha cái thằ ng! Rứa mà làm ma ̣ cháu khóc hế t nước mắ t nước muĩ ! Đi sang bên nhà ông rồ i ông kể chuyê ̣n cho nghe! Ma ̣ cháu đi tản cư về làng Phò rồ i, Ở nhà cái bà mê ̣ nuôi của cháu ấ y. - Cu ̣ Mô ̣c cầ m tay dắ t nó về nhà. Cu ̣ xuố ng bế p ôm lên ôm rơm,- đố t lên giữa nhà mô ̣t đố ng lửa, bảo nó cởi quầ n áo vắ t nước mà hơ cho khô. Mô ̣t già, mô ̣t con nı́t ngồ i trước đố ng lửa ấ m áp, khói cay mắ t, nói chuyê ̣n. Cu ̣ kể : Cái hôm cháu bỏ nhà trố n đi, ma ̣ cháu đi chơ ̣ về , cha ̣y tı̀m khắ p xóm. Tı̀m không thấ y, ma ̣ cháu ra ngồ i đơị trước ngõ suố t cả đêm hôm đó, khóc như mưa như gió- Rồ i suố t cả tuầ n liề n, đêm mô ma ̣ cháu, cuñ g ra ngõ đơị , khóc hai mắ t sưng húp như hai quả nhót- Cứ chiề u chiề u ma ̣ cháu la ̣i ra bờ sông, cha ̣y do ̣c theo bờ, đầ u tóc rũ rươị , hú hồ n hú vı́a cháu. "Hu ba hồ n bảy vı́a Mừng con ơi! Về với ma ̣, đừng bỏ ma ̣ mô ̣t thân mô ̣t mı̀nh tô ̣i ma ̣ lắ m con ơi!" . Cu ̣ Mô ̣c kể chừng nào, nước mắ t Mừng chảy ra chừng đó- Em ngồ i không vững nữa, gu ̣c đầ u vào cánh tay cu ̣ khóc nấ c lên. Cu ̣ Mô ̣c cuñ g khóc, đă ̣t bàn tay khô héo lên đầ u nó, dỗ dành: - Thôi, nı́n đi cháu... Ma ̣ cháu tản cư về làng Phò, cách đây chừng nửa ngày đường. Cháu Ở la ̣i ngủ với ông đêm nay rồ i sớm sáng mai cha ̣y ù về thăm ma ̣ cho ma ̣ cháu mừng, kẻo tô ̣i nghiê ̣p. Mừng quê ̣t nước mắ t, lúc lắ c đầ u, nói: - Cháu không Ở la ̣i đươc̣ mô. Không gă ̣p đươc̣ ma ̣ cháu cháu cuñ g phải về thôi. Kỷ luâ ̣t của bô ̣ đô ̣i nghiêm lắ m. - Chứ cháu về mô? - Về bên khu vực Mă ̣t trâ ̣n C tê. - Chứ bấ y lâu nay cháu làm công viê ̣c chi? - Cháu đánh Tây chứ làm chi nữa ông? đánh Tây à? Thằ ng con mu ̣ Niê ̣m giỏi quá hè. Cháu nhỏ rứa mà cuñ g đánh Tây đươc̣ à? - Nhỏ có viê ̣c nhỏ, lớn có viê ̣c lớn. ông không nghe nói là toàn dân kháng chiế n đó à? CÓ có, ông cuñ g có nghe nói. - Cu ̣ gâ ̣t gâ ̣t mái đầ u ba ̣c phơ. - Cháu mới đi bô ̣ đô ̣i có ı́t lâu mà ăn nói khôn ngoan hẳ n ra đó Mừng a ̣. Cháu mà cuñ g biế t chuyê ̣n toàn dân kháng chiế n à? - Cháu đươc̣ ho ̣c chı́nh tri-̣ Ho ̣c chı́nh tri ̣ còn biế t đươc̣ nhiề u cái hay hơn nữa tề , cái toàn dân kháng chiế n thı̀ đã ăn thua chi ông. - Cha cha! Cháu mà cuñ g biế t cả chánh tri ̣nữa à? ông tưởng cả nước Nam mı̀nh chı̉ có Cu ̣ HỒ mới biế t chánh tri ̣thôi chứ? Chánh tri ̣ thı̀ khó chi mà không biế t- Cả đô ̣i cháu đứa mô cuñ g biế t. Cháu còn ho ̣c cả quân sự nữa. Cháu biế t bắ n cả súng nữa, cháu đươc̣ bắ n ba phát rồ i. - Rứa cháu bắ n có chế t đươc̣ thằ ng Tây mô không? - Da ̣ chưa..- suýt nữa thı̀ chế t. Ta ̣i cháu còn nhỏ, cầ m súng tay còn run. Chứ mai mố t lớn lên, cháu bắ n nhấ t đinh ̣ chế t. - Rứa cháu không Ở la ̣i đây với ông để mai sớm về làng Phò thăm ma ̣ thâ ̣t à cháu? Da ̣, thâ ̣t ông a ̣- Đa ̣i đô ̣i trưởng chı̉ cho cháu về trong đêm ni. Năm giờ sáng mai là cháu phải có mă ̣t Ở đơn vi ̣rồ i- Đã đi bô ̣ đô ̣i là phải giữ đúng kỷ luâ ̣t ông a ̣. Ừ, rứa thı̀ cháu cứ về đi- CÓ chi ông sẽ tı̀m cách nhắ n tin cho ma ̣ cháu biế t . Mừng đứng lên, mă ̣c áo quầ n hong đã gầ n khô. Em quay mă ̣t nhı̀n sang phı́a nhà em, nước mắ t la ̣i ứa ra gio ̣t ngắ n gio ̣t dài. Em đưa ố ng tay áo quê ̣t vô ̣i nước mắ t, nói với cu ̣ Mô ̣c qua tiế ng nấ c: - Cháu đi ông hı́... Cu ̣ Mô ̣c cuñ g đứng lên rơm rớm nước mắ t. - Cháu có đói không- ăn bát cơm nguô ̣i rồ i về , cơm ông mới nấ u lúc chiề u ủ còn nóng. - Thôi ông a ̣-.. Chừ cháu chẳ ng thiế t ăn uố ng chi hế t. Mừng ôm cái gói đồ biế u ma ̣ vào lòng, lui cui bước ra khỏi nhà. Cu ̣ Mô ̣c tựa cửa nhı̀n theo em cho đế n lúc mấ t hút vào khoảng tố i, lòng bỗng thấ y buồ n la ̣; buồ n chẳ ng khác chi cái hôm nhı̀n thấ y cả xóm sâ ̣p liế p, cài cửa ma ̣ mô con nấ y, gồ ng gánh, bế bồ ng kéo nhau đi, chı̉ còn đô ̣c mô ̣t mı̀nh cu ̣ Ở la ̣i. 3. Cuñ g đêm hôm đó trung đoàn trưởng đi kiể m tra tı̀nh hı̀nh Mă ̣t trâ ̣n. Cùng đi có em Nghi, liên la ̣c của ông. Trung đoàn trưởng vóc người tầ m thước, mảnh khảnh, nhiề u dáng dấ p thư sinh hơn là mô ̣t người chı̉ huy quân sự- ông tra ̣c ba mươi tuổ i. ông đô ̣i mũ cứng Tiế p Phòng Quân, mă ̣c bô ̣ quân phu ̣c ka ki màu cỏ úa, khoác áo đi mưa, cưỡi con ngựa tı́a cao lớn. Con ngựa tên là Ca-rô-lin, nòi Anh Cát Lơị , trước đây là của Vua Bảo đa ̣i. NÓ là con ngựa qúy nhấ t của Bảo đa ̣i, y thường cưỡi đi săn hoă ̣c đi da ̣o. Nghi cuñ g tra ̣c lứa tuổ i với các đô ̣i viên Thiế u niên trinh sát, khoảng mười ba, mười bố n- Em cưỡi con ngựa lông đen tuyề n, thấ p nhỏ, cu ̣t đuôi, vai khoác khẩ u ca ̣c-bin, báng súng cha ̣m trỗ rấ t đe ̣p. Khẩ u súng này trước cuñ g của Bảo Đa ̣i, ta lấ y đươc̣ cùng mô ̣t lầ n với khẩ u súng săn voi của Chı̉ huy trưởng Mă ̣t trâ ̣n C - Tuy mới mười ba tuổ i nhưng Nghi đã là mô ̣t ky ̣ sı ̃ khét tiế ng của Trung đoàn- Tài cưỡi ngựa của Nghi ngay cả Vê ̣-to-đầ u cuñ g vı̀ nể - con ngựa đen co ̣c đuôi em cưỡi là của Nhâ ̣t, nghe đâu nòi ngựa chiế n Mông Cổ . Con ngựa thấ p nhỏ vâ ̣y nhưng dữ như mô ̣t con báo, chuyên môn cấ t hâ ̣u, sa tiề n, cắ n, đá, thường giở chứng quẳ ng người cưỡi xuố ng đấ t- Cả đơn vi ̣ ky ̣ binh của trung đoàn không ai dám cưỡi, thế mà chú bé liên la ̣c này đã tri ̣ đươc̣ nó- Thấ y Nghi cưỡi ngựa giỏi, các anh lớn tò mò hỏi mới biế t, trước khi gia nhâ ̣p vê ̣ Quố c Đoàn em Ở chăn ngựa cho mô ̣t chủ xe ngựa. Trung đoàn trưởng và chú bé liên la ̣c cho ngựa nước kiê ̣u trên con đường rải đá vắ ng tanh vắ ng ngắ t, sáng trắ ng nhưng vuñ g nước mưa Bỗng xa xa phı́a trước mă ̣t có tiế ng khóc vẳ ng la ̣i Khi ngựa đế n gầ n hơn, ông nhâ ̣n ra tiế ng khóc con nı́t- ông rấ t nga ̣c nhiên, trong khu vực Mă ̣t trâ ̣n. giữa đêm hôm mưa la ̣nh. tố i tăm, vắ ng vẻ thế này sao la ̣i có mô ̣t em bé nào khóc- ông thúc ngựa rút, cây đèn bấ m trong túi áo đi mưa. bấ m ro ̣i thẳ ng về phı́a trước Mô ̣t bó ánh sáng màu vàng nha ̣t từ mă ̣t kı́nh đèn bấ m tuôn ra thành hı̀nh cái loa. khoét thủng mô ̣t quañ g dài bóng tố i Giữa cái loa ánh sáng ấ y hiê ̣n ra mô ̣t chú bé đang cắ m cúi bước. quay lưng lai phı́a ông- Chı́nh chú bé này đang vừa đi vừa khóc Chı̉ thoáng nhı̀n. trung đoàn trưởng cuñ g đoán biế t chú là liên la ̣c viên của bô ̣ đô ̣i. mô ̣t trong hàng nghı̀n chiế n sı ̃ của ông Chú bé đô ̣i mũ cứng. mă ̣c chiế c áo trấ n thủ rô ̣ng thùng thı̀nh phủ kı́n mông đı́t, cái quầ n người lớn cắ t ngắ n ố ng đáy rô ̣ng như cái váy. . - ngang lưng thắ t lưng da to bản có dắ t quả lựu đa ̣n O.F. ĐÓ là thứ binh phu ̣c quen mắ t của các chú liên la ̣c nhỏ mà ông thường gă ̣p trên khắ p các mă ̣t trâ ̣n khu A, B, C. ông thúc gót ủng cho ngựa phi đế n gầ n sát sau lưng chú bé, cấ t tiế ng hỏi: - Này, chú bé! Chú đi đâu về mà khuya khoắ t thế này? Chú bé còn mải khóc nên không nghe tiế ng vó ngựa, cuñ g không chú ý tới ánh đèn- Nghe go ̣i đô ̣t ngô ̣t, nó giâ ̣t bắ n người quay ngoắ t la ̣i- Chú đưa ố ng tay áo, quê ̣t vô ̣i nước mắ t, chớp chớp nhı̀n. Chú đã nhâ ̣n ra người cưỡi con ngựa cao lớn đang đứng trước mă ̣t là ai. Chứ vô ̣i rút chân về tư thế đứng nghiêm, ngước că ̣p mắ t nhòe ướt lên nhı̀n ông, cố nuố t tiế ng nấ c, trả lời. Da ̣.-. Em đươc̣ cấ p chı̉ huy cho phép về thăm ma ̣. Nhı̀n cái dáng vô ̣i vã đứng nghiêm với gương mă ̣t con nı́t nhòe nhoe ̣t nước mưa lẫn nước mắ t của chú bé liên la ̣c, ông thấ y nó tô ̣i quá- Ong diụ dàng nói: Cho em "nghı̉". Em gă ̣p chuyê ̣n gı̀ buồ n mà phải khóc thế ? - Da ̣.-. Em đươc̣ cấ p chı̉ huy cho về thăm ma ̣. nhưng em về nhà thı̀ ma ̣ em đi tản cư mấ t rồ i . Nước mắ t chú bé la ̣i ràn ra. Chú la ̣i đưa tay quê ̣t vô ̣i nước mắ t. - Thế ma ̣ em tản cư về đâu có biế t không? - Da ̣- Tâ ̣n dưới làng Phò tê. - Thế em không ngủ la ̣i nhà rồ i sáng mai về làng Phò thăm ma ̣ có đươc̣ không? - Cấ p chı̉ huy chı̉ cho phép em đi đế n năm giờ sáng mai là phải có mă ̣t Ở đơn vi... ̣ - Em Ở đơn vi ̣nào? - Da ̣, đơn vi ̣đóng Ở trường Kỹ Nghê ̣. - Đa ̣i đô ̣i anh Thới phải không? - Da ̣ phải. - Thế thı̀ đươc̣ . Anh sẽ cho em thêm mô ̣t ngày phép nữa. Bây giờ em quay la ̣i nhà ngủ, sáng mai về làng Phò thăm ma ̣. Anh viế t cho em cái giấ y. Lúc trở về đơn vi,̣ em đưa giấ y cho anh Thới là không viê ̣c gı̀ hế t. Em tên là gı̀? - Da ̣, em tên là Mừng. Trung đoàn trưởng mở nắ p chiế c xà cô ̣t da đeo bên hông, đinh ̣ lấ y giấ y bút viế t mấ y chữ cho đa ̣i đô ̣i trưởng Thới- Mừng bỗng ru ̣t chân la ̣i đứng nghiêm, gio ̣ng run run nói: - Da ̣ thưa anh, anh có viế t giấ y em cuñ g chẳ ng Ở la ̣i đi thăm ma ̣ đươc̣ mô... Sao la ̣i thế ? - Trung đoàn trưởng nga ̣c nhiên hỏi. - Em không muố n về thăm ma ̣ nữa à? - Da ̣ em muố n lắ m - . . Nhưng chiề u này có lê ̣nh của đô ̣i trưởng là sáu giờ sáng mai tấ t cả đô ̣i phải có mă ̣t ta ̣i Chı̉ huy sở Mă ̣t trâ ̣n khu C để nhâ ̣n công tác mới- Em sơ ̣ về trễ mấ t mô ̣t ngày, các ba ̣n nhâ ̣n hế t công tác, em không đươc̣ nhâ ̣n.. Trung đoàn trưởng ngồ i sửng trên lưng ngựa. Vẻ mă ̣t và gio ̣ng nói của người chiế n sı ̃ nhỏ bé của ông làm ông xúc đô ̣ng. ông chı̉ muố n nhảy xuố ng ngựa ôm chú vào lòng mà vỗ về an ủi như mô ̣t người cha. ông nói: - Anh là trung đoàn trưởng mà chẳ ng thể làm gı̀ giúp đươc̣ em sao? - Chẳ ng ai giúp đươc̣ cho em hế t...- Mừng quê ̣t nước mắ t, miê ̣ng mế u xê ̣ch. - CÓ trời cuñ g chẳ ng giúp đươc̣ cho em-.. Em vừa muố n về thăm ma ̣ la ̣i muố n về cho kip̣ để đươc̣ đi công tác với đô ̣i... hu hu hu... Mừng òa khóc to. - Da ̣ em, em có thể giúp đươc̣ ba ̣n ấ y. - Em Nghi từ naỹ đế n giờ gò ngựa đứng ca ̣nh trung đoàn trưởng, lúc này mới lên tiế ng. - Đề nghi ̣ anh cho phép em chở Mừng về làng Phò thăm ma ̣, xong em la ̣i trở về đơn vi-̣ Thế nào chúng em cuñ g về kip̣ đơn vi ̣trước năm giờ sáng. Trung đoàn trưởng vui vẻ gâ ̣t đầ u: - đươc̣ Nghi làm như thế rấ t tố t! Nhớ đi cho cẩ n thâ ̣n! Em đưa khẩ u ca ̣c-bin đây anh mang về trước cho. Con ngựa ấ y hai em cưỡi có đươc̣ không? - Da ̣ đươc̣ anh a ̣. Nhưng em sơ ̣ hơi nă ̣ng, nó phi không đươc̣ nhanh. Thế thı̀ anh đổ i cho hai em con Ca-rô-lin. Trung đoàn trướng và Nghi cùng xuố ng ngựa. Nghi trao dây cương con ngựa đen, khẩ u ca ̣c-bin cho ông, và dă ̣n: - Anh nhớ, chú ý nó hay sa tiề n lắ m. Lúc nào anh thấ y nó hơi khuyụ hai chân trước xuố ng, anh cứ quấ t thâ ̣t ma ̣nh vào cho em. Nghi nhanh nhe ̣n phóc lên lưng con ngựa của trung đoàn trưởng- Mừng chưa đươc̣ cưỡi ngựa bao giờ, la ̣ch maĩ mới trèo lên đươc̣ , ngồ i sát sau lưng ba ̣n. Trung đoàn trưởng còn đứng dưới đấ t, nói với Mừng: - Cho anh gửi lời thăm ma ̣ nghe! - Da ̣... Nghi kéo dây cương quay ngươc̣ về phı́a sau. Con ngựa thấ y phải quay la ̣i đường cu,̃ dâ ̣m vó liên tiế p xuố ng đường, hý lên ầ m ı ̃ tỏ vẻ phản đố i- Em quấ t cho mô ̣t roi vào sườn ba. Con ngựa cấ t cao vó, lao như bay về phı́a trước- Tiế ng vó nê ̣n xuố ng đường đá nghe rầ m râ ̣p- Nghi hét to: - Câ ̣u quàng tay ôm chă ̣t ngang lưng tớ không thı̀ ngã đấ y! Ngồ i trên yên ngựa sát sau lưng ba ̣n, Mừng bắ t chước nhún người lên xuố ng theo nhip̣ ngựa phi. Thı́ch chı́ em bâ ̣t cười khanh khách. Bao nhiêu buồ n khổ đã làm em khóc hế t nước mắ t phút chố c vu ̣t tan biế n đi đâu hế t- Em vui sướng kêu to: ôi chà, ôi chà! êm đı́t quá! êm đı́t quá! Lây nỗi vui thı́ch của ba ̣n. Nghi cuñ g phá lên cười giòn gia.̃ Tay nới dây cương cho ngựa phi nước kiê ̣u, Nghi quay đầ u la ̣i hỏi: Câ ̣u chưa đươc̣ cưỡi ngựa bao giờ à? Chưa! Con ma ̣ Niê ̣m bán bún bò làm chi có ngựa mà cưỡi . . . Da ̣o Ở nhà tớ đươc̣ cưỡi dê mô ̣t lầ n, còn chó thı̀ cưỡi luôn . Mô ̣t bữa tớ cưỡi con chó mực nhà cu ̣ Mô ̣c, đinh ̣ thúc chó nó phi; nó nổ i cáu đơp̣ cho tớ mô ̣t cú vô bắ p chân còn se ̣o đây này. Nghi vung roi lên cười khanh khách, nói gio ̣ng ngang tàng. Còn tớ thı̀ số ng nửa đời trên lưng ngựa! - Câu nói này Nghi ho ̣c đươc̣ của mô ̣t tay anh chi ̣ làm nghề đánh xe ngựa hồ i còn đi Ở chăn ngựa. Mừng bỏ mô ̣t tay ôm ba ̣n ra, vỗ vỗ vào hông con ngựa, hỏi: Con ngựa ni là ngựa chi mà to dữ ri câ ̣u? - Câ ̣u chưa biế t à? NÓ là con ngựa qúy nhấ t của vua Bảo đa ̣i. Trước kia chı̉ có vua mới đươc̣ cưỡi nó thôi. Chỗ câ ̣u đang ngồ i là đúng chỗ trước -kia vua Bảo đa ̣i ngồ i đó nghe! - Rứa à? - Mừng kêu lên nga ̣c nhiên. Em gu ̣c vào vai ba ̣n cười ngă ̣t ngheõ . - Hơ hơ! Ai ngờ thằ ng Mừng con ma ̣ Niê ̣m bán bún bò Ở chơ ̣ Bao Vinh, bữa ni la ̣i đươc̣ ngồ i đúng vô chỗ vua Bảo đa ̣i ngồ i! Hơ hơ! hớ hơ! - Em vừa reo vừa nhổ m đı́t lên dằ n đı́t xuố ng mấ y cái liề n cho hả cơn khoái. Nghi cuñ g lây nỗi vui bồ ng bô ̣t của ba ̣n, cười to nói- Nhưng câ ̣u cuñ g chưa bằ ng tớ? Tớ đã đươc̣ làm vua rồ i nghe! - Thôi đi! Câ ̣u chı̉ nói tra ̣ng thôi! - Tớ nói thâ ̣t mà! Tuầ n trước tớ vô Đa ̣i Nô ̣i đưa thư của trung đoàn trưởng cho ông Chủ tich ̣ ủy ban tı̉nh. Tớ lẻn vô điê ̣n Cầ n Chánh, tót lên ngai vàng ngời vắ t chân chữ ngũ làm vua chơi. - Rứa câ ̣u có vuố t râu không? - Hứ! Vuố t râu cái chi? - Tớ đi xem hát bô ̣i, thấ y vai vua ra là vuố t râu. Nhưng tớ làm cóc chi có râu? vuố t giả đò ấ y mà. Hai đứa cùng cười rúc lên. Con ngựa phi nước kiê ̣u đề u đề u Con đường loang loáng những vuñ g nước mưa trôi dưới chân ngựa. Mừng bỗng nghe ba ̣n vừa lắ c lư đầ u miê ̣ng vừa rı̀ rầ m ti tı̉ cái gı̀, nghe không rõ. Em lay lay vai ba ̣n, hỏi: Câ ̣u hát à? Hát bài chi, hát to lên cho tớ hát cùng với. Tớ làm thơ. - Làm thơ là làm cái chi? - Câ ̣u không biế t thơ à? Bài thơ thường in trên các tờ báo, câu ngắ n, câu dài, có vầ n với nhau, đo ̣c lên nghe như câu hò chèo đò, câu hát ru em ấ y mà. - Rứa thı̀ tớ biế t rồ i. Ó đô ̣i tớ có câ ̣u Tư-dát ho ̣c giỏi nhấ t, cuñ g biế t làm thơ nghe! Câ ̣u ấ y đo ̣c lên gı̀ gı̀ nghe hay lắ m. Làm thơ có khó không câ ̣u? Câ ̣u ho ̣c ai mà làm đươc̣ thơ tài rứa? - Hồ i Ở Mă ̣t trâ ̣n An Khê, có mô ̣t anh nhà báo nhâ ̣n tớ làm em nuôi, da ̣y tớ làm thơ. Anh ấ y bi ̣ đa ̣n đa ̣i bác Tây, chế t mấ t rồ i. Thơ anh ấ y hay ghê lắ m. Mỗi lầ n nghe anh ấ y ngâm thơ là nước mắ t tớ cứ chảy ra. - Như lúc ăn ớt cay ấ y à? - Không phải- Như lúc về phép thăm ma ̣ mà không đươc̣ gă ̣p ma ̣ ấ y. - Rứa cái thơ câ ̣u làm đã xong chưa? Đo ̣c lên cho tớ nghe với. - Không phải cái thơ mà bài thơ. Câ ̣u chẳ ng biế t cóc chi hế t! - Gio ̣ng Nghi trách ba ̣n âu yế m - Mı̀nh làm bài thơ kể chuyê ̣n tu ̣i mı̀nh tố i nay. Tớ đo ̣c thử câ ̣u nghe có xuôn tai không nghe... Nghi thả lỏng dây cương cho ngựa cha ̣y châ ̣m la ̣i cấ t gio ̣ng ngâm nga: Lóc cóc, lóc cóc cóc. Có hai vê ̣ quố c quân Cưỡi một con ngựa hồ ng Bố n vó mề m như sắ t. Nhỏ hơn một con rồ ng... Ngựa này xưa của vua. Tên là Bảo Đại ngố c. Cách Mạng và bác Hồ . Bắ t vua xuố ng đi đấ t. Còn ngựa lấ y đem cho. Hai cháu liên lạc nhóc. Cưỡi phi về làng Phò. Thăm mạ bán bún bò... Lóc cóc, lóc cóc cóc. Nghi ngâm thơ xong mô ̣t lúc lâu mà không thấ y ba ̣n nói gı̀, khen, hoă ̣c chê, cứ ngồ i im thin thı́t sau lưng - Em số t ruô ̣t quay đầ u la ̣i hỏi: - Câ ̣u thấ y thơ tớ nghe có xuôi tai không ? Mừng bồ ng gu ̣c đầ u vào vai ba ̣n, gio ̣ng run run: Ma ̣ tớ bán bún bò mà cuñ g đươc̣ câ ̣u làm vào trong cái thơ... Câ ̣u tố t quá! Con Ca-rô-lin đã đưa hai chú bé liên la ̣c về đế n đầ u làng Phò. Trời xem chừng đã khuya lắ m, có lẽ phải quá nửa đêm. Xóm làng tố i hăm chı́n Tế t năm đó như mô ̣t người nửa thức nửa ngủ- Nhiề u nhà cửa đóng im ı̉m- Mô ̣t vài nhà còn thấ p thoáng ánh lửa. Trên đường cái làng thı̉nh thoảng có người gồ ng gánh đi la ̣i. Giữa cảnh tich ̣ mich, ̣ chố c chố c la ̣i vang lên tiế ng quát giâ ̣t gio ̣ng- "Ai! Đứng la ̣i!" đó là tiế ng hô của các anh chi ̣ dân quân tự vê ̣ canh gác đầ u các ngã đường. Phı́a thành phố súng vẫn nổ rề n như mo ̣i đêm- Nhưng Ở đây nghe tiế ng súng hiề n lành hơn; không chı́ chát dữ tơṇ như Ở ngoài Mă ̣t trâ ̣n. Chố c chố c từ mô ̣t góc nào đó trong thành phố vo ̣t lên trời mô ̣t quả pháo hiê ̣u đỏ lòm như mô ̣t hòm than đâ ̣m lửa văng ra từ mô ̣t bế p lò rèn khổ ng lồ . - Nhà câ ̣u Ở đường mô? - Nghi ghı̀m cương la ̣i hỏi: - Câ ̣u cứ đi thẳ ng, lúc nào nhı̀n cái giế ng xây ca ̣nh cây bồ đề thı̀ que ̣o qua trái mô ̣t khúc là đế n nơi. - Câ ̣u nhớ vô thăm ma ̣ mô ̣t phút rồ i phải trở ra ngay để - về cho kip̣ nghe. Mừng ghé vào tai ba ̣n thı̀ thầ m. Tớ lo quá câ ̣u a ̣. Chố c nữa gă ̣p ma ̣ e tớ không về đươc̣ đơn vi ̣ thôi. - Ta ̣i răng rứa? Ma ̣ bắ t câ ̣u phải Ở nhà à? . Mừng không trả lời mà chı̉ gâ ̣t đầ u. Dáng bô ̣ em trở nên ủ ru,̃ buồ n ba.̃ - Ma ̣ có bắ t thı̀ cứ vùng ra mà đi, sơ ̣ chi? Câ ̣u cứ nói là nế u ma ̣ không cho trở về đơn vi ̣ thı̀ bô ̣ đô ̣i sẽ về đây bắ t con đi Ở tù. Chắ c ma ̣ phải sơ ̣ mà cho câ ̣u đi. Nhưng chı̉ sơ ̣ đế n lúc thấ y ma ̣ thấ y ma ̣ nằ m lăn ra giữa nhà đâ ̣p đầ u thı̀ch thich ̣ vào cô ̣t nhà rồ i khóc như mưa như gió, e tớ thương ma ̣ quá mà không đi đươc̣ thôi câ ̣u a ̣. Trời tố i quá, không nhı̀n thấ y mă ̣t ba ̣n, nhưng nghe gio ̣ng nói Nghi cuñ g đoán đươc̣ lúc này ba ̣n đang bố i rố i buồ n khổ ghê gớm... Em liề n cho ngựa dừng la ̣i, lo lắ ng hỏi: - Rứa câ ̣u đinh ̣ Ở la ̣i với ma ̣ chứ không trở về đơn vi ̣nửa à? - Không, không mô... Không đời mô--. Câ ̣u có cách chi giúp cho tớ với! - Hai đứa ta nhảy xuố ng cho ngựa nghı̉ lưng mô ̣t tı́ rồ i bàn coi có cách chi không? Hai đứa xuố ng ngựa, dưới chân chúng lép nhép những bùn. Mừng đứng nép vào bơ tre, khóc thút thı́t, Nghi cố moi óc nghı ̃ cách giúp ba ̣n nhưng không nghı ̃ đươc̣ cách gı̀- Chà.-. chuyê ̣n này rắ c rố i quá. Mừng bỗng cầ m tay ba ̣n lay lay, nói: - Nghi này, hay là tớ chı̉ nhà cho câ ̣u, câ ̣u vô thăm ma ̣ giúp tớ. Câ ̣u nói với ma ̣: thằ ng Mừng,của ma ̣ vẫn còn số ng. NÓ đi Vê ̣ Quố c đoàn đánh Tây bên Mă ̣t trâ ̣n khu C . - . NÓ đang mắ c công tác trinh sát, liên la ̣c nên chưa về thăm ma ̣ đươc̣ . NÓ xin ma ̣ đừng giâ ̣n nó mà tô ̣i nghiê ̣p. Bữa mô rỗi viê ̣c nó sẽ xin phép cấ p chi huy về thăm ma ̣...". - Rứa còn câ ̣u? - Mı̀nh đứng ngoài đường giữ ngựa, chờ câ ̣u ra.. Nghi mô ̣t tay cầ m cương ngựa, mô ̣t tay nắ m chă ̣t tay ba ̣n, gio ̣ng nghe chừng muố n khóc: Khổ câ ̣u hè.-. Câ ̣u có biế t chữ không? - Chưa. Hồ i còn Ở nhà mı̀nh có đi ho ̣c bı̀nh dân ho ̣c vu ̣ sắ p đo ̣c đươc̣ viế t đươc̣ thı̀ ma ̣ bi ̣ đau, lên cơn suyễn nă ̣ng. Mı̀nh phải bỏ ho ̣c, tố i tố i phải rang muố i chườm ngực ma ̣. Rứa là mı̀nh quên hế t mă ̣t chữ... - Tiế c quá hè- Nế u biế t chữ câ ̣u viế t cho ma ̣ cái thư tớ mang vô cho ma ̣, chắ c ma ̣ sẽ càng tin hơn, mừng hơn. Mừng sực nhớ gói đồ đeo lủng lẳ ng bên vai, liề n cởi ra đă ̣t vào tay ba ̣n: Mı̀nh có cái gói ni nhờ câ ̣u đưa cho ma ̣.. - Gói chi ri? - Nghi vừa hỏi vừa bóp bóp cái gói- - Mấ y thứ lă ̣t vă ̣t của anh Lươm ̣ với anh Tư-dát góp la ̣i gửi về biế u ma ̣. Chừ mı̀nh đưa câ ̣u đế n trước ngõ nhà kẻo sơ ̣ trời tố i quá câ ̣u tı̀m không ra. Nhưng lỡ câ ̣u trông thấ y ma ̣, câ ̣u thương quá khóc to lên ma ̣ nghe tiế ng thı̀ nguy! - Tớ có khóc cuñ g phải bă ̣m môi la ̣i, câ ̣u đừng lo- Ó đô ̣i đêm tớ nằ m ngủ với thằ ng Vê ̣, thằ ng Quỳnh, nhớ ma ̣ quá tớ khóc mà chẳ ng đứa mô nghe tiế ng cả. CÓ tài không? Mừng đi trước dẫn đường, Nghi dắ t ngựa theo sau. đang đi ngoằ n ngoèo trong con đường kiê ̣t tố i ngửa bàn tay không thấ y, Mừng bỗng đứng sững la ̣i, nói như bi ̣hu ̣t hơi. - đế n nhà rồ i..- đó, cái nhà trước cổ ng có cây sầ u đâu ( Cây xoan) cao cao tê - Trong nhà không thấ y có đèn lửa chi, chắ c ma ̣ với mê ̣ đi ngủ rồ i. Nghi đưa dây cương ngựa cho ba ̣n, giu ̣c: - Câ ̣u dắ t ngựa quay la ̣i đứng chờ tớ Ở chỗ lúc naỹ nghe. - Câ ̣u cho tới đứng ngoài hàng rào, chờ lúc ma ̣ ra, ngó mă ̣t ma ̣ mô ̣t tı́ tı̀ ti thôi. Ma ̣ ra đế n giữa sân, tớ dắ t ngựa cha ̣y lui cuñ g còn kip... ̣ Nghi ứa nước mắ t thương ba ̣n. Em đưa tay tı̀m tay ba ̣n trong bóng tố i, siế t chă ̣t. - Úi chao, răng tay câ ̣u run dử ri? Hay câ ̣u đau? Không. . - Ta ̣i tớ ăn có mô ̣t cái chân gà - . . - Mừng thı̀ thào qua nước mắ t. - Ma ̣ dă ̣n ăn chân gà phải ăn cả hai chân. ăn mô ̣t chân thı̀ mắ c bê ̣nh run tay run chân. Bữa đó tớ mới ăn mô ̣t chân thı̀ gă ̣p thằ ng Thúi bi ̣ di ghẻ đâ ̣p đuổ i ra đường. Tớ thương quá cho nó mô ̣t chân, chứ mới khổ ri. Hai đứa dắ t nhau đi đế n trước cổ ng ngôi nhà có cây sầ u đâu. - CÓ ai trong nhà ra cho tui hỏi nhờ mô ̣t chút! Nghi go ̣i to. Go ̣i hai, ba lầ n thı̀ trong nhà có tiế ng hỏi vo ̣ng ra: Ai kêu chi ngoài đó rứa? - Da ̣ em! Em Ở bô ̣ đô ̣i hỏi thı́m Niê ̣m bán bún bò Ở Bao Vinh tản cư về đây. Không biế t thı́m có nhà không? Trong nhà lóe sáng ánh đèn- Tiế ng cánh cửa ke ̣t mở. Mô ̣t người đàn bà mă ̣c áo cô ̣c, trùm khăn, tay cầ m cây đèn dầ u hỏa, mô ̣t tay chi ̣khum khum che gió, bước ra sân. Mừng rúc đầ u vào cái lỗ trố ng hàng rào bông cẩ n, cố mở to mắ t nhı̀n vào sân- Con ngựa dẫm vó lô ̣p cô ̣p ngay phı́a sau lưng. Vùa trông người đàn bà bước ra, Mừng nức nở thı̀ thào go ̣i qua lỗ trố ng: - Ma ̣? Ma ̣! Con đây ma ̣! Nghi khẽ suýt: - Cha ̣y ngay đi! Ma ̣ sắ p ra rồ i đó? - Rồ i em bước nhanh qua cổ ng đón gă ̣p người đàn bà trước sân. Mừng như bi ̣ ai đuổ i, túm chă ̣t dây cương, lôi con ngựa cha ̣y biế n vào khoảng bóng tố i dầ y đă ̣c trước mă ̣t. Em vừa cha ̣y vừa khóc. Ra đế n chỗ bu ̣i tre lúc naỹ , em dừng la ̣i, nép sát vào mô ̣t bên lề - Em đứng chờ mô ̣t lúc rấ t lâu vẫn không thấ y Nghi trở ra. Ruô ̣t gan em cồ n cào như lửa đố t. Em đoán chắ c lúc ni Nghi đang ngồ i nói chuyê ̣n với ma ̣. Ma ̣ rót nước cho Nghi uố ng, lấ y bánh tét, bánh ı́t cho ăn. Còn mı̀nh là con của ma ̣ thı̀ phải đứng dưới bu ̣i tre do ̣c đường "Ủi chao, con cực quá ma ̣ ơi" Ý?ı ̃ đó làm cho Mừng khóc òa lên thành tiế ng. Em thấ y mı̀nh không còn đủ sức để đứng chờ thêm nữa. Thôi, mı̀nh cứ liề u cha ̣y vô thăm ma ̣. Nế u ma ̣ có bắ t Ớ la ̣i cuñ g đành chiu.̣ Em dắ t ngựa, cúi đầ u xăm xăm bước. Mới bước đươc̣ mấ y bước đã nghe tiế ng Nghi. - Mừng ơi! Mừng! - Tớ đây?- Mừng cha ̣y la ̣i đón ba ̣n, hỏi không kip̣ thở. Ma ̣ hỏi câ ̣u chuyê ̣n chi? Câ ̣u có nói như tớ dă ̣n không? - CÓ có hế t! Chút nữa tớ sẽ kể cho nghe. Chừ phải lên ngựa phi thâ ̣t nhanh không thı̀ về đơn vi ̣trễ mấ t. Hai đứa trèo lên lưng ngựa. Nghi ra roi, cho ngựa phi mỗi lúc mô ̣t nhanh. - Té ra ma ̣ đã biế t chuyê ̣n câ ̣u còn số ng, đang Ở Vê ̣ Quố c Đoàn. Ma ̣ kể là cách đây hơn nửa tháng, có mô ̣t anh bô ̣ đô ̣i tên là... anh chi hè? Anh So? - đúng rồ i, anh So. Anh tı̀m vô nhà gă ̣p ma ̣, kể với ma ̣ anh ấ y gă ̣p câ ̣u đang theo đô ̣i đi qua bên Mă ̣t trâ ̣n, rồ i đưa cho ma ̣ bó lá thuố c suyễn của câ ̣u gửi. Ma ̣ vô buồ ng lấ y bó lá ra cho tớ coi Ma ̣ khen lá hay lắ m, mới sắ c uố ng có hai chén mà bê ̣nh đã đỡ nhiề u- Tớ nói với ma ̣ y như lời câ ̣u dă ̣n. Ma ̣ khóc ghê quá làm tớ cuñ g khóc theo luôn. Ma ̣ dă ̣n nói la ̣i với câ ̣u ma ̣ không giâ ̣n chuyê ̣n con trố n nhà đi Vê ̣ Quố c Đoàn mô- Nghe tin con còn số ng mà la ̣i nên người, ma ̣ mừng lắ m. Khi mô rảnh rang công viê ̣c của Mă ̣t trâ ̣n thı̀ gắ ng xin phép cấ p chı̉ huy về nhà cho ma ̣ thăm... - Ma ̣ còn dă ̣n chi nữa không? - Ó ma ̣ còn dă ̣n là làm viê ̣c chi cuñ g phải làm cho chăm chı̉, đùng để cho người ta chê bai mı̀nh. Với la ̣i không đươc̣ đầ u trầ n mà đi giang nắ ng, lỡ cảm đau thı̀ ma ̣ khổ lắ m. Lúc tớ Ở nhà ma ̣ cuñ g hay dă ̣n như rứa. . . Ma ̣ ngó bô ̣ hiề n quá câ ̣u hı́ - Ma ̣ cứ ôm chă ̣t lấ y tớ mà khóc suố t- Nước mắ t ma ̣ rớt xuố ng mă ̣t tớ nóng phỏng- . . Nghi bỗng đưa tay lên sờ má, tưởng như nước mắ t của ngươi me ̣ vẫn còn nóng ướt trên hai má em. Gầ n năm giờ sáng, Nghi đã đưa đươc̣ Mừng về đế n khu vực trường Kỹ Nghê ̣. 4. Trưa ngày mồ ng 6 tháng 2 năm 1947, quân tiế p viê ̣n của giă ̣c đã cho ̣c thủng phòng tuyên sông Nong. Cuñ g trưa hôm đó các em trong đô ̣i Thiế u niên trinh sát đang chiế n đấ u Ở Huế cùng với nhiề u đơn vi ̣ khác, đươc̣ lê ̣nh chuẩ n bi ̣rút khỏi thành phố . Ngoài cánh quân lớn tiế n do ̣c theo đường quố c lô ̣ số Mô ̣t, bo ̣n giă ̣c tiế p viê ̣n đã cho đổ bô ̣ thêm nhiề u cánh quân do ̣c bờ biể n Phú Vang, Quảng Điề n, hı̀nh thành những go ̣ng kı̀m với ý đồ bao vây tiêu diê ̣t quân ta. Tờ mờ sáng trời đổ mưa tầ m ta.̃ đế n chiề u mưa có ta ̣nh bớt, nhưng gió la ̣nh thổ i hun hút không ngớt. Mă ̣t sông Hương dăn dúm, sóng ı̀ oa ̣p vỗ bờ. Khắ p thành phố tiế ng súng của bo ̣n giă ̣c bi ̣ vây ham ̃ nổ ran ran. Phấ n chấ n vı̀ tiế ng súng giải vây mỗi lúc mô ̣t thêm gầ n, chúng chui hế t ra khỏi những hang Ổ bấ y lâu ẩ n náu, liên tiế p mở những trâ ̣n phản kı́ch điên cuồ ng vào những đơn vi ̣ quân số ı́t ỏi của quân ta Pháo hiê ̣u xanh đỏ chúng bắ n lên tới tấ p từ bố n phı́a, như những lằ n roi bầ m tı́m quấ t lên bầ u trời thành phố u ám mây chı̀. Mô ̣t giờ ba mươi chiề u, đô ̣i trưởng Lê Thắ ng dẫn các em từ Mă ̣t trâ ̣n khu C, vươṭ cầ u Ba ̣ch Hổ , trở về bên này sông. Chı̉ vắ ng hơn chu ̣c em mà hàng ngũ đô ̣i thưa hẳ n đi. Mới chưa đầ y hai chu ̣c ngày tham gia chiế n đấ u mà các em trông cuñ g khác la ̣ hẳ n so với cái hôm náo nức vươṭ sông sang Mă ̣t trâ ̣n- Cuô ̣c số ng căng thẳ ng, hiể m nghèo và nỗi vấ t vả kinh người của chiế n trâ ̣n đã in lên gương mă ̣t và dáng dấ p của các em sâu đâ ̣m hơn gấ p bao nhiêu lầ n so với người lớn. Em nào cuñ g đen nhẻm, gầ y sắ t, ánh mắ t mê ̣t mỏi vı̀ đói ngủ, vı̀ phải làm viê ̣c quá sức- áo quầ n, ba lô, túi dế t, ướt suñ g nước mưa, lấ m láp bùn đấ t chiế n hào. ĐỒ đa ̣c trong ba lô túi dế t có vơị đi, nhưng trên thắ t lưng em nào cuñ g thêm lı̉nh kı̉nh nào lựu đa ̣n, dao găm, lưỡi lê... Đă ̣c biê ̣t trên gương mă ̣t trẻ thơ của các em đề u hằ n lên khá rõ cái vẻ suy nghı ̃ lo toan thường thấ y trên gương mă ̣t những người phải đảm đương những trách nhiê ̣m nă ̣ng nề và nghiêm tro ̣ng- tı̀nh nguyê ̣n gắ n bó đời mı̀nh với vâ ̣n mê ̣nh và sự số ng còn của Nhân Dân và Đấ t Nước. Tı́nh nế t các em cuñ g thay đổ i nhiề u như vẻ mă ̣t. Không mô ̣t tiế ng cười đùa, không mô ̣t lời trêu cho ̣c. Chúng đi lă ̣ng le,̃ lầ m lủi, đầ u cúi thấ p nghiêng nghiêng để tránh làn mưa bay chênh chế ch như kim châm ta ̣t vào mă ̣t. Thı̉nh thoảng có em trươṭ chân vồ ế ch, nhưng chẳ ng có ba ̣n nào cười- Và em vồ ế ch lồ m cồ m đứng dâ ̣y, sửa sang cái gı̀ đó trên người rồ i tiế p tu ̣c lă ̣ng lẽ cha ̣y đuổ i theo các ba ̣n. Ngay cả Tư-dát, vố n tı́nh liế n láu suố t ngày cuñ g chẳ ng thấ y mở miê ̣ng. Nỗi uấ t ức đau buồ n vı̀ sắ p bỏ la ̣i thành phố quê hương cho quân giă ̣c, cuñ g nă ̣ng trıũ trong tim các chiế n si nhỏ tuổ i này không kém gı̀ với các chiế n sı ̃ lớn tuổ i khác. bởi vâ ̣y mà các em chẳ ng còn lòng da ̣ nào để cười đùa. Hiề n đi cuố i đô ̣i, đầ u đô ̣i mũ ca lô của Vê ̣-to-đầ u để la ̣i đeo tòng teng cái ố ng nhòm trước ngực- Từ hôm Vinh-sưa hy sinh, gầ n như không mô ̣t phút nào cái ố ng nhòm rời khỏi ngực em. Em quả quyế t nói ̣ với các ba ̣n- "Mỗi lầ n đưa ố ng nhòm lên mắ t, mı̀nh đề u thấ y Vinh-sưa đứng trong đó, Trầ n truồ ng, ̣ buô ̣c ngang người vào cô ̣t thép thu lôi, đang phấ t phấ t cờ tı́n hiê ̣u đánh "móc" về cho đài quan sát". Tư-dát xin ba ̣n cho nhı̀n thử. Đưa ố ng nhòm lên mắ t, vẻ mă ̣t rấ t chăm chú, sau mô ̣t lát Tư-dát nghiêm trang gâ ̣t đầ u. - Đúng là câ ̣u Vinh-sưa đang đứng trong đó thâ ̣t các câ ̣u a ̣. ̣ Vẻ mă ̣t và gio ̣ng nói của Tư-dál làm nhiề u đứa trong đô ̣i dựng cả tóc gáy. 5. về đế n cửa Chánh Tây, đô ̣i trưởng cho đô ̣i dừng la ̣i. Khắ p cả khu vực cửa Chánh Tây, người đi la ̣i nhô ̣n nha ̣o- Vê ̣ Quố c Đoàn, tự vê ̣. cán bô ̣ các cơ quan tı̉nh. - Tấ t cả đề u ướt át lấ m láp, mê ̣t mỏi. Từng tố p, từng tố p ngồ i phê ̣t xuố ng bờ cỏ trát đầ y bùn, bên các gố c cây, hút thuố c, uố ng nước, chuyê ̣n trò nho nhỏ... đô ̣i trưởng cho đô ̣i tâ ̣p ho ̣p dưới bóng mô ̣t cây mù u rồ i cha ̣y đi tı̀m cơ quan chı̉ huy cuô ̣c rút lui- Lát sau anh cha ̣y về , vỗ vỗ tay nói: - Mỗi tổ cử ngay mô ̣t em theo anh vào tra ̣m tiế p lương, lañ h bánh tét ăn đường. Nghe nói bánh tét, nét mă ̣t cả đô ̣i tươi tı̉nh lên mô ̣t chút. Bánh tét lañ h về , các tổ khác mỗi đứa đươc̣ mô ̣t đòn, riêng tổ Tư-dát - do nó đi lañ h - mỗi đứa đươc̣ hai đòn. Cả đô ̣i nhao nhao hỏi: Câ ̣u làm răng mà tài dữ rứa? Tư-dát đắ c chı́ cười hề hề . Tớ ba hoa thiên điạ với mấ y chi ̣ phát bánh mô ̣t hồ i làm các chi ̣ cứ ôm bu ̣ng là cười, rồ i quăng luôn cho tớ thêm ba đòn nữa - "Đi đi ông tướng! - Các chi ̣ nói, - chú mà còn đứng đây thı̀ các chi ̣ cười đế n đứt ruô ̣t mà chế t thôi!". Lầ n đầ u tiên cả đô ̣i thấ y cái miê ̣ng liế n láu của Tư-dát đươc̣ viê ̣c. Ba giờ chiề u, có tin quân giă ̣c đã tiế n đế n sân bay Phú Bài. Lê ̣nh trên: Tấ t cả phải cấ p tố c rời khỏi thành phố . Trước lúc xuấ t phát, đô ̣i trưởng tâ ̣p hơp̣ đô ̣i thành hàng ngũ chı̉nh tề . Anh báo cho cả đô ̣i biế t: Sẽ phải hành quân suố t cả đêm hôm nay. Chúng ta sẽ rút lên chiế n khu- Các em soát la ̣i ba lô đồ đa ̣c, xem có thứ gı̀ không cầ n thiế t thı̀ vứt bỏ la ̣i để đi đường xa đỡ nă ̣ng. Cả đô ̣i yên lă ̣ng nhı̀n anh- Như đoán biế t các chiế n sı ̃ nhỏ bé của anh trong giờ phút nghiêm tro ̣ng này, đang nghı ̃ gı̀ và đang chờ đơị cái gı̀, anh bước ra chı́nh giữa hàng quân, hắ ng gio ̣ng nói: - Các em! Chúng ta phải rút khỏi thành phố , nhưng không phải chúng ta chiụ thua chúng! Không! - Anh quắ c mắ t chă ̣t ma ̣nh bàn tay vào không khı́, nét mă ̣t đanh hẳ n la ̣i- Theo chủ trương của HỒ Chủ Tich ̣ và của Chı́nh Phủ, cuô ̣c kháng chiế n của chúng ta đươc̣ chia ra làm ba giai đoa ̣n. giai đoa ̣n thứ nhấ t: phòng ngự, giai đoa ̣n thứ hai: cầ m cự, giai đoa ̣n thứ ba: tổ ng phản công- Hiê ̣n nay chúng ta đang bắ t đầ u giai đoa ̣n thứ nhấ t- Thế giă ̣c lúc này đang còn ma ̣nh, chúng ta ta ̣m thời rút khỏi thành phố , lên vùng núi cao thành lâ ̣p chiế n khu- Chúng ta vừa củng cố xây dựng lực lươṇ g vừa tổ chức đánh giă ̣c. Lúc đầ u đánh nhỏ, dầ n dầ n ta đánh lớn. Khi thế giă ̣c đã suy yế u, bấ y giờ ta sẽ chuyể n sang giai đoa ̣n tổ ng phản công. Chúng ta sẽ dùng đa ̣i quân đánh chiế m la ̣i thành phố , làng ma ̣c quê hương, giải phóng hoàn toàn đấ t nước. Giành la ̣i hoàn toàn đô ̣c lâ ̣p. Bấ y giờ tấ t cả chúng ta sẽ đươc̣ số ng cuô ̣c số ng sung sướng ha ̣nh phúc như có lầ n anh đã nói với các em. Những lời giải thı́ch tı̀nh hı̀nh kháng chiế n hế t sức đơn giản đó của đô ̣i trưởng đã làm cho gương mă ̣t ı̉u xı̀u của cả đô ̣i vu ̣t ra ̣ng rỡ phấ n chấ n hẳ n lên. Thâ ̣t ra các chiế n sı ̃ nhỏ bé này đâu có cầ n đế n những lời giải thı́ch thâ ̣t thuyế t phu ̣c với lý lẽ thâ ̣t đı́ch đáng, điề u mà lúc này chúng cầ n là đươc̣ người chúng hoàn toàn tin câ ̣y, khẳ ng đinh ̣ niề m tin. khẳ ng đinh ̣ chiế n thắ ng- Mà khẳ ng đinh ̣ không phải bằ ng lý lẽ ̉ mà bằ ng thái đô ̣, tı̀nh cảm. Bởi mô ̣t le,̃ các em yêu Cách Ma ̣ng, yêu TÔ Quố c, yêu những lý tưởng .cao đe ̣p của cuô ̣c số ng với tı̀nh yêu thơ ngây gầ n guĩ như tı̀nh yêu cha, yêu me ̣, yêu ông bà... Lẫn trong nỗi đau khổ , uấ t ức chân chı́nh của người chiế n sı ̃ khi cảm thấ y mı̀nh phải ta ̣m thời thua giă ̣c có cả lòng tự ái của trẻ con khi bi ̣thua mô ̣t keo vâ ̣t, mô ̣t trâ ̣n bóng đá... Hòa-đen hôm về tâ ̣p trung đô ̣i, do ̣c đường ghé vào quán mua viên ke ̣o bi ngâ ̣m chơi. Trong quán, ngoài bà bán hàng còn có hai ông khách mă ̣c áo dài đen quầ n lu ̣a xa xi ̣ trắ ng, đang ngồ i sát vách hút thuố c lá Cẩ m Lê ̣. Nhı̀n qua cách ăn mă ̣c, Hòa-đen cuñ g đoán biế t hai ông này thuô ̣c loa ̣i giầ u có hoă ̣c làm quan ngày trước. Hai ông vừa hút thuố c vừa nói chuyê ̣n thời thế . Lúc đầ u em chẳ ng để ý câu chuyê ̣n của hai ôngEm còn mải mê với viên ke ̣o bi của bà bán hàng vừa trao cho. Chà, viên ke ̣o dinh dı́nh trong như thủy tinh, có điể m những vằ n xanh, đỏ đe ̣p mê người. em thâ ̣n tro ̣ng đút viên ke ̣o vào mồ m, ngâ ̣m vào mô ̣t bên má để mút dầ n- Chấ t ngo ̣t mát cứ lan dầ n Ở đầ u lưỡi- Đinh ̣ bước ra khỏi quán em bỗng nghe mô ̣t trong hai ông khách nói: - Cà cuố ng chế t đế n đı́t vẫn còn cay? Tây ho ̣ đuổ i cho cha ̣y ré còi vẫn còn nói cứng- Những là toàn dân kháng chiế n, toàn diê ̣n kháng chiế n, những là trường kỳ kháng chiế n nhấ t đinh ̣ thắ ng lơị ! Thắ ng lơị cha ̣y dài! ông khách thử hai có hàng ria mép đen nhánh, vắ t vẻo điế u thuố c lá sâu kèn trên că ̣p môi thâm sı̀ cười khẩ y tiế p lời: Bác không nhớ ngay cái bữa đầ u tiên nổ súng tôi đã nói ngay: Viê ̣t Minh răng cuñ g thua Tây. Đời thuở mô mác lào đâm thủng xe tăng! Hòa-đen đứng khựng la ̣i Ở ngưỡng cửa. Em đỏ mày say mă ̣t vı̀ tức. còn tức hơn cả cái hồ i còn Ở nhà, khi có đứa réo tên cha me ̣ ra mà chửi. Em muố n caĩ la ̣i hai cái laõ già mă ̣c áo đen ni để bênh vực cho kháng chiế n, cho Viê ̣t Minh, cho Vê ̣ Quố c Đoàn. Nhưng em không biế t phải caĩ như thế nào- Đúng là quân ta phải rút lui Ở Mă ̣t trâ ̣n Ruổ i thâ ̣t. Nhưng.-- nhưng...em giâ ̣n run lên vı̀ cảm thấ y mı̀nh bấ t lực, vı̀ bi ̣xúc pha ̣m mô ̣t cách cay đắ ng. viên ke ̣o bi vừa ngâ ̣m, mới suýt đươc̣ có hai cú nước bo ̣t, ngo ̣t ngon đế n chế t đươc̣ , thế mà em nhổ phăng ngay xuố ng đấ t, em quay la ̣i nhı̀n hai ông khách, trơṇ mắ t chửi: - TỔ cha bay? Hai đứa bay là đồ Viê ̣t gian? Rồ i ù té cha ̣y- ông khách có ria mép chu ̣p chiế c guố c đang xỏ Ở chân, nhảy chồ m ra cửa ném theo. Thằ ng cha ném rấ t bơm ̣ , suýt nửa trúng đầ u em- Em vừa cha ̣y vừa chổ ng mông về phı́a ông khách, vỗ bồ m bô ̣p. gào to: - TỔ cha hai thằ ng Viê ̣t gian có ăn đı́t tao đây! Chửi, vỗ đı́t mà cơn giâ ̣n vẫn không sao nguôi đươc̣ . Càng nghı ̃ đế n câu chuyê ̣n của hai laõ già mă ̣c áo dài đen, máu trong người em càng sôi lên. Em bă ̣m môi, nghiế n răng, trơṇ mắ t, quát to lên mô ̣t mı̀nh: - Tao mà có khẩ u súng, tao nã cho hai thằ ng bay hai phát vô giữa lỗ miê ̣ng ngay! . . . Lúc này đứng trong hàng, Hòa- đen như nuố t từng lời giải thı́ch của đô ̣i trưởng- Em chă ̣c lưỡi xuýt xoa tiế c maĩ chưa đươc̣ đô ̣i trưởng giảng cho nghe về ba giai đoa ̣n kháng chiế n như bữa ni. Mı̀nh sẽ giảng cho hai cái thằ ng già mă ̣c áo đen dài phải cứng ho ̣ng, trắ ng mấ t ra. Mı̀nh mô có thèm chửi cho nhớp miê ̣ng, vỗ đı́t cho nhớp tay. Tư-dát quay sang nói với Lươm ̣ đứng bên ca ̣nh, gio ̣ng buồ n buồ n: - Nế u rút lên chiế n khu mà đánh không thắ ng thı̀ làm răng mi hè? Chắ c tu ̣i mı̀nh phải Ở luôn trên đó, làm lấ y nhà mà ở, trồ ng lấ y khoai sắ n mà ăn, rồ i đóng khố để tóc dài như người thươṇ g cà răng căng tai CÓ chế t thı̀ chôn luôn trên đó. Lươm ̣ sửa la ̣i hai quả lựu đa ̣n mỏ viṭ đeo trước bu ̣ng, nói giong lô ̣ vẻ đau đớn. Theo tao thà Ở luôn trên núi, ăn sắ n đeo gùi đóng khố , chế t thı̀ chôn luôn trên đó, còn hơn là phải về Ở chung Ở lô ̣n với ba thằ ng Tây. ba thằ ng Viê ̣t gian. ngày ngày phải ngó tu ̣i hắ n đi la ̣i nghênh ngang trên đường phố mı̀nh như ngày chưa Cách Ma ̣ng! - Đúng đó anh Lươm ̣ a ̣. Em cuñ g nghı ̃ như anh rứa. - Mừng đứng sau lưng Lươm ̣ , bâ ̣t lên nói- Em a, em thà chế t đói chứ không thèm ăn mô ̣t hô ̣t cơm của tu ̣i Tây, tu ̣i Viê ̣t gian! Mừng nı́u tay Tư-dát hỏi: Anh Tư này, ba giai đoa ̣n cái chi chi anh hè? Tư-dát gio ̣ng chê trách: - Phòng ngự, cầ m cự, tổ ng phản công! có rứa mà không nhớ- Tố i bu ̣ng tố i da ̣ như mi mà đi ho ̣c thı̀ cứ go ̣i lấ y bồ mà đựng trứng viṭ lô ̣n. Mừng không để ý đế n lời chê trách của Tư-dát. Em còn mải nhẩ m đi nhẩ m la ̣i cho nhớ: "Phòng ngự, cầ m cự, tổ ng phản công. Phòng ngự, cầ m cự, tổ ng phản công..." Tự nhiên em rớm rớm nước mắ t nghı ̃ thầ m: "Chao, ước chi chừ đươc̣ gă ̣p ma ̣, nói cho ma ̣ nghe cái ba giai đoa ̣n, để ma ̣ khỏi lo khỏi buồ n mà bê ̣nh thêm nă ̣ng. Ma ̣ ơi, Vê ̣ Quố c đoàn ta răng cuñ g đánh đuỗi đươc̣ tu ̣i Tây, nước mı̀nh răng cuñ g đươc̣ đô ̣c lâ ̣p, ma ̣ răng cuñ g đươc̣ Chı́nh phủ cho vô nhà thương to nhấ t, nhiề u thứ thuố c qúy nhấ t chữa cho ma ̣ lành bê ̣nh suyễn . . . Ma ̣ đừng lo chi cả ma ̣ ơi! ". 6. Các đơn vi ̣ lũ lươṭ lên đường rời khỏi thành phố . Mô ̣t hồ i còi dài. Đô ̣i Thiế u niên trinh sát nố i theo sau mô ̣t đơn vi ̣Vê ̣ Quố c đoàn, rời khỏi cửa Chánh Tây, theo con đường số Mô ̣t, đi về phı́a cầ u An Lỗ. Chố c chố c các em ngoái đầ u la ̣i, că ̣p mắ t buồ n rười rươị , thương tiế c xót xa- Mô ̣t ngo ̣n lửa rấ t to bùng lên từ phı́a cầ u Ba ̣ch Hổ . Quân ta đang rưới xăng đố t cầ u. Lúc này mưa đã bớt nă ̣ng ha ̣t và chuyể n thành mô ̣t màn bu ̣i mờ dày đă ̣c. gió la ̣nh thổ i bời bời. thành phố xa dầ n, chı̀m khuấ t sau màn mưa. Chố c chố c trong cái biể n bu ̣i mưa đă ̣c sê ̣t đó la ̣i rô ̣ lên những tràng súng dài ằ ng ă ̣c- Tiế ng súng như muố n nhắ c cho đoàn quân rút lui biế t: "Huế Ở phı́a ni, Huế Ở phı́a ni!"- Xa xa, phı́a nam thành phố , tiế ng đa ̣i bác giă ̣c nổ rề n như sấ m đấ t. Tư-dát mải ngoái đầ u nhı̀n Huế chân vấ p phải hòn đá, kêu "ố i!" Mă ̣t em nhăn nhó xuýt xoa, nhắ c bàn chân đau lên nhảy lò cò mô ̣t quañ g: - Tớ vấ p sứt mấ t cái móng chân rồ i các câ ̣u ơi - Em rên rı̉. Bồ ng cúi lươm ̣ mô ̣t hòn đá, ném ngươc̣ trở la ̣i căm tức chửi: Mả cha ba thằ ng Tây? Lúc ni trong các vi ̣ trı́ chắ c cha con giòng giố ng tu ̣i hắ n đang ôm nhau mà nhảy đầ m với hát xı̀ lô, xı̀ la điế c cả đı́t? Hı̀nh ảnh Bồ ng bấ t ngờ gơị lên đó làm khơi ngòi giâ ̣n đang ám ı̉ trong lòng cả đô ̣i. Các em cùng nhao lên thi nhau tı̀m hế t lời đô ̣c điạ để nguyề n rủa tui thực dân cướp nước. ôi! quả thâ ̣t không gı̀ làm cho người chiế n sı ̃ đau đớn uấ t giâ ̣n hơn khi hı̀nh dung quân thù đang ôm nhau nhảy múa trên đấ t đai quê hương mı̀nh! Tư-dát chân vẫn nhảy lò cò, nói như muố n an ủi các ba ̣n. - Đươc̣ , cứ để cho tu ̣i hắ n ôm nhau nhảy đầ m với hát xı̀ lô xı̀ la. đế n ngày tổ ng phản công, tu ̣i ta về chiế m la ̣i Huế - Tu ̣i ta sẽ dùng súng cắ m lưỡi lê lùa tuố t tuố t cả Tây đầ m, lớn, nhỏ, già, trẻ ra sân vâ ̣n đô ̣ng Đấ t Mới Xung quanh sân vâ ̣n đô ̣ng, tu ̣i ta sẽ bố trı́ toàn F.M- Hố t kı́t- Chiêu Hòa hai nòng, rồ i ra lê ̣nh cho cha con tu ̣i hắ n phải ôm nhau mà nhảy đầ m với hát xı̀ lô xi la đúng như hôm ni. đứa mô không chiụ nhảy, chiu hát, ta kéo cổ ra, ta ̣ch ta ̣ch "phơ" luôn? Rồ i các câ ̣u coi tu ̣i hắ n vừa nhảy vừa hát vừa đái hế t cả ra quầ n, ra váy làm thố i inh cả sân vâ ̣n đô ̣ng? Cái viễn cảnh trả thù giă ̣c mà Tư-dát vừa tưởng tươṇ g ra đó làm cho cả đô ̣i nguôi nguôi bớt giâ ̣n. Chúng tranh nhau bàn tán thêm bớt cách thức tổ chức trả thù của Tư-dát. Ra đế n cầ u An Lỗ, người cha ̣y giă ̣c ùn ùn càng đông. Ngoài bô ̣ đô ̣i, cán bô ̣, còn cơ man nào là đồ ng bào- Kẻ gánh người khiêng, người dắ t xe đa ̣p, người đẩ y xe bò, người dắ t con, người bế cháu..- ồ n ào nhố n nháo như vỡ chơ.̣ Nhiêu đoa ̣n đường bi ̣ tắ c ngheñ không sao nhı́ch lên đươc̣ - suố t do ̣c đường đồ ng bào vứt la ̣i không biế t bao nhiêu đồ lề , của nả mà chẳ ng ai buồ n nhă ̣t- Ngang qua Hương Cầ n cái làng có xuýt ngon nổ i tiế ng, đô ̣i đuổ i kip̣ mô ̣t đơn vi ̣ súng cố i tám mố t ly..- Anh Vê ̣ Quố c Quân vác cái nòng súng đi giữa hàng quân cao vươṭ lên. Anh vác cái nòng thép to như cô ̣t nhà mà coi bô ̣ nhe ̣ không. Đầ u anh đô ̣i mũ sắ t, quầ n xắ n đế n bắ p-vế , hai cẳ ng chân to và đen không khác chi hai cái nòng súng cố i tám mố t. Trông bô ̣ anh quen quen- Mừng nhâ ̣n ra anh đầ u tiên. NÓ mừng rỡ cha ̣y vươṭ lên go ̣i to: - Anh So? Anh So? Anh đổ i vai vác nòng súng, rồ i quay la ̣i, phướn mày nhı̀n bo ̣n trẻ- Anh mở rô ̣ng miê ̣ng cười hồ n hâ ̣u phô hế t cả hai hàm răng to, vàng khè khói thuố c lá, cả đô ̣i liề n nhâ ̣n ra chı́nh là cái anh công binh phu ̣ trách bom cầ u Ba ̣ch HỒ hôm nào. Đô ̣i trưởng bước la ̣i, bắ t tay anh: - đồ ng chı́ la ̣i chuyể n qua moóc-chê tám mố t à? Răng không Ở công binh nữa? Anh So cười hề hề : - Trời sinh ra tui là cố t để ăn no vác nă ̣ng. Cấ p trên thấ y tui sức vóc ra ri mà giao cho cầ m sơị dây bom quá nhe ̣, uổ ng! Các ông mới điề u tui qua để vác cái cô ̣t nhà sắ t ni đây đồ ng chı́ a ̣. Anh đưa bàn tay hô ̣ pháp vỗ đánh bô ̣p cái vào nòng súng moóc-chê. Tư-dát đứng gầ n đó làm bô ̣ hớt hải kéo.tay anh: ố i, anh vỗ nhè nhe ̣ chớ vỗ ma ̣nh rứa lỡ be ̣p mấ t nòng súng, Tây đế n lấ y chi mà bắ n anh? Chú đưa tay sờ vào chỗ nòng súng anh vừa vỗ miê ̣ng xuýt xoa: . - Chế t cha rồ i, hơi be ̣p, hơi be ̣p! Anh trung đổ i trưởng moóc-chê cho trung đô ̣i nghı̉ giải lao mười phút. Đô ̣i trưởng cuñ g thổ i còi cho đô ̣i lánh sang bên đường nghı̉ cùng với các anh moóc-chê- Mừng từ naỹ tới giờ vẫn đứng sát sau lưng anh So- Em ngâ ̣p ngà ngâ ̣p ngừng muố n hỏi anh cái gı̀ nhưng thấ y anh còn mải nói chuyê ̣n nên la ̣i thôi. Anh So sực nhớ, quay la ̣i: - Mừng đó em? Chút nữa thı̀ anh quên mấ t. Cách đây nửa tháng, anh có công tác phải về Bao Vinh. Ngang qua nhà em anh tranh thủ ta ̣t vô, thı̀ may cách chi, đúng lúc ma ̣ em đang sửa soa ̣n đồ lề gánh gióng để đi tản cư. Anh liề n kể với ma ̣ chuyê ̣n anh gă ̣p em- thằ ng con chi ̣ nó đi Vê ̣ Quố c Đoàn Ở Dô ̣i Thiế u niên trinh sát Trung đoàn Trầ n Cao Vân coi bô ̣ oách lắ m". Nhưng ma ̣ em nhấ t đinh ̣ không tin, cứ khăng khăng nói: " Chú thương chi,̣ bảy đă ̣t chuyê ̣n ra mà nói cho chi ̣ vui lòng, chứ thằ ng con chi ̣ còn số ng làm răng đươc̣ chú ơi? Từ ngày cháu mấ t đi không đêm mô chi ̣ không nằ m mê thấ y cháu về ngồ i dưới chân giường chi,̣ ôm mă ̣t khóc tı̉ tê: " con chế t oan uổ ng lắ m ma ̣ nớ.. Anh chưa biế t làm cách răng cho ma ̣ em tin thı̀ vừa vă ̣n sực nhớ đế n bó lá tầ m gửi em gửi anh da ̣o no ̣. Rứa là anh mở ba lô lấ y ra đưa luôn cho ma ̣ em- Chi ̣ không tin thı̀ đây, lá tầ m gửi thằ ng con chi ̣ nó nhờ tui mang về cho ma ̣ nó, để ma ̣ nó sắ c uố ng lành bê ̣nh suyễn kinh niên đây NÓ còn dă ̣n chi ̣ chă ̣t nhỏ lá ra, sao vàng, ha ̣ thổ , đổ năm bát nước sắ c lấ y mô ̣t. Uố ng bố n năm lầ n là khỏi bê ̣nh. Chi ̣ biế t không nó khoe với tui là phải trèo lên đo ̣t ngo ̣n cây bút bút cao nhấ t Huế vào giữa lúc nửa đêm để hái nó đó. Công trı̀nh hắ n ra rứa nên tui phải giữ cái bó lá nớ con hơn cả thầ n giữ của. chi ̣ nghı ̃ coi, nế u con chi ̣ nó không nói thı̀ làm răng tui biế t đươc̣ chi ̣ mắ c bê ̣nh suyễn kinh niên? Với la ̣i làm răng tui có sẵn lá tầ m gửi trong ba lô để đưa ra ngay cho chi?" ̣ Lúc đó ma ̣ em mới cầ m lấ y bó lá, ngó trân trân mô ̣t lúc, mă ̣t coi bô ̣ da ̣i hẳ n đi Anh sơ ̣ quá tưởng ma ̣ em mừng quá hóa điên. Ma ̣ em kêu lên mô ̣t tiế ng làm anh rúng cả tim : "ỦI chao ôi! - Đúng là thằ ng con tui nó còn số ng thiê ̣t rồ i chú ơi" Rồ i ma ̣ ôm riṭ bó lá vô ngực vừa khóc vừa cười và nói"Ai ngờ con còn số ng con ơi? Rứa mà con làm ma ̣ khóc hế t nước mắ t nước muĩ -.." Ma ̣ kể với anh: "Hồ i còn Ở nhà hễ mỗi lầ n tui lên cơn hen, là cháu của chú ngồ i bên tui suố t ngày suố t đêm chườm ngực cho tui. Rồ i lầ n mô hắ n cuñ g nói: "Ma ̣ a ̣, con nghe cu ̣ Ba Trà nói thứ lá cây tầ m gửi đâ ̣u trên ngo ̣n cây bút bút thâ ̣t cao, trèo lên đúng lúc nửa đêm mà hái về , phơi khô, sao vàng rồ i sắ c uố ng, thı̀ bê ̣nh suyễn nă ̣ng mấ y cuñ g lành. Con ước chi có cây bút bút ngo ̣n cao thấ u trời, đâ ̣u thâ ̣t nhiề u tầ m gửi, để con trèo lên hái về sắ c cho ma ̣ uố ng. Cháu của chú nó hiế u nghıã như rứa đó chú nớ...". rồ i ma ̣ em lu ̣c gánh, lôi trong bi ̣ quầ n áo ra mô ̣t bô ̣ áo quầ n của em còn mới tinh, quầ n sóc xanh với áo sơ mi trắ ng cu ̣t tay- Đưa bô ̣ áo quầ n cho anh, ma ̣ nói: "Bô ̣ áo quầ n ni chi ̣ may cho cháu nhưng cháu chưa kip̣ mă ̣cMấ y lầ n cháu nó đòi mă ̣c chi ̣ la ̣i không cho, nói để dành đế n Tế t mă ̣c, mı̀nh con nhà nghèo, ăn mă ̣c tùng tiê ̣m răng xong thı̀ thôi... Hôm chi ̣mời thầ y pháp làm lễ cầ u hồ n cho cháu chi ̣đinh ̣ đố t về dưới đó cho cháu nó mă ̣c. Nhưng thầ y pháp nói ma chı̉ biế t mă ̣c quầ n áo giấ y thôi- Rứa là chi ̣ phải thuê thơ ̣ mả dán mô ̣t bô ̣ quầ n áo giấ y giố ng in như bô ̣ ni, đố t cho cháu-.. Chừ may mắ n đươc̣ gă ̣p chú đây, chi ̣ muố n nhờ chú đưa giúp cho cháu, nói với cháu giúp chi:̣ Biế t con còn số ng, theo Vê ̣ Quố c Đoàn ma ̣ mừng lắ m, ma ̣ không giâ ̣n con mô. Con phải cố gắ ng theo kip̣ bầ u ba ̣n, anh em, Vê ̣ Quố c Đoàn giao cho viê ̣c chi phải làm đế n nơi đế n chố n, phải chăm chı̉ giỏi giang. Với la ̣i con nhớ đừng đi giang nắ ng nhiề u mà phải cảm thı̀ khổ ma ̣.--" Anh nói với ma ̣ em"Chuyế n ni về chưa chắ c tui đã gă ̣p la ̣i đươc̣ nó. Tôi sơ ̣ mang theo mà làm mấ t của cháu thı̀ tô ̣i cháu lắ m. Chi ̣ cứ giữ lấ y, răng rồ i cuñ g có bữa hắ n đươc̣ cấ p trên cho về phép thăm chi ̣ thôi..." Kể đế n đó anh tắ c lưỡi: "Tiế c quá, biế t rứa hôm đó anh mang bô ̣ áo quầ n đi cho xong. có phải chừ em đươc̣ mă ̣c áo mới rồ i không?" Nghe chuyê ̣n ma ̣, Mừng cơ hồ ngồ i không vững nữa- Bàn tay nhỏ bé, đen đuĩ , các ngón tay bi ̣ móp vı̀ dầ m la ̣nh, cứ bı́u chă ̣t lấ y vai áo anh, như sơ ̣ nga.̃ em úp mă ̣t vào ngực anh, nước mắ t nó thấ m qua áo anh, nóng bỏng. Và la ̣ lùng chưa, cả đô ̣i và cả các anh trong trung đô ̣i moóc-chê, mắ t người nào cuñ g đỏ hoe. Chiề u hôm sau, đô ̣i rút đế n cầ u Hiề n Sı-̃ CÓ tin quân giă ̣c đã tràn vào thành phố . đi bô ̣ mô ̣t ngày mô ̣t đêm, bàn chân đứa nào cuñ g rô ̣p phồ ng. đây là lầ n đầ u tiên trong đời các em phải chuyế n đi bô ̣ xa đế n thế . Nhiề u em phải cởi cả áo, cả quầ n dài, xé ra bo ̣c bàn chân mới bước nổ i- đô ̣i trưởng đi giày săng-đá không bı́t tấ t. hai bàn chân anh cuñ g rô ̣p phồ ng, nhưng nhấ t đinh ̣ anh không cởi giày. Phải lô ̣i qua nhiề u quañ g đường ngâ ̣p nước mưa nhen thı̉nh thoảng anh la ̣i nằ m dài xuố ng đấ t, giơ ngươc̣ hai chân lên trời để dố c nước trong giày ra. Các em go ̣i đùa ı̉a Đô ̣i trưởng tâ ̣p xiế c- Nhắ c đế n xiế c, cả đô ̣i la ̣i nhớ đế n những ba ̣n hiê ̣n vắ ng mă ̣t: Vê ̣-to-đầ u, Lai, Du, Nghıã , Đoàn, Trà, Tề .- Từ hôm các ba ̣n rời Huế theo các đơn vi bổ sung cho Mă ̣t trâ ̣n phı́a Nam, không em nào có tin tức gı̀ về - Hiê ̣n lúc này các ba ̣n đang Ở đâu- có còn đầ y đủ cả không- có ba ̣n nào bi ̣ thương hay hy sinh- Trưa hôm qua, các em gă ̣p mô ̣t đơn vi ̣ thuô ̣c tiể u đoàn Mười tám, vừa từ trong đó rút ra. Các anh kể : "Trong trâ ̣n kich ̣ chiế n Ở đèo Muĩ Né, có mô ̣t chú liên la ̣c không rõ Ở đơn vi ̣nào, tra ̣c tuổ i các em, đã trúng đa ̣n hy sinh. chú ta chế t mà mă ̣t cứ tươi rói, không ai dám nhı̀n lâu đau ruô ̣t quá! vı̀ phải rút lui gấ p nên không mang chú ta theo đươc̣ , phải dùng lưỡi lê đào huyê ̣t chôn trên đı̉nh đèo. Trước khi chôn, các anh đã cẩ n thâ ̣n lấ y cái áo súng khẩ u đa ̣i liên Hố c-kı́t bo ̣c xác. Chú ta nằ m vừa vă ̣n cái áo súng. . ." Mô ̣t anh trong đơn vi ̣ này nghe xong câu chuyê ̣n đã trầ m ngâm kế t luâ ̣n: "Rứa đó các em a ̣. đời chiế n sı ̃ Vê ̣ Quố c chúng ta không phải là da ngựa bo ̣c thây mà áo súng bo ̣c thây? Cuô ̣c chiế n đấ u của chúng ta hôm nay dữ dô ̣i và quyế t liê ̣t hơn xưa nhiề u lắ m". Không hiể u sao cả đô ̣i em nào cuñ g nghı ̃ chú liên la ̣c "áo súng bo ̣c thây" đó có thể là Vê ̣-to-đầ u. Cả đô ̣i đề u biế t đứa thân nhấ t với Vê ̣ là Hiề n. Hai đứa đã nhâ ̣n nhau làm anh em kế t nghıã . Chúng he ̣n nhau khi mô đánh Tây xong sẽ về Ở với nhau. Cùng làm cùng ăn, cùng số ng cùng chế t. Bởi vâ ̣y em nào cuñ g tránh nói ý nghı ̃ đó ra trước mă ̣t Hiề n, sơ ̣ ba ̣n buồ n tô ̣i. Riêng Hiề n không mấ y khi thấ y nhắ c đế n Vê ̣. Và hễ thấ y ba ̣n nào đang nói chuyê ̣n Vê ̣-to đầ u là em lảng xa, Nhưng đêm đế n, nhiề u ba ̣n ngủ ca ̣nh em phải bừng tı̉nh vı̀ tiế ng Hiề n khóc thổ n thức trong mơ-em ú Ớ go ̣i tên ba ̣n-.. 7. vươṭ qua cầ u Hiề n Sı,̃ các đơn vi ̣ rút lui rời bỏ quố c lô ̣ số Mô ̣t, rẽ trái theo con đường rải đá đi về phı́a làng CỔ Bi. Bây giờ núi xanh đã Ở trước mă ̣t đoàn quán rút lui- Đêm đế n, đô ̣i cùng với các đơn vi ̣ rút lui đươc̣ lê ̣nh nghı̉ la ̣i Ở làng CỔ Bi. đồ ng bào Ở đây đã cha ̣y lên núi hế t- Nhà cửa bỏ trố ng toang. Làng nằ m ca ̣nh con sông BỒ nước xanh rơṇ người- Khoảng hai giờ sáng, đô ̣i trưởng đánh thức cả đô ̣i dâ ̣y, đi ra bế n sông. Ngoài bế n đứng đă ̣c người, lố nhố súng đa ̣n, ba lô, túi dế t... Dưới sông, đò đâ ̣u thành daỹ dài. Từng toán, từng toán lầ n lươṭ xuố ng đò- đô ̣i xuố ng mô ̣t con đò dài như con thoi có mô ̣t ông cu ̣ và mô ̣t o chèo đò. Bóng tố i nhòa nhòa không nhı̀n rõ mă ̣t. Con đò rẽ nước nố i đuôi các đò đi trước, ngươc̣ sông. Mă ̣t sông gơṇ sóng lố m đố m sao và ánh lửa chài đây đó. Nhiề u quañ g núi đá dựng thành va ̣i sát bờ sôngCon đò lướt đi trong bóng núi đen thăm thẳ m như chui vào hang sâu- Tảng sáng, đò câ ̣p bế n làng Trò. Làng nằ m giữa mô ̣t thung luñ g he ̣p, mô ̣t mă ̣t là sông xanh rơṇ người, ba mă ̣t kia vây quanh núi cao trùng điê ̣p, bên kia sông cuñ g là núi, vách núi hoang vu, chim kêu vươṇ hú, san sát chuố i rừng, song mây. Nhân vâ ̣t quan tro ̣ng đầ u tiên các em gă ̣p la ̣i khi vừa đă ̣t chân lên bế n làng Trò là "ông-già-bảy-lăm" khẩ u sơn pháo cổ lỗ đô ̣c nhấ t của trung đoàn và đồ ng thời là niề m tự hào đă ̣c biê ̣t của toàn Mă ̣t trâ ̣n Huế - Thừa Thiên. Bây giờ nhı̀n "ông" mới tiề u tu ̣y làm sao? Nòng mô ̣t nơi, bánh, càng mô ̣t nẻo. Tấ t cả các bô ̣ phâ ̣n trên thân thể "ông" đươc̣ tháo rời ra chấ t thành mô ̣t đố ng lủng củng dưới gố c cây mı́t. Nòng ông bi ̣ đa ̣n đa ̣i bác bô-pho của giă ̣c bắ n toe mấ t đầ u hôm ông đứng dưới chân cô ̣t cờ kha ̣c đa ̣n- Các anh Ở xưởng quân giới phải cưa đứt chỗ bi ̣ đa ̣n, dài đế n hơn gang tay. da ̣o đó đươc̣ tin này chiế n sı ̃ cả mă ̣t trâ ̣n lo lắ ng buồ n rầ u, coi là mô ̣t tổ n thấ t không gı̀ bù đắ p đươc̣ . . . Cả đô ̣i xúm xı́t quanh ông, em sờ nòng, em sờ càng, em sờ bánh... nét mă ̣t em nào cuñ g rầ u rầ u xót xa. Các em có mô ̣t mố i cảm tı̀nh đă ̣c biê ̣t đố i với "ông"- "ông" đã góp phầ n làm nên vinh quang cho đô ̣i, với chiế n công lừng danh Mă ̣t trâ ̣n của Vinh-sưa. Bởi vâ ̣y mà cả đô ̣i nhı̀n cái thân thể tiề u tu ̣y, tàn phế ̣ của "ông", lòng cứ xót xa quyế n luyế n không dứt- . Các anh xưởng quân giới khiêng ra mô ̣t hòm mỡ súng, to ̣ng vào nòng "ông" chuẩ n bi ̣ thả "ông" xuố ng đáy sông Bồ , để "ông" khỏi lo ̣t vào tay giă ̣c- Cả làng Trò nhà nào cuñ g châ ̣t nı́ch cán bô ̣, bô ̣ đô ̣i rút luiRấ t nhiề u kho tàng, công xưởng của tı̉nh đươc̣ di chuyể n lên đây từ trước. Các em cha ̣y loanh quanh khắ p làng- Trong mô ̣t vườn mı́t râm như rừng, các em gă ̣p mô ̣t cái kho năm gian lớn, chấ t toàn nôi đồ ng- Nồ i chấ t cao từ mă ̣t đấ t đế n nóc nhà đủ các cỡ, từ nồ i nấ u mô ̣t hai người ăn đế n loa ̣i nồ i ba mươi luô ̣c đươc̣ năm sáu chu ̣c đòn bánh tét- Cái nào đáy cuñ g bi ̣ cho ̣c thủng. ĐÓ là nồ i của đồ ng bào trong tı̉nh ủng hô ̣ trong Tuầ n-lễ-đồ ng, để đúc đa ̣n bắ n giă ̣c. Không hiể u sao đứng nhı̀n cái kho nồ i đồ ng thủng đáy này, cả đô ̣i thấ y lòng nao nao buồ n- Chao, nế u những chiế c nồ i này mà biế t nói, chúng có thể kể la ̣i biế t bao điề u cảm đô ̣ng, thú vi ̣ về cuô ̣c số ng của hàng chu ̣c nghı̀n gia đı̀nh khác nhau-.- có những chiế c nồ i quanh năm chı̉ nấ u toàn cơm đô ̣n khoai, sắ n, la ̣i có những chiế c mỗi năm chı̉ đươc̣ mô ̣t vai lầ n bén hơi lửa, những cái miê ̣ng trẻ con mế u máo, gào khóc bên miê ̣ng những chiế c nồ i không còn đı́nh ha ̣t cơm. Các em bàn caĩ , ước tı́nh nế u đúc hế t tấ t cả số nồ i đồ ng này thı̀ đươc̣ bao nhiêu viên đa ̣n? Tư-dát chı̉ mô ̣t cái nồ i sứt quai nằ m gầ n sát mái nhà, quả quyế t nói- - Đúng là cái chú nồ i đồ ng điế u của nhà tớ- Tớ chı̉ -nhı̀n thoáng là nhâ ̣n ra ngay- Chú ta sứt mấ t mô ̣t quai. mỗi lầ n bắ c chú xuố ng bế p, ma ̣ tớ cứ phải lót gié vô bên mép chú. Tư dát rút cái súng cao su trong túi ra, lắ p viên sỏi bắ n mô ̣t phát trúng luôn cái nồ i sứt quai vừa chı̉. Em nói với cái nồ i . Chớ em không nhâ ̣n ra anh à em? Anh là anh Tư-dát yêu dấ u của em đây mà. Hay ta ̣i bữa nı̉ anh mă ̣c áo quầ n Vê ̣ Quố c Đoàn oai quá, nên em la ̣? Ma ̣ anh đưa em đi Vê ̣ Quố c Đoàn từ cái hồ i Tuầ n-lễ- đồ ng năm ngoái, cùng với em mâm, anh xanh, em còn nhớ không? Từ đó đế n nay cả nhà ai cuñ g chắ c là em đã chui vô nằ m trong ngực tu ̣i Tây thực dân rồ i chớ. Ai ngờ em còn nằ m với đơn vi ̣Ớ đây. Tư-dát nghiêng đầ u, khum lòng bàn tay đă ̣t lên vành tai, mắ t hấ p ha hấ p háy làm bô ̣ đang chăm chú lắ ng nghe cái nồ i trả lời Tư-dat hấ t hấ t cằ m, làm tuồ ng mă ̣t giâ ̣n, hỏi la ̣i: Răng, em nói là em không nhớ ra anh Tư mô à? Trı́ nhớ em răng kém dữ rứa? Hèn chi đı́t em đen thui? Em quay la ̣i nói với các ba ̣n - Các câ ̣u không biế t, tớ đã ho ̣c qua. sách xem tướng nồ i, anh nồ i đồ ng mô mà đı́t đen thui là rấ t kém trı́ nhớ- - Em la ̣i nói tiế p chuyê ̣n với chú nồ i- - Anh Tư mà mỗi lầ n đi ho ̣c về là cha ̣y ngay xuố ng bế p dỡ vung em ra, thò luôn tay còn dı́nh đầ y mực vô hông em, vét cơm nguô ̣i cu ̣c ra ăn với nước mắ m dầ m ớt ấ y mà... Câ ̣u chuyê ̣n ba hoa thiên điạ của Tư-dát làm cho cả đô ̣i đâm ngùi ngùi nhớ nhà, nhớ me ̣, nhớ cha. Mừng cuñ g bắ t chước Tư dát nhớn nhác nhı̀n ngó khắ p kho, tı̀m cái nồ i nhà mı̀nh- tı̀m mô ̣t lúc em mới sực nhớ nhà mı̀nh không có nồ i đồ ng- Từ trước đế n nay ma ̣ em chı̉ nấ u cơm bằ ng nồ i đấ t. 8. Đô ̣i đươc̣ lê ̣nh nghı̉ la ̣i làng Trò mô ̣t ngày: chuẩ n bi ̣ cơm nắ m, muố i mè để hành quân vươṭ núi lên chiế n khu Hòa My.̃ Sáng sớm hôm sau, khi cảnh vâ ̣t còn tố i mờ sương núi, đô ̣i đã tâ ̣p hơp̣ thành hàng ngu,̃ đế n tra ̣m tiế p lương, linh cơm nắ m, muố i mè- Mờ sáng, đô ̣i thành hàng mô ̣t, đi theo mô ̣t ông laõ dẫn đường, rời làng Trò, tiế n về phı́a daỹ núi cao trước mă ̣t. ông laõ dẫn đường đầ u ca ̣o tro ̣c tru ̣i như sư cu ̣ râu cằ m lơ thơ chı̉ chừng vài chu ̣c sơị . Că ̣p mắ t ông lúc nào cuñ g nheo nheo như bi ̣ chói nắ ng hoă ̣c bi ̣ khói cay- Hai bên mép ông có hai đường nhăn sâu hoắ m như lấ y dao mà trổ , ôm vòng lấ y cái miê ̣ng rô ̣ng hơi móm, nhı̀n rấ t hóm. ông đô ̣i cái nón mê đan bằ ng tre câ ̣t nă ̣ng không thua gı̀ cái mũ sắ t, mă ̣c bô ̣ bà ba vải nâu ba ̣c phế ch dầ y đă ̣c những mu ̣n vá xanh đen và cái quầ n xà lỏn màu cháo lòng dải đế n gố i. đă ̣c biê ̣t ông có cái bu ̣ng to tướng như bu ̣ng đàn bà chửa bảy tám tháng - bu ̣ng của người số t rét kinh niên thành báng- Chắ c do đó mà tên ông là Bu ̣ng. ông Bu ̣ng người làng Hòa My,̃ làm nghề bứt tranh đố t than. ông đươc̣ Ban chi huy Mă ̣t trâ ̣n trưng du ̣ng cùng mô ̣t số bà con khác trong điạ phương, sang làng Trò dẫn đường cho các đơn vi ̣rút lên chiế n khu. ông Bu ̣ng dẫn đô ̣i vươṭ núi theo mô ̣t con đường dố c ngoằ n ngèo, còn nguyên dấ u rựa mở đường. Hai bên lố i đi lau sâ ̣y, cây cố i um tùm, hoang vu đế n rơṇ người- Dây leo, giang, mây song bò ngang bò do ̣c trên đường như đàn trăn, đàn rắ n- Nhiề u cây gỗ ba bố n người ôm, mu ̣c gaỹ đổ ngang lố i đi phải khom mı̀nh chui qua Trên mă ̣t đấ t lớp lớp lá ru ̣ng thố i, vắ t sên như trấ u ngo ngoe, ngo ngoe - . Bàn chân vừa lướt qua là chúng bám ngay lấ y, cắ n hút máu- còn lũ vắ t xanh thı̀ đâ ̣u trên lá cây, rı̀nh bám vào cổ , vào vai, chui to ̣t vào nách, vào be ̣n, lúc nào không hay. Chúng cắ n hút máu cho đế n lúc no tròn như quả sim rồ i ru ̣ng xuố ng- Cả đô ̣i lúc đầ u em nào bi ̣ vắ t sên bám phải, cuñ g sơ ̣ rúm người la ̣i. Nhưng rồ i thấ y sơ ̣ không xong với cái tu ̣i hút máu người này, càng co người la ̣i tui hắ n càng bám dử. Các em đành phải nhắ m mắ t, nghiế n răng túm lấ y cái mı̀nh trơn nhớt của bo ̣n sên vắ t dứt ra ném đi- Vài lầ n đầ u còn thấ y ghê tay, nhưng chı̉ sau mô ̣t buổ i đường là hế t sơ.̣ Hai cẳ ng chân em nào cuñ g nhoe nhoét máu- con sên dứt ra rồ i, máu vẫn cứ tiế p tu ̣c chảy, cái giố ng này rấ t tài, bao giờ cuñ g nhằ m trúng ma ̣ch máu. Lầ n đầ u tiên đươc̣ nế m mùi leo dố c núi, các em mă ̣t ba ̣c trắ ng vı̀ mê ̣t thở cả mắ t lẫn tai. Nhiề u em bò ra dố c- Leo mô ̣t đoa ̣n dố c ông Bu ̣ng la ̣i phải dừng la ̣i đơị . ông ngồ i xuố ng mô ̣t gố c cây, lôi từ trong túi áo mô ̣t nùi thuố c lá ngo ̣n rứt ra và quấ n những điế u thuố c to bằ ng ngón chân cái- ông đánh lửa châm thuố c bằ ng mô ̣t con dao nhı́p, mô ̣t hòn đá to bằ ng nắ m tay và mô ̣t cái bùi nhùi - Các em nhı̀n ông đánh lửa kiể u này phu ̣c lăn. La ̣ hơn nữa là hai chân ông không thấ y mô ̣t con vắ t nào cắ n. - Làm răng vắ t la ̣i không cán ông? - Các em xúm ta ̣i hỏi. - hay ông có bôi thứ thuố c chi? Ông Bu ̣ng cười: - Rứa do ̣c đường các cháu không gă ̣p cái tu ̣i vắ t sên cứ ngo ngoe mà không chiụ cắ n à? đó là tu ̣i vô phước cắ n nhầ m chân miề ng nên bi ̣mẻ hế t răng đó. Bo ̣n tẻ trơṇ tròn mắ t nhı̀n ông, nửa tin nửa ngờ. ông phả khói thuố c dày đă ̣c như mô ̣t đám mây, ho khu ̣c khắ c nói tiế p: Cái thứ răng sên răng vấ t đã thấ m béo chi. Mới bữa tê đây thôi, miề ng đi từ Hòa Mỹ qua Trò, do ̣c đường mô ̣t con chó sói núp trong bu ̣i râ ̣m, nhảy chồ m ra, táp luôn vô bắ p chân miề ng hai miế ng, nhay nhay rồ i kêu ăng ắ ng bỏ cha ̣y. Miề ng thấ y bắ p chân hơi ngưa ngứa, sờ tay xuố ng gaĩ thı̀ thấ y rớt xuố ng đấ t tám cái răng chó trắ ng hế u mà nho ̣n quá đinh. Té ra anh ta táp ma ̣nh quá, răng dắ t luôn vô da miề ng, coi như nhổ răng. Tô ̣i nghiê ̣p cái con chó sói đó rồ i đế n chế t đói mấ t thôi. Ru ̣ng mấ t tám cái răng cửa thı̀ còn ăn uố ng cách răng- ông Bu ̣ng tă ̣c tă ̣c lưỡi tỏ vẻ thương xót cho con chó sói đã cắ n ông. Các em hoang mang không biế t ông nói chơi hay nói thâ ̣t, vı̀ nét mă ̣t, gio ̣ng nói của ông không có vẻ mô ̣t chút gı̀ là đùa vui hế t. Qua khỏi mô ̣t dố c núi khá cao, ông chı̉ cho các em xem những baĩ cứt voi to bằ ng cái thúng úp, còn nóng hôi hồ i- Chứng tỏ đàn voi vừa đi qua đây xong- Tư dát ngó baĩ cứt voi cười nói: - Ước chi tu ̣i minh cuñ g ı̉a đươc̣ những baĩ cứt to như ri hè? Tu ̣i mı̀nh chı̉ viê ̣c kéo nhau đế n trước cổ ng đồ n tu ̣i Tây, ı̉a mỗi thằ ng mô ̣t baĩ , tu ̣i Tây ngó thấ y cuñ g đủ khiế p mà chế t. Qua khỏi núi râ ̣m, tiế p đế n vùng đồ i cỏ tranh ba ̣t ngàn san sát như bát úp. ông Bu ̣ng chı̉ cho các em những dấ u chân co ̣p mới nguyên, in trên mă ̣t đấ t ướt. Các em nhı̀n những dấ u chân hê ̣t dấ u chân mèo nhưng to bằ ng cái bát, sơ ̣ xanh mắ t, vô ̣i vàng đi sát vào nhau. - Bồ ng hỏi: - ông ơi ông! Ó trên Hòa Mỹ có nhiề u co ̣p không ôông? ông Bu ̣ng ề #224 ; nói: - Tưởng chi chớ cái giố ng co ̣p beo thı̀ chẳ ng thiế u! Nhiề u bữa miề ng đi bứt tranh, gánh tranh về nhà mở ra phơi, thấ y có hai ba cái đuôi co ̣p máu me đỏ lòm, ngúc nga ngúc ngắ c, nằ m lẫn trong tranh. Té ra miề ng mải bứt, bứt luôn đuôi cả mô ̣t bày co ̣p đang ngồ i rı̀nh mồ i mà không biế t! Cả đô ̣i phá lên cười, nhao nhao nói: - ông nói tra ̣ng chi tra ̣ng gớm rứa ông ơi! Ông Bu ̣ng mă ̣t vẫn tı̉nh khô, ề à kể tiế p: - Cách đây chừng nửa tháng, mô ̣t bữa miề ng đi bứt tranh về , vừa mở bó tranh ra thı̀ có mô ̣t cu ̣c chi to cỡ bằ ng trái bưởi, tròn tròn, nâu nâu, nhăn nhăn, lăn ra kêu cái bicḥ Miế ng lươm ̣ lên ngó coi, té ra cả mô ̣t đùm.-- dái co ̣p! Cái liề m mới đưa cho thơ ̣ rèn cắ t la ̣i chấ u, sắ c đã gớm, bứt dái co ̣p mà cứ ngo ̣t xớt như bứt chuố i chı́n! Tư-dát hỏi ông: Rứa chừ mô rồ i ông? Cái chi? - đùm dái co ̣p ấ y? - Miề ng luô ̣c chấ m muố i ớt ngay bữa đó. Để lâu sơ ̣ ôi. - ông chép miê ̣ng- - Cái anh dái co ̣p lơ mơ rứa mà ngo ̣t đáo để , có phầ n ngo ̣t hơn anh dái voi. Cả đô ̣i bò lăn ra baĩ cỏ tranh mà cười, còn ông Bu ̣ng mă ̣t vẫn tı̉nh khô, thủng thẳ ng quấ n mô ̣t điế u thuố c lá cuñ g to bằ ng ngón chân cái, đánh đá lửa hút. ông Bu ̣ng nói tra ̣ng chơi mà Mừng cứ tưởng thâ ̣t. Em hoảng quá, đi nép sát vào Tư-dát, mô ̣t tay bı́u chă ̣t thắ t lưng da. Tư-dát quay sang nói: - Nı̀, lỡ co ̣p nó có nhảy ra vồ thı̀ câ ̣u nhớ bỏ niṭ tớ ra nghe, câ ̣u mà nı́u chă ̣t quá, hắ n tha luôn cả tớ đi thı̀ chế t tớ đó nghe! Qua làng Sơn Qua qua khe Nước Nóng, qua làng Thanh Tân. rồ i làng Đấ t Đỏ, mo ̣c đă ̣c mô ̣t giố ng tre lồ Ô Từ làng đấ t đỏ đi men theo bờ con sông Ô Lâu uố n lươṇ quanh có nước chảy rı̀ rào giữa hai bờ lau sâ ̣y um tùm. 9. Năm giờ chiề u hôm đó, Đô ̣i đă ̣t chân lên đấ t chiế n khu Hòa My.̃ Chiế n khu! Hai tiế ng mới mẻ này đã từng gơị lên trong trı́ tưởng tươṇ g các chiế n sı ̃ nhỏ tuổ i trong đô ̣i Thiế u niên trinh sát biế t bao hı̀nh ảnh hùng tráng thơ mô ̣ng. . . Sau Cách Ma ̣ng tháng Tám, lầ n đầ u tiên các em đươc̣ nghe hai tiế ng chiế n khu qua bài hát: "Nhớ chiế n khu". " chiề u nay xa chiế n khu trong rừng chiề u Bên bờ tiế ng suố i reo ngàn thông réo..." Hồ i còn Ở mă ̣t trâ ̣n Huế , mỗi lầ n sinh hoa ̣t đô ̣i cấ t tiế ng hát bài "Nhớ chiế n khu" các em la ̣i thấ y hiê ̣n ra trước mắ t những rùng thông vi vu trong gió ngàn, dòng suố i ba ̣c lấ p lánh chảy róc rách giữa hai bờ đá trắ ng phau-.. Mô ̣t đoàn chiế n sı ̃ ngồ i bên suố i mài gươm, lau súng- Mô ̣t toán chiế n sı ̃ khác cưỡi ngựa phi vun vút qua đèo. Bởi vâ ̣y mà chiề u hôm đó, khi đã đă ̣t chân lên đấ t chiế n khu Hòa Mỹ rồ i mà cả đô ̣i vẫn không ngớt mồ m hỏi ông Bu ̣ng: -Sắ p đế n chiế n khu chưa ông? - đi chừng bao lâu nữa mới tới chiế n khu ông? ông Bu ̣ng khoát tay chı̉ bao quát vùng đồ i núi trước mă ̣t nói: - Chiế n khu ta đây chớ mô nửa các cháu. Cả đô ̣i sửng số t: Chiế n khu là đây thiê ̣t hả ông? Ông Bu ̣ng lên gio ̣ng giảng giải: - Cái vùng núi non ni từ đời thủy tổ thı̀ go ̣i là Hòa My-̃ Mới đây Chı́nh phủ cải ra tên mới là chiế n khuChiế n khu với Hòa Mỹ cuñ g là mô ̣t cả thôi. Cả đô ̣i nhı̀n nhau tưng hửng. Chẳ ng có gı̀ giố ng với những điề u các em tưởng tươṇ g trước đây. Hòa Mỹ là mô ̣t cái làng ven núi, lơ thơ chừng vài chu ̣c nóc nhà nằ m rải rác trên mô ̣t rẻo đấ t dài và he ̣p. Mô ̣t bên là núi cao trùng điê ̣p, mô ̣t bên là con sông Ó Lâu quanh co uố n khúc. Sông he ̣p, nhiề u khúc vén quầ n lô ̣i qua đươc̣ , phơi cả sỏi đá dưới dòng. Từng quañ g, từng quañ g, người ta đắ p những cái kè bằ ng co ̣c gỗ và đá chắ n ngang sông. Nước chảy ào ào qua những chỗ kè để hở, đẩ y những chiế c guồ ng nước nă ̣ng nề , kıũ kiṭ quay đề u đề u vu ̣c nước sông lên đổ vào những cái máng nước trên cao, tưới những thửa ruô ̣ng ven sông- Những ngôi nhà tranh, vách đấ t nép mı̀nh dưới những ră ̣ng tre lồ Ô dày râ ̣m như rừng. Mô ̣t lố i đi nhỏ ngoằ n ngoèo cha ̣y xuyên qua làng- Do ̣c hai bên lố i đi là những daỹ sán, khoai chen lẫn với những đám cỏ tranh cao quá đầ u người- Trên các vồ ng khoái, sán rấ t nhiề u dấ u chân lơṇ lòi CÓ những đám sán rấ t rô ̣ng bi ̣lơṇ lòi duĩ nát. Đồ ng bào Ở đây người nào nước da cuñ g xanh mai mái bởi bê ̣nh số t rét kinh niên. Về chiề u, khı́ núi mô ̣t màu trắ ng đu ̣c, dâng lên mờ mit-̣ Mưa rả nı́ch. gió núi thổ i ào ào- BỘ đô ̣i cán bô ̣, công nhân các cơ quan, công xưởng của tı̉nh, từ các ngả đường rút lui khác cuñ g lầ n lươṭ nố i nhau đổ lên Hòa Mỹ Người nào cuñ g mê ̣t nhoài, mă ̣t mày phờ pha ̣c ướt mèm lấ m láp suố t từ đầ u đế n chân. Khắ p làng nhà nào cuñ g châ ̣t nı́ch người, súng đa ̣n ba lô đồ đa ̣c- Những cây sào lồ Ô dài phơi đầ y quầ n áo- Đường đi lố i la ̣i, bùn su ̣c lên dưới hàng trăm bàn chân mang vác nă ̣ng nề , trơn như đổ mỡ. Tiế ng go ̣i nhau ı́ a ới suố t từ đầ u làng đế n cuố i làng. Làng Hòa Mỹ đươc̣ go ̣i là tiề n-chiế n-khu. Chiế n khu chı́nh nằ m sâu trong daỹ núi xanh rı̀ đằ ng sau làng. Đô ̣i Thiế u niên trinh sát trực thuô ̣c Trung đoàn bô ̣, phải vào đóng Ở chiế n khu Mô ̣t, go ̣i tắ t là Xêca Mô ̣t. Từ Hòa Mỹ vào đế n Xê-ca Mô ̣t xa vào quañ g hai cây số , qua mô ̣t dải rừng thấ p bằ ng phẳ ng. Mô ̣t con suố i khá rô ̣ng nước chảy Ổ ồ , với những tảng đá xanh rêu trơn nhẫy, đâm sâu vào daỹ núi miên man trùng điê ̣p. Men theo bờ suố i đi thêm chừng nửa cây số là đế n nơi đóng quân- Mô ̣t daỹ lán mô ̣t mái, dựng ngay bên bờ suố i. Daỹ lán này mới dựng cách đây chı̉ vài hôm, lá lơp̣ , cô ̣t, kèo, rui, la ̣t buô ̣c vẫn còn tươi nguyên. Mỗi bên có mô ̣t daỹ sa ̣p dài suố t từ đầ u lán đế n cuố i lán, để làm giường nằ m. Mă ̣t sa ̣p lát bằ ng những cành cây còng queo, so le, gồ ghề , nằ m lên đó khác nào nằ m lên mô ̣t bó củi. Đô ̣i đươc̣ chı̉ đinh ̣ Ở cái lán số ba kể từ dưới lên. Tư-dát sờ tay lên mă ̣t sa ̣p, gâ ̣t gù nói- Người ta nói đời chiế n sı ̃ nằ m gai nế m mâ ̣t là như ri đây anh em a ̣. Tức cảnh sinh tı̀nh, em ứng khẩ u đo ̣c luôn mô ̣t đoa ̣n thơ nhỏ vừa chơṭ nghı ̃ ra: , Số ng thời nằ m trên cành cây, Chế t thời áo súng bọc thây chiế n trường Nhưng ta là Vê ̣ Quố c Đoàn Gian nguy đâu có sờn gan anh hùng-. ". Hay! Hay! - Cả đô ̣i nhiê ̣t thành khen ngơị . Nhiề u em yêu cầ u Tư-dát đo ̣c la ̣i để ho ̣c theo. Chı̉ mô ̣t tı́ là cả đô ̣i thuô ̣c. Em hát, em ngâm nhô ̣n nha ̣o cả khu rừng. Không khı́ trong đô ̣i phút chố c tươi vui phấ n chấ n hẳ n lên. Vừa đă ̣t ba lô, túi dế t xuố ng sa ̣p nằ m, đô ̣i trưởng liề n huy đô ̣ng cả đô ̣i ra rừng phát củi khô. Trời sâ ̣p tố i, đô ̣i trưởng cho nhóm lên Ở giữa lán mô ̣t đố ng lửa to như đố ng lửa tra ̣i. Khói xông mù mit-̣ ánh lửa bâ ̣p bùng. Cả đô ̣i vây quanh lấ y đố ng lửa, cởi áo quầ n ướt ra hơ, trêu cho ̣c nhau cười nói râm ran. Hành quân mê ̣t lả thế mà cả đêm đó cả đô ̣i đề u thao thức đế n quá nửa đêm, không sao ngủ đươc̣ - Mô ̣t phầ n ta ̣i cái sa ̣p nằ m cứ đâm nhói nhói giữa lưng, mô ̣t phầ n vı̀ những tiế ng đô ̣ng dễ sơ ̣ của rừng đêmtiế ng hoẵng kêu, vươṇ hú, tiế ng mô ̣t đàn voi ào ào đi qua đâu đó trên dố c núi, làm cành cây gaỹ răng rắ c, tiế ng chim từ quy khắ c khoải buồ n thảm và nhiề u tiế ng rừng huyề n bı́ khác làm cho cả đô ̣i cứ sởn hế t gai ố c, cứ nhı́ch dầ n nép sát vào nhau. Hôm sau, đô ̣i ăn bữa ăn đầ u tiên của chiế n khu. Cơm ga ̣o lức với muố i tráng, phải bẻ lá rừng cuô ̣n la ̣i làm bát và bẻ cành cây làm đuã ôi, nhớ sao xiế t, kể sao hế t những gian khổ thiế u thố n của chiế n khu những ngày đầ u tiên ấ y. Mười năm sau mô ̣t nhà chép sử đã ghi la ̣i mấ y nét tổ ng quát của hoàn cảnh chiế n khu Hòa Mỹ ngày đó như sau: " Viê ̣c tổ chức các chiế n khu Ở các vùng rừng núi đề u làm rấ t sơ sài. Lương thực dự trữ rấ t thiế u thố n ở Thừa Thiên lúc rút lên núi, lương thực vẻn ve ̣n chı̉ còn hai tấ n ga ̣o. Trong lúc đó số người ăn kể cả cán bô ̣, bô ̣ đô ̣i nhân viên các ngành, tự vê ̣ chiế n đấ u, công nhân cơ xưởng có tới hai ngàn người.." Chı̉ mấ y dòng vắ n tắ t đó cuñ g đủ gơị cho chúng ta ngày nay hı̀nh dung đươc̣ mô ̣t phầ n sự gian khổ thiế u thố n đáng sơ ̣ của hoàn cảnh chiế n khu Hòa Mỹ những ngày đầ u tiên ấ y. 10. Hai hôm sau, sau bữa cơm chiề u, trung đoàn trưởng hà Văn Lâu đế n gă ̣p đô ̣i. Ngay trước mă ̣t lán là dòng suố i mấ p mô đá phủ rêu trơn tuô ̣t, phı́a sau là dố c núi cao dựng, hai bên là rừng râ ̣m, nên đô ̣i không thể tâ ̣p ho ̣p thành hàng ngũ chı̉nh tề để đón trung đoàn trưởng như hồ i nào. Các em phải ngồ i xế p bằ ng trên sa ̣p nằ m để đón ông. Tấ t nhiên đô ̣i trưởng cuñ g không thể hô nghiêm khi thấ y trung đoàn trưởng bước vào đầ u lán. Chı̉ sau mấ y tuầ n gă ̣p la ̣i mà ông la ̣ hẳ n đi- Người ông gầ y so ̣p, gương mă ̣t hố c hác, hai mắ t truñ g sâu, thâm quầ ng tưởng đâu như có đế n trăm đêm nay rồ i ông không chơp̣ mắ t. ông ngồ i lên mép sa ̣p, nhı̀n cả đô ̣i khắ p lươṭ - Că ̣p mắ t thâm quầ ng mê ̣t mỏi của ông vẫn ánh lên vẻ diụ dàng, trı̀u mế n của người cha. ông chơṭ nhı́u trán la ̣i hỏi đô ̣i trưởng? -Quân số đô ̣i sao ı́t hẳ n đi thế nảy? CÓ em nào đi đâu không? Đô ̣i trưởng ngồ i ca ̣nh ông nói: Báo cáo anh, đô ̣i hiê ̣n nay chı̉ còn mười chı́n đô ̣i viên. Bố n em đã hy sinh, và tám em đươc̣ cử vào tham gia chiế n đấ u Ở Mă ̣t trâ ̣n phı́a Nam chưa có tin tức gı̀. Trung đoàn trưởng ngồ i yên lă ̣ng mô ̣t lúc khá lâu- Mắ t ông đám đăm nhı̀n dòng suố i Ổ Ổ chảy xiế t dưới chân lán- Nhı̀n nét mă ̣t ông, các em hiể u ngay rằ ng ông sáp nói với mı̀nh những điề u quan tro ̣ng-.. - Các em a ̣, - ông ngẩ ng lên nhı̀n cả đô ̣i và nói,- hoàn cảnh chiế n khu của chúng ta lúc này gian khổ thiế u thố n như thế nào, anh không nói chắ c các em cuñ g đã rõ. Và mai đây chắ c sẽ còn gian khổ thiế u thố n nhiề u hơn nữa. Sắ p đế n, cả chiế n khu sẽ phải ăn cháo, ăn rau rừng thay cơm.-- Trong những ngày chiế n đấ u vừa qua hầ u hế t các em đã tỏ ra xứng đáng là ba ̣n chiế n đấ u của người liê ̣t sı ̃ thiế u niên anh hùng chế t trên cô ̣t thép thu lôi. đô ̣i các em đã góp phầ n không nhỏ công lao và xương máu cho cô ̣ng cuô ̣c kháng chiế n cứu nước. Anh xin thay mă ̣t Ban chı̉ huy trung đoàn biể u dương và khen ngơị tấ t cả các em! Nhưng hoàn cảnh chiế n đấ u của bô ̣ đô ̣i chúng ta sẽ vô cùng gian khổ nă ̣ng nề - Anh sơ ̣ rằ ng sức vóc nhỏ bé của các em khó lòng kham chiụ nổ i Bởi vâ ̣y đêm qua Ban chı̉ huy trung đoàn đã ho ̣p để giải quyế t vấ n đề đô ̣i của các em- Cuô ̣c ho ̣p đã đi đế n quyế t nghi ̣ là anh sẽ đế n gă ̣p trực tiế p các em, hỏi ý kiế n các em- em nào muố n trở về số ng với gia đinh thı̀ trung đoàn đồ ng ý cho các em về . Trung đoàn sẽ bố trı́ người đưa các em về đế n chỗ mà mô ̣t mı̀nh các em có thể trở về tı̀m la ̣i gia đı̀nh đươc̣ Các em thấ y thế nào? Trước ý kiế n đô ̣t ngô ̣t của trung đoàn trưởng, cả đô ̣i ngồ i lă ̣ng đi rấ t lâu, lòng xao xuyế n bồ n chuồ n khôn tả. Tiế ng củi nổ lép bép, tiế ng suố i chảy Ổ ồ , lúc này nghe sao mà to mà vang đế n thế " Tự nhiên cả đô ̣i em nào cuñ g thấ y cổ mı̀nh nghe ̣n la ̣i muố n khóc- Nhưng chưa rõ ta ̣i sao mı̀nh muố n khóc? CÓ lẽ đó là cảm giác khi thấ y mı̀nh sắ p phải rời bỏ mô ̣t cái gı̀ vô cùng thân thiế t, -mà nế u mấ t nó là mấ t hế t mo ̣i mề m vui trên đời, là chẳ ng còn biế t mı̀nh phải số ng ra sao đây. - Các em cho anh biế t ý kiế n đi? - Trung đoàn trưởng nhắ c la ̣i và nga ̣c nhiên khi thấ y tấ t cả những că ̣p mắ t đang nhı̀n ông đề u ướt đỏ hoe. Mừng thı̀ khóc thâ ̣t sự, nước mắ t chảy ràn ru ̣a trên hai gò má đen nhẻm bu ̣i tro than. Lươm ̣ ngồ i Ở gầ n cuố i lán bỗng nhảy xuố ng đấ t- Em bước la ̣i gầ n đố ng lửa, nhı̀n trung đoàn trưởng mı́m mı́m môi như đang cố nuố t cái gı̀ cứ chực trào lên cổ Em nói gio ̣ng rung lên: - Thưa anh, các ba ̣n khác trong đô ̣i nghı ̃ răng em không biế t- Riêng em, em tha thiế t xin trung đoàn cho em đươc̣ Ở la ̣i chiế n khu. Dù mai đây có đói khổ gấ p mười ri em cuñ g xin chiu.̣ Em ưng thà phải Ở truồ ng, Ở lỗ mà chế t đói trên chiế n khu còn hơn phải trở về thành phố mà Ở chung. Ở lô ̣n với tu ̣i Tây, tu ̣i Viê ̣t gian. Những tiế ng nói sau cùng của em biế n thành tiế ng nấ c nghe ̣n ngào. - Da ̣ thưa anh, em cuñ g xin như ba ̣n Lươm ̣ . - Em cuñ g xin như rứa! Cực khổ chi em cuñ g xin Ở la ̣i chiế n khu. Tấ t cả đô ̣i cùng giơ cao tay lên và tranh nhau nói với Trung đoàn trưởng. Mừng cuñ g nhảy từ trên sa ̣p xuố ng đấ t, bước la ̣i đứng sát bên Lươm ̣ , nói gio ̣ng gầ n như van lơn: - Thưa anh, chúng em còn nhỏ, chưa làm đươc̣ chi nhiề u cho chiế n khu thı̀ trung đoàn cho chúng em ăn ı́t đi cuñ g đươc̣ - Mỗi bửa các anh ăn mô ̣t chén cơm thı̀ chúng em chı̉ xin ăn nửa chén thôi. Đừng bắ t chúng em phải về nhà, tô ̣i chúng em lắ m anh nờ. ôi, những lời van xin thơ ngây mà thố ng thiế t, van xin đươc̣ nhâ ̣n phầ n gian khổ thiế u thố n, đươc̣ cùng số ng cùng chế t với chiế n khu, đươc̣ chiế n đấ u hy sinh vı̀ sự số ng còn của TỔ quố c, của các chiế n sı ̃ nhỏ tuổ i này. đã làm cho trung đoàn trưởng phải rơi nước mắ t- ông rút mùi xoa trong túi thấ m nhanh hai mắ t- ông rời chỗ ngồ i bước la ̣i ôm Mừng vào lòng và nói: - Mô ̣t lầ n nữa các em càng làm cho anh thêm tin rằ ng các em đã xứng đáng và sẽ xứng đáng là ba ̣n chiế n đấ u của em Vinḥ Bây giờ thı̀ thế này: nế u tấ t cả các em đề u tı̀nh nguyê ̣n Ở la ̣i chiế n khu để tham gia chiế n đấ u, anh sẽ về báo cáo la ̣i với toàn thể Ban chı̉ huy trung đoàn, chắ c chắ n các anh cuñ g sẽ đồ ng ý để các em Ở la ̣i thôi- Còn bây giờ anh chúc các em đêm nay ngủ mô ̣t giấ c thâ ̣t ngon Và sáng ngày mai chúng ta sẽ cùng nhau bắ t tay vào viê ̣c xây dựng tổ chức chiế n khu. chuẩ n bi ̣để bước vào trâ ̣n chiế n đấ u mới. Đô ̣i trưởng vỗ vỗ hai bàn tay nói với đô ̣i: - Các em, chúng ta haỹ hát lên mô ̣t bài thâ ̣t to, thâ ̣t hay để tiễn trung đoàn trưởng nào! Kỳ đang ngồ i xế p bằ ng trên sa ̣p, vu ̣t đứng ngay dâ ̣y. Em thay Quỳnh làm quản ca của đô ̣i. Quỳnh vẫn nằ m Ở tra ̣m quân y Mă ̣t trâ ̣n, nghe đâu tra ̣m đang trên đường chuyể n lên chiế n khu. Kỳ ngẩ ng cao đầ u, hơi phướn người lên rồ i cấ t gio ̣ng trong ngầ n, lanh lảnh cao vút: "đoàn Vê ̣ Quố c quân một lầ n ra đi-.." Cả đô ̣i vùng đứng hế t cả dâ ̣y trên sa ̣p, lấ y hế t hơi sức hòa theo: "Nào có mong chi đâu ngày trở về Ra đi ra đi bảo tồ n sông núi Ra đi ra đi thà chế t không lui.-." Tiế ng hát bay lươṇ trên mă ̣t suố i, tràn qua những lớp lớp cây rừng, tràn qua gai góc tố i tăm, quấ n quı́t theo chân trung đoàn trưởng cho đế n tâ ̣n bı̀a rừng. Tiế ng hát của các em hôm nay làm cho ông thấ y lòng cảm đô ̣ng, xố n xang khác thường. Trước khi trèo khuấ t sang bên kia dố c núi, ông dùng la ̣i lắ ng nghe cho đế n lúc tiế ng hát tắ t hẳ n. ông bỗng có cảm giác những lời hào hùng quyế t liê ̣t và su ̣c sôi nghıã khı́ kia không phải do các chiế n sı ̃ nhỏ bé của ông hát lên mà chı́nh là tiế ng đồ ng vo ̣ng thôi thúc của ý chı́ Nhân Dân và Đấ t Nước trong giờ phút vô cùng nghiêm tro ̣ng của lich ̣ sử. Tiế ng hát như mô ̣t ngo ̣n lửa bùng lên cháy rực rỡ giữa đêm rừng la ̣nh tố i, nó làm cho rừng và lòng ông ấ m hẳ n la ̣i, vui hẳ n lên. Phầ n thứ tư (a) 1 Chiế m xong Huế , giải vây đươc̣ cho đồ ng bo ̣n bi ̣ quân ta vây ham ̃ sau gầ n hai tháng, viê ̣n binh giă ̣c tiế p - tu ̣c đánh dố c ra phı́a Bắ c Thừa Thiên. Thế giă ̣c ma ̣nh như lũ tràn. Các làng xã nằ m ven đường số mô ̣t: An Hòa, Hiề n Sı,̃ Phú ố c, Phò Tra ̣ch, Mỹ Chánh... Lầ n lươṭ lo ̣t vào tay chúng. Cuô ̣c kháng chiế n của tinh Thừa Thiên bước vào thời kỳ khó khăn, gian khổ , đen tố i nhấ t. Khoảng mười lăm ngày sau khi chiế m đóng Huế , giă ̣c Pháp đã thiế t lâ ̣p xong chı́nh quyề n bù nhı̀n. Tên Nguyễn Khoa Toàn - hồ i Pháp thuô ̣c làm đố c ho ̣c, mấ y lầ n ẩ n núp Ở xó xinh nào nay chui ra lên ghế tı̉nh trưởng. Chúng cấ p tố c cho do ̣n de ̣p sửa sang la ̣i thành phố , phu ̣c hồ i sinh hoa ̣t. Chúng ráo riế t dựng gấ p bô ̣ máy kı̀m ke ̣p, đàn áp nhân dân. Ngoảnh đi ngoảnh la ̣i khắ p thành phố đã mo ̣c lên nhan nhản nào Ty An Ninh, sở mâ ̣t thám Phòng Nhı̀, sở mâ ̣t thám Liên Bang, ty Cảnh sát, nhà tù-.. Những tên lı́nh ngu ̣y đầ u tiên xuấ t hiê ̣n trên đường phố Huế . Chúng vừa đươc̣ bo ̣n Pháp tuyể n du ̣ng trong vòng mười hôm trở la ̣i nên chưa có đồ ng phu ̣c, ăn bâ ̣n táp nham như thường dân. Đứa sơ mi cô ̣c tay, quầ n "Soóc, chân đấ t; đứa áo vét tông cháo lòng đô ̣i mũ phớt; đứa áo quầ n bà ba, kéo guố c le ̣p ke ̣p; trước ngực áo đeo lủng lẳ ng tấ m biể n bằ ng bı̀a cứng, hı̀nh quả trám, to bằ ng cỡ bàn tay, nề n vàng, viề n đỏ có ba chữ B.V.Q (bảo vê ̣ quân) Hàng ngày máy bay đakôta bay lươṇ từ đầ u tı̉nh đế n cuố i tı̉nh, xổ truyề n đơn trắ ng xóa. "Hỡi đồ ng bào! Ai tản cư đâu thı̀ nên mau mau hồ i cư về thành phố . Đồ ng bào về đươc̣ quân đô ̣i liên hiê ̣p Pháp và chı́nh phủ Nam triề u che chở, bảo vê ̣ như xưa. Cấ m không đươc̣ cha ̣y theo Viê ̣t Minh! Cha ̣y theo Viê ̣t Minh là cầ m - chắ c cái chế t trong tay. Quân lı́nh của Viê ̣t Minh đã bi ̣ quân đô ̣i Pháp đánh cho tơi bời, kiê ̣t quê ̣ và hoàn toàn tan ra.̃ Quân đô ̣i Pháp hiê ̣n đang tiế p tu ̣c truy lùng chúng và sắ p sửa tiêu diê ̣t những tên số ng sót cuố i cùng!". đo ̣c những tờ truyề n đơn này, nhiề u đồ ng bào Huế băn khoăn lo nghı.̃ Lòng tin vào cuô ̣c kháng chiế n của nhiề u người khác nào cây con trước cơn baõ lớnn- Người hồ i cư về Huế ngày mô ̣t đông. Phầ n lớn ho ̣ trở về bằ ng đường sông. Từ sáng tinh mơ đế n tố i miṭ thuyề n lớn, đò nhỏ, nố i muĩ nố i lái nhau xuôi về thành phố , trên các con sông An Cựu- đông Ba, sông Sinh, Sông Hương- Thuyề n, đò chấ t cao ngấ t nghể u những rương hòm, bao bi,̣ bàn ghế , nồ i niêu, thúng mủng, và hàng trăm thứ đồ đa ̣c linh tinh khác. Người chen chúc ngồ i chóc ngóc trên đồ đa ̣c, trên mui thuyề n- Nét mă ̣t người nào cuñ g đầ y vẻ thấ p thỏm; lo âu. Ai đoán chắ c đươc̣ cuô ̣c số ng sắ p đế n trong lòng thành phố giă ̣c chiế m sẽ lành dữ ra sao đây? Nhiề u bà già ngồ i xế p bằ ng giữa đố ng đồ đa ̣c, vừa lầ n tràng ha ̣t vừa lâm râm niê ̣m Phâ ̣t. Vào mô ̣t buổ i chiề u, trong số thuyề n đò hồ i cư trên sông Sinh có mô ̣t chiế c đò nhỏ mô ̣t mui, chở mô ̣t gia đı̀nh bố n người- Mô ̣t người đàn ông đã đứng tuổ i và ba đứa con nı́t. Chiế c đò chı̉ mô ̣t người chèo. ông laõ chèo đò tra ̣c gầ n sáu mươi, cằ m lơ thơ mô ̣t chòm râu tiêu muố i, mă ̣c áo tứ thân vải nhuô ̣m đà, quầ n xà lỏn xanh vá chằ ng đu ̣p, lấ p lửng đầ u gố i. Cái gia đı̀nh hồ i cư trên chiế c đò này hơi la ̣. HỌ gầ n như chẳ ng có đồ đa ̣c gı̀ ngoài mấ y bo ̣c áo quầ n để trong khoang thuyề n và ba cái áo tơi lá để mô ̣t đố ng sù su ̣ trước muĩ đò. Thâ ̣t khó đoán đươc̣ quan hê ̣ gia đı̀nh giữa bố n con người trong đò. Người đàn ông khoảng trên dưới bố n mươi tuổ i, mă ̣t vuông chữ điề n, tóc rễ tre râ ̣m bù xù, lông mày muĩ mác, râu ria lởm chởm. Ba đứa con nı́t suýt soát tuổ i nhau, tra ̣c mười bố n, mười lăm- Mô ̣t đứa mă ̣t muĩ khá xinh trai da dẻ trắ ng trẻo mắ t mô ̣t mı́, tóc để re,̃ mă ̣c quầ n ka ki xám, áo len dài tay màu rươụ chát- Mô ̣t đứa gày nhom, cao lòng khòng, hai ố ng chân thẳ ng đuô ̣t như hai ố ng quyể n, miê ̣ng rô ̣ng ngoác, mui hế ch ngươc̣ , vẻ mă ̣t liế n láu- NÓ mă ̣c cái áo sơ mi cũ ngắ n cuñ như áo đi mươṇ và cả cái quầ n bà ba vải chúc bâu trắ ng, cố kéo maĩ mà hai ố ng quầ n vẫn chı̉ lơ lửng đế n giữa bu ̣ng chân. đứa thứ ba thấ p nhỏ hơn hai đứa kia mô ̣t tı́, nước da ngăm ngăm đen, đầ u húi cua, trán vuông mà giô, că ̣p mắ t to thô lố . NÓ mă ̣c bô ̣ áo quầ n bà ba vải đà vá vı́u- Nế u đô ̣i thêm cái nón mê, và cầ m trong tay mô ̣t cây roi thı̀ đúng là mô ̣t chú bé chăn trâu chı́nh hiê ̣u. để ý cách xưng hô thı̀ thấ y ba đứa go ̣i nhau câ ̣u, tớ và go ̣i người đàn ông khi thı̀ anh, khi thı̀ ba. Và mỗi lầ n nghe chúng go ̣i anh, người đàn ông liề n lừ mắ t mô ̣t cái, chúng liề n vô ̣i vàng chữa ngay sang go ̣i ba, và tủm tim cười. đò về đế n ngã ba Sı̀nh thı̀ trời lắ c rắ c đổ mưa. Thằ ng bé có vẻ mă ̣t liế n láu, thò đầ u ra ngoài mui đò, mă ̣t nghênh lên nhı̀n trời. NÓ thu ̣t đầ u vào khoang đò, nói với người lớn tuổ i, gio ̣ng lo lắ ng: - Anh ơi! à... Ba ơi! Trời sắ p mưa to rồ i. Lấ y mấ y cái tơi vô không thı̀ ướt hế t! Người lớn tuổ i lừ mắ t, đă ̣t ngón tay trỏ lên môi ra hiê ̣u. Thằ ng bé vô ̣i im ngay. NÓ đã nhớ ra vừa nói mô ̣t điề u thâ ̣m vô lý- áo tơi lá là để đi mưa la ̣i còn sơ ̣ mưa ướt! Nế u không vô lý thı̀ chắ c là đã hớ hênh tiế t lô ̣ mô ̣t điề u bı́ mâ ̣t gı̀ đó đang nằ m trong mấ y cái tơi lá kia. Con đò qua khỏi ngã ba Sı̀nh đươc̣ mô ̣t quañ g bỗng từ trên bờ bên phải có tiế ng go ̣i giâ ̣t gio ̣ng như quát. - ê! Chiế c đò mô ̣t mui, mô ̣t người chèo kia! Chèo vô đây ngay. Nghe tiế ng quát ba đứa trẻ giâ ̣t bắ n người, nhớn nhác ghé vào kẽ hở mui đò, nhı̀n lên bờ- Người lớn tuổ i hỏi ông cu ̣ chèo đò, vẻ mă ̣t như ngơ ngác, ngờ nghê ̣ch: - Ai go ̣i chi mà xẵng gio ̣ng vâ ̣y cu ̣ ơi? - Tu ̣i hắ n go ̣i đò để kiể m soát đó! - ông cu ̣ chèo đò cô ̣c cằ n trả lời- òng khoáy khoáy mái chèo ghı̀m con đò đi châ ̣m la ̣i. Nghe hai tiế ng kiể m soát, mă ̣t ba đứa trẻ tái đi trông thấ y- Người đàn ông nói với ông cu ̣ chèo đò- Cu ̣ cứ chèo thẳ ng cho mấ y cha con tôi đi đươc̣ không cu ̣? đò ta thı̀ có đồ lề chi mà kiể m soát- Chèo vô chèo ra e về tới nhà tố i mấ t cu ̣ ơi! Không đươc̣ mô - ông cu ̣ lắ c đầ u nói. - Tu ̣i hắ n đã go ̣i mà không vô là tu ̣i hắ n bắ n ngay. Sáng bửa qua có mô ̣t chiế c đò ba mui chở tám ma ̣ng người, bi ̣tu ̣i hắ n bấ n chı̀m Ở khúc sông ni rồ i. Miê ̣ng nói, tay ông cu ̣ câ ̣y ma ̣nh mái chèo, chèo con đò vô thảng phı́a bờ. Biế t không thể nào lo ̣t qua tra ̣m kiể m soát của giă ̣c Ở Cửa ngõ Huế này, người đàn ông vô ̣i quay la ̣i, ra hiê ̣u cho ba đứa trẻ nhı́ch đế n gầ n và nói rấ t khe:̃ - Anh dă ̣n gı̀ các em phải nhớ kỹ nghe? Ba đứa cùng gâ ̣t đầ u, ngồ i im thin thı́t, vẻ mă ̣t từ bi từ ta ̣i- Thằ ng bé có bô ̣ mă ̣t liế n láu, cơ hồ không ngồ i vừng- NÓ ngả lưng xuố ng sa ̣p thuyề n, đầ u gố i lên bo ̣c quầ n áo, nhấ m mắ t vờ ngủ, nhưng hai đầ u gố i cứ rung rung đánh nhip. ̣ Còn đò câ ̣p bế n. Trên bế n có hai tên lı́nh Pháp cao lớn tay cầ m tiể u liên, và mô ̣t thằ ng Bảo Vê ̣ Quân mă ̣t dài như mă ̣t ngựa, mă ̣c bô ̣ áo quầ n "Sóc" ka ki vàng, lưng đeo súng lu ̣c, tay cầ m roi că ̣c bò. NÓ bước xuố ng bế n, vung vẩ y cây roi, hách dich ̣ ra lê ̣nh: - Người trong đò lên hế t cả đây để các quan lớn xét! Bố n "cha con" chui ra khỏi mui, lu ̣c tu ̣c bước lên bờ- Người đàn ông chắ p tay chào chúng, dáng bô ̣ khúm núm, sơ ̣ sê ̣t: - Chào các quan lớn a ̣! Hai tên Pháp giương că ̣p mắ t vàng như mấ t rắ n, hế t nhı̀n người đàn ông la ̣i nhı̀n ba đứa con nı́t. Thằ ng Bào Vê ̣ Quân tay chố ng na ̣nh, hấ t hàm hỏi: - Chúng mày đi đâu? Người đàn ông hai tay vẫn chắ p trước bu ̣ng, lưng khòng xuố ng như vẫn tiế p tu ̣c chào, lễ phép trả lời: - Da ̣ bẩ m-.- da ̣..- gia đı̀nh chúng tôi hồ i cư về Huế a ̣. - Về đâu? - Da ̣ Vı ̃ Da ̣. - Chúng mày là thế nào với nhau! Da ̣, bẩ m bố n cha con a ̣! - Cha con? - Thằ ng Bảo Vê ̣ Quân gằ n gio ̣ng hỏi la ̣i, vẻ nghi ngờ. Người đàn ông chı̉ từng đứa mô ̣t, nói như phân trầ n. - Da ̣, bẩ m hai cháu này là con vơ ̣ cả, còn cháu này, - anh chı̉ thằ ng bé mă ̣t muĩ liế n láu, - là con vơ ̣ lẽ a ̣. - Chúng nó lên mấ y? - Da ̣ bẩ m, cháu này mười ba. - Anh chı̉ thằ ng bé nước da ngăm ngăm đen. - Còn hai cháu này đề u mười bố n cả. Chẳ ng là hai mu ̣ nhà cháu Ở cữ cùng mô ̣t tháng. - Mày bao nhiêu tuổ i? - Da ̣ bẩ m băm chı́n, tuổ i maõ . Vơ ̣ mày đâu? - Da ̣ bẩ m, mu ̣ cả nhà cháu chế t bê ̣nh từ năm kia. Còn mu ̣ hai nhà cháu thı̀ mới chế t đầ u tháng trước phı́a ngoài Phò Tra ̣ch... xuố ng phải đa ̣n máy bay Chế t là đáng kiế p? Ai khiế n cha ̣y theo tu ̣i Viê ̣t Minh làm chi! - Da ̣ bẩ m đâu có dám a ̣! Sơ ̣ súng đa ̣n quá rồ i cha ̣y quáng cha ̣y quàng đó thôi. - Dưới đò chở những chi? - Da ̣ bẩ m chẳ ng có chi..- Chı̉ có mấ y bo ̣c áo quầ n rách của các chát với mấ y cái tơi lá... CÓ ı́t nhiề u của nả cha ̣y tản cư bi ̣ mấ t sa ̣ch trơn-.-- Người đàn ông thở dài nhăn nhó- Thằ ng Bảo Vê ̣ Quân quay la ̣i xı̀ lồ xı̀ là mô ̣t tràng với hai tên Fháp- Hai tên Pháp mắ t giương thao láo, gâ ̣t gâ ̣t đầ u. Tên B-V.Q dắ t cây roi că ̣c bò vào thắ t lưng, rút súng lu ̣c lên đa ̣n, bước xuố ng đò lu ̣c soát. Ba đứa trẻ đứng quay lưng ra sông, mắ t cu ̣p nhı̀n xuố ng đấ t- Mỗi tiế ng đô ̣ng lô ̣c cô ̣c, !ê ̣ch kê ̣ch từ dưới con đò vo ̣ng lên làm chúng giâ ̣t mı̀nh thon thót nhấ t là khi nghe tiế ng mấ y cái áo tơi lá bi ̣ đá kêu loa ̣c xoa ̣c, mă ̣t ba đứa đề u xám xanh cả la ̣i- Trời chiề u hôm đó rét căm căm thêm gió sông thổ i hun hút, mà hai thái dương chúng mồ hôi cứ riṇ ra lấ m tấ m. Người đàn ông khẽ đưa mắ t nhı̀n chúng với ánh mắ t ngầ m bảo: "Bı̀nh tıñ h la ̣i các em " Thằ ng B.V.Q sau mô ̣t hồ i lu ̣c soát khá ky,̃ đút súng lu ̣c vào bao, đa ̣p muĩ con đò nhảy lên bờHắ n la ̣i xı̀ lồ xı̀ là với hai tên Pháp, rồ i quay sang nói với người đàn ông: Cho đi! Về nhà phải an cư la ̣c nghiê ̣p, không đươc̣ nghe theo tu ̣i Viê ̣t Minh xúi bâ ̣y mà làm loa ̣n nghe chưa? - A lê! cút! Lúc con đò chèo ra đế n giữa sông ba đứa bé coi bô ̣ mới hoàn hồ n. Thằ ng bé mă ̣t muĩ liế n láu, thè lưỡi ngoe ̣o đầ u nói: - Lúc nghe hắ n đá loa ̣c xoa ̣c vô mấ y cái tơi lá, tao tưởng tim ru ̣ng mấ t bay a ̣. - Tao cuñ g rứa - Tháng bé mă ̣t xinh trai quê ̣t mồ hôi trán nói thı̀ thào như còn sơ ̣ bo ̣n trên bờ nghe tiế ng. - Tao thấ y ớn la ̣nh cả xương số ng. Trong ba đứa thı̀ thằ ng bé nước da ngăm đen coi bô ̣ gan, bı̀nh tinh hơn cả. NÓ ghé mắ t vào khe hở mui đò, chăm chăm nhı̀n lên bờ, lầ m bầ m chửi. - Mả cha hắ n? Làm Viê ̣t gian mà coi bô ̣ hố ng hách đã gớm? Đế n lúc tổ ng phản công thı̀ mi có cha ̣y đằ ng trời! Người đàn ông ngồ i xı́ch la ̣i gầ n ba đứa, nói vừa đủ chúng nghe: - Lầ n sau các em phải gắ ng giữ thái đô ̣ bı̀nh tinh hơn nữa. Anh thấ y mă ̣t các em lúc đó cắ t không đươc̣ chút máu. Ba đứa gâ ̣t gâ ̣t đầ u, cùng nói: Thưa ba, chúng con xin nhớ a ̣! - Và chúng cùng cấ t tiế ng cười to. 2 Các gia đı̀nh hồ i cư kỳ quă ̣c này chı́nh là mô ̣t tổ trong đô ̣i Thiế u niên trinh sát đươc̣ cử về Huế hoa ̣t đô ̣ng sau khi thành phố bi ̣ giă ̣c chiế m đươc̣ hơn hai mươi ngày- Người đàn ông là anh Đồ ng, cán bô ̣ của ban quân báo trung đoàn, mà anh em trong ban quen go ̣i là đồ ng-râu. Còn ba đứa trẻ là đô ̣i viên của Đô ̣i. Thằ ng bé mă ̣t muĩ xinh trai là Kim cùng tổ với Tư-dát, hay làm điê ̣u làm bô ̣, các ba ̣n đă ̣t tên cho là Kim-điê ̣u. Thằ ng gầ y nhom vẻ mă ̣t liế n láu chẳ ng phải ai xa la ̣, chı́nh là Tư-đát. Thằ ng bé thứ ba, con vơ ̣ cả" như anh đồ ng-râu giới thiê ̣u là Lươm ̣ , có cái răng cửa sứt, các ba ̣n quen go ̣i là Lươm ̣ -sứt. Sau cái hôm Trung đoàn trưởng Hà Văn Lâu đế n gă ̣p đô ̣i Ở chiế n khu mô ̣t, ông đã trực tiế p giao nhiê ̣m vu ̣ chiế n đấ u đầ u tiên cho đô ̣i: Cử ngay mô ̣t tổ trở la ̣i Huế hoa ̣t đô ̣ng quân báo, và mô ̣t tồ ba đô ̣i viên khác làm nhiê ̣m vu ̣ liên la ̣c cho tổ quân báo từ Huế về chiế n khu. Hai tổ này sẽ do mô ̣t cán bô ̣ của Ban Quân báo trung đoàn cử sang trực tiế p phu ̣ trách. Anh đồ ng-râu là chiế n sı ̃ Vê ̣ Quố c Đoàn Nam tiế n, chiế n đấ u suố t Ở mă ̣t trâ ̣n An Khê, Phú Phong. Trước ngày Huế nổ súng kháng chiế n ı́t lâu, anh đươc̣ điề u ra công tác Ở trung đoàn Trầ n Cao Vân. Trở la ̣i Huế chiế n đấ u! Tin này làm cho cả đô ̣i em nào cuñ g thấ y ruô ̣t gan nôn nao như say sóng. Tuy chưa biế t đô ̣i trưởng sẽ cử ai, nhưng bo ̣n trẻ suố t ngày hôm đó cứ bổ i hổ i bồ i hồ i, ngồ i đứng không yên. Chúng cảm thấ y vừa mừng vừa lo, vừa thı́ch, vừa sơ.̣ .. Hôm đó, đô ̣i trưởng vào chiế n khu hai làm viê ̣c với ban Tham mưu trưởng đoàn từ sáng sớm, maĩ đế n quá trưa anh mới về . cả đô ̣i reo lên cha ̣y ùa ra đón anh Ở tâ ̣n đầ u dố c núi. Chúng hau háu nhı̀n cuố n sổ tay anh đang cầ m tim đâ ̣p thı̀nh thich, ̣ hồ i hô ̣p, chờ đơị . Chúng biế t chắ c danh sách của tổ quân báo và tổ liên la ̣c đã ghi sẵn trong cuố n sổ tay bı̀a xanh kia. Đứa nào sẽ đươc̣ cái may mắ n đáng mừng và đáng sơ ̣ đó? Về đế n lán, đô ̣i trưởng mớ sổ tay lâ ̣t lâ ̣t các trang giấ y ghi chi chı́t những chữ bút chı̀. Đế n mô ̣t trang anh đă ̣t cây bút chı̀ vào đó rồ i gâ ̣p la ̣i- Bo ̣n trẻ nhı̀n nhau và nói với nhau bằ ng mắ t- đơị đó! Chı́nh là cái trang mà đô ̣i trưởng đánh dấ u bằ ng cây bút chı̀ ấ y- Đứa mô đươc̣ về Huế đánh Tây đã nằ m sẵn Ở đó rồ i. Đô ̣i trưởng tâ ̣p hơp̣ đô ̣i ngay trong lán- Anh nói với các đô ̣i viên nhỏ của mı̀nh, vẻ như muố n an ủi tấ t cả những đô ̣i viên nào không may không trúng vào danh sách của tổ quân báo và tồ liên la ̣c. - Tấ t cả các em, theo anh nhâ ̣n xét đề u xứng đáng đươc̣ cử về Huế làm nhiê ̣m vu ̣. Nhưng tiêu chuẩ n quan tro ̣ng đầ u tiên mà Ban tham mưu Trung đoàn yêu cầ u cho ̣n các em vào tổ quân báo là phải ı́t nhiề u biế t tiế ng Pháp. Vı̀ các em lo ̣t vào Huế sẽ phải hàng ngày đu ̣ng đầ u với bo ̣n Pháp, sẽ phải tı̀m cách bắ t chuyê ̣n, nghe ngóng chúng để thu lươm ̣ tin tức... Thế là đủ- Với tiêu chuẩ n này bo ̣n trẻ đã đoán đươc̣ ngay những đứa nào sẽ đươc̣ cho ̣n. Cả đô ̣i chı̉ có Kim-điê ̣u là ho ̣c hế t năm đê ̣ nhấ t trường Khải Đinh, ̣ đo ̣c sách tiế ng Tây làu làu như cháo. Tư-dát, và Lươm ̣ -sứt đã đỗ bằ ng "rim"--- còn hầ u hế t chı̉ mới ho ̣c lớp năm lớp tư (bằ ng lớp mô ̣t lớp hai bây giờ); mô ̣t số em còn chưa biế t chữ như Mừng, Đố i, Bồ ng, Hòa-đen. Bo ̣n trẻ đoán không sai, ba đứa đươc̣ cho ̣n vào tổ liên la ̣c là Hiề n, Châu-sém và Bồ ng. Theo đô ̣i trưởng, tiêu chuẩ n để anh cho ̣n vào tổ liên la ̣c là thông thuô ̣c đường lố i từ Huế lên chiế n khu, la ̣i phải có sức khỏe, că ̣p giò dẻo cuố c bô ̣ suố t ngày không biế t mỏi. Anh nhı̀n khấ p lươṭ những gương mă ̣t đang ı̉u xı̀u vı̀ không đươc̣ cho ̣n, nói thêm: - Còn các em khác thı̀ haỹ sẵn sàng chuẩ n bi ̣ tinh thầ n để nhâ ̣n những nhiê ̣m vu ̣ còn nă ̣ng nề và nguy hiể m hơn cả nhiê ̣m vu ̣ của tổ quân báo và tổ liên la ̣c. Nghe đế n hai tiế ng nguy hiể m, mă ̣t bo ̣n trẻ đang ı̉u xı̀u vu ̣t tươi lên hơn hớn. *** Trưa hôm sau, đô ̣i trưởng dẫn sáu đô ̣i viên: Kim-điê ̣u, Tư-dát, Lươm ̣ , Châu-sém, Hiề n, Bồ ng trèo qua hai dố c núi đế n lán làm viê ̣c của Ban Tham mưu trung đoàn. Lê Hường, Trưởng ban quân báo Trung đoàn và anh Đồ ng-râu làm viê ̣c với sáu đứa cho đế n lúc mă ̣t trời khuấ t núi. Nhiê ̣m vu ̣ của tổ quân báo. kế hoa ̣ch lo ̣t về Huế , những bước tuầ n tự- phải làm khi đã đă ̣t đươc̣ chân lên Huế , kế hoa ̣ch liên la ̣c với tổ liên la ̣c với chiế n khu... Cả sáu đứa hế t sức nga ̣c nhiên và khâm phu ̣c trước bản kế hoa ̣ch tỷ mı̉ và chu đáo của người chı̉ huy tı̀nh báo mới ngoài hai mươi tuổ i này. Công tác quan tro ̣ng đầ u tiên mà tổ quân báo phải làm là mang theo mô ̣t ngàn tờ truyề n đơn về Huế . Và sau đó khi có lê ̣nh , sẽ rải Ở những điạ điể m quy đinh. ̣ Lê Hường chi mấ y bó truyề n đơn còn chưa ráo mực in để trên cái bàn ghép bằ ng cành cây, bố n chân bàn chôn xuố ng đấ t, nói với sáu chiế n sı ̃ nhỏ tuổ i: - Truyề n đơn ni kêu go ̣i đồ ng bào Huế mı̀nh haỹ tin tưởng và ủng hô ̣ kháng chiế n, kháng chiế n nhấ t đinh ̣ thắ ng lơị - Đồ ng thời cảnh cáo bo ̣n người cam tâm làm tay sai cho giă ̣c- Chúng phải liê ̣u hồ n, cách ma ̣ng và kháng chiế n Ở ngay bên nách chúng, nế u chúng không sớm tı̉nh ngô ̣ bỏ nghề Viê ̣t gian thı̀ kháng chiế n sẽ mươṇ cái đô ̣i mũ của chúng - , Mươṇ cái đô ̣i mu"̃ của tu ̣i Viê ̣t gian! Cả sáu đứa cứ cười khúc khı́ch hoài với cái hı̀nh ảnh mới mẻ và lý thú này của anh trưởng ban quân báo. Lê Hường đẩ y mấ y bó truyề n đơn tới trước mă ̣t sáu đứa nói gio ̣ng cười cười: Tấ t nhiên là các em không thể xách truyề n đơn mà đi về Huế như xách xâu thiṭ heo đươc̣ ! Các em phải tự nghı ̃ me ̣o đưa nó qua lo ̣t các tra ̣m. kiể m soát của tu ̣i giă ̣c. Khôn nhờ da ̣i chiụ đó nghe! Mang cả ngàn tờ truyề n đơn qua hàng chu ̣c tra ̣m kiể m soát giă ̣c không phải chuyê ̣n dễ. Không khéo lô ̣, bo ̣n giă ̣c cho ăn đa ̣n như chơi. Sáu đứa cùng với anh đồ ng-râu ho ̣p bàn maĩ . cuố i cùng Lươm ̣ nghı ̃ đươc̣ me ̣o giấ u truyề n đơn vào giữa các lớp lá áo tơi lá. Anh đồ ng-râu lấ y tiề n của ban tı̀nh báo cấ p, mua bố n cái áo tơi lá đã cũ của đồ ng bào Ở chiế n khu Hòa My.̃ Bo ̣n trẻ phải kỳ cu ̣c mấ t cả buổ i sáng để gấ p và nhét ngàn tờ truyề n đơn vào bố n cái tơi lá. Bởi vâ ̣y mà khi nghe thằ ng Viê ̣t gian lu ̣c soát con đò, đá vào mấ y cái tơi lá kêu loa ̣c xoa ̣c Tư-dát muố n ru ̣ng cả tim và Kim-điê ̣u thấ y ớn cả xương số ng. . Chuẩ n bi ̣ xong xuôi, anh đồ ng-râu và bo ̣n trẻ cải trang làm mô ̣t gia đı̀nh hồ i cư, từ chiế n khu băng đồ i núi, qua đường quố c lô ̣ về đồ ng bằ ng. Con đường quố c lô ̣ khét le ̣t mùi Ô tô, mùi xăng- Những thôn xóm giă ̣c vừa tràn qua, dấ u giầ y đinh còn chi chı́t trên các lố i đi. Tre, cau đổ gu ̣c ngả nghiêng như sau mô ̣t cơn baõ lớn. Nhà cửa bi ̣ giă ̣c đố t vẫn còn nghi ngút khói. Chúng gă ̣p nhiề u o, nhiề u bà mê ̣, ông cu ̣ vùa khóc, vừa kể lể , bới các đố ng tro than tı̀m những đồ đa ̣c còn sót la ̣i chưa cháy hế t. Mô ̣t em bé gái cổ chân đeo cái vòng ba ̣c bi ̣ đa ̣i bác phanh ruô ̣t ca ̣nh mô ̣t gố c mı́t, ruồ i nhă ̣ng bâu kı́n eả mă ̣t em.-. Nhı̀n những cảnh tươṇ g đó, lầ n đầ u tiên sáu đứa đươc̣ biế t thế nào là lòng căm thù giă ̣c. ĐÓ là mô ̣t cái gı̀ làm cho ruô ̣t gan chúng sôi su ̣c lên- Mô ̣t nỗi tức giâ ̣n mà chúng chưa từng biế t đế n, bố c ngùn ngu ̣t trong đầ u Trong giây phút ấ y chúng bỗng thấ y thèm ghê gớm có sức khỏe, có võ nghê ̣ phi thường như Trương Phi, như VÕ Tòng, như Tề Thiên Đa ̣i Thánh, như Phù đổ ng Thiên Vương. Chúng sẽ nhổ phăng cả cây mı́t to như cô ̣t đı̀nh kia, và cứ thế múa tı́t xông thẳ ng đế n chỗ bo ̣n giă ̣c đang đóng. Chúng sẽ quâ ̣t gố c mı́t vào bo ̣n giă ̣c cho xương thiṭ nát bét, bắ n tung tóe khắ p cả tı̉nh Thừa Thiên . . . Bồ ng và Châu-sém tı́nh cu ̣c hay nổ i nóng nhấ t đô ̣i. Mắ t hai đứa vu ̣t đỏ kè như mắ t con kỳ nhông lúc cắ n nhau. Bước mấ y bước hai đứa la ̣i ngoái đầ u nhı̀n xác em bé gái cồ chân đeo vòng ba ̣c bi ̣đa ̣n giă ̣c phanh ruô ̣t bên gố c mı́t. Hai đứa cùng lầ m bầ m chửi: - Mả cha tu ̣i Tây! Mỗi lầ n đi ngang qua những ngôi nhà cháy có các o các mê ̣ vùa đào bới tro than, vừa khóc lóc kể lề , cả sáu đứa mă ̣t đề u cúi gầ m và cố rảo bước thâ ̣t nhanh- Chúng tưởng như các o, các mê ̣ đề u biế t chúng là Vê ̣ Quố c Đoàn - HỌ đang nhı̀n theo chúng, chı̉ chỏ, xı̀ xầ m bàn tán- "Mấ y cái thằ ng mang tơi lá vừa đi qua là Vê-cu-đê chı́nh cố ng đó- Tu ̣i hắ n không vấ t súng cha ̣y dài thı̀ mô đế n nỗi Tây đế n đươc̣ đây mà đố t hế t cửa nhà của bà con mı̀nh?" Phải đi mấ t gầ n hai ngày hai tổ liên la ̣c và quân báo mới về đế n chơ ̣ Sia,̣ mô ̣t vùng quê cách Huế chừng mươi cây số Siạ là mô ̣t làng to giàu có, trù mâ ̣t, bao quanh những trảng cát. Những người hồ i cư tu ̣ tâ ̣p Ở đây khá đông, sửa soa ̣n đò giang xuôi sông về Huế . NÓ phảng phấ t cái không khı́ vùng chơ ̣ Bao Vinh ngày Huế còn vây ham ̃ giă ̣c. Sau khi bổ trı́ chỗ ăn Ở của tổ liên la ̣c, giao cho Hiề n làm tổ trưởng, quy đinh ̣ ngày giờ và mâ ̣t hiê ̣u liên la ̣c anh Đồ ng-râu thuê chiế c đò nhỏ mô ̣t mui đưa tổ Quân báo xuôi sông về Vı ̃ Da ̣. Ở Vı ̃ Da ̣ anh có người o ruô ̣t ngoài sáu mươi tuổ i- Bà góa chồ ng sớm, chı̉ có mô ̣t người con trai đi bô ̣ đô ̣i Nam tiế n từ năm bố n sáu đế n nay không có tin tức gı̀ về - Bà số ng mô ̣t mı̀nh với túp nhà tranh nhỏ bé và khu vườn rào dâ ̣u kı́n đáo, trồ ng cây ăn quả- Tı́nh bà rô ̣ng raĩ và cứng đầ u cứng cổ có tiế ng Ở trong vùng. Thấ y viê ̣c phải, dù thiê ̣t ha ̣i đế n thân cuñ g làm, thấ y viê ̣c chướng tai gai mắ t là can thiê ̣pCách can thiê ̣p và chố ng la ̣i những chướng tai gai mắ t của bà là chửi, về khoa chửi của bà thı̀ vô đich, ̣ chửi có sách, có vầ n, có vè, như bà con trong xóm thường nói. Hồ i quân ta còn vây giă ̣c trong thành phố , bà con lố i xóm tản cư hế t, chı̉ riêng mô ̣t mı̀nh bà vẫn Ở la ̣i bám chắ c lấ y nế p nhà tranh và vườn cây quả của mı̀nh- Mấ y lầ n anh đồ ng-râu về giu ̣c o đi tản cư, nhưng bà đề u khăng khăng- "Tau chẳ ng cha ̣y đi mô hế t- Số ng chế t nhờ trời. Nế u có rủi ro xuố ng phải đa ̣n giă ̣c mà chế t thı̀ chế t ngay trên thề m nhà mı̀nh còn sướng hơn là chế t đường chế t chơ"̣ - . Anh đồ ng-râu biế t chắ c o mı̀nh vẫn Ở la ̣i nhà. Anh quyế t đinh ̣ đưa tổ quân báo về Ở nhờ nhà o trong buổ i đầ u đă ̣t chân lên Huế và sau đó sẽ tùy cơ ứng biế n. 3 khoảng sáu giờ chiề u, con đò về đế n Vı ̃ Da ̣. Từ Vı ̃ Da ̣ có đường cái lớn cha ̣y thẳ ng về đế n Huế và khoảng cách chừng hai cây số . Kim-điê ̣u, Tư-dát và Lươm ̣ thò đầ u ra khỏi, mui đò, mă ̣t ngớp ngớp nhı̀n về phı́a Huế , tim đâ ̣p thı̀nh thich ̣ trong lồ ng ngực. Chúng bồ n chồ n hồ i hô ̣p và cảm đô ̣ng đế n nghe ̣t thở. Mới xa Huế chưa đầ y tháng mà chúng có cảm tưởng như đã xa Huế hàng năm trời. Biế t bao kỷ niê ̣m da diế t... Huế tưng bừng, sôi su ̣c trong ngày tổ ng khởi nghıã Huế lẫm liê ̣t ngang tàng nổ súng kháng chiế n. Huế gầ m thét dữ dô ̣i năm mươi ngày đêm vây ham ̃ quân thù. Huế hài hước cười cơṭ bấ t cứ trong hoàn cảnh nào. Rồ i bóng dáng thân thương những thằ ng ba ̣n cùng đô ̣i mà nay không còn nữa... Những thằ ng ba ̣n cùng hát- chung mô ̣t bài hát, cùng cắ n chung mô ̣t miế ng bánh bô ̣t lo ̣c, cùng đắ p chung mô ̣t chiế c mề n, cùng lă ̣n lô ̣i trong cái chiế n hào mă ̣t trâ ̣n B, mă ̣t trâ ̣n C... Thằ ng Vinh, ̣ thằ ng để , thằ ng Lô ̣c, thằ ng Sơn . . . Chúng đã maĩ maĩ nằ m la ̣i cùng với Huế Ở cái tuổ i mười ba, mười bố n, mười lăm. Những đứa trẻ bán báo đánh giày, bán ke ̣o gừng, đâ ̣u phu ̣ng rang, bán "cà-rem đã chế t cho Huế . Chế t vẻ vang oanh liê ̣t như những anh hùng trong sử sách xưa. Tấ t cả, tấ t cả, hiê ̣n ra dồ n dâ ̣p trong trı́ nhớ chúng- Phút chố c ba đứa bỗng thấ y mắ t mờ đi, cảnh vâ ̣t vu ̣t nhòe như nhı̀n qua mô ̣t tấ m kı́nh đu ̣c- Chúng đã khóc lúc nào không biế t. Anh đồ ng-râu chui khỏi mui đò, bước đế n đứng đầ u muĩ , đưa tay chı̉ cho ông laõ chỗ đò câ ̣p bế n. Con đò nhe ̣ nhàng ghé vào cái bế n đấ t, có cây sung to mo ̣c nhoài ra sông. Bố n người tay xách bo ̣c quầ n áo, khoác áo tơi lá, chào ông laõ chèo đò, nố i nhau bước lên bờ. Trời vẫn rả rı́ch mưa, khoác tơi lá mà đi vào xóm thâ ̣t hơp̣ thời Tư-dát nhı̀n trước nhı̀n sau không thấ y ai, nói nhỏ với các ba ̣n- - ước chi có tê-lê-phôn, quay lên Xê-ca báo cho tu ̣i trên đó biế t: Ba thằ ng mı̀nh đã đổ bô ̣ an toàn lên Huế . Anh đồ ng-râu dẫn ba đứa đi men theo con đường đấ t pha cát ven sông, rẽ vào mô ̣t đường kiê ̣t hai bên hàng rào dâm bu ̣t mo ̣c cao quá đầ u- Xóm vắ ng tanh- Bố n người dừng la ̣i- Mô ̣t nế p nhà tranh nằ m sâu giữa mô ̣t khu vườn xum xuê cây ăn trái: mañ g cầ u, chanh, bưởi, ổ i, thanh trà. Xung quanh vườn cây kı́n hàng rào chè tàu cao quá đầ u ba đứa. Cổ ng ngõ đóng kı́n bằ ng cánh cửa tre ken dày những cành tre gai. Anh Đồ ng-râu nhón chân nhı̀n qua hàng rào và go ̣i nhỏ: - O ơi, o! O ơi! - Chớ ai go ̣i chi ngoài đó rứa? - Trong nhà có tiế ng bà già hỏi vo ̣ng ra. - Cháu đây o ơi! Thằ ng Đồ ng đây mà o. Tiế ng bước chân tấ t tưởi cha ̣y ra- Cánh cổ ng tre hé mở- Trước mắ t bo ̣n trẻ là mô ̣t bà già tra ̣c sáu mươi. Tóc bà mới đố m ba ̣c, chải go ̣n ghe,̃ búi thành lo ̣n sau gáyMắ t bà tinh anh và lưng thẳ ng như lưng con gái- Anh đồ ng-râu kêu "O-" còn ba đứa lễ phép chào "chào mê ̣ a ̣?". Bà già cứ đứng trân trân nhı̀n "bố n cha con, rồ i bấ t chơṭ kêu lên gio ̣ng vừa mừng vừa lo: - Ủi chao! chớ tu ̣i bay về đây khi mô rứa? - VÔ trong nhà cái đã rồ i cháu sẽ thưa chuyê ̣n với O. Anh đồ ng-râu quay la ̣i giu ̣c ba đứa. - VÔ nhà cả đi, mấ y em vô nhà cả đi! Trong lúc mảy "cha con" đi vô nhà thi bà o, bước ra đường ngó ngươc̣ ngó xuôi, rồ i mới trở vô đóng cánh cổ ng cài thâ ̣t chắ c. Trong nhà chẳ ng có đồ đa ̣c gı̀ nhiề u. Mô ̣t bô ̣ phản mo ̣t, cái chõng tre để bô ̣ ấ m chén, cây đèn dầ u hỏa, mấ y cái ghế đẩ u- Chı́nh giữa gian giữa, trên cao treo cái trang thờ Phâ ̣t buông tấ m màn vải điề u, thoang thoảng mùi trầ m hương- Chái nhà bên phải là gian buồ ng ngăn bằ ng liế p tre đan, cánh cửa cuñ g bằ ng tre, khép hờ. Bà o bước vào nhà, hế t nhı̀n anh Đồ ng-râu la ̣i nhı̀n ba đứa như vẫn chưa hế t sửng sờ nga ̣c nhiên. Bà ngồ i xuố ng phản, nói mà miê ̣ng hơi mế u: - Rứa mà o cứ tưởng chẳ ng còn khi mô đươc̣ gă ̣p la ̣i tu ̣i bay nữa. Tây hắ n thả truyề n đơn nói là đã giế t sa ̣ch các tu ̣i bay rồ i, xương cố t Vê ̣ Quố c đoàn chừ đã mu ̣c hế t trên núi xanh. Ngó chỗ tu ̣i bay mà o cứ tưởng nằ m mê- Anh đồ ng-râu cười: - Miê ̣ng Tây đı́t trẻ còn la ̣ chi o ơi! Tư dát ngồ i im từ naỹ đế n giừ đã thấ y ngứa miê ̣ng Gă ̣p dip̣ liề n nói leo vô: - Mê ̣ ơi, xương cố t tu ̣i cháu sắ t nguô ̣i còn thua, dễ chi mu ̣c đươc̣ mê ̣? Tu ̣i cháu về đây là cố t để dầ n cho tu ̣i Tây mu ̣c xương, để mê ̣ coi cho sướng chơi. - Bà o đang mế u phải phı̀ cười: - đươc̣ rứa thı̀ mê ̣ vâ ̣t ngay con heo trong chuồ ng tê bà chı̉ xuố ng phı́a bế p. - Mê ̣ khao tu ̣i bay ngay. Tố i hôm đó bà cho "bố n cha con" ăn mô ̣t bữa cơm khá thinh ̣ soa ̣n- Những món ăn mà mỗi người dân Huế , dù đi đế n cuố i đấ t cùng trời, nế m đủ cao lương mỹ vi ̣cuñ g không thể nào quên đươc̣ . Cá bố ng thê ̣ kho khô, rắ c ha ̣t tiêu, thiṭ heo ba chı̉ luô ̣c chấ m tôm chua, canh cá tràu nấ u dưa chua, chao. đã lâu lấ m mới ăn đươc̣ mô ̣t bữa cơm ngon miê ̣ng đế n vâ ̣y, nên bố n cha con chẳ ng khách khı́ tı́ nào. Nhấ t là bo ̣n trẻ, đứa nào cuñ g lén nới thắ t lưng. Tư-dát lúc ngồ i xuố ng ăn người như que diêm, lúc đứng dâ ̣y bu ̣ng như con ê ̣nh oang. Suố t bữa ăn bà o chı̉ chố ng đuã nhı̀n "bố n cha con". Bà thủ thı̉ hỏi ba đứa nhà cửa Ở mô, cha me ̣ làm chi, có mấ y anh chi ̣em, đi viê ̣c nước từ khi mô. Nghe chúng kể , chố c chố c bà la ̣i kéo va ̣t áo lau nước mắ t, chép miê ̣ng nói: - Nhỏ nhoi như các cháu mà đã biế t bỏ nhà bỏ cửa, xa cha xa ma ̣ để đi lo viê ̣c nước viê ̣c dân. đời mê ̣ tra trừng ni tuổ i mới đươc̣ thấ y là lầ n đầ u. Tiê ̣n thể , anh đồ ng-râu bắ t luôn chuyê ̣n, muố n nhờ o nuôi giấ u, che chở cho "bố n cha con" anh hoa ̣t đô ̣ng. Anh không ngầ n nga ̣i nói cho bà rõ, viê ̣c chứa chấ p "bố n cha con" anh, không phải là không nguy hiể m. "Nế u tu ̣i Tây biế t đươc̣ , không tha chi chúng không đố t nhà o, cho o vô Lao Thừa Phủ cho rê ̣p ăn thit". ̣ Bo ̣n trẻ rấ t không ngờ bà cu ̣ già mau nước mắ t này đã trả lời rấ t khẳ ng khái: - Mấ y đứa bay đầ u còn xanh tuổ i còn trẻ còn dám liề u thân vı̀ nước vı̀ dân, huố ng chi o đây đã gầ n kề miê ̣ng lỗ la ̣i còn tham số ng sơ ̣ chế t, tiế c của tiế c nhà. Chuyế n ni o cuñ g quyế t liề u cái ma ̣ng tra với ba toong Tây mô ̣t phen. Số ng mà để tu ̣i hắ n đè đầ u cưỡi cổ thı̀ thà chế t còn hơn! Cơm nước xong xuôi, o đi do ̣n de ̣p chỗ ngủ cho bố n cha con". Bà nói: "Tu ̣i bay phải đi ngủ sớm để còn lấ y sức mà lo viê ̣c nước". Ba đứa vừa đă ̣t lưng xuố ng phản mắ t đã rı́u la ̣i- Chúng ôm nhau ngủ say mùi mẫn, anh đồ ng-râu còn ngồ i la ̣i nói chuyê ̣n với bà o bên ngo ̣n đèn vă ̣n nhỏ. Anh bàn tı́nh với o kế hoa ̣ch che mắ t bà con hàng xóm và tai mắ t tu ̣i ngu ̣y quyề n, viê ̣c "gia đı̀nh" anh đế n Ở nhờ nhà o. Quá nửa đêm Tư-dát bỗng tı̉nh giấ c. Nhà tố i om, gió thồ i xào xa ̣c ngoài vườn khuya. Bà mê ̣ ngủ trong buồ ng, anh đồ ng-râu ngủ trên chõng tre, im ắ ng la ̣ lùng- Tư-dát lay lay Lươm ̣ nằ m sát bên ca ̣nh, thı̀ thào go ̣i : - Lươm ̣ -sứt? Lươm ̣ -sứt! Lươm ̣ vố n rấ t tı̉nh ngủ- Ngủ đang say thế mà Tư-dát mới go ̣i nhỏ hai tiế ng nó đã choàng ngay dâ ̣y- NÓ hỏi khẽ gio ̣ng lo lắ ng? CÓ chuyê ̣n chi rứa mi? - Đầ u nó hơi ngóc lên lắ ng nghe đô ̣ng tıñ h xung quanh. - Tau đau bu ̣ng quá! - Tố i om, không nhı̀n rõ mă ̣t, nhưng nghe gio ̣ng Tư-dát, Lươm ̣ cuñ g biế t Tư- dát vừa nói vừa nhăn nhó. - Chắ c ta ̣i tố i qua mi nı́ch nhiề u quá chớ chi? Tham thực thı̀ cực thân mi ơi! - Thı̀ mi nı́ch cuñ g kém chi tau! - Tư-dát làu bàu caĩ la ̣i. - Mi lấ y dầ u hỏa bôi vô giữa rố n. Hồ i Ở nhà hễ đau bu ̣ng tao cứ bôi dầ u hỏa là khỏi. - Nhưng tao mót đi ca-bi-nê. - Thı̀ đi đi. - Nhưng tố i quá! mà tao không biế t chuồ ng tiêu chỗ mô- Đánh thực mê ̣ dâ ̣y hỏi, tao nga ̣i lắ m. - Mi cứ mò ra sau nhà đi ta ̣m. Mai dâ ̣y thâ ̣t sớm mà hót, mê ̣ không biế t mô. - Ư - rứa tao đi nghe! - Gio ̣ng Tư-dát coi bô ̣ đã cuố ng quı́t lắ m. - Lươm ̣ cố nhiṇ cười, giu ̣c: - Mau lên không la ̣i tháo ra quầ n thı̀ ê chê ̣ lắ m mi ơi! Tư-dát tu ̣t xich ̣ xuố ng phản. Lươm ̣ dă ̣n với theo: - Mê ̣ già tinh ngủ lắ m đó. Mi phải cố đi nho nhỏ nghe. "Bắ n súng máy" vô cho lắ m, mê ̣ nằ m trong buồ ng nghe tiế ng là "lô ̣ bem" ngay. - Nhưng lỡ không... ấ y đươc̣ thı̀ làm răng - Rứa thı̀ cố nı́n hơi, ră ̣n từ từ. Ham ̃ bớt "ga" la ̣i, đừng có bắ n liên thanh mà phải chơi phát mô ̣t "cú pa ̣c" Tư-dát ừ ừ lia lia,̣ sờ soa ̣ng trong bóng tố i, rút then, kéo nhe ̣ cánh cửa lách ra ngoài. Lươm ̣ vừa đă ̣t lưng nằ m xuố ng đã nghe phı́a sau hè nhà tiế ng pành pa ̣ch nổ i lên liên tiế p. NÓ giâ ̣t mı̀nh lẩ m bẩ m. Chế t cha rồ i! Anh Tư-dát không ham ̃ đươc̣ "ga" bắ n ghê quá. NÓ vô ̣i vàng ho lên sù su ̣ để át bớt tiế ng "súng liên thanh" của Tư-dát. Hễ sau nhà tiế ng pành pa ̣ch nổ i lên, nó la ̣i ho ̣ sù su ̣, hế t pành pa ̣ch nó la ̣i im. Phố i hơp̣ rấ t ăn khớp, nhip̣ nhàng. Sáng hôm sau, anh đồ ng-râu bảo Lươm ̣ : - Em phải giữ ấ m cổ , lấ y phula quàng vào. đêm qua anh nghe em ho nhiề u lắ m đó. Lươm ̣ cười khúc khı́ch, ghé vào tai anh thı̀ thầ m. Anh tủm tı̉m cười rồ i cố c vào đầ u nó. Anh đế n chiụ tu ̣i bay! - Quay sang hỏi Tư-dát. - Đã do ̣n sa ̣ch chưa? Tư-dát liế n thoắ ng: Em giải quyế t xong "chiế n trường" từ lúc trời chưa sáng. 4 Sau bữa cơm sáng, anh đồ ng-râu ho ̣p tổ để giao Nhiê ̣m vu ̣. Trước khi bàn vào công viê ̣c, anh nhắ c la ̣i những nguyên tắ c mà mỗi đô ̣i viên quân báo hoa ̣t đô ̣ng trong lòng đich ̣ phải tuyê ̣t đố i tuân theo. "Giữ bı́ mâ ̣t cho đô ̣i!" lời thề của toàn đô ̣i trước bàn thờ TỒ quố c hôm làm lễ tuyên thê ̣ chı́nh lúc này đây cầ n phải ghi nhớ, giữ tro ̣n, hơn lúc nào hế t. "Giữ bı́ mâ ̣t" là nguyên tắ c quan tro ̣ng hàng đầ u của công tác quân báo. Mô ̣t sơ hở nhỏ, lô ̣ bı́ mâ ̣t, có thể làm hỏng hế t mo ̣i viê ̣c, bản thân mı̀nh và đồ ng đô ̣i, dễ dàng sa vào tay giă ̣c, bi ̣ tù đày, bi ̣ giế t. Nế u không may bi ̣giă ̣c bắ t đươc̣ thı̀ mỗi đô ̣i viên phải làm đúng lời thề thứ năm trong mười lời thề danh dự của Vê ̣ Quố c Đoàn: "Lỡ bi ̣ quân thù bắ t dươc̣ , dù bi ̣ cực hı̀nh tàn khố c đế n thế nào, cuñ g quyế t không bao giờ phản bô ̣i xưng khai"- Để khắ c sâu thêm ý nghıã thiêng liêng của lời thề vào trı́ nhớ ba chú đô ̣i viên nhỏ, anh đồ ng-râu kể cho chúng nghe những tấ m gương bấ t khuấ t của các bâ ̣c cách ma ̣ng tiề n bố i như: Trầ n Phú, Hoàng Văn Thu ̣, Lê Hồ ng Phong. Riêng Lươm ̣ nó muố n kể thêm vào bên ca ̣nh tên những nhà cách ma ̣ng lừng danh trong cả nước đó, tên người cha thân yêu của mı̀nh: Trầ n Hàm- Cha Lươm ̣ bỏ nghề da ̣y ho ̣c đi làm chánh tri ̣ cô ̣ng sản. Năm 1934 (lúc lươm ̣ mới hai tuổ i) cha bi ̣ tu ̣i Pháp bắ t đươc̣ - Tu ̣i mâ ̣t thám tra tấ n cha chế t đi số ng la ̣i nhiề u lầ n, bắ t khai tên các đồ ng chı̉ của cha- Nhưng cha đã khinh bı̉ trả lời chúng- "Tên các đồ ng chı́ của tôi, tôi biế t là để mưu đồ viê ̣c cách mê ̣nh chứ không phải để khai ra với các người"- Chúng đày cho lên Buôn Mê Thuô ̣c- Cha vươṭ ngu ̣c, chúng bắ t la ̣i, cha la ̣i vươṭ ngu ̣c, vươṭ đúng năm lầ n, rồ i bi ̣ bắ t la ̣i- Chúng đày cha ra Côn Lôn, và bắ n chế t Ở ngoài đó- Sau ngày cách ma ̣ng thành công, dân làng Thươṇ g Thủy đã nhấ t trı́ đồ ng thanh đă ̣t tên cho con đường cái chı́nh cha ̣y qua làng là đường Trầ n Hàm. Gian nhà cửa đóng kı́n, tố i mờ mờ- Mùi nhang thắ p trên trang thờ Phâ ̣t tỏa ngào nga ̣t. TỔ quân báo ngồ i quây quầ n trên phản gỗ. Gio ̣ng anh đồ ng-râu kể nho nhỏ vừa đủ cho ba chú đô ̣i viên nghe. Bà o Ở trước vườn, vừa cuố c xới vừa làm nhiê ̣m vu ̣ canh gác. Không gian mô ̣t màu xám nha ̣t rây rây làn mưa bu ̣i đầ u xuân- Cuô ̣c ho ̣p thân mâ ̣t, đơn sơ nhưng không khı́ nghiêm trang, cảm đô ̣ng khác thường- Ba đứa ngồ i xế p bằ ng tròn, không nhúc nhı́ch, mắ t mở to chăm chú như nuố t từng lời kể . Nghe chuyê ̣n nhà cách ma ̣ng Lê Hồ ng Phong trong tù bi ̣giă ̣c đánh vào đầ u giữa lúc đang bưng bát cơm ăn, máu đầ u chảy chan đỏ cả bát cơm. Lê Hồ ng Phong không thèm kêu mô ̣t tiế ng đưa bát cơm lên miê ̣ng, và cơm nhai nuố t, chẳ ng coi tu ̣i giă ̣c ra chi. Ba đứa thấ y khắ p người nổ i hế t gai ố c. Chúng kiêu hañ h nhủ thầ m: "Rứa mà chừ đây đươc̣ là cháu của Lê Hồ ng Phong, đươc̣ làm đô ̣i viên quân báo của trung đoàn, chui hẳ n vào giữa bu ̣ng giă ̣c mà đánh chúng, thâ ̣t sướng nhấ t đời. Rồ i mai đây có thể tu ̣i giă ̣c bắ t đươc̣ mı̀nh bỏ tù, tra tấ n hoă ̣c đem mı̀nh đi bắ n như Hoàng Văn Thu ̣, như Trầ n Phú"- và nế u mı̀nh trung thành, bấ t khuấ t, cuñ g dám như Lê Hồ ng Phong bưng bát cơm chan đỏ máu đầ u lên miê ̣ng mà và, thı̀ mấ y chu ̣c năm sau chắ c cuñ g sẽ có người kể la ̣i chuyê ̣n mı̀nh cho tu ̣i con nı́t nghe như bữa ni anh đồ ng-râu kể với tu ̣i mı̀nh". Và trong giây phút đó, cả ba đứa cảm thấ y thèm muố n ghê gớm đươc̣ lâ ̣p ngay những chiế n công thâ ̣t vang dô ̣i; đươc̣ mă ̣t đố i mă ̣t với kẻ thù để tỏ rõ lòng gan da ̣, bấ t khuấ t, trung thành với TỔ quố c; đươc̣ chế t thâ ̣t vẻ vang, thâ ̣t oanh liê ̣t... Anh đồ ng-râu đã kéo chúng ra khỏi những mơ ước sôi nổ i, và đòi hỏi chúng phải tuân theo những kỷ luâ ̣t cầ n thiế t trước mắ t, rấ t bı̀nh thường nhưng la ̣i rấ t khó khăn. Anh nói: - Các em tuyê ̣t đố i không đươc̣ liên la ̣c với gia đı̀nh. Theo anh biế t thı̀ các em đề u có gia đı̀nh, ho ̣ hàng, bà - con Ở Huế , có thể là ho ̣ đã hồ i cư. Các em phải cố hế t sức tránh mă ̣t những người quen, dù là cha ma ̣, anh, chi.̣ nế u bấ t thı̀nh lı̀nh gă ̣p ho ̣ do ̣c đường. Gă ̣p người quen hoă ̣c gia đı̀nh, các em sẽ rấ t khó lòng, dấ u đươc̣ các em trở về Huế để làm gı̀. Viê ̣c lô ̣ bı́ mâ ̣t là bắ t đầ u từ đó - Anh ngừng la ̣i, nhı̀n chằ m chằ m cả ba đứa. Că ̣p mấ t ẩ n dưới đổ i mày muĩ mác rấ t râ ̣m, ánh lên vẻ nghiêm khắ c- Anh nói gio ̣ng gầ n như ra lê ̣nh: - Các em nhớ chứ? - Da ̣ nhớ a ̣.- Cả ba đứa cùng đáp, mắ t cúi nhı̀n xuố ng, chô ̣t da ̣ trước lời dă ̣n nghiêm khắ c và khá bấ t ngờ với chúng. Thâ ̣t tı̀nh, vừa đă ̣t chân lên Vı ̃ Da ̣ cả ba đứa đã có ngay ý đinh ̣ sẽ lên tı̀m về thăm nhà.-- Bây giờ thế là hế t. Anh đồ ng-râu như đi guố c trong bu ̣ng chúng - Chúng thầ m nghı ̃ vâ ̣y - Và anh đã ngăn chă ̣n răn đe. Anh giao nhiê ̣m vu ̣ cho từng đứa: Kim phu ̣ trách khu vực mă ̣t trâ ̣n B cu-̃ Tư-dát khu vực mă ̣t trâ ̣n C, và Lươm ̣ khu vực mă ̣t trâ ̣n A cu.̃ Trong vòng ba ngày, mỗi đứa phải cố gắ ng thu lươm ̣ sơ bô ̣ tı̀nh hı̀nh và tin tức hoa ̣t đô ̣ng của đich ̣ trong khu vực đươc̣ phân công: những nơi bo ̣n giă ̣c đóng quân, nơi chúng để kho tàng quan tro ̣ng như đa ̣n dươc̣ , xăng, lương thực. những cầ u cố ng bi ̣ phá sâ ̣p đang đươc̣ chúng sửa hoă ̣c xây la ̣i, những điạ điể m chúng đă ̣t công sở v.v... Những vi ̣trı́ tro ̣ng yế u phải vẽ sơ đồ ... Anh nhấ n ma ̣nh thêm: - Hiê ̣n nay ban Tham mưu trung đoàn đang rấ t nóng ruô ̣t chờ tổ chúng ta cung cấ p những tin tức tı̀nh báo này. Anh va ̣ch kế hoa ̣ch cho chúng khi vào thành phố hoa ̣t đô ̣ng sẽ đóng giả những chú bé cha ̣y tản cư bi ̣la ̣c mấ t cha mấ t ma ̣, lầ n mò về Huế để tı̀m gia đı̀nh... Nế u bo ̣n giă ̣c chă ̣n xét hỏi thı̀ tuy cơ ứng đố i. Sau này tùy tı̀nh hı̀nh, anh sẽ nghiên cứu bố trı́ cho mỗi đứa làm mô ̣t công viê ̣c gı̀ đó thı́ch hơp̣ như bán báo, đánh giầ y hoă ̣c cắ p sách đi ho ̣c, để tiê ̣n viê ̣c đi la ̣i và che mắ t đich. ̣ Riêng Lươm ̣ , anh giao nhiê ̣m vu ̣ trong ngày mai phải trở về Siạ gă ̣p tổ liên la ̣c, thông báo cho tổ liên la ̣c biế t tı̀nh hı̀nh của tổ quân báo, bàn đinh ̣ kế hoa ̣ch ngày giờ, điạ điể m gă ̣p gỡ để nhâ ̣n tin tức, và kế hoa ̣ch bố trı́ đường dây liên la ̣c từ thành phố về chiế n khu. Mô ̣t tuầ n lễ trôi qua. Công viê ̣c của tổ tı̀nh báo cha ̣y đề u và khá tố t. Tuy mới vào nghề nhưng cả ba đứa đề u tỏ ra có năng khiế u tı̀nh báo. Chúng nhanh trı́ tháo vát, thông minh và đă ̣c biê ̣t tı́ch cực. Những tin tức, tı̀nh hı̀nh đich ̣ chúng thu lươm ̣ đươc̣ , gửi về C.K. đươc̣ Ban Tham mưu trung đoàn đánh giá cao. đı́ch thân trung đoàn trưởng đã gửi lời về biể u dương khen ngơị chúng. Thành phố Huế lúc này người hồ i cư đã khá đông . Mô ̣t số hiê ̣u buôn, hàng ăn uố ng? hàng ta ̣p hóa đã mở cửa- Các chơ ̣ đông Ba, An Cựu, Bao Vinh, người ho ̣p đã gầ n kı́n chơ.̣ Ngày càng có nhiề u người từ các làng quanh thành phố vào mua bán, sắ m sanh đô lề - Trên sông Hương ghe đò xuôi ngươc̣ . Trên đường phố nhô ̣n nhip̣ trẻ con bán ke ̣o gừng, bán báo, cà-rem, đâ ̣u phu ̣ng rang, bánh mı̀ nóng giòn. đi la ̣i lăng xăng, rao hàng inh ỏi. Nhờ vâ ̣y, viê ̣c trà trô ̣n đi la ̣i để làm nhiê ̣m vu ̣ của tổ tı̀nh báo ngày càng thêm thuâ ̣n lơị . Ba đứa hàng ngày phải luôn luôn đu ̣ng đầ u với bo ̣n lı́nh Pháp, Bảo Vê ̣ Quân, Cảnh Sát, An Ninh, nên da ̣n dı ̃ dầ n nên. Và chı̉ sau mô ̣t tuầ n, chúng đã ho ̣c đươc̣ khá nhiề u cách đố i phó, nghı ̃ đươc̣ khá nhiề u mưu me ̣o để đánh lừa, che mắ t bo ̣n này. Sau mỗi ngày hoa ̣t đô ̣ng ba đứa la ̣i trở về Vı ̃ Da ̣ gă ̣p anh đồ ng-râu, báo cáo công tác và nhâ ̣n nhiê ̣m vu ̣ mới. "Bố n cha con" la ̣i ngồ i quây quầ n chung quanh mâm cơm tố i, vừa ăn vừa chuyê ̣n trò- Chúng kể cho anh nghe những tin tức, tı̀nh hı̀nh đich ̣ thu lươm ̣ đươc̣ trong khu vực phu ̣ trách, những tı̀nh huố ng khó khăn hiể m nghèo chúng vấ p phải, những sáng kiế n chúng ứng phó để thoát ra... Anh thủng thẳ ng và cơm, lă ̣ng nghe chúng. Qua những báo cáo miê ̣ng của chúng, anh tổ ng hơp̣ la ̣i, và đã dầ n dầ n nắ m đươc̣ tı̀nh hı̀nh của bo ̣n giă ̣c trong thành phố Huế . Trong bu ̣ng anh rấ t vui vı̀ nhâ ̣n thấ y ba chú đô ̣i viên nhỏ của mı̀nh tiế n bô ̣ rấ t nhanh trong công tác mới mẻ, khó khăn, và nguy hiể m này- Với mỗi đứa anh đề u có nhâ ̣n xét, góp ý trong từng trường hơp̣ cu ̣ thể . Qua đó, anh bồ i dưỡng, huấ n luyê ̣n cho chúng về nghiê ̣p vu ̣ tı̀nh báo, và uố n nắ n những hớ hênh, thiế u sót sai lầ m mà chúng có thể mắ c phải. Và không lầ n nào anh không nhắ c đi nhắ c la ̣i với ba đứa phải tuyê ̣t đố i giữ bı́ mâ ̣t, không đươc̣ chủ quan, không đươc̣ tế u trong công tác. Khi ba đứa ôm nhau ngủ say trên bức phản gỗ mo ̣t anh ngồ i xuố ng bên ngo ̣n đèn tù mù, kê trên chiế c chõng tre viế t báo cáo trên những tờ pơluya rấ t mỏng, để hôm sau Lươm ̣ kip̣ chuyể n về cho tổ liên la ̣c, gửi lên chiế n khu. 5 Mô ̣t buổ i sáng, Lươm ̣ mang báo cáo của anh đồ ng-râu về Siạ cho tổ liên la ̣c. đây là lầ n thứ năm, nó mang báo cáo về Sia,̣ kể từ ngày tổ tı̀nh báo đă ̣t chân lên Huế . Đi liên la ̣c từ Huế về Siạ mỗi ngày mô ̣t trở nên khó khăn, nguy hiể m. Bo ̣n giă ̣c bắ t đầ u đánh hơi thấ y có nhiề u bô ̣ phâ ̣n của Viê ̣t Minh, trà trô ̣n theo những người hồ i cư, lo ̣t về Huế - Lác đác nơi này nơi khác trong thành phố đã có những tên mâ ̣t thám, viê ̣t gian bi ̣ bắ n chế t; lựu đa ̣n nổ trong công sở, truyề n đơn kêu go ̣i kháng chiế n rải trên đường phố , Ở chơ ̣ hoă ̣c dán Ở những chỗ đông người qua la ̣i. để ngăn chă ̣n sự xâm nhâ ̣p đáng sơ ̣ của Viê ̣t Minh, bo ̣n giă ̣c cấ p tố c dựng thêm nhiề u tra ̣m kiể m soát do ̣c các con đường ra vào thành phố . Trên sông, chúng lâ ̣p những tra ̣m kiể m soát lưu đô ̣ng bằ ng thuyề n, xuồ ng máy- Đàn ông, đàn bà, cả trẻ con ngang qua tra ̣m kiể m soát chúng đề u chă ̣n la ̣i khám xét rấ t gắ t gao. Chúng còn tổ chức nhiề u cuô ̣c vây ráp, khám xét bấ t thı̀nh lı̀nh Ở khắ p các ngả đường. Qua mấ y lầ n đi liên la ̣c, lầ n nào Lươm ̣ cuñ g bi ̣các tra ̣m kiể m soát chă ̣n la ̣i khám xét rấ t ky.̃ Nhưng nhờ gan da ̣, bı̀nh tıñ h, nhanh trı́, Lươm ̣ đề u đi về trót lo ̣t. Tấ t nhiên cuñ g có những lầ n chúng làm cho Lươm ̣ toát mồ hôi hô ̣t. Mỗi lầ n đi, Lươm ̣ đề u thay đổ i cách cấ t giấ u tài liê ̣u và cách hóa trang. Lầ n nó đóng vai thằ ng nhỏ đi chơ ̣ tay xách rỏ rau, tay xách mấ y con cá tràu, cá trê; dây la ̣t xâu mang. Báo cáo, tài liê ̣u nó cuô ̣n tròn, bo ̣c giấ y bóng, nhét sâu vào bu ̣ng cá. đế n nơi, thằ ng Hiề n, Tổ trưởng tổ liên la ̣c phải dùng dao mổ bu ̣ng cá mới lấ y đươc̣ tài liê ̣u ra, có lầ n nó đóng vai cháu đi về quê thăm bà ngoa ̣i, tay xách mô ̣t xâu bánh ı́t. Ruô ̣t bánh đã đươc̣ Tư-dát khéo léo moi hế t tôm thiṭ ra chén, và nhét thay vô đó tài liê ̣u CÓ lầ n nó giả làm thằ ng bé cha ̣y chơi lêu lổ ng ngoài đường. Chân đấ t, đầ u không nón không mu,̃ mă ̣c phong phanh cái áo sơ mi cô ̣c tay với quầ n đùi. Tay nó cầ m đẫn mı́a, vừa đi vừa cắ n, nhai, hı́t nước ngo ̣t, nhả ba.̃ Ngang tra ̣m kiể m soát, bo ̣n giă ̣c chă ̣n nó la ̣i, bắ t giơ cao hai tay lu ̣c tı̀m khắ p người. Bo ̣n giă ̣c cứ viê ̣c soát nó cứ bı̀nh thản cắ n mı́a, nhai ra ̣o ra ̣o, hı́t nước, nhả ba.̃ Nước mı́a nhâ ̣u cả xuố ng cằ m. Soát không thấ y gı̀, bo ̣n giă ̣c cho nó đi- Nhưng nó chưa đi vô ̣i, cứ đứng đó cắ n tước mı́a, làm ra vẻ tò mò xem chúng lu ̣c soát những người qua đường khác. NÓ còn cố ý làm vướng chân vướng cẳ ng bo ̣n cảnh sát, làm chúng phát cáu. Mô ̣t thằ ng quấ t cho Lươm ̣ mô ̣t roi că ̣c bò quắ n mông đı́t trơṇ mắ t chửi: - Con ma ̣ mi còn đứng đó lảm chi? cút! Bấ y giờ nó mới ôm mông đı́t, nhăn nhó xuýt xoa, rồ i cắ m cổ cha ̣y biế n- Tài liê ̣u nó gấ p nhỏ đă ̣t giữa lòng bàn tay cầ m đẫn mı́a: Cách giấ u này có vẻ như rấ t hớ hênh nhưng la ̣i rấ t kı́n đáo. Kı́n đáo vı̀ bấ t ngờ. Bo ̣n giă ̣c kiể m soát không thể ngờ tới đươc̣ . *** Lầ n đi liên la ̣c này, Lươm ̣ đóng giả mô ̣t thằ ng bé đi bắ n chim. đầ u nó đô ̣i cái mũ phở, áo sơ mi cô ̣c tay, quầ n "sóc" xanh vá đı́t. Mô ̣t tay cầ m súng cao su lắ p sẵn viên đa ̣n sỏi, tay xách xâu chim bắ n đươc̣ : ba con sẻ, mô ̣t con chào mào, mô ̣t chim cu gáy. Hai túi quầ n nó cô ̣m lên những viên sỏi, viên nào cuñ g tròn vo - những viên đa ̣n sỏi xứng đáng với mô ̣t tay bắ n súng cao su thiê ̣n nghê ̣. NÓ phải mấ t khá nhiề u công phu cho ̣n những viên đa ̣n sỏi này Ở mấ y đố ng sỏi ven đường- Tuy mới vào nghề tı̀nh báo, nhưng nó đã thấ u hiể u đôi khi chı̉ vı̀ mô ̣t sơ suấ t rấ t nhỏ trong công tác mà hỏng mấ t viê ̣c lớn, có thể nguy hiể m đế n tı́nh mê ̣nh. Vı́ du ̣- Nế u không chiụ khó, bố c bừa mô ̣t nắ m sỏi bỏ túi go ̣i là cho có Những că ̣p mắ t cú vo ̣ của bo ̣n giă ̣c kiể m soát có thể đánh dấ u hỏi: "Với những viên sỏi ba va ̣ như ri mà nó bắ n trúng chim đươc̣ à? Thằ ng ni chắ c chưa biế t bắ n súng cao su- Nhưng làm răng hắ n la ̣i bắ n đươc̣ cả mô ̣t xâu chim kia?" Thế là chúng sẽ nghi ngờ, khám xét kỹ hơn và thế là tài liê ̣u cấ t bi ̣ phát hiê ̣n. Trong tổ chı̉ có Tư-dát là thiê ̣n nghê ̣ bắ n ná cao su. Hồ i còn đánh nhau Ở Huế , cả đô ̣i đề u phải ghen với nó về tài bắ n ná. Cái ná cao su Lươm ̣ đang cầ m chı́nh là mươṇ của Tư-dát. Tư-dát có thói quen, bắ n đươc̣ con chim nào đề u lấ y máu bôi vào cán ná để lấ y khước. Do thế , cái cán ná gỗ ổ i đen kiṭ những máu khô. Còn xâu chim thı̀ chiề u qua, Lươm ̣ sang tâ ̣n chơ ̣ Bế n Ngự mua của mấ y ông đi bẫy chim, bằ ng tiề n của quỹ quân báo. Sáng nay, nó buô ̣c chân treo từng con chim mô ̣t lên, . nhờ Tư-dát bắ n chế t. NÓ cuô ̣n, xe tròn bản báo cáo của anh đồ ng-râu thành cái que nhỏ bằ ng mút đuã , dài bằ ng ngón tay trỏ. NÓ va ̣ch mỏ con chim ngói, đút cuô ̣n báo cáo vào bu ̣ng. Nhưng nghı ̃ ngơị thế nào nó la ̣i rút ra, đút vào bu ̣ng con chào màoNÓ lấ y dây buô ̣c chim chế t thành mô ̣t xâu. Tấ t cả phải làm cho thâ ̣t giố ng, thâ ̣t tự nhiên, hê ̣t mô ̣t tay bắ n chim thiê ̣n nghê ̣, làm cho bo ̣n giă ̣c kiể m soát không mô ̣t chút mảy may nghi ngờ. Suố t do ̣c đường đi, thı̉nh thoảng nó nghế ch nghế ch mă ̣t nhı̀n ngo ̣n cây, nghiêng nghé, chăm chú tı̀m chim cúi Tom khom, giương ná lên la ̣i ha ̣ ná xuố ng. Mấ y lầ n làm như quá mải mê, nó vờ suýt đâm sầ m vào những người qua đường làm ho ̣ gắ t ầ m lên. Bo ̣n con nı́t gă ̣p nó do ̣c đường, đề u nhı̀n xâu chim nó xách tòng teng, trầ m trồ thán phu ̣c. Lúc đó mă ̣t nó hơi vênh lên, tỏ vẻ ta đây thiê ̣n xa ̣ tài ba. Tấ t cả đề u phải cho thâ ̣t giố ng như mô ̣t diễn viên giỏi lúc lên sân khấ u. Qua khỏi cầ u Bao Vinh mô ̣t quañ g, nó cha ̣m trán mô ̣t tra ̣m kiể m soát lưu đô ̣ng của bo ̣n cảnh sát. Tra ̣m có ba thằ ng. Chúng hỏi: - Thằ ng tê? đi mô? Em đi bắ n chim chơi! - Lươm ̣ đưa xâu chim lên trả lời như khoe. Mô ̣t thằ ng hai má gày hóp, că ̣p mấ t sâu như hai lỗ đáo, để ria con kiế n, lưng gù gù, "giò heo" đeo xê ̣ bên hông, không nói không rằ ng tho ̣c tay vào túi áo túi quầ n Lươm ̣ , lu ̣c soát- Hắ n sờ nấ n khắ p tà áo, lưng quầ n, cổ áo, lai quầ n- Hắ n lâ ̣t cả cái mũ phờ Lươm ̣ đô ̣i xem xét kỹ bên trong mu.̃ Bo ̣n nầ y vừa đươc̣ sở mâ ̣t thám phòng Nhı̀ Pháp phổ biế n: tu ̣i liên la ̣c Viê ̣t Minh hay cấ t giấ u giấ y tờ vào các chỗ kı́n đó. Soát không thấ y gı̀, hắ n trơṇ mắ t na ̣t nô ̣: Chim nhà nước nuôi, ai cho mi đươc̣ phép bắ n. Và nó giâ ̣t luôn xâu chim trong tay, Lươm ̣ . Lươm ̣ tái mă ̣t. Mô ̣t tı̀nh huố ng hoàn toàn bấ t ngờ- Nhưng chı̉ mô ̣t thoáng nó đã lấ y la ̣i đươc̣ bı̀nh tıñ h, nói với gio ̣ng thâ ̣t ngây thơ, dễ thương: - Bác cho cháu xin Cháu bắ n nó đâ ̣u trên cây mà. Thằ ng cảnh sát đứng ca ̣nh, miê ̣ng sáng lóa răng vàng, cười hô hố : Thằ ng ni nói la ̣, chim không đâ ̣u trên cây thı̀ đâ ̣u trong chảo mỡ phi hành à? Lươm ̣ nhı̀n ba tên giă ̣c giâ ̣n tı́m ruô ̣t, nhưng mắ t phải làm như sắ p khóc, nói gio ̣ng van vı̉: - Các bác có lấ y thı̀ lấ y con chim cu, to mà béo. Cho cháu la ̣i mấ y con chim nhỏ (nó cố tránh tiế ng chào mào) không tı́ nữa về nhà, em cháu nó đòi, nó khóc, dı̀ ghẻ đánh cháu chế t mấ t. Vẻ mă ̣t và gio ̣ng van xin của Lươm ̣ hı̀nh như cuñ g làm chúng đô ̣ng lòng thương ha ̣i- Thằ ng răng vàng đầ y mồ m nói với thằ ng cướp xâu chim: Thôi "xế p quăng la ̣i cho nó mấ y con chim sẻ, ăn không dı́nh chân răng mà vă ̣t lông cuñ g đủ hế t ngày hế t buổ i. Hắ n cầ m lấ y xâu chim trong tay thằ ng để ria, đưa tay nắ n nắ n, bóp bóp lườn con chim cu, đầ u gâ ̣t gù- Con cu gáy béo thiê ̣t! béo thiê ̣t. Trong khoảnh khắ c ấ y, Lươm ̣ có cảm giác đang đứng cheo leo bên mô ̣t bờ vực sâu hun hút, và dưới đáy vực là lởm chởm đá nho ̣n. Hai mắ t nó tố i sầ m la ̣i vı̀ mô ̣t nỗi kinh hoàng không sao lấ n lướt nổ iChı̉ cầ n thằ ng cảnh sát ngứa tay nắ n cổ con chào mào... thế là đi đứt! Mô ̣t dự tı́nh lướt qua rấ t nhanh trong óc nó- Nế u tay hắ n nắ m qua con chào mào, và mă ̣t hắ n đổ i sắ c là mı̀nh sẽ lao ngay ra bờ sông, nhào xuố ng nước, lă ̣n mô ̣t hơi ra đế n giữa sông, rồ i lă ̣n mô ̣t hơi nữa qua thấ u bên kia bờ. NÓ chăm chăm nhı̀n mă ̣t thằ ng cảnh sát, mắ t quên chớp. NÓ bỗng thấ y người nhe ̣ hẳ n đi, như đang bơi gầ n kiê ̣t sức, sắ p chı̀m nghı̉m, hai chân bỗng cha ̣m nề n đấ t cứng... Tên răng vàng đầ y mồ m bứt con chim cu ra khỏi xâu chim quăng trả la ̣i mấ y con sẻ và con chào mào cho nó. NÓ đưa tay hứng xâu chim. Và trong đời nó chưa bao giờ biế t mừng rỡ như lúc này. Thằ ng để ria vẫn với gio ̣ng na ̣t nô ̣: - Lầ n ni thı̀ ông nô ̣i mi tha cho mi! Lầ n sau mà còn bắ n bâ ̣y chim của nhà nước, ông nô ̣i mi cho tù mo ̣t gông nghe chưa? A lê! cút! - Da ̣! Lươm ̣ xách xâu chim đi như cha ̣y, làm như sơ ̣ chúng sẽ cướp la ̣i. Đi mô ̣t quañ g đã khá xa, nó còn nghe tiế ng cười hô hố của cái thằ ng miê ̣ng đầ y răng vàng đuổ i theo- Bấ t giác, nó thấ y hai mắ t mờ điNÓ đưa tay lên vuố t mă ̣t. Mă ̣t nó mồ hôi chảy lút, như vừa bi ̣ai dô ̣i lên đầ u cả mô ̣t gầ u nước đầ y. 6 Lươm ̣ xách xâu chim về đế n đầ u làng Mâ ̣u Tài, mô ̣t làng nghe nói bo ̣n giă ̣c đã lâ ̣p xong hô ̣i tề . Trước mă ̣t nó là chiế c cầ u ván, bắ c qua con hói nước đu ̣c như nước hế n, chảy lờ đờ- Ngay đầ u cầ u bên kia, mô ̣t cây si cổ thu ̣, cành lá ngã ra che rơp̣ đế n hai phầ n cầ u. Mă ̣t trời gầ n đứng bóng. đường vắ ng tanh, không mô ̣t bóng người qua la ̣i trên cầ u. Chı̉ có mô ̣t thằ ng ngồ i câu cá bên mép cầ u. Thằ ng câu cá tra ̣c tuổ i Lươm ̣ , cởi trầ n, mă ̣c cái quầ n đùi đen ba ̣c phế ch hai ố ng vo lên đế n be ̣n. Đầ u nó đô ̣i cái nón mê sùm su ̣p mă ̣c dầ u cầ u rơp̣ bóng mát. Nước da nó cháy nắ ng, đen thui, đen như cái cầ n câu hóp gác giàn bế p nó đang cầ m trong tay- NÓ ngồ i câu coi bô ̣ chăm chú lắ m, cái cầ n câu không đô ̣ng đâ ̣y. Vừa nhác thấ y thằ ng câu cá, tự nhiên Lươm ̣ chô ̣t da ̣, chân hơi khựng la ̣i, tưởng như trên cầ u bấ t ngờ xuấ t hiê ̣n mô ̣t tra ̣m kiể m soát của bo ̣n giă ̣c- Lươm ̣ nhớ rấ t rõ, ba lầ n trước đi qua cầ u, đề u gă ̣p đúng cái thằ ng câu cá nước da đen thui này, và lầ n nào, Lươm ̣ đi ngang qua sau lưng hắ n, hắ n cuñ g làm như vô tı̀nh, ngoái đầ u la ̣i, nhı̀n vào mắ t Lươm ̣ - Khuôn mă ̣t hắ n to bè bè, muĩ hế ch ngươc̣ , trán vừa he ̣p vừa thấ p, coi bô ̣ rấ t ngu, nhưng riêng că ̣p mắ t hắ n thı̀ thâ ̣t đáng gờm. Că ̣p mắ t vu ̣t lóe sáng dưới vành nón mê rách tả tơi, chı̉ trong khoảnh khắ c mà xuyên thấ u ruô ̣t gan Lươm ̣ . Hắ n chı̉ nhı̀n Lươm ̣ mô ̣t cái, le ̣ như chớp, rồ i quay ngoắ t la ̣i, cúi xuố ng với cái phao nổ i lề nh bề nh trên mă ̣t nước. Nhưng không hiể u sao, Lươm ̣ cảm thấ y ánh nhı̀n chớp lóe, xoi mói của hắ n cứ như dı́nh chă ̣t vào người, và theo suố t cả chă ̣ng đường liên la ̣c. Lươm ̣ đã báo cáo chuyê ̣n này với anh đồ ng-râu, anh có vẻ suy nghı ̃ hung lắ m, và lầ n nào trước khi ra đi anh cuñ g dă ̣n: "Em nhớ cẩ n thâ ̣n với thằ ng câu cá. Nế u có thể tránh hắ n đươc̣ thı̀ em phải tı̀m cách tránh" . Lầ n này, Lươm ̣ đã đổ i giờ đi, hy vo ̣ng sẽ không gă ̣p hắ n. Nhưng không ngờ hắ n đã ngồ i chực sẵn đó rồ i. Lươm ̣ muố n lô ̣n la ̣i, lô ̣i hói vòng qua cánh đồ ng, nhưng không đươc̣ . NÓ có cảm giác thằ ng câu cá đã nhı̀n thấ y nó từ xa. Nế u lô ̣n la ̣i, hắ n sẽ nghi ngay. Chı̉ còn mô ̣t nước là phải đi thảng tới, đố i đầ u với nguy hiể m. Lươm ̣ làm bô ̣ rấ t thản nhiên bước lên cầ u. Đế n giữa cầ u, nó dừng la ̣i chı̉ cách thằ ng câu cá vài bước chân, nghế ch mă ̣t nhı̀n ngo ̣n cây tı̀m chim..- NÓ muố n tỏ cho thằ ng này biế t mı̀nh hoàn toàn vô tâm, chẳ ng hề chú ý gı̀ đế n hắ n. Thằ ng câu cá vẫn không hề ngẩ ng mă ̣t lên. Mấ y lầ n nó đưa ná lên la ̣i ha ̣ xuố ng làm như con chim đinh ̣ bắ n bay mấ t rồ i. Cứ thế nó đi qua cầ u, mă ̣t vẫn ngước nhı̀n ngo ̣n cây. Qua khỏi cầ u chừng mấ y bước, nó làm như mải nhı̀n đuổ i theo đường bay mô ̣t con chim, ngoái đầ u la ̣i. Và ngay lúc dó. mắ t nó cha ̣m phải că ̣p mắ t lóe sáng của thằ ng câu cá, nó vô ̣i ngước nhı̀n lên ngo ̣n cây, tránh că ̣p mắ t của hắ n, nó kéo ná cao su bắ n bừa mô ̣t phát, óc thı̀ nghı:̃ "đúng thằ ng ni ngồ i chực Ở đây để theo dõi mı̀nh chứ câu kéo chi?" Đi cách cầ u chừng vài trăm thước, Lươm ̣ bỗng có cảm giác có người theo sau lưng mı̀nh- NÓ ngoảnh la ̣i, thằ ng câu cá! Hắ n đã rời chỗ câu từ lúc nào, vác cầ n câu trên vai, đi theo sau Lươm ̣ chı̉ cách mấ y chu ̣c bước. Trố ng ngực Lươm ̣ "Tổ cha mi! - nó tức tố i chửi thầ m. - mi đinh ̣ gây sự với tau chắ c?" ̣ đâ ̣p thı̀nh thich. NÓ cố rảo bước nhanh hơn, gă ̣p mô ̣t con đường kiê ̣t, nó rẽ luôn và nghı ̃ bu ̣ng: "Nế u hắ n không rẽ theo mı̀nh, là mı̀nh chı̉ sơ ̣ bóng, sơ ̣ gió"- Nhưng khi ngoái đầ u, nó thấ y cái nón mê rách bươm của thằ ng câu cá, nhấ p nhô đằ ng sau. Biế t không xong với thằ ng câu cá mà không thể lẩ n vào đâu đươc̣ , nó đành quay phắ t la ̣i thủ thế - NÓ gằ n lên trong cổ ho ̣ng: "Mi đã muố n sinh sự thı̀ tau quyế t chơi nhau với mi mô ̣t trâ ̣n cho mi biế t tay. Nhỏ tau là nhỏ Vê ̣ Quố c Đoàn, có mô tau sơ ̣ mi?" Thằ ng câu cá vác cầ n câu lừng lững đi đế n. Còn cách Lươm ̣ vài bước, hắ n đứng la ̣i, đưa tay hấ t cái nón mê về đằ ng sau. Lươm ̣ tức tố i trừng mắ t nhı̀n hắ n- Hắ n chẳ ng phải tay vừa, trừng că ̣p mắ t ố c nhồ i nhı̀n la ̣i, ra vẻ: "Mi chẳ ng do ̣a nổ i tau mô!" Trông hai đứa, giố ng hê ̣t că ̣p gà trố ng choai sắ p sửa nhảy vào đá nhau. Thằ ng câu cá hấ t mă ̣t, hỏi trố ng không, đă ̣c gio ̣ng anh chi:̣ - Ni, đi mô mà coi bô ̣ hấ p ta hấ p tấ p dữ rứa? cái mă ̣t nga ̣o và gio ̣ng hỏi anh chi ̣của hắ n làm - Lươm ̣ nổ i xung: - đi mô thı̀ viê ̣c chi đế n mi? - Lươm ̣ cuñ g hấ t mă ̣t đáp la ̣i gio ̣ng anh chi ̣không kém. - Không viê ̣c chi à? - Hắ n cười khẩ y. Tau đi guố c trong bu ̣ng là mi đi mô rồ i. Hỏi là hỏi chơi rứa thôi. Tau gă ̣p mi qua la ̣i cầ u ni ba lầ n. Mòn cả mă ̣t! Lươm ̣ cuñ g giở gio ̣ng khinh khı̉nh đáp: - Qua la ̣i mấ y lầ n thı̀ mă ̣c kê ̣ người ta, viê ̣c chi đế n mi mà cuñ g xỏ mồ m vô? Hắ n bỗng quăng cái cầ n câu đang vác trên vai xuố ng đấ t, chı̉ tay vào mă ̣t Lươm ̣ , nói như quát: - Tau biế t mi là ai rồ i? Đừng có lấ y vải sưa mà che mắ t thánh! - Ai? - Lươm ̣ quát trả. - Là Viê ̣t Minh chı́nh cố ng? Tau phải trói cổ mi đem nô ̣p cho ông lý trưởng để ông đem lên đồ n nô ̣p cho Tây. ông lý làng tau ra lê ̣nh hễ ai bắ t số ng đươc̣ Viê ̣t minh đem nô ̣p lên đồ n sẽ đươc̣ thưởng mô ̣t trăm đồ ng Đông Dương. Tau đang thiế u tiề n ăn bánh bô ̣t lo ̣c đây. - Mi chı̉ nói láo- Lươm ̣ cố lấ y gio ̣ng tức tố i caĩ - Mi chı̉ đươc̣ cái vu tô ̣i chế t cho người ta. Thằ ng câu cá la ̣i cười khẩ y: - Mi mà không phải Viê ̣t Minh thı̀ tau cứ đi đầ u xuố ng đấ t. "Phải xông vô tấ n công thằ ng Viê ̣t gian ni trước khi hắ n chưa kip̣ đề phòng. đâ ̣p cho hắ n lô ̣n nhào rồ i cha ̣y!"- Quyế t đinh ̣ đó lóe lên trong óc Lươm ̣ và không kip̣ suy nghı ̃ gı̀ thêm, nó nhào tới, vung tay trái (nó thuâ ̣n tay trái) nhằ m đúng quai hàm thằ ng câu cá đấ m mô ̣t cú móc rấ t ma ̣nh. Nhưng thằ ng câu cá nhanh không kém. Hắ n thu ̣p đầ u tránh đươc̣ . Cú đấ m trươṭ làm bay cái nón mê trên đầ u hắ n lên hàng rào bông cẩ n gầ n đó. Thằ ng câu cá hét lên: A! Thằ ng ni gớm hè? - Và nhào tới đinh ̣ đánh trả. Ngay lúc đó từ ngách con đường kiê ̣t phı́a sau chỗ Lươm đứng, nhảy ra mô ̣t thanh niên cao lớn, lực lưỡng. Tay thanh niên này ôm phắ t ngang mı̀nh Lươm ̣ , bó go ̣n luôn cả hai cánh tay nó vào trong vòng tay đen cứng như tre đực gác giàn bế p lâu ngày của mı̀nh. Lươm ̣ chưa kip̣ vùng vẫy thı̀ tay thanh niên đã nhấ c bỗng nó lên chân hổ ng đấ t, nhe ̣ như nhấ c con ế ch. Thằ ng đi câu rút luôn cuô ̣n dây dừa dắ t sẵn trong ca ̣p quầ n, xông vào trói giâ ̣t cánh khuỷu Lươm ̣ . Lươm ̣ quẫy đa ̣p lung tung, giẫy giu ̣a như con cá bấ t thı̀nh lı̀nh mắ c phải lưới. Thằ ng câu cá vừa trói vừa hằ m hè. - TỔ cha mi! Đã muố n đa ̣p, tau trói luôn cả chân! - Trói cho mi mê ̣t, - Tay thanh niên nói mă ̣t tı̉nh khô- Hắ n mà còn đa ̣p, tau sẽ bẻ că ̣p giò hắ n kêu cái cắ c, như bẻ giò gà. Biế t có chố ng cự cuñ g vô ı́ch, Lươm ̣ đành đứng im Và làm như bi ̣ trói đau quá, nó thả cái ná cao su và xâu chim đang cầ m chă ̣t trong tay xuố ng rê cỏ ven lố i đi. Tưởng thoát, nhưng thằ ng câu cá cúi xuố ng nhă ̣t luôn cái ná, xâu chim và cái cầ n câu của hắ n. Tay thanh niên nói: - Chừ ta dong hắ n ra sau miế u Cây Thi,̣ soát người hắ n coi có tài liê ̣u, súng đa ̣n chi không, sau đó ta giải lên nô ̣p ông ly.́ Thằ ng câu cá nói, vẻ thı́ch chı́ ra mă ̣t: - đươc̣ tiề n thường hai anh em ta chia đôi. Anh năm chu ̣c, tui năm chu ̣c. Lươm ̣ vừa lo sơ,̣ vừa căm tức nghı ̃ bu ̣ng- "Gio ̣ng lưỡi hai thằ ng ni đúng gio ̣ng lưỡi Vê-giê(Viê ̣t gian) chı́nh cố ng". Chúng lôi Lươm ̣ đi vào con đường kiê ̣t, rồ i ta ̣t vào mô ̣t ngôi miế u rêu phong đồ nát. Ca ̣nh đó có mô ̣t cây thi ̣cổ thu ̣, tán lá phủ trùm mái ngói và cái sân ga ̣ch nát um tùm cỏ da ̣i. - Tau giữ tay chân hắ n, mi lô ̣t áo quầ n hắ n ra khám nghe. Thằ ng câu cá vứt đồ đoàn trong tay xuố ng thề m miế u, rồ i cởi cúc áo, cúc quầ n Lươm ̣ . Lươm ̣ vùng vẫy không cho cởi. Hắ n cúi na ̣y mô ̣t viên ga ̣ch vỡ, giáng cao trước mă ̣t Lươm ̣ , trơṇ mắ t nói: - Mi mà còn vùng, tau choang hòn ga ̣ch ni bể so ̣ dừa mi ngay. Nghe gio ̣ng và nhı̀n vẻ mă ̣t.hắ n, Lươm ̣ biế t hắ n sẽ choang thâ ̣t chứ không phải do ̣a. Khi bi ̣ lô ̣t quầ n, trầ n như nhô ̣ng, Lươm ̣ co người la ̣i vı̀ xấ u hổ . Thằ ng câu cá nói, không nhı̀n mă ̣t Lươm ̣ : - Toàn đàn ông với nhau cả, viê ̣c chó chi mà phải Ôố c dôô ̣c (xấ u hổ .) . Hắ n cầ m quầ n áo Lươm ̣ , sờ nắ n tı̀m kiế m rấ t ky,̃ còn kỹ hơn cả mấ y thằ ng cảnh sát lúc naỹ . Hắ n còn giang rô ̣ng áo, quầ n đưa lên trời soi. Vẫn không thấ y gı̀ Lươm ̣ bấ y giờ mới đươc̣ thể nói: - Người ta đã nói người ta đi bắ n chim chơi, mà cứ vu oan cho người ta. Tay thanh niên buông tay giữ Lươm ̣ , nói gio ̣ng có vẻ ngờ: - Hay không phải? Thằ ng đi câu sa sầ m nét mă ̣t, hế t nhı̀n Lươm ̣ la ̣i nhı̀n bô ̣ áo quầ n trong tay, gio ̣ng ấ m ức: Tui theo dõi hắ n đúng ba bữa liề n, vừa gă ̣p hắ n lầ n thứ nhấ t tui đã ngờ ngay. . . Hay hắ n dấ u chỗ mô? Hắ n chơṭ nhı̀n trâ ̣t xuố ng xâu chim và cái ná cao su vứt trên thề m miế u- Hắ n cầ m lên. Trước tiên hắ n xem xét cái ná. Hắ n lâ ̣t đi lâ ̣t la ̣i, xem xét từ cái miế ng da để bo ̣c đa ̣n, đế n chỗ buô ̣c chun, cái cán ná. Không thấ y gı̀ hắ n dắ t ná vào ca ̣p quầ n, soát đế n xâu chim. Hắ n va ̣ch cánh, lâ ̣t đuôi nắ m bu ̣ng từng con chim mô ̣t. Lươm ̣ ớn la ̣nh suố t do ̣c xương số ng, mồ hôi toát đầ m đı̀a hai bên thái dương. Hắ n nắ n đế n con chim chào mào, cồ con chim có đút cuô ̣n tài liê ̣u, ngẩ ng ra mô ̣t cách không tự nhiên. Că ̣p mắ t thằ ng đi câu vu ̣t lóe sáng. Hấ n bâ ̣m môi cầ m đầ u chim, giâ ̣t ma ̣nh. CỔ chim đứt lı̀a. Cuô ̣n tài liê ̣u bo ̣c giấ y bóng từ trong bu ̣ng chim văng ra, rớt xuố ng đấ t, Lươm ̣ chô ̣p cuô ̣n tài liê ̣u cho vào ̣ nhào ngay tới, đinh miê ̣ng nhai nuố t. Nhưng thằ ng câu cá nhanh hơn, xô Lươm ̣ ngã chúi sang mô ̣t bên, vồ lấ y cuô ̣n tài liê ̣ù VÔ đươc̣ hắ n cầ m thâ ̣t chă ̣t như sơ ̣ bi ̣cướp mấ t, tay run lẩ y bẩ y vı̀ quá mừng. Hắ n reo lên, gio ̣ng hả hê, đắ c thắ ng: - Tui đoán có sai mô anh! Hắ n biṭ răng đươc̣ mắ t tui? Hắ n bỗng quay la ̣i, trơṇ trừng mắ t nhı̀n Lươm ̣ . cái bô ̣ mă ̣t to bè của hắ n méo mó đi vı̀ tức giâ ̣n. Và hế t sức bấ t ngờ hắ n hét tướng: - đồ Vê-giê? ăn cứt Tây! - Và tiế p luôn là mô ̣t quả đấ m ta ̣t ngang, đúng giữa quai hàm Lươm ̣ . Hai tay bi ̣trói, cú đấ m la ̣i rấ t ma ̣nh, nên Lươm ̣ bi ̣mấ t đà ngã nhào xuố ng đấ t như võ sı ̃ trên đài bi ̣quả nố c ao. Nằ m be ̣p dưới đấ t, Lươm ̣ đau đế n nổ đom đóm mắ t, nhưng chưa bao giờ nó thấ y mừng rỡ đế n như thế CÓ thể nói mừng đế n ứa nước mắ t- Lươm ̣ cố hế t sức ngóc đầ u lên, hét trả vào mă ̣t thằ ng câu cá: - Đây không phải Vê-giê? Đây là Vê-cu-đê! Người thanh niên và thằ ng câu cá chu ̣m đầ u la ̣i cùng đo ̣c bức thư mấ t của anh Đồ ng-râu. Còn Lươm ̣ vẫn nằ m dài dưới đấ t, nhı̀n hai người vừa trói đánh mı̀nh, với că ̣p mắ t hả hê của người thắ ng cuô ̣c. Sau khi đo ̣c xong bức thư, cả hai nhı̀n nhau, rồ i bâ ̣t cười to: - Té ra cánh Viê ̣t Minh ta cả! Cả hai cùng cúi xuố ng nâng Lươm ̣ dâ ̣y, cởi trói và cười với nó như muố n xin lỗi. Lươm ̣ mă ̣c quầ n áo. Ba người cùng ngồ i xuố ng bâ ̣c tam cấ p. Thằ ng câu cá trả la ̣i bức thư, cái ná, xâu chim, nói với Lươm ̣ : - Chắ c đằ ng nớ giâ ̣n mı̀nh lắ m hè? Lúc đó mı̀nh tưởng đằ ng nớ là Vê-giê thâ ̣t, tức quá nên đấ m có hơi ma ̣nh tay... Lươm ̣ đưa tay lên quai hàm, sờ sờ nắ n nắ n chỗ vừa bi ̣đấ m, phı̀ cười: Chút nữa thı̀ bay mấ t quai hàm còn hỏi- Nhưng lúc nghe câ ̣u hét: đồ vê-giê, tớ biế t ngay câ ̣u cuñ g là Viê ̣t Minh nên tớ quên cả đau. đúng là bi ̣ đấ m đau nổ đom đóm mắ t mà thấ y sướng hơn ăn thiṭ ăn chả. Rứa câ ̣u làm chi cho Viê ̣t Minh Ở đây? Tớ là liên la ̣c của du kı́ch xa.̃ - Rứa anh- Lươm ̣ quay sang hỏi anh thanh niên: - Cuñ g ho ̣ "du" như thằ ng ni. - Anh chı̉ thằ ng câu cá - Anh vừa đi gác về thı̀ đươc̣ lê ̣nh của chı̉ huy xã đô ̣i ra ngay cầ u ván phố i hơp̣ bắ t Vê-giê chı́nh cố ng. CÓ ngờ mô bắ t nhầ m phải Vê-cu-đê! Em nghe nói làng ni Tây kéo về bắ t lâ ̣p hô ̣i tề rồ i tê mà? Anh thanh niên cười: Tề ấ m ờ. Ngoài miê ̣ng thı̀ tề mà trong bu ̣ng thı̀ Viê ̣t Minh đă ̣c sê ̣t. - Câ ̣u tên chi? - Lươm ̣ hỏi thằ ng câu cá. - Tă ̣ng! Rứa câ ̣u? - Lươm ̣ , Vê-cu-đê Trung đoàn trăm lẻ mô ̣t. - Muĩ nó hơi phổ ng lên mô ̣t ty.́ - Làm răng câ ̣u la ̣i nghi tớ là Viê ̣t gian chı́nh cố ng đươc̣ ? Chú chı̉ huy xã đô ̣i giao tớ hàng ngày phải ra cầ u . ván giả đò đi câu cá, theo dõi những người la ̣ mă ̣t khả nghi đi qua làng. đã có mấ y thằ ng Viê ̣t gian lo ̣t vô làng, điề u tra chı̉ điể m cho Tây trên Huế kéo quân về càn, đố t hơn chu ̣c nóc nhà, bắ t đi sáu bảy người có tham gia du kı́ch. Du kı́ch căm lắ m, quyế t theo dõi tóm cho đươc̣ mấ y thằ ng đó, đem chă ̣t đầ u mới hả tức- Tớ để ý thấ y câ ̣u thường đi qua la ̣i đây. Mỗi lầ n ăn bâ ̣n mô ̣t khác. Tớ ngờ ngay: "Không khéo thằ ng ni là Vê-giê". Tớ báo cáo với chú chı̉ huy xã đô ̣i, chú ra lê ̣nh: " Nế u còn thấ y hắ n qua đây là phải tı̀m cách bắ t cho đươc̣ ". Chú còn cử thêm anh Câ ̣n phố i hơp̣ với tớ bắ t câ ̣u cho thâ ̣t go ̣n. Lúc bắ t phải giả đò Viê ̣t gian bắ t Viê ̣t Minh, để giữ bı́ mâ ̣t. Ba bố n hôm ni, ngày mô tớ cuñ g vác cầ n câu ra cầ u, ngồ i từ sáng sớm chờ câ ̣u- Không thấ y câ ̣u trở la ̣i, tớ chán cách chi! Bởi rứa, khi thấ y bóng câ ̣u từ đàng xa, tớ mừng chảy cả nước đái! Tớ nghı ̃ ngay: Hễ mà tóm đúng vê-giê chı́nh cố ng, viê ̣c đầ u tiên là phải qua ̣i cho hắ n mô ̣t cú ve ̣o quai hàm bõ cái công mấ y ngày chờ đơị ? Lươm ̣ cười, gio ̣ng trách yêu: - Câ ̣u hớp tớp quá. Ai la ̣i chưa xét kỹ giấ y tờ đã qua ̣i luôn. Quai hàm tớ mà không cứng thı̀ bể rồ i còn chi? Tă ̣ng cười xı́ xóa: - Ai khiế n câ ̣u. Trông bô ̣ da ̣ng câ ̣u giố ng Viê ̣t gian thấ y tổ ? Lươm ̣ sực nhớ, nói với cả hai người: - Chuyê ̣n chi đo ̣c đươc̣ trong tờ giấ y nớ là phải tuyê ̣t đố i giữ bı́ mâ ̣t đó nghe. - Câ ̣u không phải dă ̣n. - Tă ̣ng nói. - Tớ cuñ g đươc̣ chú xã đô ̣i giao đưa công văn tố i mâ ̣t lên huyê ̣n luôn. - đây là công văn lên tı̉nh, còn quan tro ̣ng hơn. Chừ mı̀nh phải đi cho kip̣ Đường đế n tra ̣m liên la ̣c còn xa lắ c. Anh Câ ̣n nói: - Nế u em không vô ̣i thı̀ về nhà anh làm bu ̣ng cơm đã Nhà bữa ni có nồ i cá tràu kho xơ mı́t ngon lắ m. - Anh cho em khi khác- Bữa ni em sơ ̣ muô ̣n mấ t, đưa xong thư em còn phải trở la ̣i Huế trước giờ thiế t quân luâ ̣t. Tă ̣ng bỗng đứng phắ t dâ ̣y. Câ ̣u gắ ng ngồ i đây chờ tớ mô ̣t te ̣o thôi- Tớ có cái ni cho câ ̣u đi đường phòng thân. Chưa kip̣ để Lươm ̣ hỏi, nó vùng cha ̣y biế n vào ngõ. xóm. Chừng mười phút sau đã thấ y nó từ trong ngõ phóng ra, tay cầ m con dao rựa, vai vác cây mı́a tı́m to bằ ng bắ p tay dài hơn mô ̣t sải. NÓ chố ng cây mı́a xuố ng trước mă ̣t Lươm ̣ , giơ cao con dao rựa phứt ma ̣nh mô ̣t lát Cây mı́a đứt làm đôi.-Nó ấ n cả hai đẫn mı́a vào tay. Lươm ̣ , nói: - Giố ng mı́a mừng đó, ngo ̣t và mề m lu ̣n. Câ ̣u ăn đi mô ̣t đẫn, còn mô ̣t đẫn làm ba toong chố ng cho đỡ mỏi, mà đâ ̣p chó, đâ ̣p rắ n, đâ ̣p Viê ̣t gian cuñ g tố t. Lúc mô khát nước la ̣i ăn luôn. Lươm ̣ cầ m hai đẫn mı́a, mắ t tự nhiên rưng rưng. Vừa mới choảng nhau gầ n vỡ quai hàm đó, chừ đã cho nhau mı́a, mà gio ̣ng nghe thân thiế t làm răng! Tưởng như đã cùng Ở với nhau mô ̣t đô ̣i từ ngày Huế mới nổ súng. Lươm ̣ chào anh Câ ̣n và Tă ̣ng, rồ i lên đường. Hai ba lầ n nó ngoái đầ u la ̣i vẫn thấ y Tă ̣ng đứng giữa đường, chố ng con dao rựa xuố ng đấ t, nhı̀n theo, đầ u gâ ̣t gâ ̣t... 7 Đã hơn mười mô ̣t giờ đêm- Thành phố Huế vùi dầ n Trong yên tıñ h. Con sông Hương sau mô ̣t ngày náo đô ̣ng mê ̣t lả bởi đò do ̣c đò ngang, ca nô, xuồ ng máy giă ̣c cha ̣y ngươc̣ , cha ̣y xuôi, lúc này dường như cuñ g đã thiu thiu ngủ. Tiế ng sóng vỗ bờ uể oải như tiế ng thở dài buồ n bã trong mơ. Giờ thiế t quân luâ ̣t, cả thành phố không còn mô ̣t bóng người dân qua la ̣i. Thı̉nh thoảng mô ̣t chiế c xe tuầ n tiễu của giă ̣c ầ m ầ m lướt qua do ̣c các đa ̣i lô ̣ hai bên cầ u Tràng Tiề n- Trên xe lố nhố bóng mũ sắ t và nòng súng. Mô ̣t vài toán Bảo Vê ̣ Quân xách súng đi rong nê ̣n giầ y đinh côm cố p trên hè phố . Riêng trong khu vực thành nô ̣i im ắ ng hoàn toàn. Bo ̣n giă ̣c ỷ thành nô ̣i có thành cao, hào sâu, các cửa thành như Thươṇ g Tứ, đông Ba, Nhà đồ , Chánh Tây đề u có bố t gác, Viê ̣t Minh khó lòng đô ̣t nhâ ̣p nổ i, nên chúng không tổ chức tuầ n tra nghiêm ngă ̣t như ngoài phố . Nhiề u con đường tố i om không có đèn đóm gı̀. Nhiề u công sở không có lı́nh gác. đa ̣i Nô ̣i, hồ Tıñ h Tâm, khu Tam Tòa lu ̣c bô ̣, khu Ngo ̣ Môn, daỹ nhà để súng thầ n công v.v... Vắ ng lă ̣ng đế n rơṇ người. Chı́nh giữa cảnh tố i tăm vắ ng lă ̣ng đó, bỗng xuấ t hiê ̣n hai bóng đen nhỏ bé, lúc ẩ n lúc hiê ̣n, do ̣c con đường um tùm bóng cây, cha ̣y qua khu Tam Tòa lu ̣c bô ̣. Mô ̣t bóng đen đeo mô ̣t cái giỏ, còn bóng kia cầ m cái cầ n câu dài ngoằ ng- Hai thằ ng bé câu ế ch. Mô ̣t phầ n trời tố i, mô ̣t phầ n chúng đi len lỏi dưới bóng các tán cây đen xẩ m, nên không thể nhı̀n rõ mă ̣t Xem chừng chúng chı̉ đeo giỏ vác cầ n cho có lê ̣ chứ chẳ ng câu kéo gı̀ hế t- Mà cung cách chúng đi có vẻ dè dă ̣t, lén lút, lo sơ ̣ người bắ t gă ̣p- Ngang qua mô ̣t gố c cây mô ̣t cô ̣t điê ̣n hoă ̣c cổ ng mô ̣t ngôi nhà công sở. Hai đứa đề u dừng la ̣i. Thằ ng vác cầ n câu rút trong ngực áo ra- mô ̣t vuông trăng trắ ng, kêu sô ̣t soa ̣t. Thằ ng đeo giỏ tho ̣c vào miê ̣ng giỏ mô ̣t cái que đen đen, rồ i cầ m que quê ̣t quê ̣t lên gố c cây cô ̣t điê ̣n. Thằ ng vác cầ n câu dùng cả hai tay áp vâ ̣t trăng trắ ng vào đó. Thằ ng đeo giỏ thı̀ thào: "Khéo cả lô ̣n ngươc̣ !" - Thằ ng vác cầ n nói, đầ u không ngoái la ̣i- "Cứ yên trı́!". Khi hai đứa rời chỗ, trên thân cây, cô ̣t điê ̣n, bức tường màu xám nhờ, hiê ̣n ra mô ̣t hı̀nh chữ nhâ ̣t trăng trắ ng như đô ̣t ngô ̣t trổ ra mô ̣t khuôn cửa nhỏ. Cứ như thế hai đứa đi do ̣c theo các con đường lớn trong thành nô ̣i. Và lúc qua nửa đêm, hai thằ ng mấ t hút sau daỹ nhà dài để súng thầ n công trước cửa Ngo ̣ Môn. *** Mô ̣t giờ hai mươi phút sáng. Phı́a khu vực đồ n HỘ Thành bỗng lóe chớp và tiế p theo là mô ̣t tiế ng nổ lay chuyể n cả trời đêm- Rồ i tiế ng súng máy, súng trường và cả tiế ng lựu đa ̣n nổ dồ n dâ ̣p, xố i xả. Đa ̣n lửa bay đỏ lừ, ra ̣ch ngang ra ̣ch do ̣c bóng tố i như muố n cắ t thành từng tảng lớn nhỏ. ôi quang cảnh hào hùng, sôi su ̣c của năm mươi lăm ngày đêm chiế n đấ u bao vây giă ̣c như bỗng chố c hiê ̣n về , dựng cả thành phố dâ ̣y. Cả thành phố đang ngủ say nhảy quáng quàng trên giường xuố ng đấ t, nằ m be ̣p, co đầ u, ru ̣t cổ . đồ ng bào vừa kinh nga ̣c, vừa mừng, vừa sơ.̣ HỌ thi thào hỏi nhau trong bóng tố i: "Răng tu ̣i hắ n rải truyề n đơn, đăng nhâ ̣t trı̀nh, nói là Viê ̣t Minh đã bi ̣ tu ̣i hắ n tiêu diê ̣t sa ̣ch rồ i!"- "Cứ chờ đó mà coi, chưa biế t ai tiêu ai!". Và phầ n đông bà con trong bu ̣ng chı̉ thầ m mong tiế ng súng cứ thế mà nổ maĩ , nổ maĩ , to hơn nữa, ma ̣nh hơn nữa, rung trời rung đấ t hơn nữa? Dù có phải tản cư lầ n nữa, dù có phải mấ t hế t đồ đa ̣c, tan cửa nát nhà lầ n nữa, HỌ cuñ g sướng bu ̣ng. Chı̉ mới trong vòng mô ̣t tháng số ng trong lòng thành phố giă ̣c chiế m, mà đồ ng bào đã thấ y thấ m thı́a gớm ghê nỗi tủi cực của người dân mấ t nước. Nhưng thâ ̣t đau lòng, chı̉ khoảng mô ̣t tiế ng đồ ng hồ sau, tiế ng súng thưa dầ n rồ i im hẳ n. Ra ̣ng sáng hôm sau, mô ̣t tin lan truyề n đi rấ t nhanh khắ p thành phố : Vê ̣ Quố c đoàn không biế t bằ ng cách nào đã lo ̣t vào đươc̣ thành nô ̣i, tâ ̣p kı́ch đồ n HỘ Thành do hai trung đô ̣i Bảo Vê ̣ Quân đóng giữ. HỌ đã giâ ̣t bom sâ ̣p ru ̣i cổ ng đồ n, giế t hơn mô ̣t chu ̣c lı́nh Bảo vê ̣ cắ t mấ t mấ y ngàn thước dây điê ̣n thoa ̣i- đă ̣c biê ̣t hơn nữa, trên nhiề u gố c cây, cô ̣t đèn điê ̣n, tường các công sở, dán trắ ng xóa truyề n đơn của Viê ̣t Minh. Truyề n đơn kêu go ̣i đồ ng bào Huế haỹ tin tưởng vào kháng chiế n. Trường kỳ kháng chiế n nhấ t đinh ̣ thắ ng lơị ? Cảnh cáo bo ̣n người cam tâm làm tay sai cho giă ̣c, bán nước ha ̣i dân. mâ ̣t thám, an ninh, Bảo Vê ̣ Quân v. v... Kháng chiế n không Ở đâu xa mà ngay sát nách chúng. Nế u chúng không mau mau hồ i tı̉nh thı̀ kháng chiế n sẽ thẳ ng tay trừng tri.̣ Nhiề u người còn thêm thắ t đồ n đa ̣i là truyề n đơn đươc̣ dán bằ ng mô ̣t thứ hồ gı̀ mà dı́nh đế n nỗi tu ̣i cảnh sát bóc maĩ không ra, phải lấ y lưỡi lê mà ca ̣o. Bo ̣n Pháp và tay sai bi ̣ mô ̣t đòn sấ m sét bấ t ngờ, vừa khiế p đảm, vừa tức tố i. Chúng đã bi ̣ Viê ̣t Minh làm cho mấ t mă ̣t với đồ ng bào Huế . Mới hôm qua, báo, loa còn oang oang nói thánh nói tướng nào là trâ ̣t tự hoàn toàn đã đươc̣ lâ ̣p la ̣i trên toàn cõi Đông Dương, nào là bo ̣n đô ̣i Viê ̣t Minh đã bi ̣ tiêu diê ̣t đế n tên cuố i cùng. Thế mà đùng mô ̣t cái, Viê ̣t Minh chơi cho mô ̣t vố ngay giữa trung tâm thành nô ̣i, có thành cao hào sâu bao bo ̣c. để vớt la ̣i thanh thế , bo ̣n giă ̣c huy đô ̣ng mô ̣t lực lươṇ g quân khá đông, vây ráp khu thành nô ̣i. Từ năm giờ sáng, chúng đã cho đóng chă ̣t các cửa ra vào, đă ̣t các tra ̣m kiể m soát trước mỗi cửa thành- Chúng ra lê ̣nh dân chúng thành nô ̣i, nô ̣i bấ t xuấ t, ngoa ̣i bấ t nhâ ̣p. Ai dám trái lê ̣nh, xı́ch cổ đưa về lao Thừa Phủ. Chúng chia quân thành nhiề u toán, súng cắ m lưỡi lê, đa ̣n lên nòng, lùng soát vây ráp, ngồ i trên xe bo ̣c thép có gắ n đa ̣i liên, cha ̣y ngươc̣ cha ̣y xuôi như ngựa tế . Tên chı̉ huy vây ráp oang oang ra lê ̣nh cho các toán quân vây ráp: "Kẻ nào khả nghi, có ý cha ̣y trố n hoă ̣c chố ng la ̣i, cho phép nổ súng ha ̣ sát ngay ta ̣i chỗ!". 8 Chı́nh vào lúc đó, trên con đường kiê ̣t Ở ngã tư âm Hồ n, đô ̣t ngô ̣t xuấ t hiê ̣n Tư-dát và Lươm ̣ . Chúng đang đi về phı́a cổ ng Tam Tòa, nơi bo ̣n giă ̣c đang đi la ̣i lố nhố rấ t đông. Hai đứa đầ u trầ n chân đấ t, mă ̣c sơ mi cô ̣c tay màu cháo lòng, quầ n đùi xanh- Nế u nhı̀n ky,̃ khắ p trên hai má, cánh tay, cẳ ng chân, nố t muỗi đố t dày dit,̣ và nhiề u vế t gai cào xước. Lươm ̣ đi tay không, Tư-đát tay ôm mô ̣t quả bóng tế t bằ ng lá chuố i khô và dây chuố i. Trông dáng bô ̣ nó ôm quả bóng lá chuố i khô mà giố ng hê ̣t mô ̣t cầ u thủ nhà nghề ôm bóng da ra sân cỏ. Thı̉nh thoảng nó làm điê ̣u dô ̣i bóng xuố ng mă ̣t đường, nhưng quả bóng nằ m be ̣p dı́ như cu ̣c bùn- NÓ lấ y bàn chân hấ t ngươc̣ bóng lên, bắ t lấ y, cầ m quả bóng xoay xoay, xem xét. - Banh non hơi! - nó nói - đi đá tranh giải vô đich, ̣ đoa ̣t "cúp" sư tử vàng mà banh biế c ra ri thı̀ gay thiê ̣t! Ngang qua mô ̣t gố c cây có dán tờ truyề n đơn mà bo ̣n cảnh sát chưa kip̣ bóc, nó vô ̣i lánh xa sang bên kia lề đường, mắ t liế c xéo mô ̣t cái rấ t nhanh nói nhỏ với Lươm ̣ : - Dán lô ̣n ngươc̣ rồ i mi ơi! Chừ ai muố n đo ̣c là phải làm xiế c trèo lên cây, móc hai chân vào cành cây đầ u chúc xuố ng đấ t mà đo ̣c. Khổ ! Lươm ̣ phı̀ cười nói: - Theo tao thı̀ nhổ cây lên, dựng ngươc̣ rễ lên trời mà đo ̣c đỡ mê ̣t hơn. - Hay để tao sang bóc ra dán la ̣i hı́! - NÓ dơm ̣ cha ̣y sang bên gố c cây bóc tờ truyề n đơn. Biế t nó đùa mà Lươm ̣ chấ n như đinh ̣ vẫn hoảng, chu ̣p nı́u tay nó la ̣i, cau mắ t nói khe.̃ - Ba láp vừa chứ mi? Cả hai đứa đề u nhớ rõ là đêm qua khi dán đế n tờ - truyề n đơn này, tờ truyề n đơn cuố i cùng thı̀ phı́a đồ n HỘ Thành rung lên tiế ng bom nổ - Hai đứa giâ ̣t mı̀nh, chui bùa qua mô ̣t hàng rào bông cẩ n cao quá đầ u người, ngồ i thu ̣p xuố ng chân rào- Lươm ̣ thı̀ thầ m hồ i hô ̣p nói: "Chắ c là các anh lớn lo ̣t vô choảng tu ̣i nó rồ i! Hèn chi trong tờ lê ̣nh của ban Tham mưu trung đoàn tố i hôm qua tao đưa về cho anh Đồ ng-râu, có dă ̣n là tổ mı̀nh phải rải truyề n đơn đúng vô đêm ni. Lúc đo ̣c cái lê ̣nh đó tao đã hơi.ngờ..." - Không biế t đơn vi ̣mô đang chơi trâ ̣n ni mi hè? Tao đoán là tiể u đoàn mười tám- Vỡ mă ̣t trâ ̣n, không thấ y tiể u đoàn mười tám rút lên chiế n khu Hòa My.̃ Chửng hai tai lắ ng nghe tiế ng súng mô ̣t lúc mô ̣t nổ rát- Tư-dát băn khoăn. - Các anh lo ̣t vô lố i mô đươc̣ mi hè? các cửa thành thı̀ không qua đươc̣ rồ i nghe, lı́nh gác đă ̣c! Mà trèo thành thı̀ trèo làm răng- Cao nghêu, la ̣i có hồ sát chân thành? XÌ-- mi cứ lo chim không biế t bay? Tư-dát vẫn mải theo đuổ i ý nghı ̃ của mı̀nh- NÓ nói- - Nế u là tiể u đoàn mười tám thı̀ chưa chừng có thằ ng Vê ̣-to đầ u đang đánh Ở đó- Tao nhớ hắ n quá mi ơi? Tiế ng súng, tiế ng lựu đa ̣n, thưa thớt dầ n rồ i im hẳ n. Lươm ̣ nói: - Chắ c các anh rút rồ i. - Rứa, tau với mi cuñ g phải tı̀m cách mà chuồ n ra khỏi thành thôi chứ mi? - Chuồ n lúc ni là rấ t nguy. Tao chắ c tu ̣i lı́nh gác các cửa thành đang đố t hế t đèn đóm lên, canh gác còn ngă ̣t gấ p mười lúc thường- Theo tao chui hẳ n vô giữa vườn tı̀m chỗ kı́n núp chờ cho trời sáng. Cửa thành mở, ta cứ đàng hoàng đi ra, tu ̣i hắ n mới khỏi nghi. Tư-dát nghe phải. Hai đứa lủi như hai con chuô ̣t vào giữa vườn, ngồ i dựa vào lưng nhau dưới gố c mô ̣t cây bưởi. Xung quanh cỏ tố t ngâ ̣p đầ u, muỗi hơn trấ u. Muỗi bâu la ̣i cắ n hai đứa mỗi lúc mô ̣t dày đă ̣c. Chố c chố c, hai đứa la ̣i đưa bàn tay xoa mô ̣t cái, lòng bàn tay dı́nh dı́nh máu. Tư-dát đã thiu ngủ. NÓ giả gio ̣ng "các mê ̣" nói trong tra ̣ng thái dở thức dở ngủ: - Mi mắ c cái màn buồ m với trải cái đê ̣m lông chim cho "mê ̣" nghı̉ lưng mô ̣t chút-.. Mê ̣ hơi oải ba sườn. NÓ nằ m dài luôn xuố ng đấ t lổ n nhổ n ga ̣ch đá, đầ u gố i bừa lên mô ̣t búi cỏ, và bắ t đầ u ngáy. Lươm ̣ cuñ g mê ̣t và muố n ngủ không kém, nhưng nó cố hế t sức chố ng cho ̣i- Hai đứa, phải có mô ̣t đứa thức, lỡ gă ̣p phải chuyê ̣n chi còn biế t đường mà xoay trở - NÓ nghı ̃ vâ ̣y. NÓ căng mắ t cố nhı̀n xuyên bóng tố i bao quát cả khu vườn. Khu vườn như bỏ hoang lâu ngày không có người chăm xóc, chắ c chủ nhà chưa hồ i cư... điề u nhâ ̣n xét này làm cho nó hơi yên bu ̣ng. NÓ nâng đầ u Tư-dát đă ̣t lên đùi nó rồ i nhổ búi cỏ làm phấ t trầ n xua muỗi cho ba ̣n và cho mı̀nh. Tư-dát vẫn ngủ say mê mê ̣t. NÓ còn ú Ớ nói mê khá to, làm Lươm ̣ hố t hoảng đưa tay biṭ mồ m nó la ̣i. Đế n mô ̣t lúc, - Lươm ̣ cuñ g không còn đủ sức chố ng la ̣i cơn buồ n ngủ. Búi cỏ làm phấ t trầ n tự nhiên tuô ̣t khỏi tay, đầ u nó ngoe ̣o sang mô ̣t bên, gâ ̣t lia gâ ̣t liạ rồ i dựa hẳ n vào gố c cây ngủ thiế p luôn. Khi hai đứa choàng tı̉nh dâ ̣y, trời đã sáng trơṭ . Hai đứa bò trong cỏ râ ̣m, đinh ̣ chui rào ra ngoài. Nhưng ngoài đường tiế ng xe cha ̣y rầ m rầ m, tiế ng giày đinh cồ m cô ̣p, tiế ng súng lên đa ̣n rôm rô ̣p. Hai đứa vô ̣i thu ̣t đầ u bò lùi la ̣i, nép sau mô ̣t bu ̣i chuố i- Hú vı́a! Nế u chui ra thế nào cuñ g cha ̣m trán tu ̣i giă ̣c đang vây ráp. Nhưng Ở la ̣i trong vườn cuñ g không xong. Lỡ chủ nhà đi ra vườn, trông thấ y hai đứa, ho ̣ hô hoán lên la ̣i càng chế t. Chưa biế t làm cách nào, Lươm ̣ chơṭ trông thấ y những be ̣ lá chuố i khô liề n nảy ra mô ̣t me ̣o. NÓ ghé sát tai Tư-dát thı̀ thầ m. Tư-dát gâ ̣t gâ ̣t đầ u. - Me ̣o nghe đươc̣ ! Nghe đươc̣ . Lươm ̣ bứt lá chuố i khô để thành mô ̣t đố ng. Tư-dát cuô ̣n lá chuố i la ̣i, dùng dây chuố i bê ̣n thành mô ̣t quả banh lớn hơn quả bưởi. Tư-dát bê ̣n banh lá chuố i phải nhâ ̣n là thiê ̣n nghê ̣- Chı̉ mô ̣t loáng, đố ng lá chuố i đã biế n thành mô ̣t quả banh khá tròn. Chờ cho ngoài đường im ắ ng hẳ n, hai đứa ôm banh chui ra... Và lúc này hai đứa đang đi về phı́a cửa Thươṇ g Tứ. *** Do ̣c đường hai đứa cha ̣m trán hế t toán lı́nh Tây Lê Dương này, la ̣i toán Bảo Vê ̣ Quân khác - Súng cắ m lưỡi lê sáng quắ c, mắ t trơṇ trừng trơṇ tra ̣c, chúng hằ m hè xông vào các khu vườn, các ngôi nhà hai bề n đường, lúc soát. Hễ nhı̀n thấ y mô ̣t toán giă ̣c từ xa đi la ̣i là Tư-dát thả quả banh xuố ng đường. Hai đứa làm bô ̣ làm tich ̣ tranh banh rấ t hăng - Vừa tranh banh vừa la lố i om sòm. - ê? ê! Cấ m chơi xấ u! Cấ m chơi xấ u? - Mi bi ̣"manh" rồ i! "Manh-pê-răng-ti" hẳ n hoi nghe! Mi bi ̣cú "coóc-ne" thı̀ có. Tau phải sút pha ̣t mi cú "coóc-ne"! Và hai đứa làm như vô tı̀nh sút luôn quả banh vào chân bo ̣n giă ̣c. Tu ̣i Bảo Vê ̣ Quân tức tố i na ̣t nô ̣: đồ con ranh con lô ̣n? Con cái nhà ai, hả? - đây là chỗ tu ̣i bay chơi đây, hả? - Ai cho tu ̣i bay đươc̣ đá banh giữa đường? - A lê cút? Tư-dát vô ̣i nhă ̣t quả banh, miê ̣ng liế n thoắ ng rố i rı́t: Da ̣, da ̣ . . . Tu ̣i cháu lỡ. . . Xin các bác tha! Khi chúng qua khỏi, hai đứa đưa mắ t nháy nhau, nhe răng cười. Tư-dát nói nhỏ: - Tu ̣i hắ n chắ c đang tức Vê ̣ Quố c Đoàn nổ lòng bóng mi hè? - Tức mà thôi à? Sơ ̣ đái ra quằ n ấ y chứ! - Lo ̣t ra thành thôi chứ mi? Ra chưa đươc̣ mô. Mi không nghe tu ̣i hắ n loa- Cấ m dân trong thành, nô ̣i bấ t xuấ t, ngoa ̣i bấ t nhâ ̣p à? Tư-dát nhăn nhó: - Lỡ mả cha hắ n đô ̣ng, cấ m hế t cả ngày ni thı̀ làm răng Tau đói xề u mế u rồ i. Tau xấ u máu đói lắ m. - đươc̣ , cứ để coi cái đã Lúc đó ta sẽ nghı ̃ me ̣o mà ra. Chừ tao với mi giả đò lừa banh đế n trước cửa đồ n HỘ Thành, điề u tra tı̀nh hı̀nh coi các anh đánh có kế t quả không, để về báo cáo với anh đồ ng-râu. Hai đứa vừa cha ̣y đuổ i nhau vừa lừa quả banh lá chuố i đế n trước cửa đồ n HỘ Thành. Cổ ng đồ n xây bằ ng ga ̣ch khá kiên cố , lúc này chı̉ còn là mô ̣t đố ng ga ̣ch vu ̣n. Bên trong đồ n, giữa sân, đồ đa ̣c bàn ghế vứt lung tung lô ̣n tùng phèo như cảnh bi ̣ nhà cháy. Tu ̣i lı́nh nhố n nháo đi la ̣i thu do ̣n, mang vác... Hai đứa lừa banh qua cổ ng đồ n, mắ t liế c rấ t nhanh bao quát toàn cảnh bên trong- Mă ̣t chúng tự nhiên ı̉u xı̀u, trong lòng dâ ̣y lên mô ̣t nỗi buồ n tiế c ghê gớm- Chı̉ trừ cái cổ ng đồ n, còn nhà ngang daỹ do ̣c vẫn nguyên ve ̣n cả. lúc mà đêm qua, ngồ i trong khu vườn hoang lắ ng nghe tiế ng bom tiế ng súng, chúng hồ i hô ̣p, hả hê hı̀nh dung cả cái đồ n này đang bi ̣các anh nghiề n thành cám. Bên trái cổ ng đồ n, ca ̣nh đố ng ga ̣ch vu ̣n ngổ n ngang, có mô ̣t xác chế t đă ̣t nằ m giữa trên tấ m cửa chớp. Xác chế t ăn mă ̣c áo quầ n Vê ̣ Quố c đoàn, da mă ̣t đen xa ̣m dâ ̣p nát, bám đầ y bu ̣i vôi, bồ hóng, miê ̣ng há to như đang hét xung phong. Va ̣t áo trước. rách tả tơi, loang lổ máu khô bầ m. Bên vai anh vẫn còn đeo mô ̣t đòn bánh tét Ruồ i, nhă ̣ng xanh vo ve bâu kı́n mảng áo dı́nh máu, bò ngang bò do ̣c trên mă ̣t anh. Chắ c anh bi ̣ thương rồ i chế t vùi dưới vôi ga ̣ch, đơn vi ̣ rút vô ̣i không kip̣ phát hiê ̣n để mang đi. Bo ̣n giă ̣c bới đươc̣ xác đem bêu ra đây cho người qua la ̣i ngó thấ y. Lừa quả banh qua khỏi cổ ng đồ n chừng vài trăm thước. Lươm ̣ như bỗng kiê ̣t sức. NÓ lảo đảo ngồ i phich ̣ xuố ng lề đường. Că ̣p mắ t đỏ hoe, chăm chăm nhı̀n về phı́a cổ ng đồ n. Tư-dát tái mă ̣t lay lay vai ba ̣n nói gầ n như van vı̉: - đi mi! đi. Ngồ i đây lâu, tu ̣i hắ n nghi chế t. Lươm ̣ như không nghe thấ y ba ̣n nói gı̀. NÓ lắ p bắ p thı̀ thào như trong cơn mơ ngủ. - Thấ y mấ y con ruồ i xanh bò bò trên mắ t anh, tao chı̉ muố n cha ̣y la ̣i xua tay đuổ i... Ngó mà không làm chi đươc̣ tao đau ruô ̣t quá mi ơi. Nói đế n đó, miê ̣ng Lươm ̣ bỗng mế u xê ̣ch. Tư-dát nhı̀n ba ̣n, miê ̣ng tự nhiên cuñ g mế u theo. NÓ ngồ i xuố ng ca ̣nh ba ̣n, gio ̣ng dỗ dành: - Nhưng biế t làm răng đươc̣ chừ... mi- Tu ̣i hắ n chế t mười, bên mı̀nh chế t có mô ̣t... như rứa chắ c anh ấ y cuñ g thỏa. Lươm ̣ nghe ̣n ngào: - Cớ chi biế t đươc̣ nhà cha ma ̣ anh ấ y Ở mô hè... mà tı̀m báo cho cha ma ̣ anh biế t, lên xin đem xác về chôn... Tư dát đứng ra giữa đường đo bóng nắ ng, kêu: - Trưa quá rồ i mi ơi. Phải tı̀m cách mà lo ̣t ra thôi. Anh đồ ng-râu Ở nhà chắ c đang nóng ruô ̣t lắ m. Lươm ̣ như chơṭ tı̉nh, đứng lên- Hai đứa la ̣i lừa trái banh lá chuố i về phı́a cửa đông Ba. Lúc này bo ̣n giă ̣c đã mở cửa thành, cho người vào ra, nhưng lu ̣c soát rấ t gắ t gao. Mô ̣t toán vừa Bảo Vê ̣ Quân vừa Cảnh Sát, An Ninh, đứa súng trường, đứa súng lu ̣c đứng lố nhố trước cửa thành. Còn cách cửa thành chừng trăm thước. Lươm ̣ với Tư-dát sút banh thảng về phı́a cửa thành- Tư-dát lăn xả vào chă ̣n banh, nhảy như choi choi, miê ̣ng la bai bải: - ê- Không đươc̣ chơi xấ u? Không đươc̣ chơi xấ u! khi trái banh lăn tới còn cách cửa thành chừng chu ̣c bước, Lươm ̣ la lên: - É "manh rồ i"! "Manh" pê-răng-ti hẳ n hoi nghe! - "Manh" mô mà "manh" Chi trúng Ở cùi chỏ thôi! Tư-dát gân cố caĩ . - Mi chơi ăn gian! "Manh pê-răng-ti" sờ sờ còn chố i- Biế t điề u thı̀ giữ gôn đi cho người ta sút pha ̣t! Tư-dát tỏ ý chiụ thua- Hai đứa loay hoay tı̀m chỗ làm co ̣c gôn. Tư-dát chı̉ từ bên này lề đường sang bên kia lề đường: "Gôn" ri đươc̣ chưa? He ̣p quá! - Rô ̣ng thı̀ có! Mi coi cổ ng gôn ngoài "Xiṭ tát" cuñ g còn he ̣p hơn. Lươm ̣ chiu.̣ Tư-dát đứng ra giữa đường, chổ ng mông ra phı́a cửa. Nó xắ n tay áo, lưng cúi lom khom, vẻ mă ̣t căng thẳ ng, làm bô ̣ tich ̣ anh giữ gôn đang sẵn sàng đón bắ t quả banh sút pha ̣t đề n sáu mét. - Đúng sáu bước nghe! Mô ̣t tên Bảo Vê ̣-quân, cầ m cây roi că ̣c bò bước đế n quát: - Tu ̣i con ranh con lô ̣n Chỗ ni là chỗ tu ̣i bay chơi đấ y hả? - Hắ n quấ t luôn mô ̣t roi vào cái mông nho ̣n veo của Tư-dát đang chổ ng về phı́a hắ n. Tư-dát nhảy dựng lên kêu: "ố i?" Vừa lúc đó, Lươm ̣ sút rấ t ma ̣nh, quả banh vo ̣t qua chân Tư-dát, lăn ra đế n tâ ̣n bên ngoài cửa thành. Lươm ̣ nhảy lên reo to. - Bờ-ra-vô! Thủng lưới rồ i! Tư-dát ôm cái mông gày nhom, nhăn nhó. - Phải sút la ̣i! sút la ̣i Ta ̣i bác Bảo Vê ̣ đánh tau đau quá, tau mới không bắ t đươc̣ . - Nó quay la ̣i, mế u máo nói với tên Bảo Vê ̣ Quân: - Bác làm cháu bắ t trâ ̣t mấ t cú pha ̣t "manh pê răng-ti" oan quá! Tên Bảo Vê ̣ Quân giáng cao cây roi lên, chửi: Con ma ̣ mi, Có xéo ngay không? Tư-dát nhảy tránh ra gầ n phı́a cửa, mắ t le lé nhı̀n cây roi trong tay tên Bảo Vê ̣ Quân, Lươm ̣ cha ̣y đế n kêu: - Đươc̣ rồ i, cho mi cha ̣y ra nhă ̣t banh vô, tao sút la ̣i. Lầ n này mà còn bắ t trâ ̣t là mă ̣c kê ̣ mi đó nghe! Làm bô ̣ quá mải chơi, hai đứa cùng mô ̣t lúc cha ̣y ùa ra khỏi cửa thành, xô đế n bên trái banh lá chuố i nằ m lăn lóc ca ̣nh lề đường. Chúng vừa la hét ầ m ı ̃ vừa gàn chân nhau giành banh, hăng hái như mô ̣t trâ ̣n quyế t đấ u vâ ̣y Rồ i làm như vô tı̀nh, hai đứa cứ sút maĩ trái banh mỗi lúc mô ̣t xa cổ ng thành, trước hàng chu ̣c că ̣p mắ t của bo ̣n lı́nh Bảo Vê ̣ Quân, Cảnh Sát, An Ninh. 9 Khoảng mười giờ sáng hôm đó. Kim-điê ̣u từ phı́a -trường Pơ-rô-vi-đăng đi ra đường ngang- Đế n Nông khố ngân hàng cu,̃ (bây giờ là mô ̣t đố ng ga ̣ch vu ̣n) nó rẽ xuồ ng con đường qua đâ ̣p Đá để sang Vı ̃ Da ̣- Chiề u qua, trước lúc lên đường làm nhiê ̣m vu ̣, anh dă ̣n cả tổ : Muô ̣n lắ m là mười giờ sáng mai phải có mă ̣t ở nhà để báo cáo công tác. Nhưng mới đi đươc̣ mấ y bước, nó lô ̣n trở la ̣i, vòng lên lố i Trung bô ̣ phủ cu,̃ và ra bế n đò ngang sông Hương- "Bây giờ chưa đế n mười giờ, ta qua chơ ̣ Đông Ba, nı́ch bu ̣ng bánh khoái rồ i về cuñ g không sao - nó nghı ̃ vâ ̣y". Nó không bao giờ ngờ đươc̣ rằ ng, mấ y bước lô ̣n trở la ̣i đó đã mang la ̣i biế t bao nhiêu ta ̣i ho ̣a khủng khiế p cho cả tổ quân báo... Và cho chı́nh cả cuô ̣c đời nó. Từ tám giờ đêm hôm qua, nó đã rải xong số truyề n đơn đươc̣ giao. Nó không khỏi hứng chı́ tự đắ c về thành tı́ch của mı̀nh - Mấ y buổ i đầ u bắ t tay vào công tác tı̀nh báo nô ̣i thành nó run lắ m. Gă ̣p khó khăn nguy hiể m nó dễ hố t hoảng, rố i trı́, mấ t bı̀nh tıñ h. Nhưng chı̉ sau mô ̣t tuầ n, quen dầ n với hoàn cảnh và công viê ̣c, qua vài lầ n rải truyề n đơn, dán báo giế t giă ̣c", vẽ bản đồ kho tàng, vi ̣ trı́ đich ̣ trót lo ̣t, đươc̣ anh Đồ ng-râu biể u dương trước cả tổ , thế là nó phổ ng muĩ - Nó sinh chủ quan, nghı ̃ bu ̣ng: Tướng công tác tı̀nh báo nô ̣i thành khó khăn như răng, chứ dễ ơṭ như ri thı̀ mı̀nh có thể hoa ̣t đô ̣ng đươc̣ cả đời Cầ u trời, ban quân báo Trung đoàn giao cho mı̀nh những công tác thâ ̣t khó thâ ̣t nguy hiể m cả đô ̣i không đứa mô làm nổ i. Mı̀nh làm nổ i, cả đô ̣i phải phu ̣c lác mắ t. Vu ̣t thấ y mı̀nh tài giỏi, can đảm hơn hẳ n các ba ̣n, nó đã tự ý làm mô ̣t vài viê ̣c không cầ n thiế t, có thể dẫn đế n tai ho ̣a. Chẳ ng ha ̣n, đêm qua nó dành la ̣i mô ̣t tâ ̣p truyề n đơn và sáng nay nó đi thâ ̣t sớm, đem rải trước ngõ mấ y nhà những đứa ba ̣n trước đây cùng ho ̣c với nó ở trường Khải đinh. ̣ Hoă ̣c như lúc này, đáng lý phải về ngay nơi trú quân nó la ̣i lẻn qua chơ ̣ Đông Ba nı́ch bánh khoái. Con đò ngang ở bên kia bờ. Trên bế n, lác đác mấ y người gồ ng gánh ngồ i, đứng đơị đò. Kim-điê ̣u hai tay đút túi quầ n, miê ̣ng khe khẽ huýt sáo điê ̣u nha ̣c bài hát "nước non Lam Sơn", năm đầ u ngón chân khẽ nhip̣ nhip. ̣ ,Ngắ m làn nước xanh trong, nhăn nhăn sóng, nó thấ y lòng rô ̣n ràng vui thı́ch. Nó đang tưởng tươṇ g cái cảnh mấ y thằ ng ba ̣n thân lúc ra ngõ vớ đươc̣ những tờ truyề n đơn nó vừa rải sáng nay... Tu ̣i hắ n lươm ̣ lên go ̣i nhau ı́ ới, châu đầ u la ̣i đo ̣c. Mới đo ̣c đươc̣ mấ y dòng, mă ̣t đứa nào cuñ g xanh mét cả la ̣i. Chúng nó cha ̣y té tát hế t vào nhà, nói lắ p bắ p không thành tiế ng "Truyề n đơn Viê ̣t Minh rải trắ ng ngõ nhà mı̀nh, cha ơi! ma ̣ ơi!.." Tu ̣i hắ n chắ c đứa mô cuñ g tưởng cái ông Viê ̣t Minh gan cóc tı́a dám đi rải những tờ truyề n đơn đó, phải tài giỏi lắ m- Võ nghê ̣ cao cường la ̣i có tài biế n hóa xuấ t quỷ nhâ ̣p thầ n như Long hı̀nh quái khách người Nha ̣n trắ ng. Côn lôn tiể u khách . Tu ̣i hắ n có đế n nằ m mê cuñ g không đám tin cái ông Viê ̣t Minh rải truyề n đơn đó la ̣i chı́nh là thằ ng Kim, ba ̣n nố i khố của tu ̣i hắ n! Nghı ̃ đế n đó nó khoái chı́, bâ ̣t cười to, làm mấ y người ngồ i đơị đò phải ngoảnh la ̣i nhı̀n. Nó cứ tiế p tu ̣c huýt sáo, nhip̣ chân, tảng lờ như không biế t. Đò vẫn chưa sang. Người tu ̣ tâ ̣p đơị đò mỗi lúc mô ̣t đông. Tu ̣m năm, tu ̣m bảy, ho ̣ thı̀ thầ m bàn tán về trâ ̣n đánh đồ n Hô ̣ Thành tố i qua, chuyê ̣n truyề n đơn Viê ̣t Minh rải tứ tung bát giác, khắ p cả ngoài phố , trong thành, mấ y trăm Bảo vê ̣ quân chia nhau đi lươm ̣ cả buổ i sáng không hế t! - Nghe nói đi rải truyề n đơn toàn là quân cảm tử. Kim-điê ̣u thôi huýt sáo. Nó lắ ng nghe chuyê ̣n mo ̣i người thı̀ thầ m bàn tán. Nó khoái chı́ đế n tô ̣t đô ̣. Da mă ̣t như căng lên, rầ n râ ̣t, nó bỗng thấ y ngứa mồ m ngứa miê ̣ng cách chi! Nó thèm đươc̣ bước lên mấ y bước, vỗ ngực nói với những người đơị đò: "Quân cảm tử Viê ̣t Minh chı́nh là tôi đây! Chắ c bà con không ai ngờ hè?" Vừa lúc đó có mấ y tên lı́nh Bảo vê ̣ quân mang súng đi đế n. Chúng nghiêng nghiêng, ngó ngó, nhı̀n những người đơị đò, trơṇ tra ̣c, dò xét, nhác trông thấ y tu ̣i lı́nh, sự thèm muố n khoe khoang ngông cuồ ng trong lòng nó vu ̣t tan biế n hế t. Mă ̣t nó tự nhiên hơi tái đi, chân run run, tim đâ ̣p thon thót. Nó chu ̣m môi la ̣i cố huýt sáo, nhưng huýt maĩ không thành tiế ng. Nó hu ̣t hơi. Đò câ ̣p bế n . Người dưới đò bước lên . Người trên đò tranh nhau bước xuố ng. Con đò sang đế n bế n chơ ̣ Đông Ba. Kim đi vào chơ.̣ Nó lươṇ mô ̣t vòng quanh chơ,̣ rồ i sà luôn vào cửa hàng bánh khoái. ăn mô ̣t bu ̣ng no nê đã đời, môi đỏ mo ̣ng lên vı̀ húp nước lèo và cắ n rau ráu ớt tươi. Nó bước khỏi cửa hàng mấ y bước thı̀ bấ t ngờ cha ̣m trán Nguyễn Trı̀, ông anh nuôi của nó hồ i còn ở Trung đoàn bô ̣. *** Phải gánh vác trách nhiê ̣m nă ̣ng nề của người chiế n sı ̃ cứu nước, nhưng các đô ̣i viên đô ̣i Thiế u niên trinh sát vẫn còn là những chú bé. Các em thèm khát đươc̣ yêu thương, vỗ về , chăm chút, và thı̉nh thoảng đươc̣ làm nuñ g với cha, ma ̣, anh chi... ̣ Xa gia đı̀nh, cha, ma ̣, anh, chi ̣ruô ̣t các em nhâ ̣n cha nuôi, me ̣ nuôi, anh, chi ̣nuôi. Anh, chi ̣ nuôi là các chiế n sı ̃ hơn tuổ i cùng đơn vi,̣ hoă ̣c ở các đơn vi ̣ khác mà mỗi em cảm thấ y gắ n bó, yêu thương. Phầ n lớn các đô ̣i viên trong đô ̣i Thiế u niên trinh .sát đề u có anh nuôi, chi ̣ nuôi. Riêng Kim-điê ̣u không những chı̉ có mô ̣t mà đế n ba bố n ông anh nuôi, ba bố n bà chi ̣ nuôi. Nó xinh trai, láu lı̉nh nhấ t đô ̣i nên đươc̣ nhiề u anh, nhiề u chi ̣ thı́ch nhâ ̣n làm em nuôi. Và nó rấ t biế t lơị du ̣ng cái ưu thế của nó. Nó nhâ ̣n anh chi ̣ nuôi này mô ̣t thời gian thấ y không thı́ch nữa, la ̣i bỏ, nhâ ̣n anh chi ̣ nuôi khác. Và nó cuñ g rấ t thı́ch thú, hañ h diê ̣n khi thấ y vı̀ nó mà các anh chi ̣ nuôi, nhấ t là các chi ̣ nuôi, giâ ̣n hờn, ghen tức nhau. Có chi ̣ còn khóc đỏ cả mắ t khi thấ y người khác tranh mấ t đứa em nuôi xinh trai của mı̀nh. Nguyễn Trı̀ là ông anh nuôi thân thiế t, gắ n bó nhấ t của nó. Trước ngày Huế nổ súng, Nguyễn Trı̀ làm quản lý của cơ quan Trung đoàn bô ̣. Ngày đó Lươm ̣ và Kim đề u là liên la ̣c của trung đoàn bô ̣. Nguyễn Trı̀ yêu Kim bao nhiêu thı̀ ghét Lươm ̣ bấ y nhiêu. Ngươc̣ la ̣i Lươm ̣ cuñ g ghét Nguyễn Trı̀ ra mă ̣t ngay từ buổ i đầ u mới gă ̣p Lươm ̣ thấ y ghét Nguyễn Trı̀ mà chı́nh nó cuñ g không hiể u ta ̣i sao. Không những ghét Nguyễn Trı̀, nó còn ghét luôn cả Lê Thành, thư ký đánh máy của Trung đoàn bô ̣, ba ̣n thân của Trı̀. Do ghét mà tự nhiên Lươm ̣ thường xuyên để mắ t xem xét lời nói, viê ̣c làm của Trı̀ và Thành. Mô ̣t hôm nó nghe lỏm đươc̣ Nguyễn Trı̀ bàn với Lê Thành: sáng hôm sau đi nhâ ̣n ga ̣o ở kho quân lương của Trung đoàn, Nguyễn Trı̀ sẽ lấ y cắ p hai bao mô ̣t trăm cân ga ̣o, giao cho Lê Thành đi bán. Trı̀ he ̣n Thành đón ga ̣o ở chân cầ u Đông Ba cu.̃ Lươm ̣ gă ̣p tham mưu trưởng Phùng Đông - sau này là chi huy trưởng mă ̣t trâ ̣n C - báo cáo điề u nghe lỏm đươc̣ . Tham mưu trưởng bèn bố trı́ lı́nh cảnh vê ̣ bı́ mâ ̣t theo dõi, và bắ t quả tang hai đứa ăn cắ p ga ̣o. Cả hai bi ̣tố ng cải hố i thấ t. Sau khi ra khỏi cải hố i thấ t, tham mưu trưởng đưa Nguyễn Trı̀ về mô ̣t đa ̣i đô ̣i làm lı́nh trơn. ı́t lâu sau nhờ chú em nuôi Kim, Nguyễn Trı̀ biế t đươc̣ chı́nh Lươm ̣ đã tố cáo hắ n. Đố i với Lươm ̣ , Nguyễn Trı̀ không phải chı̉ là ghét mà thù hâ ̣n. Có lầ n Trı̀ nói với chú em nuôi dễ thương và xinh trai của mı̀nh: "Nế u tı̀nh cờ anh gă ̣p thằ ng chó chế t đó ngoài mă ̣t trâ ̣n, anh thề sẽ cho hắ n ăn đa ̣n". Nét mă ̣t Trı̀ sa sầ m và cười gằ n mô ̣t cách dữ tơṇ . Kim lo lắ ng kể chuyê ̣n la ̣i với - Lươm ̣ , và khuyên : "Hay là mi chiụ khó tı̀m anh ấ y mà xin lỗi...". Lươm ̣ tức tố i nói: "Viê ̣c chi tau phải xin lỗi thằ ng ăn cắ p của Vê ̣ Quố c đoàn ? Hắ n có đa ̣n cho tau ăn dễ chừng tau không có đa ̣n cho hắ n ăn chắ c?" *** Nguyễn Trı̀ đang từ cửa hàng bún bò khô đi ra. Trı̀ vẫn như ngày làm quản lý ở Trung đoàn bô ̣. Mă ̣t đầ y trứng cá, nă ̣n nhiề u nên từng đám đen bầ m, đầ u tóc đı́t viṭ chải bi-dăng-tin bóng loáng tưởng ruồ i ̣ đâ ̣u cuñ g phải trươṭ chân ngã oa ̣ch; cổ tay đồ ng hồ vàng lấ p lánh. Chı̉ có khác trước kia là Trı̀ mă ̣c quân phu ̣c kaki gabađin, bây giờ mă ̣c "Com lê" mới tinh như vừa lấ y ở hiê ̣u may ra, chân dâ ̣n giày da đen mõm nhái soi gương đươc̣ đầ u đô ̣i mũ phớt, mắ t đeo kı́nh râm. Kim đâm bổ tới, mừng rỡ go ̣i: - Anh Trı̀, anh Trı̀! Trı̀ quay la ̣i, nhı̀n Kim vẻ hơi ngớ ra mô ̣t chút. Nhưng chı̉ thoáng mô ̣t giây, Trı̀ đã đổ i ngay nét mă ̣t tươi cười vồ n va:̃ - Kim đấ y à? Da ̣o này chú em lớn và đe ̣p trai quá ta? Mă ̣t Kim ra ̣ng rỡ lên vı̀ đươc̣ khen. Nó bước đế n sát bên anh nuôi thı̀ thầ m hỏi: - Chớ anh về đây khi mô? Trı̀ đưa mắ t nhı̀n quanh vẻ sơ ̣ sê ̣t, nhı́u trán la ̣i nói khẽ với Kim : - Đứng đây nói chuyê ̣n không tiê ̣n. Anh em mı̀nh ra cái ghế đá ngoài kia. Trı̀ dắ t tay Kim ra khỏi chơ,̣ đế n cái ghế đá gầ n đầ u cầ u Tràng Tiề n- Hai anh em ngồ i sát bên nhau. Trı̀ rút thuố c lá châm hút, vừa thở khói vừa hỏi: - Em đi mô mà qua đây? Em ở bên nhà qua. Ma ̣ em biể u qua chơ ̣ mua mấ y hô ̣p hương vòng thắ p bàn thờ Phâ ̣t... - Lúc này Kim đã nhớ la ̣i lời dă ̣n của anh đồ ng-râu. Em hồ i cư lâu chưa? Cha ̣y đế n mô thı̀ lô ̣n la ̣i? - Em rút theo Trung đoàn bô ̣, ra đế n Hiề n Sı ̃ thı̀ gă ̣p gia đı̀nh em tản cư ở đó. Em liề n bỏ trố n về nhà. Em theo cha ma ̣ hồ i cư đã đươc̣ gầ n tháng nay. Rứa anh? - Anh thı̀ chán quá! - Nguyễn Trı̀ lắ c lắ c đầ u vẻ buồ n bã trả lời- Cha ̣y ra đế n Cổ Bi bi ̣ la ̣c mấ t đơn vi-̣ Anh tı̀m đỏ cả mắ t đế n tâ ̣n Mỹ Chánh cuñ g chẳ ng thấ y tăm da ̣ng. Chắ c các cha hoảng quá, cha ̣y tuố t ra thấ u Vinh hay rút lên núi rồ i cuñ g nên. Anh đành phải chôn súng chôn đa ̣n bò về Huế . Do ̣c đường, mấ y lầ n suýt bi ̣Tây bắ n chế t... Nguyên Trı̀ thở dài, búng cái tàn thuố c ra xa, nói tiế p gio ̣ng uấ t ức: - Không ngờ Vê ̣ Quố c Đoàn ta la ̣i tan rã mau đế n rứa! Bao nhiêu công lao cướp chı́nh quyề n, làm cách ma ̣ng, rứa là tan ra mây khói hế t?... Kim-điê ̣u lúc này tự nhiên thấ y thương ha ̣i cho ông anh nuôi to xác, diê ̣n ngấ t trời của mı̀nh. "Chắ c là anh ấ y chưa đươc̣ biế t chuyê ̣n chiế n khu, chưa đươc̣ ho ̣c tâ ̣p về ba giai đoa ̣n kháng chiế n... nó nghı ̃ thầ m vâ ̣y". Nó nói, mă ̣t hơi vênh lên: - Anh cứ tưởng rứa chứ tan răng đươc̣ anh? - Em nói không tan, răng chẳ ng còn thấ y bóng mô ̣t mố ng Viê ̣t Minh nào? - Rứa anh không nghe chuyê ̣n Vê ̣ Quố c Đoàn đánh đồ n Hô ̣ Thành đêm qua với truyề n đơn rải trắ ng đường phố đó à? - Nó suýt buô ̣t miê ̣ng khoe- "Chı́nh em rải truyề n đơn đó chứ ai. Anh đang ngồ i ca ̣nh Viê ̣t Minh chı́nh cố ng mà anh không biế t". Nhưng nó đã cố gắ ng hế t sức kiề m la ̣i đươc̣ . Nguyễn Trı̀ châm điề u thuố c khác, chuyể n gio ̣ng trầ m trồ thán phu ̣c. - Không biế t đơn vi ̣mô của Trung đoàn mı̀nh chơi cái vố Hô ̣ Thành tố i qua khá thiê ̣t! Kim-điê ̣u hơi ngâ ̣p ngừng mô ̣t chút, rồ i hỏi: - Giả du ̣ anh mà đươc̣ gă ̣p ho ̣ anh có theo không? Nguyễn Trı̀ đang đưa lưng vào thành ghế đá, thở khói liề n ngồ i thẳ ng ngay dâ ̣y, gio ̣ng sôi nổ i. - Răng la ̣i không theo? Em tưởng anh không nát ruô ̣t nát gan trước cảnh nước mấ t nhà tan ni à? - Tưởng anh bây giờ đã đi làm viê ̣c cho Tây?... Làm cho Tây ấ y à? - Nguyễn Trı̀ khinh bı̉ nhổ toe ̣t mô ̣t baĩ nước bo ̣t qua kẽ răng. - Thà chế t đói chế t khát, xách bi ̣ đi ăn mày, chứ đời mô thanh danh là mo ̣t thằ ng lı́nh Vê ̣ Quố c đoàn cũ như anh la ̣i chiụ nhu ̣c đi làm viê ̣c cho Tây. Vẻ mă ̣t và gio ̣ng nói cảm khái của ông anh nuôi làm Kim-điê ̣u tan biế n hế t mo ̣i lo lắ ng, nghi ngờ. Nó cho rằ ng đã có thể thổ lô ̣ với Nguyễn Trı̀ những điề u bı́ mâ ̣t, và cùng chia sẻ với anh nuôi nỗi vui thı́ch hañ h diê ̣n đang tràn ứ trong lòng. Nó còn nảy ra ý đinh ̣ sẽ dắ t Nguyễn Trı̀ về Vı ̃ Da ̣ giới thiê ̣u với anh đồ ng-râu, đề nghi ̣ anh kế t na ̣p Trı̀ vào tổ quân báo- "Thêm đươc̣ mô ̣t người, tổ mı̀nh càng ma ̣nh, thả sức mà hoa ̣t đô ̣ng" Như đoán đươc̣ chú em nuôi xinh.trai, bồ ng bô ̣t, nhe ̣ da ̣ đang nghı ̃ gı̀, Nguyễn Trı̀ làm vẻ mă ̣t đau đáu, thở dài nói: - Nế u anh mà đươc̣ biế t quân mı̀nh bây giờ đang ở đâu, thı̀ a-lê hấ p! Anh sẽ quăng hế t những thứ này xuố ng sông. - Trı̀ trỏ bô ̣ áo quầ n, giày, mũ phớt, đồ ng hồ vàng. - Dù ho ̣ có ở tâ ̣n rừng xanh, rú đó anh cuñ g mò tới tı̀m theo. Kim ha ̣ thấ p gio ̣ng: - Em chắ c quân mı̀nh không ở xa mô. Có khi ở sát ngay bên nách anh em mı̀nh cuñ g nên... Làm chi có chuyê ̣n đó em- - Nguyễn Trı̀ ném mẩ u thuố c lá xuố ng đấ t. - đánh xong là phải tı̀m đường rút.- Tây, Bảo vê ̣ quân ở đầ y thành phố . Viê ̣t Minh có ba đầ u sáu tay cuñ g chẳ ng dám ở la ̣i... Kim nói gầ n như thı̀ thầ m: - Rứa anh có dám tham gia hoa ̣t đô ̣ng không? - Hoa ̣t đô ̣ng cái chi rứa? - Nguyễn Trı̀ hỏi la ̣i gio ̣ng ngờ nghê ̣ch. - Hoa ̣t đô ̣ng tı̀nh báo! Nguyễn Trı̀ ghé sát mă ̣t chú em nuôi, gio ̣ng run lên hồ i hô ̣p: - Nhưng biế t chỗ ho ̣ ở mô mà đế n xin hoa ̣t đô ̣ng em? - ở đây chứ còn ở mô nữa! - Kim đưa ngón tay cái chı̉ vào ngực mı̀nh, că ̣p mắ t long lanh đắ c thắ ng hañ h diê ̣n. Nó thı́ch thú thấ y Nguyễn Trı̀ cứ nhı̀n nó, mă ̣t ngây ra. - Em không giấ u gı̀ anh, không phải em theo gia đı̀nh hồ i cư mô . . . Em đươc̣ Trung đoàn cử về Huế hoa ̣t đô ̣ng tı̀nh báo. Tấ t cả những truyề n đơn đó đề u do tay em rải cả. Nó đưa tay lên đinh ̣ phác mô ̣t cử chı̉ để nhấ n ma ̣nh thêm cho điề u bı́ mâ ̣t quan tro ̣ng mà nó vừa tiế t lô ̣. Bấ t ngờ tay nó cha ̣m phải mô ̣t vâ ̣t cứng và la ̣nh dắ t bên sườn ông anh nuôi khuấ t bên trong áo vét tông. Tay nó ru ̣t ngay la ̣i như cha ̣m phải lửa. "Ui trời? Súng lu ̣c:". nói muố n kêu lên vâ ̣y mà không thành tiế ng. - Hay là. Nó bàng hoàng nhı̀n Nguyễn Trı̀. Nó vùng đứng ngay dâ ̣y, đinh ̣ bỏ cha ̣y. Nhưng ông anh nuôi với bàn tay cứng như sấ t nguô ̣i đã chô ̣p lấ y vai nó kéo giằ ng xuố ng, và nói qua kẽ răng: - Ngồ i im đó- Cựa quâ ̣y tao cho ăn đa ̣n ngay! Kim-điê ̣u mă ̣t tái nhơṭ , nhı̀n ông anh nuôi, gio ̣ng như sắ p òa khóc: - Anh Trı̀, anh mà nở đố i với em rứa à? Nguyễn Trı̀ không trả lời, đưa mắ t nhı̀n sang bên kia đường, đưa hai ngón tay lên búng tách mô ̣t cái ra hiê ̣u. Từ daỹ phố bên kia đường, mô ̣t thanh niên mă ̣c áo ca rô, đầ u đô ̣i bê-rê lê ̣ch, quầ n ố ng tuýp, đi giày bố t tin trắ ng, vừa huýt sáo vừa băng qua đường, đế n đứng khép nép trước mă ̣t Nguyễn Trı̀, Trı̀ nói nhỏ gio ̣ng ra lê ̣nh: - Giữ thằ ng này ngồ i yên ta ̣i đây, chờ tao. Viê ̣t Minh chı́nh cố ng đó. Coi chừng để nó thoát là mày phải thế ma ̣ng. - Thưa xế p, thằ ng em đã canh giữ, thı̀ nó có cha ̣y đằ ng trời? Thằ ng mă ̣c áo ca rô ngồ i xuố ng sát bên Kim đưa tay choàng qua vai ra chiề u thân mâ ̣t, kiể u đôi ba ̣n tri kỷ khoác vai nhau dố c bầ u tâm sự- Kim vừa quay người la ̣i thı̀ mô ̣t hóng súng lu ̣c thúc đau nhói bên ma ̣ng sườn- Hắ n gằ n gio ̣ng nói: - Cứ ngồ i yên vi ̣ như lứa? Mi mà cựa quâ ̣y, con "chó lửa" ni tức mı̀nh sủa lên là rồ i đời đó nghe! Hắ n thúc ma ̣nh hơn ho ̣ng súng vào ma ̣ng sườn Kim để nhấ n ma ̣nh cho lời hăm do ̣a. Kim-điê ̣u ngồ i chế t cứng trên ghế đá, mồ hôi vã ra, ướt đẫm suố t từ đầ u tới chân. Nguyễn Trı̀ đi đế n mô ̣t bót cảnh sát gầ n đó. Chừng hai chu ̣c phút sau mô ̣t chiế c xe "jép" cha ̣y đế n đỗ xı́ch sát lề đường, trước mă ̣t ghế đá, máy vẫn nổ rù rù- Trên xe, ngoài thằ ng lái xe, còn có hai tên Bảo vê ̣ quân cầ m tiể u liên. Nguyễn Trı̀ từ phı́a bót cảnh sát đi NAME = Desktop đế n. Hắ n đưa hai ngón tay búng đánh tách, ra lê ̣nh cho thằ ng mă ̣c áo ca rô: - đưa nó về Ty An Ninh! Thằ ng này đứng lên, xố c nách Kim đứng lên theo dı̀u đế n bên cửa xe, nói: - Mời chú em lên xe! Kim như người mấ t hồ n, run rẩ y đă ̣t mô ̣t chân lên thùng xe. Thằ ng này lên gố i thúc ma ̣nh vào lưng Kim. Mấ t đà, nó ngã nhào vào trong xe, đầ u va phải cái ca ̣nh ghế ngồ i, máu lõa ra, chảy đỏ lòm cả mă ̣t. Chiế c xe rồ máy lao đi, giữa những că ̣p mắ t haĩ hùng ngơ ngác cửa những người qua đường. 10 Gầ n hai giờ chiề u. ở Vı ̃ Da ̣, anh Đồ ng-râu hế t đi ra la ̣i đi vào. Anh bồ n chồ n nóng ruô ̣t, đơị maĩ không thấ y Kim về . Mâm cơm để phầ n nó vẫn còn úp lồ ng bàn trên phản. Lươm ̣ và tư-dát về từ lúc mười mô ̣t giờ kém mười lăm. Hai đứa ăn cơm chưa kip̣ uố ng nước, xı̉a răng đã phải tấ t tả mang báo cáo về cho tổ liên la ̣c ở Sia.̣ Lầ n này anh cử Tư-dát cùng đi với Lươm ̣ , để nó quen đường. Lở khi Lươm ̣ vắ ng mă ̣t, nó có thể đi thay. Theo thông báo của ban quân báo trung đoàn, lầ n này phải chuyể n về Huế khá nhiề u truyề n đơn và báo Giế t giă ̣c. Tư-dát cùng đi với Lươm ̣ , lở đo ̣c đường gă ̣p chuyê ̣n bấ t trắ c, hai đứa có thể giúp nhau, bàn ba ̣c, giải quyế t. Bà o cuñ g vừa cắ p rổ đi chơ.̣ ở nhà chı̉ còn mô ̣t mı̀nh anh. Quanh xóm im ắ ng khác thường. Xóm này người hồ i cư còn thưa thớt. Nhiề u nhà còn cửa đóng, then cài, sân đầ y rêu, bâ ̣c cửa mố c meo. Anh vào buồ ng đinh ̣ chơp̣ mắ t mô ̣t tı́- Chờ đế n ba giờ nêu không thấ y Kim về , anh sẽ nhờ bà o lên phố dò la tin tức. Anh vừa đă ̣t lưng xuố ng giường, bỗng nghe ở phı́a đầ u xóm có tiế ng lao xao la ̣ tai- Anh bâ ̣t ngồ i dâ ̣y dỏng tai chăm chú lắ ng nghe- Tiế ng nhiề u bước chân huỳnh huych ̣ và tiế ng xát quy-lát súng. Tiế ng mô ̣t con chó sủa váng lên, hố t hoảng. Linh tı́nh dường như báo cho anh biế t có sự chẳ ng lành- Anh nhảy đế n góc buồ ng, mở thâ ̣p ga ̣o, tho ̣c tay vào lôi ra mô ̣t khẩ u súng mô-de, quấ n trong cái khăn mă ̣t cu.̃ Anh mở ra, lau nhanh khẩ u súng, tháo băng đa ̣n, kiể m tra rồ i lắ p vào và bâ ̣t chố t an toàn. Ngay lúc đó, phı́a trước ngõ nổ i lên mô ̣t tiế ng còi chói tai, và tiế ng hàng rào bi ̣đa ̣p gaỹ răng rắ c. Tiế ng hô dữ tơṇ vang lên: - Không đươc̣ để nó cha ̣y thoát! Biế t mı̀nh đã bi ̣bao vây, anh Đồ ng-râu đa ̣p ma ̣nh bức phên sát đầ u chõng tre (bức phên này anh đã cẩ n thâ ̣n mở bứt nhiề u nố t la ̣t buô ̣c từ trước). Bức phên đổ u ̣p Anh dẫm lên bức phên đổ lao ra phı́a vườn sau. Anh thấ y lố nhố giữa những hàng cầ y ăn quả, mũ sắ t và những ho ̣ng súng. - Nó thoát ra phı́a ni bay ơi Bắ n! Mô ̣t viên đa ̣n rı́t, nóng bỏng sát sau gáy anh. Anh cúi khom người, siế t chă ̣t khẩ u súng trong tay, bươn về phı́a bờ tre bên trái khu vườn. Tiế ng bo ̣n giă ̣c nhao nhao hò hét: - đứng la ̣i? Đứng la ̣i! Hàng thı̀ số ng! Súng nổ từng loa ̣t, tiế ng chân rầ m râ ̣p đuổ i theo anh Đồ ng-râu vo ̣t qua bờ tre- Gai tre móc áo, kéo rách toa ̣c từ ngực ra lưng. - Bắ t số ng? Bắ t số ng, Vòng ra bên trái đón đầ u nó. Tiế ng bo ̣n giă ̣c la hét rầ m rầ m . Anh vẫn cha ̣y quay khẩ u mô-de, bắ n mô ̣t phát qua vai. Mô ̣t tiế ng kêu rú đau đớn- ôi? Tiế ng người ngã đánh uych. Nhiề u tiế ng la ré. - Thằ ng ni có súng Cẩ n thâ ̣n đấ y? Gă ̣p mô ̣t con đường kiê ̣t, anh rẽ ngang đinh ̣ lao ra bờ sông- Nhưng muô ̣n mấ t rồ i. Nhiề u ho ̣ng súng đón đầ u anh- Cùng đường, anh lùi la ̣i, vo ̣t bừa qua mấ y hàng rào đầ y gai, bươn đế n mô ̣t ngôi đı̀nh bi ̣ phá hoa ̣i chı̉ còn trơ mấ y bức tường. Anh vo ̣t mấ y bâ ̣c tam cấ p xây đá, lên nề n đı̀nh ngổ n ngang ga ̣ch vu ̣n Đưa mắ t bao quát điạ hı̀nh, anh đứng nép sau bức tường ra ̣n nứt, cao quá đầ u- Anh cúi khom người nhı̀n qua khe nứt, thấ y bố n năm tên giă ̣c, cầ m súng lăm lăm cha ̣y vào sân đı̀nh, mắ t nhớn nhác tı̀m kiế m. Mô ̣t thằ ng cao lòng khòng, tay cầ m khẩ u "côn-đu", vẫy vẫy ra lê ̣nh cho những thằ ng trước sân đı̀nh: - Chă ̣n tấ t cả các lố i ra xóm! Hắ n đang núp sau mấ y bức tường nứt kia thôi! Bắ t tay lên miê ̣ng làm loa, tên này go ̣i to: Đồ ng-râu! Bỏ súng hàng đi! Chúng tao sẽ tha chế t, Chố ng cự vô ı́ch! Mày không thoát nổ i mô! Anh Đồ ng-râu bàng hoàng trong khoảnh khắ c "Ta ̣i sao tu ̣i hắ n biế t tên mı̀nh! Thôi đúng rồ i, Chắ c là thằ ng Kim...". Mô ̣t loa ̣t đa ̣n trung liên bắ n thẳ ng vào bức tường anh đang nấ p, cắ t ngang ý nghı ̃ của anh. Vôi vữa ga ̣ch vu ̣n bay rào rào quanh anh. Anh chı̉ nòng khẩ u Mô-de qua khe nứt, nhắ m đúng ngực thằ ng chı̉ huy, siế t cò- Trươṭ ! Viên đa ̣n bay vù qua vai hắ n, làm đứt tung cái cầ u vai áo khı́a. Thằ ng này nổ i nóng, vẫy khẩ u "côn" bắ n liề n mô ̣t băng vào khe tường nứt. Anh Đồ ng-râu đổ i vi ̣ trı́ bắ n. Anh luồ n sang bức tường bên phải, có cái cửa tròn chữ Tho ̣. Anh quỳ xuố ng nâng súng ngắ m mô ̣t thằ ng cầ m tiể u liên "Tôm-sơn" đang cúi lom khom, lò dò bước lên bâ ̣c tam cấ p. Anh bắ n liề n hai phát. Tên giă ̣c đang cúi bỗng dướn thẳ ng người lên, cổ ngay ra như bi ̣ hóc xương, că ̣p mắ t trơṇ ngươc̣ , miê ̣ng há to như sắ p quát mắ ng. Bấ t thầ n hắ n ngã vâ ̣t ra đằ ng sau, gáy đâ ̣p ma ̣nh vào thề m đá. Khẩ u tiề u liên văng sang mô ̣t bên. Hắ n co quắ p giẫy giu ̣a, kêu ú ớ, và mô ̣t dòng máu đỏ tươi vo ̣t ra chı́nh giữa trán. Đa ̣n hế t, anh thò tay vào túi áo móc mấ y viên đa ̣n dự trữ, đinh ̣ lắ p tiế p vào súng. Nhưng ngay lúc đó, mô ̣t tên giă ̣c đô ̣i mũ sắ t, vòng ra phı́a sau ngôi đı̀nh, nhô đầ u lên khỏi bức tường đổ . Anh chưa kip̣ quay đầ u la ̣i, hắ n đã chıã khẩ u tiể u liên vào lưng anh, kéo hế t mô ̣t băng đa ̣n. Cả băng đa ̣n mấ y chu ̣c viên ghim hế t vào lưng anh. Anh chế t tức khắ c. Thân hı̀nh anh đổ nhào xuố ng cái bê ̣ vôi có đă ̣t những chiế c bát nhang sành sứt mẻ. Tay phải anh vẫn nấ m chă ̣t khẩ u mô-de hế t đa ̣n. Bàn tay trái ngón quă ̣p chă ̣t bố n viên đa ̣n vừa móc trong túi ra. Mái tóc rễ tre râ ̣m lù xù thoáng điể m những sơị ba ̣c, mồ hai dı́nh bế t trước trán. Chòm râu quai nón vênh ngươc̣ , bám trắ ng bu ̣i vôi, đôi mắ t có nhiề u nế p nhăn rẽ qua ̣t ở đuôi mắ t mở to bấ t đô ̣ng. Bo ̣n giă ̣c xúm đen xúm đỏ quanh xác anh. Chúng bẻ những ngón tay anh ra tước lấ y khẩ u súng và mấ y viên đa ̣n. Tên chı̉ huy ra lê ̣nh lấ y dây dừa buô ̣c hai chân anh, kẻo xác ra tâ ̣n đường cái. Mô ̣t chiế c Ô tô tải G.M.C; thùng xe vải ba ̣t bı́t kı́n, đỗ ở đó. Trong góc thùng xe, Kim-điê ̣u mă ̣t muĩ tı́m bầ m, sưng húp, ngồ i thu lu, mă ̣t gu ̣c xuố ng đầ u gố i. Chı́nh nó đã dẫn đường cho bo ̣n giă ̣c vây bắ n anh Đồ ng-râu. Sự viê ̣c xảy ra khá đơn giản: Mười mô ̣t giờ trưa hôm đó. Nguyễn Trı̀ đưa Kim về đế n Ty An Ninh. Lúc này nó đã rõ ông anh nuôi yêu quy,́ mà mô ̣t giờ trước đaỹ nó có ý đinh ̣ giúp đỡ, dắ t dẫn vào con đường hoa ̣t đô ̣ng tı̀nh báo, la ̣i chı́nh là trưởng ban Di đô ̣ng của Ty An Ninh. Ban Di đô ̣ng của hắ n đang lồ ng lô ̣n tı̀m kiế m dầ u vế t, manh mồ i của trâ ̣n tấ n công đồ n Hô ̣ Thành và rải truyề n đơn đêm qua. Cách đây mấ y hôm các quan thầ y Pháp bên sở mâ ̣t thám Phòng Nhı̀ vừa "xà lù" Ty An ninh là kém cỏi, bấ t lực. Viê ̣t Minh ngày càng làm mưa làm gió ngay trước muĩ mà không tóm nổ i mô ̣t tên nào? Cả Ty An Ninh lo số t vó trước lời mắ ng mỏ của quan thầ y. Dùi đánh đu ̣c, đu ̣c đánh sảng. Gã Ty trưởng trút hế t nỗi lo sơ ̣ bực do ̣c lên đầ u hắ n, người chı̉ huy đô ̣i quân điề u tra, chı̉ điể m của Ty. Gã go ̣i hắ n là "Trưởng ban ăn ha ̣i". Mô ̣t sự may mắ n tı̀nh cờ, hắ n đươc̣ gă ̣p la ̣i chú em nuôi quý hóa... Chı̉ sau mấ y cái tát, mấ y cú đấ m của tên Năm-ngựa trước kia là dân dao búa côn đồ , bây giờ là chuyên nghiê ̣p tra tấ n của ty, Kim-điê ̣u đã phun ra hế t. Cả Ty An Ninh mừng rơn. Mô ̣t mă ̣t, tên Ty trưởng cho điề u mô ̣t trung đô ̣i Bảo vê ̣ quân về Vı ̃ Da ̣, do Kim dẫn đường, vây bắ t anh đồ ng-râu. Mă ̣t khác, Nguyễn Trı̀ dẫn mô ̣t tồ Di đô ̣ng viên về đầ u cầ u Bao Vinh đón bắ t Lươm ̣ và Tư-dát từ Siạ trở về . Bo ̣n Bảo vê ̣ quân vứt xác anh đồ ng-râu vào thùng xe, ngay trước mă ̣t Kim. Cái xác nằ m ngửa. nhı̀n thấ y cái va ̣t ngực áo bà ba đuĩ Mỹ Lơị thân thuô ̣c của người chı̉ huy, đầ m đı̀a những máu, và că ̣p mắ t anh mở trừng, bấ t đô ̣ng, Kim kêu thét lên, haĩ hùng, hoảng loa ̣n. Nó ôm chă ̣t lấ y tên Bảo vê ̣ quăn ngồ i ca ̣nh như cầ u xin sự che chở. Xe nổ máy, chở xác anh về đế n đầ u đâ ̣p Đá. Chúng đỗ xe, lôi xác anh xuố ng đă ̣t nằ m trên va ̣t cỏ sát lề đường. Ca ̣nh xác chúng cắ m mô ̣t tấ m biể n có dòng chữ: "Tên Đồ ng-râu. Viê ̣t Minh đầ u sỏ chı̉ huy đánh đồ n Hô ̣ Thành và các vu ̣ ám sát nhân viên nhà nước đã bi ̣ Ty An Ninh Thừa Thiên điề u tra phát giác, phố i hơp̣ với Quân đô ̣i quố c gia lùng bắ t đươc̣ và bắ n chế t ta ̣i Vı ̃ Da ̣ vào lúc ba giờ bố n lăm phút ngày..-. tháng.-.. năm Chúng bêu xác anh ta ̣i đấ y suố t ba ngày ba đêm khi đã gầ n thố i rữa mới đem chôn. 11 Lươm ̣ và Tư-dát về đế n tra ̣m liên la ̣c khi mă ̣t trời đã xế bóng. Tra ̣m đóng trong nhà mô ̣t cán bô ̣ Viê ̣t Minh xã ở sâu cuố i ngõ xóm. ổ tra ̣m lúc này chı̉ có Hiề n và Bồ ng. Châu đi liên la ̣c lên chiế n khu từ chiề u hôm kia chưa về . Công viê ̣c của tổ liên la ̣c khá vấ t vả. Chı̉ có ba đứa mà phải lên về chiế n khu xoành xoa ̣ch. Đường từ Siạ lên chiế n khu phải băng qua nhiề u trảng cát, vươṭ đường quố c lô ̣ Mô ̣t lô ̣i qua mấ y con sông, len lỏi qua nhiề u xóm ấ p nằ m sát bên vi ̣ trı́ đich, ̣ đi hàng mấ y giờ liề n do ̣c những sườn đồ i đá sỏi, gố c cỏ tranh mo ̣c lởm chởm nho ̣n sắ c như gai.. lúc lên về chiế n khu, ba đứa phải cải trang làm trẻ chăn trâu đi tı̀m trâu la ̣c. Đó là hı̀nh thức cải trang thuâ ̣n tiê ̣n, che mắ t giă ̣c tố t hơn cả. Đầ u đô ̣i nón mê (tài liê ̣u thường cài trong lá nón), tay cầ m roi, áo quầ n cô ̣c rách vá tứ tung, bùn lấ m từ đầ u đế n chân; do ̣c đường, hễ gă ̣p người lớn có khi là tề dõng. Bảo vê ̣ quân, là chúng la ̣i mế u máo hỏi: "Anh ơi chú ơi, hoă ̣c ông ơi, có thấ y con trâu Ô sừng quă ̣p của tui cha ̣y la ̣c qua đây không?" Bồ ng mắ c bê ̣nh gı̀ ngoài da không biế t, cứ đế n mùa đông da nổ i vẩ y lên như vẩ y rắ n, cả đô ̣i go ̣i nó là Bồ ng-darắ n. Nó không chiu,̣ bảo vẩ y nó giố ng vẩ y trăn hơn. Nhưng cả đô ̣i không đứa nào chiụ cải tên cho nó là Bồ ng-da-trăn, cứ go ̣i Bồ ng-da-rắ n. Nó ức lắ m, mấ y lầ n sinh sự đánh nhau. Bồ ng-da-rắ n trước khi vào Vê ̣ Quố c đoàn làm đủ nghề , bán đâ ̣u phu ̣ng rang, bắ p rang, "bánh mı̀ nóng mới ra lò", "Cà-rem" v.v... Châu có mô ̣t vế t rám ở má bên trái, như bi ̣ lửa cháy sém, các ba ̣n go ̣i Châu-sém. Châu-sém là con nhà thuyề n chài trên sông Hương. Châu-sém tra ̣c tuổ i Hiề n, nhưng khỏe gấ p hai gấ p ba. Người nó đen trùi truĩ , tay chân đã có bắ p thiṭ săn chắ c như thừng neo thuyề n. Bồ ng-da-rắ n và Châu-sém cải trang làm trẻ chăn trâu thı̀ không còn phải bàn. Như lô ̣t. Riêng Hiề n trắ ng trẻo, xinh trai, dáng dấ p đă ̣c biê ̣t ho ̣c trò thành phố , đóng giả chăn trâu dễ lô ̣ lắ m. Nhưng nó vố n là đứa cứng đầ u cứng cổ , không dễ gı̀ chiụ hàng trước khó khăn. Công viê ̣c càng khó khăn càng say mê hấ p dẫn nó. Nhâ ̣n lấ y những viê ̣c thâ ̣t khó, ı́t ai làm nổ i, rồ i làm tròn mô ̣t cách xuấ t sắ c, đó là điề u nó luôn luôn mơ tưởng. Ngươc̣ la ̣i; những viê ̣c dễ dàng làm cho nó buồ n chán bỏ dở. Khi mới bắ t tay vào viê ̣c đi liên la ̣c lên chiế n khu, Bồ ng-da-rắ n, Châu-sém đề u tỏ ý lo lắ ng, không tin tưởng Hiề n có thể đóng giả trẻ giữ trâu. Chúng nói: "Nước da mi trắ ng như bô ̣t lo ̣c, bàn tay bàn chân sa ̣ch bong như tay chân mấ y o nữ sinh Đồ ng Khánh rứa mà mi đòi giả đò đứa đi giữ trâu, thı̀ tu ̣i Tây, tu ̣i Bảo Vê ̣ Quân có mù cuñ g biế t là giả đò! Hay thôi mi ở nhà giữ nhà đề hai đứa tau đi cuñ g đủ.".Hiề n cười : C- ảm ơn lòng tố t của tu ̣i bay. Nế u ở nhà giữ nhà thı̀ tao ở quách nhà tao, viê ̣c chi phải lă ̣n lô ̣i đi Vê ̣ Quố c Đoàn làm chi cho mê ̣t? Và cuñ g từ hôm đó, nó cởi trầ n, mă ̣c quầ n đùi cha ̣y ngoài đồ ng cát dang nắ ng ngày này qua ngày khácChı̉ mấ y ngày mà tóc tai, da thiṭ nó khét le ̣t mùi nắ ng- Nó để đầ u tóc bù xù, tóc phủ gáy. trố như tổ qua ̣.Vố n là đứa sa ̣ch sẽ nhấ t đô ̣i, nhưng bây giờ nó tâ ̣p ăn ở nhớp còn hơn cả Bồ ng-da-rắ n là đứa nồ i tiế ng ở nhớp. Tay chân nó chı̉ rửa qua quýt, móng tay móng chân ghét dắ t đen kit.̣ Tố i đi ngủ, nó ho ̣c Châu-sém, Bồ ng-da-rắ n rửa chân khô: Ngồ i lên chõng, xoa xoa hai bàn chân vào nhau, vỗ đánh bép mô ̣t cái, thế là xong. Đêm đầ u tiên ngủ theo lố i "rửa chân khô", nó trằ n tro ̣c hoài không sao ngù đươc̣ . Cái cảm giác gai gai, sa ̣n sa ̣n, nhớp nhúa ở hai bàn chân như ngấ m khắ p cơ thể nó, làm nó mấ t ngủ- Nó đổ i bô ̣ áo quầ n đe ̣p nhấ t của nó lấ y bô ̣ áo quầ n vá chằ ng vá đu ̣p, hôi rinh rı́ch của mô ̣t thằ ng bé chăn trâu trong xóm- Lúc mă ̣c bô ̣ áo quầ n này vào người da thiṭ nó nổ i hế t gai ố c. Những hôm không phải đi liên la ̣c, nó ra baĩ thả trâu, đánh ba ̣n với bo ̣n giữ trâu. Nó ho ̣c cách go ̣i trâu la ̣c, nghé la ̣c: "Nghé ơi, nghé ơi!"..- Nó cỡi những con trâu đang nhởn nhơ gă ̣m cỏ, nằ m ép bu ̣ng lên lưng trâu để quầ n áo, da thiṭ nó ướp mùi trâu. Chı̉ sau chưa đầ y mô ̣t tháng, Tư-dát gă ̣p la ̣i nó, suýt nữa không nhâ ̣n ra- Tư-dát há miê ̣ng trơṇ mắ t kêu lên: - Ui chao! Mi đó à Hiề n? Vẻ sửng số t, nga ̣c nhiên của Tư-dát làm Hiề n thı́ch thú hañ h diê ̣n ra mă ̣t. Thı́ch thú và hañ h diê ̣n không kém gı̀ những người vố n nghèo khổ , rách rưới nay trở nên giàu có, trưng diê ̣n làm ba ̣n cũ suýt không nhâ ̣n ra. Trong ba đứa, nó đi bô ̣ yế u nhấ t. Hồ i còn ở nhà chân nó mấ y khi rời khỏi đươc̣ dép. Gót chân đỏ ong không có mô ̣t vế t nứt, mô ̣t tı́ chai. Buổ i đầ u đi liên la ̣c lên chiế n khu trở về , hai bàn chân nó sưng húp, gót chân nứt nẻ, rườm máu. Bồ ng-da rắ n, Châu-sém thương nó quá. Hai đứa xúm la ̣i chăm sóc. đứa nấ u nước nóng, đứa đi mươṇ châ ̣u hòa muố i cho nó ngâm chân. Hai đứa nhı̀n gan bàn chân nó, xót xa nói: - úi chao, mi đi thêm vài lầ n nữa e què mấ t! Thôi để hai đứa tao đi thay cho. Thằ ng Hiề n lắ c lắ c cái đầ u tóc bù rố i như tổ qua nói gio ̣ng ông cu ̣ non: Hai đưa mi có đi thay lau cuñ g chı̉ thay đươc̣ năm bảy lầ n, chứ có thay đươc̣ hế t cả đời tau không? - Rứa mi đinh ̣ đi liên la ̣c hế t cả đời mi à? - Ư, tau nghı ̃ kỹ rồ i, tau phải rèn luyê ̣n că ̣p giò để làm chiế n sı ̃ cách ma ̣ng như ông Minh-trâu mà thằ ng Lươm ̣ vẫn kể cho tau nghe. - ông Minh-trâu là ông mô rứa? - ông là đồ ng chı́ cách ma ̣ng với cha câ ̣u Lươm ̣ đen đúa như ̣ . ông tên Minh nhưng dáng người cu ̣c mich cu ̣ trâu, nên các đồ ng chı́ ông đă ̣t biê ̣t hiê ̣u Minh-trâu. Hai đứa mi chưa biế t chứ thằ ng Lươm ̣ là con nhà cách ma ̣ng nòi đó. Cha hắ n làm chiế n sı ̃ cách ma ̣ng từ thời tu ̣i mı̀nh chưa đẻ, bi ̣ Tây bắ t rồ i vươṭ ngu ̣c mấ y lầ n- Tu ̣i mâ ̣t thám Tây bắ n chế t cha hắ n ở nhà tù Côn sơn lúc hắ n mới có hai tuổ i. ông Minhtrâu làm chủ nhiê ̣m Viê ̣t Minh huyê ̣n Hương Thủy. Hồ i cách ma ̣ng tháng Tám, ông chı̉ huy cả huyê ̣n nổ i dâ ̣y cướp chı́nh quyề n. Ngày còn hoa ̣t đô ̣ng bı́ mâ ̣t, ông chuyên viê ̣c đi liên la ̣c cho Đảng Cô ̣ng sản- Mà có phải đi liên la ̣c kiể u ấ m ớ như mấ y đứa mı̀nh từ đây lên chiế n khu, từ chiế n khu về đây mô? ông đi phải đi từ Huế vô đế n Công Tum Đắ c Lắ c, rồ i ra tới Nghê ̣An, Thanh Hóa. - Nhưng chắ c ông ta đi mô, tàu hỏa? - Đi tàu hỏa Ô tô, thı̀ nói làm chi! ông toàn đi bô ̣, xuyên rừng mà đi! Mang toàn công văn tài liê ̣u của Đảng Cô ̣ng sản mà đi tàu hỏa, Ô tô, để mâ ̣t thám tóm cho rồ i đời à! Châu-sém, Bồ ng-da-rắ n lè lười khiế p phu ̣c. Thằ ng Lươm ̣ kể chi ngó hai bàn chân ông cuñ g đủ biế t ông đã đi bô ̣ mấ y nghı̀n mấ y va ̣n cây số . Bàn chân to mà vuông như lưỡi cuố c tươṇ g, Gan bàn chân dày cô ̣m toàn chai, gót chân nứt nẻ như củ sắ n bở luô ̣c quá chı́n. Đi vấ p phải mảnh lu, mảnh ghè, kêu cái cong! Làm chủ nhiê ̣m Viê ̣t Minh huyê ̣n mà ông vẫn cứ đi đấ t, chẳ ng có thứ giày dép mô vừa chân ông ta cả... Hiề n nhúng hai bàn chân sưng húp, rát bỏng vào châ ̣u nước muố i nóng, mắ t đăm đăm nhı̀n ra trảng cát chói nắ ng. Nó nói, gio ̣ng nghiêm trang như muố n thổ lô ̣ mô ̣t niề m tâm sự thầ m kı́n, mô ̣t nỗi áo ước nung nấ u từ lâu: - Sau này lớn lên, nế u tau cuñ g đươc̣ vào đảng Cô ̣ng sản, đảng có hỏi tau: "Đồ ng chı́ Hiề n muố n nhâ ̣n công tác chi?". Tau sẽ xin với đảng: "Cho tui đươc̣ đi liên la ̣c cho Đảng như ông Minh-trâu". - Rứa mi không đi làm xiế c nữa à? - Bồ ng-da-rắ n thâ ̣t thà hỏi? - xiế c xót chi! Ta ̣i hồ i đó còn con nı́t nên tao hay thı́ch loăng quăng. Nó làm như bây giờ nó đã người lớn lắ m, và cái hồ i còn thı́ch đi làm xiế c ấ y đã cách đây hàng bao nhiêu năm. Châu-sém và Bồ ng-da-rắ n cuñ g lây niề m mơ ước sôi nổ i của nó. Hai đứa cùng nói: - Lớn lên tau cuñ g sẽ xin vô Đảng Cô ̣ng sản như mi. - Có đươc̣ không mi hè? VÔ Đảng Cô ̣ng sản là phải tài giỏi lắ m, chứ mấ y đứa liên la ̣c ấ m ớ như tu ̣i mı̀nh thı̀ ai cho vô. - Châu-sém nói. - Để hôm mô gă ̣p anh Đồ ng-râu tu ̣i mı̀nh hỏi thử coi- Gio ̣ng Hiề n lô ̣ vẻ băn khoăn. - Tau nghe lỏm mấ y anh trên ban Tham mưu trung đoàn nói anh đồ ng-râu là Đảng viên Cô ̣ng sản từ thời còn bı́ mâ ̣t. Bồ ng-da-rắ n nói: - Thằ ng Vinh-sưa mà còn số ng nhấ t đinh ̣ ̣ hắ n phải đươc̣ vô đảng Cô ̣ng sản- Hồ i ở mă ̣t trâ ̣n Xê, tao hay nghe các anh lớn bàn nhau: Vô đảng Cô ̣ng sản trước hế t là phải anh duñ g. Cách ma ̣ng cầ n viê ̣c chi, làm viê ̣c đó Chế t cuñ g không sơ.̣ - Nó bỗng la lên, hế t sức bấ t ngờ : - Có hai con gà trố ng nhà ai đang đá nhau ngoài ngõ ghê quá bây ơi Ta ra coi đi! Thế là cả ba đứa cha ̣y ùa ra ngõ, xúm quanh đôi gà trố ng nhà ai đang cơn say máu cho ̣i nhau, cánh đâ ̣p phành phành, bu ̣i đấ t, lông, bay mù. Mỗi cú đá hay, ba đứa đề u nhảy dựng lên, cười reo, hoan hô, cổ vu.̃ 12 Lươm ̣ và tư-dát sửa soa ̣n lên đường trở la ̣i Huế thı̀ châu-sém từ chiế n khu về , tay xách ba đòn bánh tét khá to. Nó reo lên mừng rỡ: - Hay quá? May tau về vừa kip̣ không thı̀ ba đòn bánh tét ni để mấ y hôm chờ mi, thiu mấ t. Lươm ̣ hỏi: - Bánh chi đó? - Giế t giă ̣c! Lươm ̣ hiể u ngay trong ruô ̣t bánh là báo "Giế t giă ̣c", tờ báo kháng chiế n của tı̉nh Thừa Thiên. Ngoài ba đòn "Giế t giă ̣c còn bố n đòn "truyề n đơn đưa về Siạ từ hai hôm trước. Hai đứa phải mang cả bảy đòn này đưa về Huế . Tư-dát cười hề hề : - Mấ y ông Tham mưu trung đoàn mấ t lâ ̣p trường quá. Vê ̣ Quố c đoàn mı̀nh thı̀ đói vàng mắ t la ̣i cứ gửi bánh tét hế t đòn to, đòn nhỏ cho Tây với Viê ̣t gian ăn! Hiề n hỏi: - Truyề n đơn rải còn dễ chứ báo Giế t giă ̣c thı̀ tu ̣i bay làm răng? Lươm ̣ nói: - Lúc đầ u tu ̣i tau cuñ g lúng túng lắ m, không biế t làm cách chi để đồ ng bào đo ̣c đươc̣ - Nế u đem rải như truyề n đơn thı̀ tờ báo to rứa, ai dám lươm ̣ ? Sau anh Tư-dát nhà mı̀nh, - nó đưa mắ t nhı̀n Tư-dát cười, nghı ̃ đươc̣ mô ̣t me ̣o- Mua báo Bı̀nh minh của tu ̣i Viê ̣t gian, khổ cuñ g vừa in tờ Giế t giă ̣c, cắ t lấ y đầ u đề báo, dán thay vô đầ u đề báo Giế t giă ̣c. Rứa là mũ thı̀ Bı̀nh minh mà đầ u thı̀ Giế t giă ̣c. Ba đứa tau cứ viê ̣c chia nhau báo, đem đi đón công khai giữa ban ngày, dán đúng vô những chỗ tu ̣i hắ n thường dán báo- Đồ ng bào xúm xı́t tha hồ đo ̣c. Hiề n, Châu-sém, Bồ ng-da-rắ n ôm lấ y Tư-dát vâ ̣t xuố ng đấ t, cù cho mô ̣t trâ ̣n. - Trời ơi, mi khôn thiê ̣t! Mi cuñ g là loa ̣i cách ma ̣ng nòi . Tư-dát lăn lô ̣n dưới đấ t cười chảy cả nước mắ t đứt dây lưng quầ n thı̀ ê chề lắ m! Lươm ̣ hỏi Châu-sém: - Tı̀nh hı̀nh chiế n khu da ̣o ni ra răng? Đô ̣i mı̀nh còn ở trên đó hay về đồ ng bằ ng hoa ̣t đô ̣ng? - à, tau quên chưa nói cho tu ̣i bay biế t. Tu ̣i tây vừa kéo lên đóng đồ n ở Đấ t đỏ, cách chiế n khu chı̉ non bố n cây số Nghe nói tu ̣i Tây đóng đồ n ni toàn là quân thiê ̣n chiế n nhấ t nhı̀ Đông Dương- Tu ̣i hắ n muố n chă ̣n ngang cổ ho ̣ng chiế n khu, không cho đồ ng bằ ng tiế p tế lên. Nhı̀n thấ y vẻ mă ̣t lo lắ ng bồ n chồ n của các ba ̣n, nó nói thêm như an ủi. - Nhưng ăn thua chi! Chă ̣n đường đó ta đi đường khác. Chán va ̣n chı̉ đường! Chừ nhà cửa chiế n khu mo ̣c lên nhiề u lắ m. Có cả bê ̣nh viê ̣n, xưởng bào chế , xưởng quân giới, nhà Văn hóa đa ̣i chúng to rô ̣ng như cái đı̀nh. Còn đô ̣i mı̀nh không ở trong núi xanh nữa mà ra làm lán ngoài tiề n chiế n khu, ngay trên bờ sông Ô Lâu. Các tổ đươc̣ phân công về đồ ng bằ ng hế t. Tổ bám đường quố c lô ̣ theo dõi xe cô ̣ giă ̣c đi la ̣i hàng ngày, tổ bám vi ̣trı́ giă ̣c nắ m tı̀nh hı̀nh tin tức càn quét, hành quân. Công viê ̣c tu ̣i hắ n cuñ g vấ t vả gớm lắ m bay a ̣. Cả đô ̣i chı̉ còn la ̣i thằ ng Mừng với thằ ng Quỳnh-sơn-ca ở nhà làm liên la ̣c cho đô ̣i trưởng. Hai đứa nhỏ mà đau luôn, nên đô ̣i trưởng bắ t phải ở nhà. Tu ̣i hắ n khóc đã gớm. Đô ̣i trưởng phải mua chè sắ n dỗ maĩ mới chiụ nı́n. Thằ ng Mừng da ̣o ni chăm ho ̣c lắ m. Mấ y lầ n lên chiế n khu, tau đề u gă ̣p hắ n ngồ i trước cửa lán, cầ m tờ báo Giế t giă ̣c, đánh vầ n đo ̣c ê a. Lầ n vừa rồ i lên, tao thấ y hắ n đang cởi trầ n phơi nắ ng, giăng áo ra bắ t râ ̣n. Tau ngứa miê ̣ng nói chơi. "Mi đo ̣c báo Giế t giă ̣c đó à? Có tin chi hay không?" Hắ n cau mă ̣t, xa ̣c tau luôn: "Anh ăn nói ba láp quá! Ai la ̣i đi vı́ cái áo rách đầ y râ ̣n ni với tờ báo của Chiế n khu giế t giă ̣c. Ui chao, gio ̣ng hắ n răng mà giố ng đúc gio ̣ng thằ ng Vinh-sưa hồ i ở Huế . Thằ ng Quỳnh-sơn-ca mới làm đươc̣ bài hát "Sông Ô Lâu ̣ kháng chiế n", hay lắ m. Cả chiế n khu ai cuñ g hát- Trung đoàn trưởng, chı́nh ủy đề u khen hay- Trung đoàn trưởng có viế t thư gửi anh Dồ ng-râu đây, dă ̣n anh mua cái đàn ,,măng tre" "măng lồ -ô" chi đó, lầ n sau tu ̣i bay mang ra đây để tao xách lên cho ông, ông thưởng cho hắ n. Châu-sém moi trong cán cái roi trâu ra mô ̣t mảnh giấ y cuô ̣n tròn đưa cho Lươm ̣ - Tư-dát cầ m đo ̣c thư của Trung đoàn trưởng gửi anh Đồ ng-râu, dă ̣n anh tı̀m mua mô ̣t cái đàn măng-đô-lin loa ̣i thâ ̣t tố t, để thưởng cho em Quỳnh-sơn-ca đã có công sáng tác đươc̣ mô ̣t bài hát hay về dòng sông Ô Lâu, dòng sông của chiế n khu cách ma ̣ng. Tư-dát cười ngă ̣t nghe ̣o: - Đàn măng-đô-lin mà mi nhớ ra thành đàn măng tre, măng lồ -ô, thı̀ đế n Bu ̣t trên chùa cuñ g không nhiṇ đươc̣ cười! Châu-sém, cuñ g cười: - Thı̀ ai biế t mô, cứ nghe nói măng là tao nghı ̃ là măng tre, măng lồ -ô, chứ cái măng-đô-lin thı̀ cha ai mà nhớ đươc̣ . ổ ng thử dă ̣n tau mua cá coi. Có giố ng cá trời tau cuñ g nhớ! 13 Sắ p đế n gầ n cầ u ván Mâ ̣u tài, Lươm ̣ nói với Tư-dát: - Mi đưa bánh tét đây tao xách cho. Mi đi trước chừng trăm bước, giả đò bắ n ná. Thấ y có chi đô ̣ng da ̣ng thı̀ giương ná lên như sắ p bắ n, ra hiê ̣u cho tao biế t. Tư-dát trao bảy đòn bánh tét cho Lươm ̣ , rút ná cao su trong túi ra, lắ p đa ̣n, đi vươṭ lên trước. Bước lên cầ u ván, Tư-dát la ̣i gă ̣p thằ ng Tă ̣ng ngồ i vắ t vẻo bên mép cầ u câu cá. Lúc sáng qua đây, hai đứa đã gă ̣p nó ngồ i ở đó rồ i. Lươm ̣ giới thiê ̣u Tă ̣ng với Tư-dát. Hôm trước nó đã kể chuyê ̣n cho cả tổ nghe trường hơp̣ oái oăm nó làm quen với thằ ng Tă ̣ng. Bây chừ đươc̣ gă ̣p mă ̣t, Tư-dát thı́ch lắ m, cười nói: - Không khéo mi rồ i thành ông Lã Vo ̣ng mấ t. Lã Vo ̣ng là viê ̣c chi không biế t, chı̉ biế t là mới sáng hôm qua, thu tóm đươc̣ mô ̣t thằ ng Vê-giê đi qua đây Vê-giê chı́nh cố ng chứ không phải loa ̣i Vê-giê ấ m ớ như thằ ng ni mô. - Tă ̣ng cười khı̀ khı̀ chı̉ vào Lươm ̣ . Lươm ̣ sờ cằ m: - Đúng là đánh nhau bể đầ u mới nhâ ̣n ra anh em chú bác. Cằ m tau vẫn còn hơi ê ê. - Rứa cho hai đứa bay đứng chờ đây, tau cha ̣y về nhà chă ̣t cây mı́a đế n ăn là hế t ê ê ngay. Nó đinh ̣ đứng lên cha ̣y về nhà chă ̣t mı́a, nhưng Lươm ̣ nói: - Thôi Tă ̣ng a ̣, để khi khác. Lầ n này hai đứa mı̀nh có viê ̣c vô ̣i lắ m, phải đi ngay cho kip. ̣ Tă ̣ng nhı̀n hai đứa, vẻ ái nga ̣i: - Cuô ̣c đời vê cu-đê coi bô ̣ cuñ g tấ t tả gớm hè! Tư-dát vừa cười vừa ngâm nga: "Đời cách ma ̣ng từ đây tui đã hiể u. Dấ n thân vô là phải chiụ tù đày- Là gươm kề tâ ̣n cổ súng kề tai " Mi chưa nghe nói đó à? - Nó bỗng nhı̀n xuố ng nước kêu ầ m lên: Giâ ̣t! Giâ ̣t! Phao chı̀m rồ i! - Nó chô ̣p lấ y cầ n câu trong tay Tă ̣ng, giâ ̣t phắ t mô ̣t cái thâ ̣t ma ̣nh làm lưỡi câu dı́nh con cá rô văng ngươc̣ lên cành si và mắ c luôn trên đó. Con cá bi ̣ treo mỏ giẫy giu ̣a như điên, làm chı̉ câu càng quấ n chă ̣t thêm vào cành si. Tư-dát xắ m nắ m đinh ̣ trèo lên gở. Tă ̣ng nói: - Để đó tau gở cho. Hai đứa bay cứ đi đi cho kip̣ công viê ̣c. Này! cái đời cách ma ̣ng chi mi vừa đo ̣c đó, mi viế t giúp cho tau vô tờ giấ y, tao đánh vầ n đo ̣c chơi nghe! Đó là thơ, - Tư-dát nhı̀n Tă ̣ng nga ̣c nhiên, - mi cuñ g thı́ch thơ à? Bài đó dài lắ m, để tau chép hế t cả bài cho mi, tha hồ đo ̣c. - Nı̀, có viế t nhớ viế t rõ rõ mà chữ to vô nghe. Đây mới ho ̣c bı̀nh dân, chữ thảo mà ngoằ n ngoèo như chı̉ câu rố i là đây xin hàng đó nghe! Nghe nó nói, tự nhiên Tư-dát thấ y gương mă ̣t Tă ̣ng trở lên sáng sủa, thông minh và dễ thương quá chừng. Bây giờ trở về , nhı̀n thấ y Tă ̣ng ngồ i câu, Tư-dát mới chơṭ nhớ là quên chưa chép thơ cho nó. Tư-dát cảm thấ y ngươṇ g ngùng, xấ u hổ . Bên ca ̣nh chỗ ngồ i. Tă ̣ng để sẵn hai đẵn mı́a tı́m, gióng rấ t dài, chă ̣t rấ t đề u như đo mà chă ̣t. Hai đẵn mı́a để dằ n lên mô ̣t tờ giấ y trắ ng khổ rô ̣ng, có kẻ dòng. Tư-dát hỏi: - Đươc̣ mấ y con rồ i? - Mô ̣t trê, mô ̣t diế c. - Tă ̣ng cầ m mô ̣t đẫn mı́a đưa cho Tư-dát. - Phầ n của mi. Còn đây là tờ giấ y để mi viế t thơ đời cách ma ̣ng. Tư-dát xua tay: - Thôi, thôi, giấ y thı̀ ở Huế thiế u chi. Mi để đó mà ho ̣c. Lầ n sau đi qua đây tau nhấ t đinh ̣ sẽ mang thơ cho mi. Tau sẽ chép đe ̣p như chữ in, không cầ n biế t chữ cuñ g đo ̣c đươc̣ ? Thằ ng Lươm ̣ đang đi sau kiaChừ tao phải đi cái đa.̃ .. Tau làm nhiê ̣m vu ̣ xı́ch hầ u. Tư-dát vừa xướt mı́a ăn vừa vươṭ nhanh qua cầ u để giữ đúng cự ly mô ̣t trăm bước. Lươm ̣ bước lên cầ u. Tă ̣ng đứng lên, đưa mı́a cho Lươm ̣ . - Cây mı́a ni tau chă ̣t đúng cái bu ̣i cây lầ n trước đó. Ngo ̣t hế t chê! Tă ̣ng chơṭ nhı̀n trâ ̣t xuố ng xách bánh tét trong tay Lươm ̣ bằ ng că ̣p mắ t ranh mañ h. - Bánh tét mua à? - Không- Của bà cu ̣ quen ở Siạ gửi cho con gái bán hàng nước ở Cầ u Đông Ba cu.̃ Tă ̣ng cười tủm tı̉m: - Bà cu ̣ câ ̣u quen chắ c là hay lừa đảo ghê lắ m Bánh gửi cho con gái ngó bô ̣ thı̀ to, mà xách thı̀ nhe ̣ bỗng. Chắ c bên trong, bà chı̉ đô ̣n toàn giấ y nhâ ̣t trı̀nh. Nhâ ̣n xét của Tă ̣ng làm Lươm ̣ giâ ̣t bắ n người. Đó là mô ̣t sơ xuấ t mà nó và tổ liên la ̣c không nghı ̃ ra. Những đòn bánh tét này xách quá nhe ̣. Nó nói, gio ̣ng khâm phu ̣c: - Câ ̣u mà làm Viê ̣t Minh thı̀ chế t cha Viê ̣t gian! Câ ̣u mà làm Viê ̣t gian thı̀ chế t tổ Viê ̣t Minh? Nhưng cho biế t làm răng hè? Không thể mở ra mà chêm thêm đá vô cho nă ̣ng đươc̣ ... Mà cứ xách kiể u ni về đế n Huế , lỡ gă ̣p phải tu ̣i kiể m soát cuñ g khôn như câ ̣u thı̀ rồ i đời. Tă ̣ng nghênh nghênh cái đầ u húi "cua" gầ n như tro ̣c, cái trán nhăn, vẻ nghı ̃ ngơị : - ừ gay thiê ̣t! Mở ra thı̀ lôi thôi lắ m. Chı̉ còn mô ̣t cách lả phải giả đò xách nă ̣ng... Tă ̣ng cầ m lấ y xâu bánh tét trong tay Lươm ̣ , đi thử qua cầ u. Mô ̣t vai nó lê ̣ch về mô ̣t bên, bàn chân phı́a tay xách dẫm lên ván cầ u vẻ nă ̣ng hơn hẳ n bàn chầ n kia. Lươm ̣ nhı̀n theo càng thêm cảm phu ̣c: "Trời ơi, điê ̣u bô ̣ nó mới tuyê ̣t chứ! Nhı̀n đúng như nó đang xách xâu bánh tét thâ ̣t, nă ̣ng hàng bảy tám kı́ lô"! Tă ̣ng vòng la ̣i đưa xâu bánh tét cho Lươm ̣ : - Câ ̣u đi đi, không thı̀ về đế n Huế tố i mấ t! Xách xâu bánh tét, qua khỏi cầ u đươc̣ mô ̣t đoa ̣n. Lươm ̣ quay đầ u la ̣i. Tă ̣ng đang đứng giữa cầ u nhı̀n theo cười ranh mañ h, đầ u gâ ̣t gâ ̣t như có ý bảo"Đươc̣ đó, Đươc̣ đó" đi như rứa đươc̣ đó! Cứ rứa mà đi nghe?" . 14 Nguyễn Trı̀ đô ̣i mũ phớt, đeo kı́nh râ ̣m, mă ̣c bô ̣ áo quầ n ga-ba ̣c-đin màu tro, ngồ i vắ t chéo chân trong tiê ̣m cà phê nhỏ mới mở, cách cầ u Bao Vinh chừng ba trăm thước. Hai tên nhân viên di đô ̣ng đứng ở bên kia đường. Mỗi đứa dựa lưng vào mô ̣t gố c cây, cách nhau vài trăm thước, vẻ như người đi đường dừng la ̣i nghı̉ chân. Ba tên chó săn rı̀nh phu ̣c ở đây từ lúc mô ̣t giờ ba mươi phút chiề u. Coi bô ̣ cả ba bồ n chồ n nóng ruô ̣t lắ m. Nguyễn Trı̀ ngồ i khuấ t sau tấ m rèm cửa sổ nhı̀n ra đường, mô ̣t tay lầ n lầ n trên má nă ̣n trứng cá, mắ t hế t nhı̀n phı́a cầ u Bao Vinh la ̣i nhı̀n đồ ng hồ đeo tay. Hắ n đã go ̣i đế n cố c cà phê thứ ba, đố t hế t điế u thuố c lá này đế n điế u khác. Theo lời khai của thằ ng Kim thı̀ tên Lươm ̣ thường đi liên la ̣c về Siạ vào lúc mười giờ sáng và trở la ̣i Huế khoảng ba bố n giờ chiề u. Sao đế n bây giờ đã gầ n bố n rưỡi, vẫn chưa thấ y bóng hắ n mò về ? Hay nó về rồ i nhưng bằ ng con đường khác? hay chiề u nay nó không về ? Mỗi lúc hắ n càng thêm tức tố i nóng ruô ̣t. "ông nô ̣i mi! - Hắ n gầ m gừ chửi thầ m, - tau mà tóm đươc̣ , trước tiên tau phải cho mi ru ̣ng hàm răng cửa?" Bàn tay hắ n đang đă ̣t trên đùi siế t la ̣i thành nắ m đấ m. Cánh tay giâ ̣t giâ ̣t như lên cơn đô ̣ng kinh- Hắ n khoái trá tưởng tươṇ g đế n cái phút đươc̣ giáng câ ̣t lực nắ m đấ m vào miê ̣ng cái thằ ng đã từng làm cho hắ n phải vô cải hố i thấ t hồ i ở Trung đoàn bô ̣..- Tự nhiên hắ n nhế ch mép cười gằ n, làm o bán hàng cà phê liế c nhı̀n hắ n, lo lắ ng, ngơ ngác. Toàn bô ̣ con người hắ n, từ diê ̣n ma ̣o đế n cử chı̉ toát ra cái vẻ hung hañ , liề u lıñ h của kẻ phản bô ̣i, quyế t bán mı̀nh cho giă ̣c, vı̀ tiề n ba ̣c và cả vı̀ thù hâ ̣n. Ngày Huế vỡ mă ̣t trâ ̣n, hắ n theo đơn vi ̣cha ̣y ra đế n Hiề n Sı ̃ thı̀ bỏ trố n. Hắ n quanh quẩ n trong vùng này cho đế n ngày bo ̣n Pháp tràn đế n. Hắ n ra hàng giă ̣c và tâng công bằ ng cách chı̉ cho chúng bắ t và bắ n chế t ba chiế n sı ̃ bi ̣ thương không rút kip, ̣ số ng trà trô ̣n trong dân- Hắ n la ̣i chı̉ cho giă ̣c đào đươc̣ hai khẩ u đa ̣i liên- hố t kı́t của đa ̣i đô ̣i liên pháo chôn giấ u, mà do mô ̣t sự tı̀nh cờ hắ n biế t đươc̣ . Bo ̣n giă ̣c đưa hắ n về Huế và cho làm trưởng ban Di đô ̣ng Ty An Ninh. Thâ ̣t ra, trong nghề mâ ̣t thám, hắ n chẳ ng có tài ba gı̀, chı̉ là loa ̣i lı́nh mới tò te. Nhưng đươc̣ cái hắ n rấ t táo tơṇ , liề u lıñ h và hay gă ̣p vâ ̣n may- Như viê ̣c bấ t ngờ gă ̣p chú em nuôi sáng nay chẳ ng ha ̣n. Sau vu ̣ quân ta đô ̣t kı́ch đồ n Hô ̣ Thành và rải truyề n đơn, dán báo Giế t giă ̣c, bo ̣n Pháp hế t sức lo lắ ng và tức giâ ̣n- Vı̀ ảnh hưởng của vu ̣ này trong dân chúng quá lớn. Ba tổ chức mâ ̣t thám của Pháp và ngu ̣y quyề n. Phòng Nhı̀, sở Mâ ̣t thám Liên bang và Ty An Ninh dưới sự chı̉ huy chung của tên quan ba mă ̣t thám Sô-lê, đã huy đô ̣ng gầ n hế t lực lươṇ g tác chiế n để điề u tra manh mố i. Quan ba Sô-lê còn treo giải thưởng ba ngàn đồ ng Đông Dương cho nhân viên nào phát hiê ̣n và bắ t đươc̣ những kẻ có liên quan trong vu ̣ này. Nhờ gă ̣p chú em nuôi mà món tiề n thưởng đó. Nguyễn Trı̀ coi như đã cầ m chắ c trong tay. sau khi cùng với đô ̣i hành đô ̣ng bắ n chế t anh đồ ng-râu ở Vı ̃ Da ̣. Nguyễn Trı̀ dẫn hai nhân viên di đô ̣ng về phu ̣c ở đầ u cầ u Bao Vinh để đón bắ t Lươm ̣ trên đường từ Siạ về Huế . Hắ n rấ t hy vo ̣ng sau vu ̣ này, sẽ đươc̣ bo ̣n Pháp cấ t nhắ c lên chức phó ty An ninh. Chı́nh trong cái phút hắ n đang mơ màng danh vo ̣ng đó, thı̀ Tư-dát đi ngang qua trước quán cà phê mà hắ n không để ý! Trước hế t, hắ n không biế t mă ̣t Tư-dát. Và cuñ g theo lời khai của thằ ng Kim thı̀ Tư-dát thường ở nhà với đồ ng-râu, Lươm ̣ chı̉ đi liên la ̣c 1 mı̀nh về Siạ lúc vây bắ t Đồ ng râu không tı̀m thấ y Tư-dát. Hắ n đoán thằ ng Tư-dát đươc̣ sai đi đâu đó nên đã may mắ n trố n thoát. Sổ ng mấ t, Tư-dát, hắ n có ý tiế c, nhưng tự an ủi: "Bắ t đươc̣ thằ ng Lươm ̣ , là coi như bắ t đươc̣ tấ t cả". Theo lời khai của Kim-điê ̣u, trong ba đứa- Lươm ̣ đươc̣ đồ ng-râu tin cẩ n nhấ t. Nó tuy nhỏ nhưng là dân "cách ma ̣ng nòi". Cha nó làm cô ̣ng sản bi ̣Tây bắ n chế t từ khi nó mới lên hai tuổ i. Sau ngày Cách ma ̣ng tháng Tám, tên cha nó đươc̣ dân làng đă ̣t tên cho con đường chı́nh cha ̣y qua làng. Nó đươc̣ đồ ng-râu giao riêng viê ̣c liên la ̣c với chiế n khu. Nhiề u viê ̣c bı́ mâ ̣t, Đồ ng-râu chı̉ cho mô ̣t mı̀nh nó biế t. Bao nhiêu truyề n đơn, báo Giế t giă ̣c, đề u do mô ̣t tay nó đưa về Huế - Trâ ̣n đánh đồ n Hô ̣ Thành đêm qua nó cuñ g đươc̣ Đồ ng-râu cho biế t trước và có thể chı́nh nó đã dẫn đường cho Vê ̣ Quố c đòan lo ̣t vào thành nô ̣i. Viê ̣t Minh đô ̣t nhâ ̣p nô ̣i thành bằ ng đường nào, và bằ ng cách nào? Rút ra đường nào? đã rút ra hay còn lẩ n quấ t trong thành nô ̣i? Chắ c là nó biế t rõ. Sáng nay, trong phòng tra tấ n của Ty An Ninh, thằ ng Kim chı̉ mới nế m sơ mấ y quả đấ m của Năm-ngựa, đã phun ra không thiế u mô ̣t điề u gı̀. để nhe ̣ bớt tô ̣i bao nhiêu viê ̣c lớn nhỏ, có nhiề u viê ̣c nó biạ đă ̣t thêm thắ t, trút hế t lên đầ u Lươm ̣ . Bởi vâ ̣y, cả ty An ninh và Sở Mâ ̣t thám Phòng Nhı̀ Pháp hế t sức quan tâm đế n viê ̣c phu ̣c bắ t Lươm ̣ . "Trầ n Lượm, một tên tı̀nh báo Viê ̣t Minh hế t sức lợi hại và nguy hiể m. Nế u bắ t được hắ n, sẽ khám phá ra nhiề u tổ chức hoạt động bı́ mật của Viê ̣t Minh trong thành phố Huế " Viên chủ sự Ty An ninh đã điê ̣n cho quan ba mă ̣t thám Sô-lê như vâ ̣y. 15 Làm nhiê ̣m vu ̣ đi trước dò đường (mà Tư-dát thı́ch go ̣i là xı́ch hầ u) từ cầ u Ván làng Mâ ̣u Tài đế n cầ u Bao Vinh, Tư-dát không gă ̣p qua mô ̣t tra ̣m kiể m soát, mô ̣t tên lı́nh Bảo vê ̣ quân hoă ̣c cảnh sát nào. Lúc đầ u nó có vẻ nga ̣c nhiên, tự hỏi: "ơ! tu ̣i hắ n chế t rấ p mô hế t rồ i?". Nhưng nó sực nhớ chiề u hôm nay là chiề u thứ bảy. Nó à mô ̣t tiế ng ngoác miê ̣ng cười. rứa mà quên mấ t, Giờ ni chắ c cha con tu ̣i hắ n đã về đi la-mát với vơ ̣ con cả rồ i. Đi mầ n mâ ̣t thám cho Tây kiế m ba miế ng bơ thừa sữa că ̣n, có mô mà tı́ch cực như mı̀nh đi mầ n cách ma ̣ng?" Tư-dát nghı ̃ vâ ̣y và lơ là dầ n nhiê ̣m vu ̣ xı́ch hầ u. Thế rồ i, càng đi gầ n về Huế nó càng bi ̣ cuố n hút vào cái thú say mê bắ n chim. Phải công nhâ ̣n nó quả là thiê ̣n xa ̣. Vừa đi xı́ch hầ u vừa bắ n mà nó ha ̣ đươc̣ bố n con chào mào và mô ̣t con cu gáy, buô ̣c chân xách mô ̣t xách lủng lẳ ng. đấ y là chưa kể mô ̣t con bói cá và mô ̣t con chim gáy rơi quá xa đường cái, nó không dám bỏ quên nhiê ̣m vu ̣ cha ̣y đi nhă ̣t. Suố t đo ̣c đường nó cứ xuýt xoa tiế c maĩ . Lúc Tư-đát đi qua quán cà phê. Nguyễn Trı̀ cuñ g nhı̀n thấ y nó, nhưng nhı̀n xâu chim nó xách nhiề u hơn. Hắ n đinh ̣ go ̣i vào hỏi mua, nhưng nhớ đế n công chuyê ̣n đang chờ, nên thôi. Say men thắ ng lơị , Tư-dát mắ t cứ nghế ch lên các ngo ̣n cây tı̀m chim. Đi đế n cây mù u có tên An ninh đứng dựa lưng rı̀nh, nó phát hiê ̣n thấ y con cu xanh đâ ̣u khuấ t trong vòm lá ngo ̣n cây. Trố ng ngực nó nê ̣n thı̀nh thı̀nh. Mă ̣t nó ba ̣c trắ ng đi vı̀ hồ i hô ̣p. Nó cúi lom khom, thâ ̣n tro ̣ng rón rén từng bước mô ̣t, đế n sát gố c cây tı̀m chỗ bắ n thuâ ̣n tiê ̣n. Mắ t nó bi ̣ hút chă ̣t vào cu xanh trên cao, nên chẳ ng chú ý gı̀ tới cái thằ ng người mă ̣t muĩ khả nghi đang đứng sát ngay bên ca ̣nh- nó nói lào thào, không nhı̀n mă ̣t tên An ninh: Anh nhè nhe ̣ bước lui cho tui mô ̣t chút, tui bắ n con cu xanh trên ngo ̣n kia. Chı́nh cái vẻ say mê quá quắ t của nó đã làm cho tên mâ ̣t thám không chút ngờ vực- Hắ n không ngờ cái thằ ng bé lẻo khoẻo lèo khoèo, mồ hồ i mồ kê nhễ nha ̣i này chı́nh là người mà hắ n đã mấ t công rı̀nh râ ̣p suố t ba tiế ng đồ ng hồ qua. Hắ n bước lui hai bước nhường chỗ cho Tư-dát. Và trong khoảnh khắ c, hắ n cuñ g quên béng cả công viê ̣c, căng mắ t hồ i hô ̣p theo dõi cú bắ n của Tư-dát. Tư-dát nghiêng nghiêng đầ u giương súng cao su lên, kéo hế t mức, mắ t trái hơi nheo la ̣i để lấ y đường ngắ m. Phu ̣t Viên sỏi bay vút lên ngo ̣n cây Tên nhân viên An ninh nhảy lên kêu: Trúng cha nó rồ i! Con cu xanh nhào ra khỏi ngo ̣n cây, lúng liế ng chao đảo giữa khoảng không mô ̣t tı́ rồ i bấ t ngờ lô ̣n nhào rơi xuố ng đấ t, cách chỗ Tư-dát đứng khoảng mô ̣t trăm mét. Chı́nh lúc đó, Lươm ̣ xách bảy đòn bánh tét, lê ̣ch vai đi gầ n đế n quán cà phê. Nó nhı̀n hút theo Tư-dát đang cha ̣y vồ chu ̣p con chim vừa bắ n đươc̣ , bực bô ̣i nghı:̃ thằ ng ni bâ ̣y quái Mải bắ n với biế c, chẳ ng còn chú ý chi tới nhiê ̣m vu ̣". Nguyễn Trı̀ vừa nhác thấ y bóng Lươm ̣ đi đế n, hắ n mừng run cả người. Bước ra khỏi cửa quán cà phê, hắ n đứng chắ n ngang giữa đường- Khi Lươm ̣ chı̉ còn cách dăm ba bước chân, mô ̣t tay hắ n tho ̣c túi quầ n mô ̣t tay lô ̣t kı́nh râm. Hắ n trừng mắ t, gằ n gio ̣ng hỏi Lươm ̣ : - Mi đã nhâ ̣n ra tao là ai chưa? Lươm ̣ đứng sững la ̣i? buô ̣t miê ̣ng go ̣i: - Nguyễn Trı̀! - Phải. đúng là ông nô ̣i mi đây! Chı̉ mô ̣t loáng Lươm ̣ vu ̣t hiể u ngay cái thằ ng quản lý cũ mı̀nh đã cho vô tù mô ̣t lầ n vı̀ tô ̣i ăn cắ p ga ̣o của Vê ̣ Quố c đoàn này đinh ̣ làm gı̀ mı̀nh. Nó quay ngoắ t la ̣i, co giò đinh ̣ cha ̣y. Nguyễn Trı̀ nhào tới thô ̣p cổ áo nó giâ ̣t ngươc̣ la ̣i. Hắ n rút súng dı́ sát trán Lươm ̣ quát: - đứng im Mi mà cha ̣y tau bắ n bể tan óc mi ngay. Những người đang uố ng trong quán cà phê, thấ y chuyê ̣n la ̣ đổ xô ra xem. Hai tên nhân viên đi đô ̣ng từ xa cuñ g nhào tới, trong tay lăm lăm khẩ u súng. Lươm ̣ thấ y cơ sự hỏng mấ t rồ i, không còn cách gı̀ thoát đươc̣ nữa. Chı́nh nó cuñ g tự lấ y làm nga ̣c nhiên không thấ y sơ ̣ haĩ lắ m như từ trước đế n nay nó vẫn tưởng trong hoàn cảnh này. Nó nghı ̃ ngay đế n Tư-dát: Tư-dát đang ở đằ ng kia, lớ ngớ có thể bi ̣ bắ t theo mı̀nh. để đánh lừa cả bo ̣n mâ ̣t thám, nó ngoái mă ̣t về phı́a cầ u Bao Vinh, la to: - Tau bi ̣mâ ̣t thám bắ t rồ i Cha ̣y đi Tư-dát ơi! Nguyễn Trı̀ đấ m mô ̣t cú như trời giáng vào giữa mă ̣t Lươm ̣ . Nó ngã dúi, máu muĩ ô ̣c ra. Hai tên di đô ̣ng bẻ quă ̣t cánh tay Lươm ̣ , gố i thúc vào lưng. Mô ̣t tên rút đoa ̣n dây điê ̣n thoa ̣i trong túi quầ n trói Lươm ̣ . Phı́a đầ u cầ u Bao Vinh có mô ̣t tố p con nı́t bán đâ ̣u phu ̣ng rang, ke ̣o gừng, đứng lố nhố trước cái tiê ̣m bán bún bò giò heo- Nguyễn Trı̀ hấ t hàm về phı́a tu ̣i con nı́t, bảo hai tên nhân viên di đô ̣ng: - Cha ̣y mau la ̣i tóm cổ tấ t cả cái tu ̣i bán ke ̣o gừng đâ ̣u phu ̣ng rang kia la ̣i đây cho tau. đứa nào cha ̣y cứ viê ̣c bắ n què cẳ ng. Tô ̣i va ̣ đâu tau chiu! ̣ Hai tên mâ ̣t thám cầ m súng lăm lăm, cha ̣y ào đế n phı́a cầ u Tu ̣i con nı́t từ xa nhı̀n la ̣i, nháo nhác chưa hiể u chuyê ̣n gı̀. Mô ̣t thằ ng bỗng kêu lên- "Hai anh tê đinh ̣ đế n bắ t tu ̣i mı̀nh bay ơi!". Thế là tấ t cả té tác bỏ cha ̣y làm đổ tung tóe ra đường nào đâ ̣u phu ̣ng rang, nào ke ̣o gừng... Tư-dát nhă ̣t đươc̣ con chim cu xanh vừa bi ̣ nó bắ n ha ̣, đang mải va ̣ch va ̣ch lông bu ̣ng coi đa ̣n trúng chỗ mô, thı̀ chơṭ nghe tiế ng Lươm ̣ kêu thét đằ ng sau. Nó quay la ̣i, thấ y Lươm ̣ đã bi ̣ trói giâ ̣t cánh khı̉, xung quanh người đứng lố nhố . Nó hoảng sơ ̣ đế n không nhúc nhı́ch đươc̣ tay chân. Xâu chim cầ m trong tay rơi bich ̣ xuố ng đấ t. Thấ y đám người đề u mải nhı̀n về phı́a cầ u Bao Vinh Tư-dát hơi hoàn hồ n, bước thu ̣t lùi mấ y bước. Gă ̣p mô ̣t con đường ngang, nó rẽ luôn, cha ̣y biế n. Lươm ̣ làm như bi ̣ trói quá đau, thả nhe ̣ đầ u bánh tét xuố ng đường. Nó da ̣ng hai chầ n như muố n che khuấ t để mô ̣t người nào đó tưởng bánh thâ ̣t, lén xách đi. Nhưng Nguyễn Trı̀ cúi ngay xuố ng, xách xâu bánh lên. Nhe ̣ bỗng. Hắ n mở la ̣t tháo tung ra mô ̣t đòn. Cả mấ y trăm tờ truyề n đơn xổ xuố ng mă ̣t đường, trắ ng xóa. Những người đứng xem da ̣t hế t ra chung quanh, _ mô ̣t vài người cúi lén nhă ̣t- Nguyễn Trı̀ liế c đo ̣c qua mô ̣t tờ. Cái bản mă ̣t bầ m tı́m mu ̣n trứng cá, càng tố i sầ m la ̣i vı̀ căm tức. Hắ n đấ m liên tiế p vào mă ̣t Lươm ̣ gầ m ghè: - Gớm thiê ̣t! Gớm thiê ̣t! Lươm ̣ ngã sấ p mă ̣t xuố ng đường. Những người đứng xem phải quay mă ̣t đi không dám nhı̀n. Ho ̣ tản đi rấ t nhanh vı̀ sơ ̣ liên lu ̣y. Hai tên nhân viên di đô ̣ng trở la ̣i, điê ̣u theo mô ̣t thằ ng bán ke ̣o gừng, tra ̣c mười hai, mười ba tuổ i. Thằ ng bé chı̉ đứng đế n ngang tai Lươm ̣ , đầ u nhỏ như đầ u chim, đô ̣i cái mũ phở méo mó, lỏng lẻo, úp su ̣p xuố ng che kı́n cả mắ t nên chố c chố c nó phải đưa tay đẩ y vành mũ lên cao. Hai vai nó he ̣p mô ̣t mẩ u, cánh tay, cẳ ng chân gầ y và thẳ ng đuỗn như que diêm. Nó mă ̣c cái áo sơ mi đà cô ̣c tay và cái quầ n đùi xanh đã cũ nhưng vẫn còn lành lă ̣n- Nó đeo trước bu ̣ng mô ̣t rá ke ̣o, còn đầ y, trên rá đâ ̣y cái me ̣t lâ ̣t ngửa, để chừng chu ̣c cái ke ̣o làm hàng mẫu. Nhı̀n cái dây đeo rá ke ̣o cuñ g đủ biế t nó là đứa bán ke ̣o gừng chuyên nghiê ̣p. Cái dây gai bê ̣n rấ t khéo đen bóng vı̀ mồ hôi tay. Chỗ đeo vào cổ đươc̣ lót thêm mô ̣t miế ng da cu.̃ Nó bi ̣ bắ t vı̀ cha ̣y châ ̣m nhấ t, hai tay la ̣i còn bâ ̣n ôm giữ rá ke ̣o cho khỏi đổ . Nó ngơ ngác, khiế p đảm, không hiể u ta ̣i sao mı̀nh bi ̣bắ t. Nó mế u máo khóc hu hu, van la ̣y hai tên An ninh. - Em la ̣y các anh trăm la ̣y, các anh tha cho em! Hu.-.hu.. hu. - Đi! Mô ̣t thằ ng đá phố c vào mông nó làm nó suýt ngã chúi về đằ ng trước. về phòng tra tấ n rồ i tha hồ mà khóc. Ba thằ ng mâ ̣t thám dong Lươm ̣ -sứt và thằ ng bán ke ̣o gừng về phı́a bế n đò qua sông Hương. Gương mă ̣t lươm ̣ sưng húp, nhoe nhoét bu ̣i đấ t và máu. Nó liế c nhı̀n thằ ng bán ke ̣o gừng đi bên ca ̣nh lòng không khỏi mừng thầ m. "Tô ̣i nghiê ̣p". Nó nghı ̃ bu ̣ng: thằ ng ni vô phúc phải thế ma ̣ng anh Tư-dát đây. May quá, rứa là anh Tư-dát trố n thoát. Không biế t hắ n có khôn ngoan, cha ̣y ngay về Vı ̃ Da ̣ báo cho anh đồ ng-râu biế t để dời điạ điể m". Suố t do ̣c đường, nó cứ băn khoăn tự hỏi: "Ta ̣i răng thằ ng Trı̀ la ̣i biế t mı̀nh đi qua đây để chă ̣n bắ t! Ai làm lô ̣?...". Mô ̣t mố i ngờ vực bỗng loé lên trong óc nó: "Nguyễn Trı̀ hồ i ở Trung đoàn bô ̣ là anh nuôi của thằ ng Kim... hay là...". Người ở các nhà do ̣c phố lấ p ló ở cửa nhı̀n ra. Có mấ y ả gái điế m cười toe toét hỏi ba tên mâ ̣t thám: - Hai cái của nơ ̣ nó mắ c tô ̣i chi mà các anh bắ t trói dữ dằ n rứa? Nguyễn Trı̀ vênh mă ̣t, chı̉ Lươm ̣ nói với mấ y ả: - Viê ̣t Minh đầ u sỏ đó các em ơi? đánh Hô ̣ Thành, rải truyề n đơn, ám sát lý trưởng, là chı́nh nó đấ y. Nó là tay chân đắ c lực của cái thằ ng râu ria xồ m xoàm bi ̣ các anh bắ n chế t dưới Vı ̃ Da ̣ trưa ni, đang phơi xác ở đầ u Đâ ̣p Đá đó. Đang đi Lươm ̣ bỗng đứng sững la ̣i. Trời đấ t như bỗng tố i sầ m trước mắ t nó. Đôi môi dâ ̣p nát tái nhơṭ , run rẩ y như muố n kêu lên mô ̣t điề u gı̀ mà không sao kêu đươc̣ . Đầ u óc Lươm ̣ choáng váng như bi ̣ nê ̣n mô ̣t báng súng đúng giữa đinh đầ u. Nó phải gắ ng gươṇ g hế t sức mới không té xı̉u xuố ng mă ̣t đường. 16 Trâ ̣n đô ̣t kı́ch đồ n Hô ̣ Thành chı̉ là mô ̣t trâ ̣n đánh nhỏ nhưng tiế ng vang và ảnh hưởng của nó trong nhân dầ n thành phố Huế và cả tı̉nh Thừa Thiên rấ t lớn: Bởi vâ ̣y viê ̣c phát hiê ̣n đươc̣ tổ quân báo nô ̣i thành của Trung đoàn chủ lực Thừa Thiên làm cho bo ̣n giă ̣c hế t sức hý hửng. Chúng phóng đa ̣i kế t quả và tuyên truyề n rùm beng để chố ng la ̣i ảnh hưởng của trâ ̣n đánh. Dân chúng thành phố Huế hế t sức quan tâm và bàn tán xôn xao về vu ̣ bắ t bờ những đô ̣i viên quân báo. Nhiề u người kéo đế n Đâ ̣p Đá để nhı̀n xác anh đồ ng-râu. Sau hai ngày hai đêm phơi sương phơi nắ ng, xác anh trương phù và đen bầ m, nom hế t sức ghê rơṇ . Nhiề u người phải quay mă ̣t đi vı̀ không nén nổ i nước mắ t. Ho ̣ nghiế n răng căm hờn nguyề n rủa hành đô ̣ng ba ̣o ngươc̣ của quân cướp nước và bán nước. Suố t mấ y ngày liề n, báo Bı̀nh Minh liên tu ̣c đăng tin về vu ̣ bắ t bớ này. Bo ̣n trẻ bán báo ôm nhuñ g că ̣p báo, rao inh ỏi cả thành phố . Chẳ ng mấ y chố c những cái tên Đồ ng-râu, Lươm ̣ -sứt, Kim-điê ̣u, Tư-dát đươc̣ cả thành phố nhớ và thuô ̣c. Tiế ng rao báo vẳ ng đế n tâ ̣n phòng ta ̣m giam của ty An ninh, nơi Lươm ̣ và thằ ng bé bán ke ̣o gừng cùng với hơn ba chu ̣c người tù khác đang bi ̣tra tấ n chế t đi, số ng la ̣i. *** Phòng ta ̣m giam của ty mâ ̣t thám An ninh vố n là daỹ nhà bế p mô ̣t công sở cũ của ủy ban cách ma ̣ng Thành phố Huế . Công sở này, sau ngày chiế m đóng Huế , chúng biế n thành cơ quan ty An ninh. Daỹ nhà bế p nằ m cách ngôi nhà chı́nh cái sân rải đá dăm, dài và he ̣p. Cuố i sân là khu vườn rô ̣ng cỏ da ̣i mo ̣c lút người, bao quanh tường cao cắ m mảnh chai. Bấ u vào tường ở góc vườn là daỹ nhà xı́. Khu nhà này trong suố t thời gian quân ta bao vây Huế hoàn toàn bi ̣ bỏ trố ng nên hoang phế , tiêu điề u và hế t sức bầ n thı̉u. Bo ̣n ty an ninh chı̉ mới do ̣n de ̣p qua loa. Dấ u tı́ch tiêu điề u hoang phế vẫn còn in đâ ̣m khắ p nơi, từ trong nhà ra đế n sân, vườn. Phòng ta ̣m giam rô ̣ng chừng hai mươi lăm mét vuông, nề n ga ̣ch vở nát, tường và mái ngói bồ hóng bám đen kit,̣ đóng thành cu ̣c thành hòn trên rui mè xà gỗ. Ba phı́a tường xây kı́n mı́t, phı́a cửa ra vào, ngoài lớp cửa cu,̃ chúng ố p thêm mấ y cánh cửa lớn bằ ng gỗ lim dày có thêm sắ t tán đinh (chúng dở từ mô ̣t nhà kho nào đó). Chúng chı̉ thừa mô ̣t khoảng vừa người qua lo ̣t và đóng mở bằ ng tấ m cửa chấ n song sắ t, quấ n hai vòng xı́ch lớn với cái khóa bằ ng nắ m đấ m. Nhı̀n toàn cảnh, phòng ta ̣m giam hao hao giố ng cái chuồ ng nhố t thú dữ. Trong cái chuồ ng kiên cố , tố i tăm, nhớp nhúa ấ y, chúng nhố t hơn ba chu ̣c con người. Quá nửa là thanh niên, số còn la ̣i tra ̣c trung niên, mô ̣t ông già và bây giờ thêm Lươm ̣ và thằ ng bán ke ̣o gừng mà chúng cứ go ̣i bừa là Tư-dát. Hầ u hế t số người này chúng bắ t đươc̣ trong các trâ ̣n vây ráp ở nhiề u điạ phương trong tı̉nh. Chúng đưa về đây để tra tấ n, lấ y cung. Không mô ̣t người nào mă ̣t muĩ còn lành lă ̣n. Mắ t ho ̣ sưng húp, má tı́m bầ m, môi sưng về u dâ ̣p nát, răng gaỹ , tai rách, áo quầ n rách tướp... Ho ̣ nằ m chen chúc trên nề n ga ̣ch thủng vỡ, lồ i lõm. Người lót mảnh bao bố , người manh chiế u, hoă ̣c tờ báo. Nhiề u người nằ m trầ n trên nề n ga ̣ch ướt nhơm nhớp. Thinh thoảng ho ̣ la ̣i hứng mô ̣t trâ ̣n bu ̣i mưa bồ hóng từ trên mái nhà rơi xuố ng nên ai nấ y như đươc̣ sơn quét nho ̣ nồ i. Trong số ba chu ̣c người, có ba người bi ̣đòn nă ̣ng nhấ t. mô ̣t thanh niên tra ̣c ngoài hai mươi tuổ i dáng dấ p ho ̣c trò, mô ̣t người đàn ông đã đứng tuổ i, râu quai nón, mă ̣c bô ̣ áo quầ n xanh lấ m lem dầ u mỡ, dáng chừng là thơ ̣ máy, và người thứ ba là Lươm ̣ . Anh thanh niên và người thơ ̣ máy bi ̣ đưa về đây đã hơn mô ̣t tháng. Cứ vài ngày ho ̣ la ̣i bi ̣ go ̣i lên phòng tra tấ n. Và mỗi lầ n trở về buồ ng giam người ho ̣ ướt suñ g như vừa vớt dưới sông lên. Ho ̣ không lế t nổ i mô ̣t mı̀nh, phải có hai tên An ninh xố c nách dı̀u về . Chúng xô ho ̣ ngã dúi vào buồ ng giam rồ i đóng â ̣p ngay cửa khóa la ̣i. Ngã thế nào ho ̣ nằ m nguyên thế đó, bấ t đô ̣ng hằ ng tiế ng đồ ng hồ , nước trên người rỏ xuố ng đo ̣ng thành vuñ g, loang ướt cả những người nằ m bên ca ̣nh. Cả buồ ng giam không ai biế t đươc̣ ho ̣ mắ c tô ̣i gı̀ mà bi ̣ tra tấ n đế n thế . Chı̉ biế t qua những tiế ng quát tháo gầ m gừ của bo ̣n mâ ̣t thám từ buồ ng tra tấ n vẳ ng xuố ng, thı̀ hı̀nh như chúng tı̀nh nghi ho ̣ là trưởng ban ám sát. Buồ ng tra tấ n lấ y cung cách đó không xa, tiế ng bo ̣n chúng quát hỏi, tiế ng đòn nê ̣n, tiế ng kêu la đế n la ̣c gio ̣ng của người bi ̣tra vẳ ng xuố ng buồ ng giam rõ mồ n mô ̣t. - Tu ̣i bay go ̣i tu ̣i tao là Viê ̣t gian? ừ thı̀ Viê ̣t gian! Chừ Viê ̣t gian đánh Viê ̣t ngay đây? Huych ̣ Huych! ̣ Hự? Hư! Có khai không- Gan hả? - Câu quát tháo này ngày nào chúng cuñ g lă ̣p đi lă ̣p la ̣i gầ n như mô ̣t thứ kinh nhâ ̣t tu ̣ng. Hı̀nh như bo ̣n bán mı̀nh cho giă ̣c cuñ g cảm thấ y hổ the ̣n trước những người kháng chiế n, nên chúng phải lấ y sự trâng tráo, tàn ba ̣o để che lấ p nỗi hổ the ̣n. Lươm ̣ mới đươc̣ đưa về đây ba hôm. Hôm đầ u tiên, nhı̀n Lươm ̣ bước ra khỏi buồ ng giam, theo tên lı́nh ,Bê-vê-cu" cao to mang súng, đi qua cái săn he ̣p rải đá dăm mo ̣i người tự nhiên thấ y ruô ̣t thắ t la ̣i- Ho ̣ đề u nghı ̃ rằ ng sắ p phải nghe tiế ng la hét đau đớn, tiế ng van khóc thương tâm của chú bé tra ̣c tuổ i em, tuổ i con cháu ho ̣ ở nhà. Ho ̣ co rúm người, chờ đơị giây phút cực hı̀nh. Phải nghe tiế ng kêu la xé ruô ̣t của mô ̣t đứa con nı́t đang cái tuổ i chơi bi, chơi đáo mà bi ̣ búa đinh dầ n vào mắ t cá chân, bi ̣ roi da xé tướp thit,̣ bi ̣ thúc đầ u gố i vào ngực, vào bu ̣ng cho đế n trào máu. Quả là mô ̣t cực hı̀nh đố i với những người lớn tuổ i. Nhưng mo ̣i người như bi ̣hẫng Ho ̣ không nghe tiế ng chú bé kêu la. Chı̉ nghe tiế ng quát hỏi, gầ m rı́t hung tơṇ của tên võ sı ̃ Năm ngựa. - Ai dẫn đường cho tu ̣i Viê ̣t Minh đánh đồ n Hô ̣ Thành? - Tu ̣i nó hiê ̣n chừ núp ở mô? - Súng đa ̣n tu ̣i hắ n giấ u ở mô? - Mi liên la ̣c với những ai trong thành phố ? Tên chi? Nhà ở mô? Sau mỗi câu hỏi là tiế ng những cú đấ m, cú đá, tiế ng thân người ngã vâ ̣t xuố ng nề n xi măng. - Lấ y búa đinh nê ̣n vào mắ t cá chân cho tao? - Phang đúng vào giữa gan bàn chân! - Xố i nước vô! Vẫn không nghe thấ y tiế ng thằ ng bé đáp la ̣i hoă ̣c kêu khóc. Mo ̣i người đoán chừng, tu ̣i chúng chı̉ quát tháo doa ̣ na ̣t vâ ̣y thôi, có đánh cuñ g đánh đấ m tát tai, chứ tay chân nào mà nó khảo tra con nı́t. Khoảng mô ̣t giờ sau, cửa buồ ng giam mở, tên cai ngu ̣c xố c nách Lươm ̣ xô dúi vào, chửi: - Ông nô ̣i mi! Mi đã muố n ra gan thı̀ mi còn chế t. Cả những người đang nằ m cuñ g bâ ̣t vùng dâ ̣y, lế t xúm đế n quanh Lươm ̣ . áo quầ n nó ướt suñ g nước, că ̣p môi sưng về u, khóe mắ t chảy dài hai vế t máu; khuôn mă ̣t tı́m bầ m như quả bồ quân; hai mı́ mắ t húp lên không mở ra đươc̣ ; hai mắ t cá chân như hai quả trứng xanh tı́m máu máu đo ̣ng; gan bàn chân đỏ hỏn. Ho ̣ bế nó lên, cởi áo quầ n ướt ra. Nó bâ ̣t rên đau đớn như bi ̣ lô ̣t da. Tấ m lưng bé nhỏ ôm tròn những làn roi tı́m sẫm. Nhiề u người quên phức cả tu ̣i mâ ̣t thám có thể đang nghe ở bên ngoài, căm phẫn kêu lên: - Ui chao! Con nı́t mà ho ̣ tra khảo đế n nước ni thı̀ không biế t ho ̣ là cái giố ng chi! - Chắ c ho ̣ không con, không cái! Toàn đồ tuyê ̣t tự cả. Người lô ̣ vẻ xót xa, uấ t ức hơn cả là mô ̣t ông cu ̣ khoảng trên dưới bảy mươi nhưng dáng bô ̣ khı́ sắ c còn quắ c thước. Đầ u quấ n khăn nhiễu tam giang tóc búi tó củ hành, râu ba chòm tiêu muố i dài gầ n chấ m ngực, mă ̣c áo đoa ̣n năm thân bằ ng thao nhuô ̣m đà. Suố t ngày cu ̣ ngồ i xế p bằ ng ở mô ̣t góc buồ ng giam, từ bi từ ta ̣i, như tham thiề n nhâ ̣p đinh. ̣ Nghe đâu cu ̣ bi ̣ bắ t vı̀ có hai con trai là cán bô ̣ Viê ̣t Minh cao cấ p. Cu ̣ ngồ i sát bên Lươm ̣ , đưa bàn tay khô héo nhăn nheo, sờ nắ n khe khẽ những vế t đánh tı́m bầ m trên mă ̣t nó. Nước mắ t cu ̣ tự nhiên ứa ra, lăn dài trên đôi gò má hóp, chui biế n vào chòm râu ba ̣c tiêu muố i. Cu ̣ nâng va ̣t áo lên chùi mắ t, hỏi: - Chớ ho ̣ vu cho cháu tô ̣i chi mà ho ̣ đánh đâ ̣p cháu dữ ri? Lươm ̣ mấ p máy că ̣p môi sưng về u, yế u ớt trả lời: - Da ̣ ho ̣ nghi cháu là tı̀nh báo, liên la ̣c của Viê ̣t Minh. - Răng cháu không nói với ho ̣: Tui nhỏ ri thı̀ đã biế t cái chi mà vu cho tui là tı̀nh với báo? - Da ̣ không chố i đươc̣ - Ho ̣ bắ t cháu có cả truyề n đơn Viê ̣t Minh. - Da ̣i quá cháu ơi! Thı̀ cháu cứ nói là thấ y giấ y rớt giữa đường, tui không biế t mới lươm ̣ chơi. - Nhưng cháu mang cả ngàn tờ lâ ̣n . Cả buồ ng giam đề u phải phı̀ cười. ông cu ̣ cuñ g mế u máo cười. - Giỏi! Giỏi? - ông cu ̣ tự nhiên buô ̣t miê ̣ng khen. - ừ mang cả ngàn tờ thı̀ khó chố i thiê ̣t! - Cháu cuñ g không thèm chố i. Làm thı̀ nhâ ̣n chớ sơ ̣ chi mà phải chố i, ông! - Nhưng đã nhâ ̣n rồ i thı̀ viê ̣c chi ho ̣ còn đánh? - Anh thơ ̣ máy hỏi chen vô. Ho ̣ còn bắ t tui phải khai: liên la ̣c với ai, tên chi, ở mô. Bắ t khai rứa thı̀ làm răng mà khai đươc̣ . Bên ngoài song sắ t cửa bỗng có tiế ng na ̣t: - Ai cho phép tu ̣i bây đươc̣ xúm xı́t nói chuyê ̣n với hắ n? bay không biế t hắ n là loa ̣i Viê ̣t Minh nguy hiể m à? Bay muố n ăn că ̣c bò chắ c? Mo ̣i người giâ ̣t bắ n, ngẩ ng nhı̀n. Bản mă ̣t to bè của thằ ng cai ngu ̣c với cái muĩ sầ n sùi, bằ ng nắ m đấ m că ̣p mắ t trơṇ ngươc̣ , áp dı́nh vào chấ n song sắ t: ông cu ̣ nói: - Thấ y cháu nó nhỏ da ̣i mà bi ̣đòn đau quá, chúng tôi thương tı̀nh săn sóc cháu, chứ có chuyê ̣n chi mô. Nhỏ? - Cai ngu ̣c nhế ch miê ̣ng, gằ n gio ̣ng. - Nhỏ rứa chứ tu ̣i tao mà ngó lơ mô ̣t cái là hắ n chồ m lên cứa cổ tu ̣i tao ngay! Tản ra! Bay mà còn xúm la ̣i với hắ n, đừng có trách tao là ác. - Lươm ̣ nằ m nghiêng mă ̣t ngoảnh ra phı́a cửa- Nó cố mở hé mắ t nhı̀n xéo lên mă ̣t tên cai ngu ̣c. Că ̣p môi sưng về u như cuñ g nhê ̣ch cười: " Mi nói rứa mà e coi bô ̣ đúng đó!". Nó lẩ m bẩ m nói vâ ̣y, không thành tiế ng. Đươc̣ hai hôm chúng la ̣i xuố ng xố c nách Lươm ̣ lôi lên phòng lấ y cung. Lầ n này trở về khắ p thân hı̀nh Lươm ̣ không còn mô ̣t chỗ nào không có lằ n roi rướm máu. Để "thằ ng đánh đồ n Hô ̣ Thành" (chúng go ̣i Lươm ̣ như vâ ̣y) có thı̀ giờ hồ i la ̣i trâ ̣n đòn cu,̃ trước khi hỏi cung tiế p, bo ̣n an ninh go ̣i đế n thằ ng bé bán ke ̣o gừng, "mô ̣t trong mấ y tên tay chân lơị ha ̣i của đồ ngrâu". Thằ ng bé bán ke ̣o gừng bi ̣ bo ̣n di đô ̣ng viên giải cùng với Lươm ̣ về ty An ninh. Khi bước qua cái cổ ng có hai cánh cửa sắ t lớn với thằ ng bảo vê ̣ quân cầ m súng đứng gác, hai tru ̣ cổ ng đô ̣i tấ m biể n đề : Ty An Thừa Thiên. Lươm ̣ ngoảnh nhı̀n thằ ng bán ke ̣o gừng gầ y gò, ngơ ngác, lủi thủi đi sát bên mı̀nh, tay bi ̣ trói bằ ng dây điê ̣n thoa ̣i liề n vào tay mı̀nh. "Thiê ̣t là chuyê ̣n cắ c cớ" - Lươm ̣ nghı ̃ nhanh như người đang bơi giữa sông, hắ n như thanh củi rêu đang trôi, tự nhiên vướng vào người mı̀nh rồ i mắ c cứng vô luôn? Không biế t rồ i đây hắ n có gở ra đươc̣ mà trôi đi không? Thằ ng Tư-dát mà biế t chuyê ̣n ni thı̀ chắ c hắ n phải cười đế n nứt lòng bóng mà chế t" Từ hôm vào đây Lươm ̣ vẫn nằ m chung với nó trên mô ̣t manh bao tải rách ở góc trong cùng buồ ng giam. Mảnh bao tải là của người đàn ông có dáng dấ p thơ ̣ máy cho. Đêm đầ u tiên, hai đứa lúi húi lấ y tay phủi bu ̣i rác-trên nề n ga ̣ch, do ̣n chỗ nằ m. Anh thơ ̣ máy nằ m ở góc đàng kia đưa mắ t nhı̀n chúng. Anh chơṭ nhổ m dâ ̣y rút cái bao tải đang lót dưới lưng lấ y mảnh dao ca ̣o giấ u dưới hòn ga ̣ch, cắ t làm đôi, quẳ ng cho hai đứa mô ̣t nửa- Anh la ̣i nằ m vâ ̣t xuố ng, không nói mô ̣t tiế ng, hai tay ôm lấ y bu ̣ng- Sáng hôm đó anh vừa bi ̣đòn hỏi cung. Ba ngày đêm nằ m chung với nhau- Lươm ̣ mới có dip̣ nhı̀n kỹ "thanh củi rề u". Nó teo tóp quắ t queo như mô ̣t thân cây non bi ̣ đem phơi nắ ng. đầ u nó nhỏ như đầ u chim cái mũ phở cứ xoay tròn trên đầ u như chong chóng. Chố c chố c nó la ̣i đưa tay chô ̣p mũ như sơ ̣ gió thổ i bay. Da mă ̣t nó xanh bủng xanh beo, că ̣p mắ t nhỏ mà dài như hai vế t nứt. hơi hiêng hiế ng, Nó có cái nhı̀n lén lút sơ ̣ sê ̣t, nhẫn nhu ̣c chiụ đựng - cái nhı̀n của những con vâ ̣t nuôi trong nhà, thường xuyên bi ̣hàng ha ̣, đánh đâ ̣p. Lúc bi ̣ bắ t, rá ke ̣o gừng của nó còn đế n hơn mô ̣t nửa, trên rá đâ ̣y cái me ̣t lấ m tấ m bô ̣t trắ ng. Hôm đầ u tiên, khi tên cai ngu ̣c cởi trói cho nó và Lươm ̣ mở cửa đẩ y hai đứa vào buồ ng giam, nó cứ đứng sững ở gầ n cửa, hai cánh tay vòng ôm khư khư rá ke ̣o như sơ ̣ bi ̣ ai giâ ̣t mấ t. Nó bấ t chơṭ òa khóc rấ t to. Nước mắ t nước muĩ chảy lầ m lòa lầ m lê ̣n. Lúc ấ y cả buồ ng giam mới biế t nó cùng chung số phâ ̣n với ho ̣. Lươm ̣ thấ y nó khóc thảm thiế t quá liề n nổ i cáu vı̀ ngươṇ g với những người xung quanh đang chăm chăm nhı̀n mı̀nh. "Không chi thı̀ nó cuñ g bi ̣bắ t cùng với mı̀nh. Nó khóc làm xấ u hổ lây cả mı̀nh - Lươm ̣ nghı ̃ vâ ̣y". Lươm ̣ ẩ y nhe ̣ thằ ng bé ke ̣o gừng, nói như gắ t: - Viê ̣c chi mà mi khóc- Có khóc hế t hơi thı̀ người ta chẳ ng tha mô. đi vô chỗ góc tê, tı̀m chỗ mà nằ m nghı̉ cái cho khỏe còn hơn! Lươm ̣ len qua những người đang nằ m ngồ i ngang do ̣c, đi vào chỗ còn trố ng ở góc trong cùng, do ̣n de ̣p chỗ nằ m cho cả hai đứa. Lươm ̣ kéo tay nó ngồ i xuố ng bên ca ̣nh nói: - Thôi mi đừng khóc nữa- Nằ m xuố ng đây mà ngủ đi mô ̣t giấ c. Rồ i sáng mai xin người ta tha cho về , khóc làm chi thêm tố n hơi. Thấ y hai tay nó vẫn ôm khư khư rá ke ̣o -đeo trước bu ̣ng, Lươm ̣ gắ t: - Mi cởi ra rồ i để lên phı́a đầ u nằ m tê. Ai người ta lấ y mà cứ ôm kè kè. Nó nhı̀n Lươm ̣ vẻ sơ ̣ sê ̣t, nghi ngờ, không biế t có nên nghe theo hay không. Thı̀ kê ̣ mi. Cứ ngồ i đó mà ôm lấ y rá ke ̣o cho đế n sáng mai . Lươm ̣ ngả lưng xuố ng tấ m bao tải, ngoảnh mă ̣t vô tường- Ngồ i maĩ cuñ g mỏi, thằ ng bé bán ke ̣o gừng đành phải cởi rá ke ̣o, sẽ sàng đă ̣t lên phı́a đầ u nằ m, nằ m co quắ p sát bên Lươm ̣ . Sáng hôm sau vừa choàng tı̉nh dâ ̣y, hai tay nó đã chấ p ngay lấ y rá ke ̣o. Nó mở cái me ̣t đâ ̣y, nhı̀n và kêu lên, gio ̣ng sơ ̣ haĩ : - Ui chao ơi! Ke ̣o chảy nước hế t rồ i! Nó có vẻ sơ ̣ rá ke ̣o chảy nước hơn cả viê ̣c bi ̣bắ t vào tù. Cả ngày hôm đó nó chı̉ ngồ i xắ m nắ m sửa sang rá ke ̣o- Nó vét bô ̣t áo dưới đáy rá, bố c bỏ lên cái me ̣t bô ̣t áo và cẩ n thâ ̣n xế p ra mô ̣t góc. Bàn tay nó mới khéo léo, thành thu ̣c, tỷ mẩ n làm sao! Bô ̣t và nước ke ̣o chı̉ đinh ̣ tı́ chút ở chót mấ y đầ u ngón tay. Lươm ̣ ngồ i dựa lưng vào tường, nhı̀n nó ngồ i da ̣ng hai cẳ ng chân như hai ố ng quyể n, làm mầ u làm mè cho những viên ke ̣o mà phải phı̀ cười. - Mi sửa sang làm chi cho mê ̣t! - Lươm ̣ nói- - Trước sau rồ i cuñ g chảy nước hế t thôi. - Trưa ni là tui bán hế t chứ da ̣i chi để cho chảy nước. Nó nói không ngẩ ng lên, bàn tay vẫn thoăn thoắ t áo bô ̣t cho ke ̣o, môi mấ p máy đế m số ke ̣o. - Mi bán ở mô mà bán hế t mau rứa? - Tui chi đi mô ̣t vòng từ cửa Thươṇ g Tứ xuố ng chơ ̣ đông Ba, vòng qua cầ u Gia Hô ̣i rồ i vòng về cầ u Đông ba cũ là hế t, chớ khó chi? - Nhưng lở người ta không thả mi ra, giam mi cả tháng thı̀ làm răng? Nó hoảng hố t nhı̀n Lươm ̣ , bàn tay đang lăn ke ̣o sững la ̣i giữa mớ bô ̣t. - Ui chao ôi! Rứa thı̀ chế t tui! - Chế t cóc khô chi! Chảy nước thı̀ đem ra ăn quách. - ăn? Có mà tui muố n chế t! - Nó trề môi vẻ chế giễu khinh khi câu nói da ̣i ngô ̣ của Lươm ̣ - - Anh cứ làm như là ke ̣o của cha ma ̣ mı̀nh sai mı̀nh đi bán không bằ ng? Tui mà để cho ke ̣o chảy nước chiế c mô là mấ y roi quăn mông đı́t chiế c nớ. - Rứa mi đi bán ke ̣o cho ai? - Bán cho mu ̣ Cả Lễ, chủ lò ke ̣o gừng, ke ̣o đâ ̣u phu ̣ng, ke ̣o kéo ở Bao Vinh, anh không biế t à? Tui ở cho mu ̣. Mu ̣ giao cho tui mỗi ngày phải bán cho hế t năm trăm ke ̣o. Sáng đi, tố i về , phải đem nô ̣p đủ cả vố n cả lời- Thiế u mô ̣t xu là mu ̣ bắ t nhiṇ đói. Mu ̣ chửi cho lút mă ̣t lút muĩ . "Mu ̣ tổ tiên cha mi". - Nó nha ̣i gio ̣ng chửi. - "Mi bán không có lời thı̀ ra ngoài bờ sông xúc cứt mà ăn- Bà chẳ ng có cơm mô mà cho mi hố c để mi đi chơi-.. ơi...ơn". Gă ̣p phải ngày mưa ngày gió, lỡ để ke ̣o chảy nước, bán ế , thı̀ cứ viê ̣c nằ m dài sấ p mă ̣t trâ ̣t khu ra mà ăn roi mây. Rứa đó, có giỏi cứ để cho ke ̣o chảy nước mà ăn... Nó kể với gio ̣ng dửng dưng, như đã quá quen với tấ t cả những cái đó. Câu chuyê ̣n của nó lâm cho cả buồ ng giam chú y.́ Anh thanh niên có dáng dấ p ho ̣c trò hỏi: - Rứa cha me ̣ em mô cả? - Cha me ̣ em chế t hế t năm đói rồ i. Em phải đi ăn mày ở ngoài chơ ̣ đông Ba. Mô ̣t bữa, mu ̣ nớ đi chơ ̣ gă ̣p hỏi chuyê ̣n rồ i đem em với hai đứa nữa cuñ g bằ ng em về nuôi. Mu ̣ bắ t tu ̣i em đi bán ke ̣o gừng ke ̣o đâ ̣u phu ̣ng cho mu ̣. Nó trả lời, gio ̣ng không lô ̣ chút buồ n thương, đưa mấ y ngón tay lên miê ̣ng mút mút chỗ mâ ̣t và bô ̣t đı́nh. Lúc đầ u Lươm ̣ nhı̀n nó với cái nhı̀n vừa thương ha ̣i vừa ác cảm. Con nı́t mà nom nó dễ ghét thế nào ấ y! Că ̣p mắ t thı̀ lấ m la lấ m lét, dáng bô ̣ thı̀ co ro run rẩ y như con chó đứng trước cái gâ ̣y giáng cao của chủ. Nhưng sau khi nghe nó kể chuyê ̣n; Lươm ̣ thấ y lòng se la ̣i. "Kể nó cuñ g khổ và tô ̣i nghiê ̣p thâ ̣t!" Lươm ̣ nghı ̃ bu ̣ng- Chı̉ nhı̀n nó săn sóc cái rá ke ̣o gừng, mút mấ y đầ u ngón tay dı́nh mâ ̣t bô ̣t với vẻ đói khát thèm thuồ ng Lươm ̣ đã hı̀nh dung khá rõ sự đô ̣c ác của mu ̣ chủ khố n na ̣n của nó. Lươm ̣ hỏi: - Mi tên chi? - Thúi. Trước tui tên là Thơm, nhưng mu ̣ chủ chửi: "Mi như baĩ cứt khô năm nắ ng mà đòi là Thơm!" Rồ i mu ̣ cải tên tui là Thúi. ai go ̣i tên tui là Thơm là mu ̣ đè tui ra mu ̣ đâ ̣p. Anh thanh niên bi ̣tı̀nh nghi là trưởng ban ám sát buô ̣t miê ̣ng chửi: - Tổ cha cái loa ̣i người nớ phải cho đa ̣n găm vô óc, để số ng làm chi cho nhớp đấ t! - Mi mấ y tuổ i rồ i? - Mười hai. ông cu ̣ đang ngồ i từ bi từ ta ̣i, lắ c đầ u chép miê ̣ng: - Thằ ng cháu nô ̣i ông ở nhà lên mười mà còn cao to phố p pháp hơn cháu. Nó ngước că ̣p mắ t nhỏ như hai vế t nứt nhı̀n ông cu ̣, nói: - Cháu đươc̣ ăn mỗi bữa có hai chén cơm lưng lưng với muố i mè mă ̣n chát, không ngày mô roi không quấ t lên đầ u lên lưng thı̀ lớn làm răng đươc̣ ông! Lươm ̣ nhı̀n rá ke ̣o gừng, nói với nó: - Chưa chắ c hôm ni người ta thả mi ra, mà ngó ra chı̉ đế n sáng mai là ke ̣o gừng chảy nước hế t. Rứa thı̀ mi nhờ các anh các bác ở đây mỗi người mua cho mô ̣t ı́t. Không đế n lúc thả ra, không bán đươc̣ xu mô cho mu ̣ chủ thı̀ mi chế t... Cả buồ ng giam nhiề u người cùng nói: - ừ, đưa la ̣i đây tao mua cho mấ y đồ ng. Nhiề u người lầ n ca ̣p quầ n, móc túi áo lấ y tiề n. Anh thơ ̣ máy cười nói: - Nhưng chú mı̀nh phải giả bô ̣ như đang bán ngoài phố ấ y đeo rá vô cổ , rồ i đi quanh mà rao... Nhiề u người hưởng ứng: - Đúng, đúng? Phải rao cho thiê ̣t hay thı̀ sẽ mua hế t rá ke ̣o. Không thı̀ thôi! Vẻ mă ̣t thằ ng Thúi vu ̣t tươi hẳ n lên. "Hơ hớ? Bi ̣ bắ t vô tù mà la ̣i hóa hên! Nó mừng rơn nghı ̃ bu ̣ng. Bán ở đây chẳ ng lo đứa mô tranh mấ t khách của mı̀nh". Nó yế u, bán hàng thường bi ̣những đứa khỏe hơn ăn hiế p, tranh mấ t khách. Nó đứng ngay dâ ̣y, chu ̣p cái mũ phở lên đầ u, đeo quai rá ke ̣o gừng vô cổ , rao khe khe:̃ - Ai ke ̣o gừng đê... ê... ê... - Phải rao to như lúc rao ngoài phố ấ y, - nhiề u người cười nói. - Rao nhỏ trong cổ rứa, ai biế t mi bán cái chi mà mua. Thằ ng Thút sơ ̣ sê ̣t nhı̀n ra cửa: - Nhưng lỡ ho ̣ nghe tiế ng ho ̣ đâ ̣p chế t? - viê ̣c chi đế n ho ̣ mà ho ̣ đâ ̣p? - Anh thanh niên nói. - Đi bán ke ̣o gừng chứ có mầ n trưởng ban ám sát mô mà lo ho ̣ đâ ̣p? Đươc̣ cả buồ ng giam khuyế n khı́ch, thằ ng Thúi cấ t cao gio ̣ng rao to: - Ai ăn ke ̣o gừng đê-..ê..-ê Ke ̣o gừng nóng mới ra lò... Ngo ̣t như đường cát, mát như đường phèn én... én... đê ê! Gio ̣ng rao nó quả là tuyê ̣t, lanh lañ h trong veo, ngân nga và vang rấ t xa. Cái cảnh tranh tố i tranh sáng buồ n bã ảm đa ̣m, nhớp nhúa của buồ ng giam như bỗng tan biế n bởi gio ̣ng rao lảnh lói của nó. Nhiề u người nhắ m mắ t la ̣i, tưởng như đang đứng trên mô ̣t đường phố , hay ngồ i trên ghế đá do ̣c bờ sông Hương, đầ u cầ u Tràng Tiề n, trước bế n Phu Văn Lâu... dưới bóng mát tán lá xanh đâ ̣m cây me, cầ y phươṇ g, cây vông đồ ng, cây mù u. Góc này, góc kia, nhiề u người vui vẻ cấ t tiế ng go ̣i: - ? ke ̣o gừng bán năm giác đây! - Bán mô ̣t đồ ng đây! Bán rẻ vô nghe? - Ke ̣o mới ra lò chi mà ướt mèm ri! Buồ ng giam phút chố c nhô ̣n nhip̣ và vui hẳ n lên. Góc này góc kia nổ i lên tiế ng nhai ke ̣o lố c cố c, tiế ng xuýt nước ngo ̣t, tiế ng bı̀nh phẩ m khen chê ke ̣o bở ke ̣o dai. Loáng mô ̣t cái, rá ke ̣o đã vơi hẳ n, chı̉ còn vài chu ̣c chiế c. Thằ ng Thúi sướng rơn; miê ̣ng nó cười, mắ t nó cuñ g cười, tiế ng rao của nó cuñ g lảnh lói vang xa. Và sự vui mừng của nó như lây ra tấ t cả mo ̣i người. - Tồ cha tu ̣i bây muố n làm loa ̣n nhà tù à? Tiế ng quát giâ ̣t gio ̣ng làm mo ̣i tiế ng đô ̣ng vui nhô ̣n vu ̣t ngừng cả la ̣i như bi ̣mô ̣t lát dao chém đứt ngang. Tiế ng xı́ch sắ t loảng xoảng, tiế ng khóa lách cách, cánh cửa giâ ̣t mở toang. Tên cai ngu ̣c cầ m cây roi că ̣c bò sừng sô ̣ bước vào. Mô ̣t người nào đó nói: - Tu ̣i tui mua ke ̣o gừng ăn chứ có dám làm chi mô... Hắ n quắ c mắ t nhı̀n mo ̣i người, rồ i như không biế t trút tức giâ ̣n vào ai, hắ n bước vào giữa buồ ng, quấ t mô ̣t roi tướt thiṭ vào giữa tấ m lưng bé bỏng, còm nhom của thằ ng Thúi, và co chân dô ̣ng mô ̣t đa ̣p, làm nó ngã dúi vào tâ ̣n góc phòng, mấ y chu ̣c chiế c ke ̣o gừng chưa bán hế t và bô ̣t trắ ng đổ tung tóe lên đầ u lên cổ những người ngồ i gầ n đó. Lươm ̣ giâ ̣n muố n phát điên, tay chân nó run lên lẩ y bẩ y. Nó quài tay ra sau lưng, nắ m lấ y hòn ga ̣ch vỡ mà nó vẫn kê làm gố i... Mô ̣t người ngồ i ca ̣nh liề n giữ chă ̣t tay nó la ̣i Cảnh đó diễn ra chı̉ khoảnh khắ c trong bóng tố i mờ mờ góc buồ ng, tên cai ngu ̣c không nhı̀n thấ y. Hắ n nói: - Tu ̣i bay cứ liê ̣u cái thầ n hồ n! Mô ̣t tay thằ ng này đã từng đánh chế t khố i thằ ng tù Cô ̣ng sản cứng đầ u cứng cổ nhấ t ở lao Thừa Phủ trước tê. Ha ̣ng tu ̣i bay thı̀ chưa thấ m béo chi mô. Hắ n hằ m hằ m bước ra, đóng sầ m cửa, khóa la ̣i. Bi ̣đánh quá bấ t ngờ, thằ ng Thúi không kêu đươc̣ mô ̣t tiế ng, nằ m lim, ̣ chế t khiế p. Lươm ̣ bò ra đỡ nó dâ ̣y, rồ i lầ n mò nhă ̣t những chiế c ke ̣o rơi vaĩ bỏ vào rá cho nó. - Thôi đi vô tê nằ m chút cho đỡ đau, ke ̣o văng ra thu lươm ̣ cho hế t rồ i đó. Thằ ng Thúi lế t vô chỗ nằ m, gương mă ̣t còn da ̣i đi vı̀ chưa hế t cơn khiế p đảm. Nó nằ m xuố ng bên ca ̣nh Lươm ̣ , tay chân vẫn còn run rẩ y. Lát sau, nó bâ ̣t khóc thút thı́t, vừa khóc vừa nói nhỏ vào tai Lươm ̣ : Anh có ăn ke ̣o thı̀ ăn đi. Tu ̣i bán rứa là đủ vố n rồ i... Anh muố n ăn mấ y cái thı̀ ăn, tui không lấ y tiề n của anh mô. Nghe nó nói tự nhiên Lươm ̣ ứa nước mắ t, quàng tay ôm ngang người nó kéo sát vào mı̀nh. 18 - Thằ ng bán ke ̣o gừng mô, ra ngay! Cánh cửa sắ t loảng xoảng hé mở, bản mă ̣t đao phủ và cái thân hı̀nh to lớn, vuông chằ n chă ̣n của tên cai ngu ̣c đứng chắ n gầ n kı́n cả khuôn cửa. Thằ ng Thúi đang ngồ i ở xó buồ ng ca ̣nh Lươm ̣ chăm chú đế m la ̣i số tiề n bán ke ̣o đươc̣ , không biế t lầ n thứ bao nhiêu. Nghe go ̣i, nó vô ̣i vàng gấ p nhỏ tâ ̣p giấ y ba ̣c đen bẩ n, nhàu nát đút nhanh vào túi áo, cài kim băng la ̣i. Nó đứng lên da ̣ mô ̣t tiế ng thâ ̣t to. nó ngỡ người ta go ̣i để thả nó ra tù nên.tiế ng da ̣ nghe mừng rỡ như tiế ng reo. Tay chu ̣p cái mũ phở lên đầ u, tay quàng dây đeo rá ke ̣o qua cổ , nó hớp tớp cha ̣y ra. - Da ̣ cháu đây a ̣. - nó nói gio ̣ng ninh ̣ no ̣t, xun xoe. Cái dáng bé quắ t của nó đứng khúm núm trước tên cai ngu ̣c giố ng như con chuô ̣t nhấ t trước con mèo cu ̣. Đáp la ̣i vẻ mừng rỡ xun xoe của nó, tên cai ngu ̣c trừng mắ t chửi: - Tổ cha mi- để mũ với rá ke ̣o la ̣i đó, đi người không theo tao. Da ̣ cháu tưởng bác go ̣i để tha cháu ra. - Tha! Có tha về âm phủi Đi! Thằ ng Thúi tiu nghı̉u lô ̣t mu,̃ cởi rá ke ̣o đă ̣t xuố ng đấ t. Nó theo tên cai ngu ̣c bước ra khỏi buồ ng giam, đi sát sau lưng như sơ ̣ bi ̣la ̣c. Khoảng hai mươi phút sau, từ phı́a gian phòng lấ y cung, bỗng dô ̣i lên tiế ng trẻ con kêu rố ng thảm thiế t. - Cháu la ̣y các bác! Các bác tha cho cháu! úi chao ôi đau quái . . . Cháu la ̣y các bác! Ai cứu tôi với! Làng nước ơi Ai cứu tôi với! Tiế ng nó kêu la van la ̣y mỗi lúc mô ̣t to, chuyể n đô ̣ng cả khu nhà. Tấ t cả những người trong buồ ng giam đang nằ m phải ngồ i bâ ̣t hế t cả dâ ̣y, nháo nhác nhı̀n ra phı́a cửa. Ai nấ y đề u ngơ ngác, kinh nga ̣c. Người nó nhỏ như củ khoai rứa, không biế t lấ y hơi sức đâu mà nó la to đế n thế Thâ ̣t giố ng như con ê ̣ch oang. Từ trước đế n nay, tiế ng quát tháo của tu ̣i nhân viên tra tấ n vẳ ng xuố ng buồ ng giam rõ mồ n mô ̣t bửa nay cuñ g bi ̣ chı̀m lấ p trong tiế ng kêu la của thằ ng Thúi. Nghe tiế ng kêu la chuyể n nhà chuyể n cửa của nó ai cuñ g tưởng nó đang bi ̣đè ra lô ̣t da hay cắ t tiế t. Tiế ng kêu la của nó bùng lên đô ̣t ngô ̣t như thế nào thı̀ cuñ g lă ̣ng tắ t đô ̣t ngô ̣t như vâ ̣y. Lát sau nghe tiế ng nó khóc hu hu ngoài sân và tiế ng chửi rủa quen thuô ̣c của viên cai ngu ̣c: - Tổ cha mi! Chiề u ni tao cho nhiṇ đói, coi mi còn hơi sức mà la nữa không! Ngay đế n tu ̣i ty An ninh cuñ g phải nga ̣c nhiên- Có lẽ từ ngày có cái ty An ninh, chúng chưa gă ̣p mô ̣t tên Viê ̣t Minh nào bi ̣ tra khảo mà la to chuyể n nhà chuyể n cửa, đế n ngoài đường cuñ g nghe tiế ng, như cái thằ ng bé bằ ng củ khoai này. Nó bước vào buồ ng giam, mo ̣i người nhı̀n nó càng nga ̣c nhiên hơn. Nó chı̉ bi ̣ đánh sơ sơ. Hai má hai vê ̣t tı́m, trên cổ mô ̣t lằ n roi . áo quầ n nó không bi ̣rách chỗ nào . Khi cửa buồ ng giam đóng la ̣i, mo ̣i người xúm đế n hỏi: - Ho ̣ làm chi mi mà mi la to đế n rứa? - Ho ̣ đâ ̣p . - đâ ̣p đau không? - da ̣ hai tát tai, mô ̣t roi că ̣c bò. - Rứa mà nghe mi la trên đó, dưới ni cứ tưởng ho ̣ đang lô ̣t da mi! - Nhờ tui la to ho ̣ mới đâ ̣p ı́t. Không thı̀ ho ̣ ăn thiṭ tui. Nhiề u người bâ ̣t cười. Anh thơ ̣ máy vừa cười vừa nói: - đúng là to đầ u mà da ̣i, nhỏ dái mà khôn- Mai có bi ̣ điê ̣u lên hỏi cung, anh cuñ g phải ho ̣c chú mi la to để ho ̣ bớt đâ ̣p đi mới đươc̣ . ông cu ̣ hỏi: - Rứa chớ ho ̣ khép cháu vô tô ̣i chi? - Da ̣ ho ̣ nói cháu là Viê ̣t Minh ha ̣ng nă ̣ng, đáng tô ̣i tử hı̀nh. - Rứa cháu có đúng là Viê ̣t Minh thâ ̣t như cái chú mang cả ngàn tờ truyề n đơn tê không? - ông cu ̣ chı̉ về phı́a Lươm ̣ . - Da ̣ cháu đi bán ke ̣o gừng chớ có biế t Viê ̣t Minh Viê ̣t miế t chi mô, nhưng cháu sơ ̣ ho ̣ đánh chế t mấ t, nên ho ̣ hỏi chi cháu cuñ g nhâ ̣n hế t. - Rứa ho ̣ hỏi những cái chi? Da ̣ ho ̣ hỏi cháu có phải tên là Nguyễn Văn Tư mâ ̣t danh là Tư -dát không. Cháu nói cháu tên Thơm sau cải thành Thúi, rứa là ho ̣ quấ t cháu mô ̣t roi că ̣c bò. Ho ̣ hỏi cháu có làm cái chi báo cho Viê ̣t Minh không- Mi có dẫn Viê ̣t Minh vô đánh đồ n Hô ̣ Thành không? Mi có đi rải truyề n đơn với thằ ng Trầ n Lươm ̣ , mâ ̣t danh là Lươm ̣ -sứt không? Anh thanh niên có dáng dấ p là ho ̣c trò hỏi chen vô: - Rứa ho ̣ có hỏi mi làm trưởng ban ám sát không? - Da ̣ có! Ho ̣ hỏi nhiề u thứ lắ m, hỏi tố i tăm mă ̣t muĩ , cháu không nhớ hế t. Ho ̣ do ̣a không khai ho ̣ lấ y kı̀m nung lửa rứt thiṭ vứt cho chó ăn. Rứa là cháu nhâ ̣n hế t.- Nó bâ ̣t khóc thành tiế ng. ông cu ̣ an ủi: - Thôi đứng khóc nữa cháu ơi, mai mố t răng ho ̣ cuñ g xét la ̣i, thấ y cháu vô tô ̣i, ho ̣ la ̣i thả ra thôi. Thằ ng Thúi siṭ muĩ , đưa ố ng tay áo quê ̣t nước muĩ , mế u máo nói: - Ho ̣ nói mấ y bữa nữa, ho ̣ giao cháu cho Tây muĩ đỏ bắ n chế t. hu hu. Có bắ n cái con C... mô ̣t người nào đó buô ̣t miê ̣ng văng tu ̣c. Thằ ng Thúi đang khóc, chơṭ im bă ̣t đảo mắ t lơ láo nhı̀n khắ p gian buồ ng, hớt hải hỏi: - úi, cái mũ với cái rá ke ̣o gừng của tui mô rồ i? - Tao cấ t cho đây rồ i, - Lươm ̣ nói. Nó bước vô ngồ i phê ̣t xuố ng ca ̣nh Lươm ̣ , nói rủ rı̉: - Có đươc̣ ho ̣ tha về mà mấ t cái mũ với cái rá ni thı̀ mu ̣ chủ hành ha ̣ cho còn cực hơn ở tù. Lươm ̣ nhı̀n nó ngồ i co ro, ố m o gầ y còm như con mèo đói, thấ y khó tin chı́nh nó vừa mới la hét chuyể n cái ty An ninh Người ta nói những người ăn to nói lớn miê ̣ng phải rô ̣ng hoác, mà thằ ng ni miê ̣ng nhỏ chum chúm như đı́t gà. Lươm ̣ tò mò hỏi: - Rứa ở nhà, lúc bi ̣chủ đánh mi có la to như vừa rồ i không? - Tui còn la to hơn nữa tê. Mu ̣ chưa đu ̣ng đế n người, tui đã la rồ i. Mu ̣ càng đánh, tui càng la to rứa là mu ̣ phải thôi đánh. Mu ̣ sơ ̣ hàng xóm nghe tiế ng, cho mu ̣ là đồ ba ̣c ác bấ t nhơn. Tui mà không la to đươc̣ như rứa thı̀ tui chı̉ còn da bo ̣c xương. Nhưng mi lấ y hơi sức mô mà la to đươc̣ rứa? - Lúc đầ u la còn nhỏ, cứ la nhiề u thı̀ gio ̣ng to ra, khó chi anh- Anh đừng da ̣i, ho ̣ đâ ̣p mı̀nh mà mı̀nh cứ nı́n im? Ho ̣ ma ̣nh tay mı̀nh phải ma ̣nh miê ̣ng - nó ha ̣ thấ p gio ̣ng hỏi Lươm ̣ : - Rứa anh có phải tên là Lươm ̣ không? - ừ. Còn Tư-dát là ai rứa? Ba ̣n anh à? - ừ. - Anh nó nhỏ bằ ng tui hay lớn hơn tui? Lớn hơn mô ̣t chút. - Anh ấ y cuñ g là Viê ̣t Minh à? Viê ̣t Minh ha ̣ng nă ̣ng. - Anh ấ y tài giỏi lắ m à? - Tài nhấ t Câ ̣u ta đã từng đám đứng trên thành cầ u đông Ba nhảy cái ùm xuố ng sông, chı̀m nghı̉m la ̣i còn suýt bắ t đươc̣ con cá gáy to bằ ng hai bàn tay. Thằ ng Thúi vừa nằ m xuố ng, nhưng mải nghı ̃ ngơị chuyê ̣n gı̀ đó, nó chố ng tay ngồ i dâ ̣y hỏi: - Có ai nhỏ bằ ng tui ri mà đi Viê ̣t Minh không? Khố i! ở đô ̣i tao còn có đứa nhỏ hơn mi, nhưng đánh Tây anh duñ g hế t chê- Người lớn cuñ g phải phu ̣c. Ho ̣ còn đăng lên báo thành phố Huế mı̀nh biế t tên biế t tuổ i. Đêm đó, hai đứa nằ m co quắ p sát bên nhau, trằ n tro ̣c cho đế n tâ ̣n khuya, mỗi đứa theo đuổ i mô ̣t ý nghı-̃ Cả hai cùng lă ̣ng lẽ khóc không thành tiế ng. 19 Lươm ̣ bỗng sực nhớ từ hôm bi ̣ bắ t đế n nay nó chưa đi ngoài. Nó lo lắ ng nghı ̃ bu ̣ng- "Mı̀nh bi ̣ táo lâu ri e sinh bê ̣nh mấ t. ở tù, ăn ngày hai vắ t cơm bằ ng hai cái trứng ngỗng với muố i, bi ̣ tra tấ n, la ̣i thêm mắ cbê ̣nh nữa chı̉ có chế t". Nó đứng bâ ̣t dâ ̣y, đi ra cửa go ̣i to: "ông cai ơi, cho tui đi ca-bi-nê, tui đau bu ̣ng lắ m". Không có tiế ng trả lời, nó ráng sức go ̣i to hơn- Lát sau có tiế ng tên cai ngu ̣c chửi rủa từ đằ ng xa: - Tổ cha thằ ng mô đó? Làm cái chi mà la làng la nước lên rứa hứ? - Da ̣, tui đau bu ̣ng quá? ông mở cửa cho tui đi ca bi-nê. - Nè nói chi! Đế n chiề u đi mô ̣t thể . - Nhưng tui đau bu ̣ng lắ m. Tui không nhiṇ đươc̣ . Tiế ng nhiề u người trong buồ ng giam phu ̣ ho ̣a. - ông làm ơn làm phước cho nó đi chứ nó sắ p ı̉a ra quầ n rồ i ông ơi! Tiế ng tên cai ngu ̣c cáu kı̉nh chửi rủa, tiế ng khóa cửa lách cách mở. - Tổ cha mi, đi! la ̣i đằ ng daỹ nhà tiêu kia. Lươm ̣ loa ̣ng choa ̣ng bước ra khỏi buồ ng giam. Lúc đó vào khoảng 10 giờ sáng. Nó thấ y quáng mắ t vı̀ ánh nắ ng mới tươi vàng rực rỡ. Nó liế c nhı̀n tên cai ngu ̣c. Mô ̣t tay hắ n cầ m đôi đuã , chắ c hẳ n đang ăn dở bửa cơm. Nó bước đo ̣c theo cái sân rải đá dăm, cỏ mo ̣c lún phún. Nó thấ y buố t nhói đế n tâ ̣n óc. Hai gan bàn chân bi ̣ đánh sưng phồ ng, dẫm lên đá dăm đau xé ruô ̣t. Nó co rúm người, nhón gót bước bằ ng năm đầ u ngón chân. Đi mau lên, - tên cai ngu ̣c bơp̣ gáy Lươm ̣ - - Rứa mới đáng kiế p thằ ng cha mi! Con nı́t mới lớn đã ho ̣c đòi làm cô ̣ng sản? Thứ ni không đem bắ n quách để lớn chút nữa thı̀ khó mà tri ̣ nổ i. - Hắ n nói với mô ̣t tên an ninh đang đi ngươc̣ la ̣i. Tên an ninh không nói gı̀, chı̉ nhún vai- Lươm ̣ cố nén đau, nhót nhanh về phı́a daỹ nhà xı́. Daỹ nhà xı́ có bố n gian, hai gian mái ngói thủng nát, cánh cửa xiêu ve ̣o. Hai gian mới đươc̣ sửa la ̣i có cửa đóng ne ̣p sắ t. Đứng chờ tên cai ngu ̣c mở chố t cửa gian nhà xı́ thứ hai. Lươm ̣ đưa mắ t quan sát rấ t nhanh điạ hı̀nh điạ vâ ̣t chung quanh. Daỹ nhà xı́ nằ m bấ u vào bức tường cắ m mảnh chai do ̣c khu vườn. Phı́a bên kia tường nhô cao mô ̣t hàng cây phươṇ g, mù u, vông đồ ng. Chắ c ngoài đó là đường phố . đă ̣c biê ̣t có mô ̣t cành cây phươṇ g mo ̣c vươn qua bức tường, là là gầ n sát nóc cái chuồ ng xı́ mà tên cai ngu ̣c đang mở chố t. . - Không hiể u sao. Lươm ̣ thấ y trố ng ngực mı̀nh đâ ̣p ma ̣nh mô ̣t cách kỳ la ̣. Nó bước lên mấ y bâ ̣c tam cấ p nhầ y nhu ̣a, lo ̣t vào bên trong nhà xı́. Mô ̣t đàn nhă ̣ng xanh bay vù lên như mô ̣t đám mây. Cứt đái, giấ y lô ̣n, lá khô, rác, ngâ ̣p ngu ̣a không có chỗ mà đă ̣t chân. Mùi hôi thố i xông lên nhức óc. Tên cai ngu ̣c kha ̣c nhổ , đóng â ̣p cửa la ̣i, đâ ̣p chố t sắ t: - Cứ viê ̣c ngồ i yên trong đó- Lúc mô tau ra mở mới đươc̣ ra. Mi mà go ̣i ầ m lên thı̀ đừng có trách tau ác. Tiế ng bước chân nă ̣ng nề của tên cai ngu ̣c xa dầ n. Mô ̣t quyế t đinh ̣ bấ t ngờ vu ̣t lóe lên trong óe Lươm ̣ , làm tim nó đâ ̣p ma ̣nh đế n nỗi nó phải đưa tay lên ôm ngực: Trố n! Cái âm thanh của từ ngữ gai góc dễ sơ ̣ này dồ n dâ ̣p vang dô ̣i khắ p cơ thể nó, và có mô ̣t sức hấ p dẫn ghê gớm không sao cưỡng la ̣i đươc̣ . Vố n liề u lıñ h và rấ t nhanh trı́, chı̉ mô ̣t khoảnh khắ c nó đã phác xong kế hoa ̣ch đào tẩ u- Nó bă ̣m môi bă ̣m miê ̣ng, hai tay cố hế t sức xoắ n vă ̣n bẻ gaỹ mô ̣t đoa ̣n dây thép treo lòng thòng ở góc tường. Đoa ̣n đây thép ở chỗ xoắ n vă ̣n đố t cháy năm đầ u ngón tay nó, nhưng nó không buông rời cho đế n lúc bẻ gaỹ . Nó dùng đoa ̣n dây thép xâu qua cái đinh khuy trên cánh cửa, và buô ̣c xoắ n nhiề u vòng quanh cái đinh lớn đóng trên tường "để tu ̣i hắ n phải loay hoay mấ t ı́t nhấ t mười lăm phút mới mở đươc̣ cửa" - Nó nghı ̃ vâ ̣y. Thấ y mô ̣t viên ngói vở dưới chân, gơị lên trong óc nó mô ̣t sáng kiế n. Nó cúi nhă ̣t viên ngói làm cái xẻng xúc từng đố ng cứt trát lên cánh cửa. nó cười gằ n: "Tao cho cả lò. Viê ̣t gian tu ̣i bay ăn cứt?" Mô ̣t chân nó đa ̣p lên cái thanh gỗ ne ̣p cửa, mô ̣t chân đa ̣p vào góc tường, gắ ng hế t sức vươn người bı́u lấ y mép cửa bên trên, đu người lên. Ca ̣nh thành cửa như dao cắ t đúng vào chỗ rô ̣p phồ ng gầ n gút chân- Nó cắ n chă ̣t răng để khỏi bâ ̣t tiế ng rên. Bàn tay trái bı́u chă ̣t mép cửa, bàn tay phải vươn hế t sức cố bám đươc̣ cái trên đầ u. Khi buông bàn tay trái ra để bám tiế p vào xà gỗ phı́a xà gồ , nó suýt tuô ̣t tay rơi xuố ng miê ̣ng hố xı́. Nhưng với mô ̣t sự gắ ng sức khủng khiế p nó đã giữ đươc̣ khỏi rơi. Nó co hai chân đưa lên quă ̣p chă ̣t thành xà gỗ, rồ i lâ ̣t người ngồ i đươc̣ lên trên. Nó run run quỳ lên thành xà gỗ, mô ̣t tay bı́u vào cái đòn tay, mô ̣t tay dở ngói. Cành phươṇ g xum xuê lá vả khoảng trời xanh lơ hiê ̣n ra ngay trên đầ u nó. Nó gỡ thêm bố n viên ngói nữa để đủ vừa người chui lo ̣t. Nó thâ ̣n tro ̣ng xế p những viên ngói dỡ ra lên cái xà gỗ. Nó đứng thẳ ng người chui qua chỗ thủng lên mái ngói. Ngồ i khom mı̀nh trên mái ngói, nó đưa mắ t quan sát chung quanh- Phı́a daỹ nhà làm viê ̣c thoáng có bóng người đi la ̣i. Xung quanh vắ ng ngắ t, yên tıñ h. Nó đứng hẳ n lên, đánh đu vào cành cây, và co hai chân quấ n vào mô ̣t nhánh mo ̣c ngang. Đèo sức nă ̣ng của nó, cành cây hơi sà xuố ng mô ̣t chút. Nó cố hế t sức để cành cây khỏi rung đô ̣ng ma ̣nh, lâ ̣t mı̀nh cời lên đươc̣ bên trên cành. Nó bò như mô ̣t con mố i, do ̣c theo cành cây Bên dưới nó đã là lề đường phố xanh ri cỏ da ̣i- Sắ p sửa ôm thân cây tu ̣t xuố ng, nó chơṭ thấ y có hai người đi xe đa ̣p ngang qua. ứng phó rấ t nhanh, nó liề n vươn người, với tay, hái mô ̣t trái phươṇ g đung đưa trước mă ̣t, giả bô ̣ vừa trèo lên hái quả phươṇ g. Mô ̣t người đa ̣p xe châ ̣m la ̣i, nhı̀n lên hỏi: - Thằ ng con nı́t tê! Mi muố n chế t hay rang mà mi dám trèo cây ở khu vực hung thầ n ni! - Da ̣, da ̣ -.. em xuố ng ngay đây. em lỡ không biế t - chờ cho hai người đa ̣p xe quá lên trước, nó mới tu ̣t thâ ̣t nhanh xuố ng gố c. Hai chân nó vừa cha ̣m lớp cỏ mề m hè phố , cả người nó run lên- may ra thı̀ mı̀nh sẽ thoát. ý nghi đó làm cho con tim muố n nhảy ra khỏi lồ ng ngực, nghe ̣t thở. Đường phố này rấ t vắ ng người qua la ̣i. Nó quyế t đinh ̣ rấ t nhanh: đi về phı́a sông Hương, qua đò, sang bên tê Phải qua đươc̣ sông trước khi tu ̣i hắ n biế t mı̀nh trố n. Nế u không qua kip̣ thı̀ nguy mấ t- Sang bên đó rồ i sẽ tı́nh sau. Có điề u, thời gian rấ t gấ p mà nó không dám cha ̣y. Cha ̣y gă ̣p người qua la ̣i, tấ t ho ̣ sinh nghi- Nế u không may cha ̣m trán tu ̣i bảo vê ̣ quân, cảnh sát thı̀ thế nào chúng cuñ g đoán mı̀nh là tù trố n- Mă ̣t muĩ sứt mẻ gớm ghiế c, áo quầ n rách như tổ đı̉a, khó giấ u lắ m. Nó gầ n như nửa đi nửa cha ̣y, thấ p thỏm bàng hoàng như cha ̣y trố n trong mô ̣t cơn mơ... 20 Khoảng hai mươi lăm phút sau, tên cai ngu ̣c mắ t đỏ gay như cổ gà cho ̣i, chế nh choáng hơi men, vừa xı̉a răng vừa đi ra daỹ nhà xı́. Hắ n mở chố t cửa, bước lùi la ̣i, đứng tránh sang mô ̣t bên, na ̣t: - Nào, đi ra? Mau lên cho ông nô ̣i mi về nghı̉ trưa. Nhưng cửa vẫn đóng im, bên trong không đô ̣ng tıñ h. Hắ n cáu kı̉nh chửi: - Tổ cha mi! Mi chế t rấ p trong đó răng mà không chui ra há? Vẫn không có tiế ng trả lời- Hắ n bước la ̣i, giâ ̣t cửa nhưng cánh cửa chă ̣t cứng như đã bi ̣ chố t ở bên trong. Hắ n nổ i điên, đấ m cửa rầ m rầ m quát: - Mi muố n bóp dái ngựa hay răng mà dám cho ̣c tau hả? - Hắ n cho là Lươm ̣ chố t cửa la ̣i để cho ̣c tức hắ n. - Mở ra! Mở ra? Tổ cha mi chuyế n ni thı̀ tau giế t chế t? Hắ n giâ ̣t giâ ̣t cánh cửa. Vẫn không mô ̣t tiế ng trả lời. Hắ n bắ t đầ u chô ̣t da ̣, ghé sát mắ t vào mô ̣t khe ván hở, nhı̀n vào bên trong- Hắ n bâ ̣t kêu mô ̣t tiế ng ru ̣ng rời: - Thằ ng tù con nı́t trố n mấ t rồ i! Hắ n toát hế t mồ hôi, tı̉nh hẳ n cơn say ngà ngà. Nghe tiế ng kêu hoảng hố t, hai tên lı́nh Bảo vê ̣ xách súng cha ̣y la ̣i. Cả ba đứa phu ̣ nhau, đứng da ̣ng chân chèo, giâ ̣t ma ̣nh cánh cửa- Cài đinh khuy Lươm ̣ buô ̣c dây thép bâ ̣t tung. Cánh cửa mở toang, những tảng phân quánh đă ̣c lúc naỹ Lươm ̣ xúc trát lên cánh cửa, theo đà giâ ̣t quá ma ̣nh, bản tung tóe vào đúng giữa mă ̣t cả ba đứa như mô ̣t loa ̣t đa ̣n ria- Chúng hớt hải đưa tay lên vuố t mă ̣t và cùng ré lên mô ̣t tiế ng ghê sơ:̣ - Ui chao ui! Cứt! Chúng vuố t mă ̣t, rảy tay, kha ̣c nhổ , quay cuồ ng như phải bỏng. Gian nhà xı́ trố ng rỗng, chúng nhı̀n lên mái ngói mô ̣t lỗ thủng lớn. Vừa tiế p tu ̣c vuố t mă ̣t, kha ̣c nhổ , chúng vừa cha ̣y ngươc̣ cha ̣y xuôi la lố i om xòm. - Thằ ng tù con nı́t chui qua mái ngói trố n mấ t rồ i. Phút chố c cả ty An ninh nhố n nháo. Nhiề u tên đổ xô ra nhı̀n ngó gian chuồ ng xı́ mái ngói bi ̣ dở tung. Đứa nào cuñ g lắ c đầ u: - Thằ ng oắ t ni gớm thiê ̣t! Tên chủ sự ty An ninh đấ m bàn, xô ghế , chửi mắ ng bo ̣n tay chân: - Đồ ăn ha ̣i! Tu ̣i bay gác xách rứa à? Bay mà không tı̀m thấ y hắ n, tao cho vô tù cả nút! Để cho mô ̣t thằ ng con nı́t mới nứt mắ t trố n thoát giữa ban ngày ban mă ̣t, thı̀ dân chúng nó còn coi cái ty An ninh ra cái cứt gı̀ nữa! Mô ̣t lũ ăn ha ̣i! mô ̣t lũ ăn ha ̣i! Hắ n hố i hả go ̣i điê ̣n thoa ̣i báo cho các tra ̣m kiể m soát các ngả vào thành phố , tả hı̀nh dáng tên tù trố n. Hắ n huy đô ̣ng tấ t cả lực lươṇ g hành đô ̣ng của ty An ninh, phóng xe đa ̣p, xe máy đi lùng bắ t. Viên cai ngu ̣c lo lắ ng hoảng sơ ̣ hơn cả Mă ̣t dı́nh trát đầ y cứt nhưng hắ n chẳ ng kip̣ rửa, mở cửa buồ ng giam thét lác: - Thằ ng mô biế t hắ n trố n ngả mô thı̀ khai ra ngay! Không khai tau giế t- Thằ ng ni - hắ n đấ m ngực sòm sòm. giế t cô ̣ng sản là không biế t gớm tay mô! Cả buồ ng giam nı́n im thin thı́t. Tên cai ngu ̣c bỗng xô đế n chỗ ông cu ̣ ngồ i trong góc, tóm lấ y bô ̣ râu, xoắ n mô ̣t vòng, nhấ c bổ ng ông cu ̣ lên lôi xề nh xê ̣ch ra sân- Mắ t hắ n đỏ ngầ u như con thú nổ i cơn điên, quát thét rấ t to: - Chı́nh mi xui thằ ng nớ trố n? Sáng ni rõ ràng mắ t tao trông thấ y mi cho hắ n ăn bánh mı̀, để hắ n có sức hắ n trố n. Mi với hắ n là cùng mô ̣t bo ̣n với nhau! . . Chẳ ng là ông cu ̣ ngày nào cuñ g đươc̣ người nhà gửi đồ tiế p tế : khi xôi, khi bánh chưng, bánh mı̀... Lầ n nào mở thức ăn ra ăn, ông cu ̣ cuñ g bẻ cho Lươm ̣ - ăn đi cháu, cơ khổ . Ho ̣ đánh đâ ̣p đế n nước nớ mà không ăn uố ng chi thı̀ số ng làm ráng nổ i?" Sáng nay ông cu ̣ bẻ cho Lươm ̣ nửa ổ bánh mı̀ - Lươm ̣ la ̣i bẻ làm đôi cho thằ ng Thúi mô ̣t nửa. Kéo râu ông cu ̣ ra đế n giữa sân, hắ n dúi ông cu ̣ ngã ngửa xuố ng sân- Cái khăn nhiễu tam giang quấ n chữ nhân trên đầ u xổ tung- Hắ n dâ ̣m mô ̣t chân lên ngực ông cu ̣, mô ̣t tay túm râu kẻo giâ ̣t đầ u ông lên, gầ m ghè: - Mi có khai không? Thằ ng nó bàn với mi là hắ n trố n đường mô? Cha ̣y núp vô nhà ai? Mi mà không khai, tao giế t! ông cu ̣ râu tóc tả tơi, mă ̣t tái nhơṭ vı̀ đau đớn và khiế p sơ.̣ ông rên rı̉: - Ui chao ơi, oan uổ ng cho tui quá! Tui làm răng biế t đươc̣ hắ n trố n đường mô? Tui có quen biế t chi hắ n. - Không quen này! Không quen này! - Hắ n đấ m ông cu ̣ thùm thu ̣p như giã dò. - Không quen mà sáng mô mi cuñ g chia bánh, chia xôi cho hắ n. Trong thâm tâm, hắ n cuñ g tin là viê ̣c Lươm ̣ trố n không liên quan gı̀ tới ông cu ̣. Nhưng hắ n vẫn cứ đánh. Hắ n mong lấ y sự tàn ác điên cuồ ng để may ra có thể chuô ̣c mô ̣t phầ n tô ̣i với cấ p trên về viê ̣c để cho tên tù con nı́t trố n. Khoảng mô ̣t tiế ng đồ ng hồ sau, có tiế ng nhố n nháo phı́a trước cổ ng. - Bắ t đươc̣ thằ ng trố n tù rồ i? Bắ t đươc̣ rồ i! Hai tên Bảo vê ̣ quân cầ m ngang súng dẫn Lươm ̣ đi vào sân Tóc tai, áo quầ n nó ướt suñ g nước. Mă ̣t muĩ nhoe nhoét máu Chứng tỏ trên đường dẫn về ty An ninh, Lươm ̣ bi ̣chúng đánh rát dữ. Vừa nhı̀n thấ y Lươm ̣ tên cai ngu ̣c buông ngay ông cu ̣ ra, nhảy chồ m đế n chô ̣p lấ y cổ Lươm ̣ , thét lên mô ̣t tiế ng gầ n như tiế ng rố ng của mañ h thú: - Tồ cha mi! - Hắ n lẳ ng mô ̣t cái, Lươm ̣ ngã vâ ̣t xuố ng sân như con nhái bén. Hắ n tóm ngực áo Lươm ̣ dồ i lên dâ ̣p xuố ng. tay đấ m chân đa ̣p. Vừa đấ m đa ̣p, hắ n vừa nhảy chồ m chồ m như thâ ̣t sự đã phát điên. ông cu ̣ lóp ngóp bò dâ ̣y, búi la ̣i búi tóc củ hành, nhă ̣t cái khăn nhiễu quấ n vào cánh tay, cha ̣y đế n ca ̣nh tên cai ngu ̣c, rên rı̉: - Xin ông để tui đánh chế t hắ n cho! Hắ n báo ha ̣i tui! ông cu ̣ nhă ̣t chiế c guố c mô ̣c đánh vào Lươm ̣ hai phát. Sơ ̣ đánh quá tay thằ ng tù con nı́t chế t mấ t, tên cai ngu ̣c phải ngừng- Hắ n lôi xề nh xê ̣ch Lươm ̣ vào buồ ng giam và đóng â ̣p cửa la ̣i. Cả buồ ng giam xúm la ̣i quanh Lươm ̣ - Ho ̣ nâng nó dâ ̣y cởi bô ̣ áo quầ n ướt suñ g nước và bê bế t đấ t cát, vải khô. Anh thơ ̣ máy cởi cái áo đang mă ̣c, mă ̣c vào cho Lươm ̣ rồ i nhe ̣ nhàng bế nó lên, đă ̣t vào chỗ nằ m ở góc buồ ng. Thằ ng Thúi sơ ̣ quá, từ naỹ tới giờ ngồ i co rúm như chế t cứng mô ̣t xó Lúc này, nhı̀n thấ y Lươm ̣ mă ̣t muĩ méo mó, dı́nh đầ y máu, tự nhiên nó bâ ̣t khóc hu hu- Nó vừa khóc vừa lấ y cái mũ phở, lót xuố ng đầ u Lươm ̣ . Anh thơ ̣ máy, lay nhè nhe ̣, go ̣i nó: - Em! Em! Phải mô ̣t lúc sau, Lươm ̣ mới mở hé hé că ̣p mắ t sưng húp, nhı̀n anh rồ i la ̣i nhắ m ngay la ̣i. Anh cắ n môi tưởng đế n bâ ̣t máu, khẽ rı́t lên: - Quân chó má thâ ̣t! Con nı́t mà chúng nó đánh đế n nước ni thı̀ còn trời đấ t mô nữa? Lươm ̣ mấ p máy đôi môi bầ m dâ ̣p, thề u thào: - Cho em hớp nước.. Thằ ng Thúi cầ m ngay lay cái lon, ra gầ n cửa xin chén nước của mô ̣t người tù, mang la ̣i- Anh thơ ̣ máy khẽ nâng đầ u Lươm ̣ , kề miê ̣ng lon nước sát vành môi sưng tı́m của nó . Nó không đủ sức để hớp nước, anh phải khẽ nghiêng lon nước rót từ từ từng ngu ̣m nhỏ. Nó uố ng nước với vẻ đau đớn như nuố t than đỏ. Gầ n chiề u tố i, sức lực Lươm ̣ hồ i dầ n. Nó đã nhúc nhı́ch đươc̣ tay chân, và cái miê ̣ng sưng về u chảy máu đã trê ̣u tra ̣o nhai đươc̣ nửa vắ t cơm. ăn xong, chưa kip̣ uố ng nước nó đã nằ m vâ ̣t xuố ng tấ m bao bố rách và ngủ li bı̀ như chế t. Khoảng nửa đêm, nó chơṭ thức dâ ̣y. Trong bóng tố i câm đă ̣c, mô ̣t bàn tay ai đó run run vuố t tóc nó. Hơi thở ấ m có mùi dầ u nhi ̣thiên đường phả vào mă ̣t nó. Và trên má nó có những sơị tóc quét nhè nhe ̣. Tiế ng lào thào: Cháu còn thức hay ngủ . ông đây . . . Lươm ̣ nhâ ̣n ra tiế ng ông cu ̣. - ông đánh cháu hai chiế c guố c rứa cháu có đau không? Cháu đừng giâ ̣n ông mà tô ̣i. ông phải làm rứa để che mắ t tu ̣i hắ n... Lươm ̣ tı̉nh ngủ hẳ n- Khắ p người nó đau ê ẩ m. Những chỗ bi ̣ chúng đánh lúc này rát bỏng như lửa đố t. Nó cố sức lâ ̣t người nằ m ngửa, đưa bàn tay sờ soa ̣ng nắ m lấ y bàn tay khô gầ y của ông cu ̣. Nước mắ t nó tự nhiên ứa ra. - Cháu đời mô la ̣i giâ ̣n ông. Tu ̣i hắ n đánh cháu ra ri. ông có đánh cháu thêm vài chiế c guố c nữa có thấ m béo chi - Rứa cháu cha ̣y đế n khúc mô thı̀ bi ̣ tu ̣i hán bắ t đươc̣ ? - đế n bế n đò Trường Súng. Cháu chưa kip̣ xuố ng đò thı̀ tu ̣i hắ n â ̣p tới- Cháu nhảy xuố ng sông đinh ̣ bơi nhưng tu ̣i hắ n đông quá, chố ng đò ra, xách cổ cháu từ dưới nước lên.. Nói đế n đó, Lươm ̣ như kiê ̣t sức, la ̣i ngủ thiế p đi- Chố c chố c nó la ̣i cựa mı̀nh, ú ớ nói mê. ông cu ̣ vẫn ngồ i còm co ̣m bên nó, lấ y va ̣t áo làm qua ̣t, xua muỗi cho nó đế n tâ ̣n sáng. Sau vu ̣ vươṭ tù hế t sức bấ t ngờ, táo ba ̣o, liề u lıñ h của Lươm ̣ , tấ t cả những người cùng giam đề u nhı̀n nó với că ̣p mắ t đầ y thiê ̣n cảm và không khỏi có phầ n thán phu ̣c. Ho ̣ nói với nhau: - Không biế t con cái nhà ai mà to gan thâ ̣t! - Con cái nhà ho ̣ Viê ̣t chứ còn con cái nhà ai. - Mà hắ n cuñ g bơm ̣ thiê ̣t! Sấ p mı̀nh ở đây hàng tháng đi vô đi ra cái nhà tiêu nớ mấ y chu ̣c lầ n vẫn thấ y cửa kı́n tường xây như bưng Rứa mà hắ n mới vô có mô ̣t lầ n đã tı̀m đươc̣ khe hở, chui lo ̣t ngay ra ngoài chẳ ng khác chi con cá rô ra ̣ch ra khỏi hom giỏ. - Chuyê ̣n! Chiế n sı ̃ tı̀nh báo hoa ̣t đô ̣ng nô ̣i thành mà la ̣i. - Mới chừng nớ tuổ i, thı̀ không biế t chú ta ho ̣c Cái nghề tı̀nh báo đó khi mô? E ho ̣c trong bu ̣ng me ̣ chắ c! - Cả cái ty An ninh bi ̣ông Vê ̣ Quố c Đoàn con nớ mầ n cho mô ̣t trâ ̣n méo mă ̣t! Lươm ̣ trở thành con cưng của cả buồ ng giam. Mo ̣i người xúm la ̣i săn sóc em. Người thı̀ săn sóc ngang nhiên trước mă ̣t tên cai ngu ̣c, tu ̣i an ninh. Người thı̀ lén lút, thâ ̣m thu ̣t, mắ t trước mắ t sau. Mô ̣t ngày nam bảy lầ n là ı́t, tên cai ngu ̣c hé cửa nhı̀n vào góc Lươm ̣ nằ m. Hắ n như chưa hế t thấ p thỏm, sơ ̣ haĩ , lo Lươm ̣ la ̣i bấ t thı̀nh lı̀nh chui lo ̣t ra khỏi tra ̣i tù lầ n nữa. Ngày chiề u hôm Lươm ̣ trố n, ty An ninh cho thơ ̣ đế n lắ p lên trầ n hai gian nhà xı́ hai tấ m lưới sắ t, với những ne ̣p sắ t to vă ̣n siế t bù loong. Tấ t cả những cái đó càng làm mo ̣i người thêm yêu mế n Lươm ̣ : Ho ̣ coi như Lươm ̣ đã thay mă ̣t cả buồ ng giam đánh trả ty An ninh mô ̣t cái tát có thể go ̣i là đı́ch đáng. Người săn sóc Lươm ̣ tâ ̣n tı̀nh hơn cả là anh thơ ̣ máy, như săn sóc em ruô ̣t, săn sóc con đẻ. Mỗi bữa chiề u, sau bửa ăn, anh đề u để dành mô ̣t ố ng bơ nước nóng hòa muố i. Anh dùng để rửa hai gan bàn chân Lươm ̣ sưng vù vı̀ những vế t đánh lau khô rồ i xé cái áo cũ băng la ̣iAnh nhai muố i vỗ lên những chỗ bầ m tı́m trên mă ̣t, trên lưng, khe khẽ bóp cho tan máu. Vừa bóp vừa dỗ dành- "em chiụ rát chút nghen, chı̉ vài bữa là khỏi thôi em a ̣? Ngồ i rửa chân cho nó, anh nháy mắ t hỏi khe:̃ - Chú em đã thấ t kinh chưa? Lươm ̣ nhı́u mày bướng bı̉nh trả lời: - Còn lâu em mới thấ t kinh! Cha em trước làm Cô ̣ng sản, vươṭ tù đế n năm lầ n tê anh a ̣- Vươṭ đế n lầ n thứ năm thı̀ tu ̣i hắ n bắ n chế t . - Nế u gă ̣p dip̣ hay, em còn dám chơi tu ̣i hắ n mô ̣t vố nữa không? - Sơ ̣ chi mà không chơi anh! - Phải. sơ ̣ chi! - Anh bỗng chu ̣m môi la ̣i, huýt sáo nho nhỏ câu hát" "Số ng tranh đấ u thà không sờn lao khổ . Chế t huy hoàng mà không khuấ t phu ̣c ai". Anh đă ̣t hai bàn chân nó vào lòng vừa lấ y va ̣t áo thấ m khô, rủ rı̉ nói: Lúc nghe tu ̣i hắ n rố ng lên phı́a nhà xı́: Thằ ng tù con nı́t trố n me ̣ nó mấ t rồ i! Anh mừng đế n chảy nước mắ t, bu ̣ng nghı:̃ "Hắ n thı̀ trố n me ̣ nó mấ t rồ i, còn bay thı̀ chế t cha tu ̣i bay" Mừng thı̀ mừng nhưng anh không hy vo ̣ng là em thoát nổ i. Hai chân em đau như ri với mă ̣t muĩ áo quầ n như ông ba bi ̣ rứa mà cha ̣y giữa đường phố thı̀ lo ̣t qua răng cho khỏi mắ t tu ̣i mâ ̣t thám, Bảo vê ̣ quân, An ninh. Lươm ̣ xuýt xoa: - Ta ̣i em ngu quá. CƠ chi lúc đó em đừng thoát ra bế n đò vô ̣i Em lựa mô ̣t cây mô bên đường thâ ̣t cao, thâ ̣t râ ̣m lá, trèo tót lên ngo ̣n, nằ m thâ ̣t im - Có tài thánh tu ̣i hắ n cuñ g chẳ ng tı̀m ra đươc̣ em- Em cứ nằ m im trên đó chờ cho đế n tố i miṭ mới tu ̣t xuố ng tót ra bờ sông, thı̀ răng em cuñ g thoát. Chừ nằ m nghı ̃ la ̣i em cứ tiế c đứt cả ruô ̣t! Viê ̣c dễ như ăn ớt rứa mà lúc đó răng em la ̣i không nghı ̃ ra. Em ngu thiê ̣t! Nó nắ m tay đâ ̣p đâ ̣p lên trán, nhắ c đi nhắ c la ̣i hoài: - Em ngu thiê ̣t! Em ngu thiê ̣t! Anh thơ ̣ máy nhı̀n Lươm ̣ , ánh mắ t âu yế m, và khe khẽ ngâm: "Ai chiế n thắ ng nhà không hề chiế n bại. Ai nên khôn mà chẳ ng dại đôi lầ n". 21 Năm hôm sau, chúng go ̣i Lươm ̣ lên phòng hỏi cung- Cả buồ ng giam ngồ i dâ ̣y tiễn đưa Lươm ̣ . Tia mắ t mo ̣i người nă ̣ng tựrı ̃ đau buồ n, căm giâ ̣n. Ho ̣ tin chắ c lầ n này chúng phải đánh Lươm ̣ cho đế n chế tThằ ng Thúcingồ i thu lu trong góc bỗng òa khóc thành tiế ng, miê ̣ng mế u máo dă ̣n với theo: Anh la thiê ̣t to vô anh nghe.... hu hu hu... Ho ̣ đâ ̣p anh chế t mấ t ..hu hu !Tô ̣i nghiê ̣p, thằ ng bé bắ t đầ u quyế n luyế n Lươm ̣ nói câu gı̀ vui để ra bô ̣ ̣ .Ra đế n cửa buồ ng giam, ljơm ̣ ngoái cổ la ̣i nhı̀n nó, đinh cứng cỏi, nhưng cổ cứ tác nghe ̣n Và tự nhiên Lươm ̣ cuñ g mế u theo. Buồ ng lấ y cung là mô ̣t gian phòng rô ̣ng hı̀nh chữ nhâ ̣t, đươc̣ ngăn đôi bằ ng mô ̣t vách gỗ, theo chiề u do ̣c, ngoài đă ̣t bàn giấ y hỏi cung, nửa trong là phòng tra tấ n. Đố i điê ̣n với bàn giấ y lớn của tên trưởng phòng hỏi cung là mô ̣t ghế băng kê sát tường, cho pha ̣m nhân ngồ i Tên Bảo vê ̣ quân giải Lươm ̣ , mở cửa đẩ y nó vào buồ ng, nó thấ y trong buồ ng có năm sáu tên An ninh đang túm tu ̣m quanh cái bàn nhỏ kê ở cuố i phòng, sát bên cửa sổ . Trong tay mỗi đứa cầ m mô ̣t tê ̣p giấ y ba ̣c- Hı̀nh như chúng nó vừa lıñ h lương, cả bo ̣n đứa nào cuñ g lúi húi đế m ba ̣c- Chúng vừa đế m vừa tán gẫu- Chuyê ̣n xoay quanh những nỗi "cực khổ , trầ n ai" dưới thời Viê ̣t Minh- Hı̀nh như bo ̣n chúng trước đây đề u là nhân viên, công chức công sở của nhà nước ta; sau khi hồ i cư nhảy luôn vô làm mâ ̣t thám, an ninh. Trong số này có mô ̣t tên mă ̣c bô ̣ áo quầ n ka ki xám, quay lưng phı́a Lươm ̣ , nhưng thoa ̣t nhı̀n nó đã nhâ ̣n ra ngay, Lê Thành, thư ký đánh máy trung đoàn bô ̣! Cái thằ ng đã cùng với Nguyễn Trı̀ ăn cắ p mô ̣t ta ̣ ga ̣o của Vê ̣ Quố c đoàn, bi ̣ Lươm ̣ phát hiê ̣n phải vào cải hố i thấ t. Lê Thành đế m xong tiề n, đút tê ̣p giấ y ba ̣c vào túi quầ n, quay la ̣i đinh ̣ đi ra cửa. Bấ t thı̀nh lı̀nh nó cha ̣m phải ánh mắ t xoi móc của Lươm ̣ đang nhı̀n nó- ánh mấ t Lươm ̣ như muố n nói: "Tưởng ai té ra tu ̣i ăn cắ p ăn trô ̣m của Vê ̣ Quố c Đoàn!"- Lê Thành quay ngoắ t tránh vô ̣i că ̣p mắ t Lươm ̣ , vờ như không biế t. Hắ n nói với thằ ng đứng ca ̣nh: - ,,Moa" về trước có chút viê ̣c, các "toa" về sau nghe! Và nó bước nhanh qua cái cửa ngách gầ n đó. Lươm ̣ nhı̀n hút theo cái dáng cao lêu đêu như sế u vườn- lưng gù gù của tên phản bô ̣i. Hai khóe môi Lươm ̣ hằ n vẻ căm tức như sắ p buô ̣t miê ̣ng chửi. Sau cái bàn giấ y lớn chấ t những chồ ng hồ sơ cao nghê ̣u tên trưởng phòng lấ y cung chăm chú quan sát gương mă ̣t của tên "Vê ̣ quố c quân con" (chúng go ̣i Lươm ̣ như vâ ̣y). Trưởng phòng lấ y cung tra ̣c ngoài bố n mươi tuổ i, trán hói đế n tâ ̣n đı̉nh đầ u, muĩ nhòm mồ m ánh mắ t sát la ̣nh, ghê ghê như ánh dao. Hắ n vố n là mô ̣t tên mâ ̣t thám nhà nghề . Hắ n như đo ̣c thấ y hế t những gı̀ đang diễn ra trong đầ u Lươm ̣ lúc này Hắ n có vẻ thı́ch thú trước cái gương mă ̣t trẻ con méo mó. Tı́m bầ m và ánh mắ t tức giâ ̣n của Lươm ̣ khi nhı̀n hút theo bóng Lê Thành - nhân viên của hắ n- Hắ n biế t khá rõ mố i liên hê ̣ trước đây giữa Lươm ̣ và hai nhân viên của hắ n. Những chuyê ̣n này do chı́nh Lê Thành và Nguyễn Trı̀ kể với hắ n. Qua câu chuyê ̣n thı̀ Lươm ̣ tuy là con nı́t nhưng rấ t đươc̣ Viê ̣t Minh tin câ ̣y. Còn hai đứa thı̀ đã chố ng đố i Viê ̣t Minh từ ngày còn làm viê ̣c dưới quyề n của ho ̣ Nét mă ̣t ánh mắ t, khóe môi của thằ ng "Vê ̣ quố c quân con", lúc này càng xác nhâ ̣n rõ hơn những điề u chúng đã kể . Hắ n thở dài nghı ̃ bu ̣ng: "Bo ̣n Viê ̣t Minh thâ ̣t đã biế t cách đào luyê ̣n cái thế hê ̣ nố i tiế p chúng! Những đứa con nı́t loa ̣i ni chı̉ lớn lên vài tuổ i nữa, hắ n sẽ dám cầ m dao lừng lững vô nhà mı̀nh, cắ t cổ mı̀nh giữa ban ngày. Hắ n nhế ch mép cười gằ n dữ tơṇ , lẩ m bẩ m: "Thâ ̣t đáng tiế c là mi chưa đủ tuổ i để tao cô ̣t cổ mi vô co ̣c xử bắ n?" Hắ n chı̉ cho Lươm ̣ ngồ i xuố ng cái ghế băng kê sát tường, mă ̣t đố i mă ̣t. Hắ n mở ra tâ ̣p giày Lươm ̣ đoán là hồ sơ hỏi cung mı̀nh. Vừa gõ gõ cây bút chı̀ xanh đỏ vào tâ ̣p giấ y, hắ n hỏi Lươm ̣ , gio ̣ng khá ôn tồ n: - Em vừa nhâ ̣n ra người quen phải không? Trước tê thı̀ cuñ g quen đó. Trước tê cuñ g là Vê ̣ Quố c đoàn. - Lươm ̣ trả lời trố ng không, mă ̣t ngoảnh nhı̀n cái cửa ngách mà Lê Thành vừa đi ra. - Rứa chứ không quen à? - Chừ quen răng đươc̣ . . Cung cách trả lời của Lươm ̣ như muố n nói với hắ n "Đằ ng mô thı̀ tu ̣i bay cuñ g nê ̣n tao nhừ tử. Rứa thı̀ viê ̣c chi tao phải giữ mồ m giữ miê ̣ng với tu ̣i bay". Tên trưởng phòng lấ y cung cuñ g nghe đươc̣ như vâ ̣y, nhưng hắ n cố nén giâ ̣n: - Em thấ y chưa, trước anh ấ y cuñ g là Vê ̣ Quố c Đoàn chức vu ̣ còn to hơn em.-. "Thư ký đánh máy lóc cóc, to cứt chi" Lươm ̣ trề môi, trả lời thầ m trong bu ̣ng. - Rứa mà anh ấ y khôn ngoan, biế t quay về làm viê ̣c với chı́nh phủ Nam triề u, đươc̣ chı́nh phủ tro ̣ng du ̣ng, sung sướng đủ điề u. Lươm ̣ ngồ i đu đưa hai chân, trả lời gio ̣ng ngây thơ: - Hồ i còn ở Vê ̣ Quố c Đoàn anh ấ y cuñ g khôn lắ m. Anh ấ y thông đồ ng với Nguyễn Trı̀, ăn cắ p không ,biế t bao nhiêu ga ̣o, bao nhiêu tiề n của Vê ̣ Quố c đoàn rứa mà thóat hế t, chı̉ bi ̣ bắ t có mô ̣t lầ n rồ i vô nằ m cải hố i thấ t. Đang gõ gõ nhè nhe ̣, hắ n bỗng ấ n ma ̣nh đầ u cây bút chı̀ xuố ng trang giấ y, làm cái đầ u chı̀ xanh gaỹ lı̀a : - Em chı̉ có mô ̣t ma ̣ mô ̣t con phải không? Lươm ̣ gâ ̣t đầ u thay cho câu trả lời. - Cha em nghe chế t trong nhà tù, chế t vı̀ tô ̣i chi rứa? - Tô ̣i làm cô ̣ng sản đánh Tây chứ không phải tô ̣i ăn cắ p như Lê Thành với Nguyễn Trı̀ mô. Hắ n quắ c mắ t nhı̀n Lươm ̣ , hăm do ̣a. Nhưng Lươm ̣ ngó ngơ chỗ khác như không nhı̀n thấ y. "Mi tức à?" Lươm ̣ cười thầ m hả hê: "tức thı̀ ăn cứt mà chế t" - Anh thấ y em còn nhỏ, chı̉ vı̀ da ̣i dô ̣t nghe Viê ̣t Minh xúi bâ ̣y mà theo ho ̣ làm loa ̣n, đế n nỗi phải vô tù, bi ̣ đánh đâ ̣p, anh rấ t thương... Chừ em biế t nghı ̃ la ̣i, bỏ phứt Viê ̣t Minh mà theo chı́nh phủ Nam triề u thı̀ anh sẽ báo lên trên tuyể n du ̣ng em ngay, vô làm viê ̣c ở ty An ninh. Nế u mà cứ tiế p tu ̣c ngang bướng, da ̣i dô ̣t thı̀... hắ n phát mô ̣t cử chı̉ chă ̣t đầ u, - đừng có trách. Lươm ̣ vẫn trả lời với gio ̣ng ngây thơ, khờ kha ̣o: - ở nhà ma ̣ tui vẫn nói tui với cha tui là giố ng to đầ u cho nên da ̣i lắ m, chẳ ng có khi mô khôn đươc̣ . Đế n đây thı̀ hắ n không thể kiề m mı̀nh đươc̣ nữa. Cái trán hói của hắ n đỏ tı́a lên như vỏ tôm luô ̣c. Hắ n xô ghế , đứng phắ t dâ ̣y, nét mă ̣t hằ m hằ m như sắ p nhảy xổ vô Lươm ̣ mà đấ m đá. Như nha ̣i theo hắ n, Lươm ̣ cuñ g thả chân xuố ng đấ t, đứng phắ t dâ ̣y khỏi ghế , hai tay cởi nhanh cúc áo với ý nghı-̃ "Phải rút kinh nghiê ̣m mấ y lầ n trước mới đươc̣ . mı̀nh mă ̣c áo, lúc tu ̣i hắ n đánh xong, xố i nước, áo dı́nh vô các chỗ chảy máu, rát không chiụ thấ u!". Nhưng hắ n không đu ̣ng đế n Lươm ̣ . Hắ n quát tên Bảo vê ̣ quân đang ngồ i chờ ngoài cửa: - Dẫn nó về buồ ng giam. hắ n lăm lăm ngón tay trỏ chı̉ vào muĩ Lươm ̣ , nói với gio ̣ng căm tức cố nén giữ: - Đã rứa tao sẽ chă ̣t đứt cổ mi, cho mi về gă ̣p cha mi dưới âm phủ, cho tiê ̣t cái giố ng to đầ u mà da ̣i! Cho mi đừng hòng còn thấ y la ̣i mă ̣t con ma ̣ mi nữa. Vẻ mă ̣t và ánh mắ t hung ác ghê rơṇ như ánh dao của hắ n không có vẻ gı̀ cho là nói do ̣a- "Hắ n sẽ chă ̣t đầ u mı̀nh thâ ̣t"- Lươm ̣ nghı ̃ vâ ̣y. Nó phải cố hế t sức lấ n át nỗi sơ ̣ để cài cúc áo mà bàn tay đừng run. Không phải vô cớ mà tên Giản, phó ty kiêm trưởng phòng ba của ty An ninh Thừa Thiên khét tiế ng tàn ác lầ n này la ̣i đố i xử với Lươm ̣ mô ̣t cách khá ôn tồ n như vâ ̣y. Sáng hôm ấ y, viên quan ba Sô-lê, chủ sự Sở mâ ̣t thám Phòng nhı̀ Pháp vừa go ̣i Giản đế n gă ̣p, Sô-lê chı̉ thi ̣cho hắ n: "Thôi không tra khảo thằ ng bé con Viê ̣t Minh ấ y nữa. Phải tı̀m cách du ̣ dỗ nó, sau đó sẽ gửi nó đi ho ̣c mô ̣t lớp điê ̣p viên ngắ n ngày cùng với thằ ng Kim. Hai đứa sẽ đươc̣ tung lên chiế n khu của Viê ̣t Minh làm nô ̣i gián- Viê ̣c này hế t sức cầ n thiế t. Lươm ̣ vừa theo tên lı́nh ra khỏi phòng lấ y cung, tên Giản go ̣i điê ̣n thoa ̣i cho SÔ lê: "Thưa ngài không thể du ̣ dỗ nó đươc̣ . Mới tı́ tuổ i nhưng nó hế t sức cứng cổ và xấ c láo, gio ̣ng lưỡi nó là gio ̣ng lưỡi của những tên Viê ̣t Minh từ trong máu?". Tiế ng Sô-lê cười khảy trong máy, hỏi la ̣i bằ ng tiế ng Viê ̣t, gio ̣ng đơn đớt nhưng rấ t sõi: - Nó bao nhiêu tuổ i? - Da ̣-mới mười bố n tuổ i. - ồ mười bố n?..- Với cái tuổ i đó thı̀ có thế xoa đầ u và cho nó ăn ke ̣o. Phòng lấ y cung của các anh có ke ̣o không? - Thưa ngài. chúng tôi không những đã xoa đầ u mà đã xoa khắ p người nó bằ ng roi da. Nhưng đề u không ăn thua. Tiế ng Sô-lê lai cười khảy: - Roi da là cái cách kém cỏi nhấ t trong nghề nghiê ̣p của chúng ta- Mà xem ra bên các anh chı̉ có đô ̣c mô ̣t cách đó. Bi ̣ chủ khinh miê ̣t, tên trưởng phòng lấ y cung thấ y nóng mă ̣t. Nhưng hắ n nhẫn nhu ̣c, cố giữ gio ̣ng lễ phép: - Thưa ngài, chúng tôi cuñ g đã dùng nhiề u cách khác ngoài roi da- Nhưng thằ ng con nı́t này không giố ng những đứa con nı́t khác mà ngài thường gă ̣p. - Nó có hai đầ u chắ c? - Thưa ngài, tấ t nhiên mô ̣t thôi, nhưng là mô ̣t cái đầ u rấ t cứng, rấ t khó tri.̣ - Thằ ng Kim thı̀ sao? - Thằ ng Kim so với thằ ng này sao đươc̣ ? Cha nó là mô ̣t tay Cô ̣ng sản sừng sỏ, đã năm lầ n vươṭ ngu ̣c và đã bi ̣bắ n chế t! Ta père ta fils! (cha nào con nấ y) . Các anh đưa nó sang đây cho tôi. Rồ i các anh sẽ thấ y tôi thuầ n phu ̣c nó dễ dàng như thuầ n phu ̣c mô ̣t con thú nhỏ hung hăng. - Vâng, tôi sẽ cho dẫn nó sang ngay. Và tôi cuñ g rấ t hy vo ̣ng ngài sẽ thành công - Gio ̣ng nói của hắ n lô ̣ chút mı̉a mai, mă ̣c dầ u đã cố kiề m nén. Và thâ ̣t ngươc̣ đời, trong giây phút ấ y, hắ n thầ m mong Lươm ̣ sẽ chơi cho tên Sô-lê mô ̣t vố gı̀ đó để cho hắ n bớt thói nga ̣o ma ̣n, tự đắ c. Hắ n còn mong Lươm ̣ vẫn giữ đươc̣ thái đô ̣ xấ c láo, cứng đầ u, cứng cổ với tên trùm mâ ̣t thám Phòng nhı̀ như vừa rồ i đố i với hắ n. Hắ n đă ̣t ma ̣nh ố ng nghe xuố ng máy, buô ̣t miê ̣ng chửi: - Ông nô ̣i mi- Qua bên đó mà mi la ̣i chiụ để cho cái thằ ng Tây ăn mắ m nêm, chửi tiế ng mı̀nh ngoen ngoét ấ y mua chuô ̣c, thı̀ về đây tao sẽ cho thằ ng võ sı ̃ Năm-ngựa đánh chế t mi như đánh chế t con chó! 22 Khoảng chı́n giờ sáng ngày hôm sau, mô ̣t tên Bảo vê ̣ quân, cắ p khẩ u tiêu liên "Mát" dẫn bô ̣ Lươm ̣ từ ty An ninh đế n Sở mâ ̣t thám Phòng nhı̀ Pháp. Nắ ng chơṭ hửng lên sau nhiề u ngày mưa dầ m dề thố i đấ t Nắ ng chan đầ y ắ p thành phố màu vàng non rực rỡ. Mô ̣t buổ i sáng như sáng nay mà đươc̣ đi chơi phố thı̀ thâ ̣t tuyê ̣t! Nhấ t là khi người ta mới mười bố n tuổ i! Người ta có thể lúc đi, lúc nhảy chân sáo, nhe ̣ tâng tâng, miê ̣ng chúm la ̣i huýt sáo- Gă ̣p mô ̣t hòn sỏi, mô ̣t trái mù u trên đường, người ta tiê ̣n chân làm mô ̣t cú sút hòn sỏi, trái mù u bay thẳ ng tắ p trên đường nhựa. Người ta có thể tay cầ m cái ná cao su, viên sỏi đã ke ̣p sẵn, mă ̣t nghênh nghênh nhı̀n lên cây tı̀m chim.. Nế u trong túi người ta có tiề n, người ta có thể mua mô ̣t que cà rem, rồ i vừa đi vừa mút. Lươm ̣ cuñ g vào tra ̣c tuổ i ấ y, và sáng nay cuñ g đang đi "da ̣o" phố , nhưng với hai cổ tay bi ̣ trói quă ̣t sau lưng, mă ̣t muĩ bầ m dâ ̣p, thâm tı́m, áo quầ n rách ngươc̣ rách xuôi. Đằ ng sau "người ta" là mô ̣t tên lı́nh mă ̣t đầ y những mu ̣n cóc, ke ̣p tiể u liên mát" hô ̣ tố ng. Chı̉ cầ n "người ta" nhấ p nhổ m đinh ̣ cha ̣y là súng nó liề n, bắ n thẳ ng vào lưng... "người ta" không ngó ngang, ngó ngửa mà cúi nhı̀n xuố ng chân. ánh mắ t người ta rầ u rầ u, bồ n chồ n, lo lắ ng: Hắ n đưa mı̀nh đi mô đây? đưa lên cửa An Hòa chă ̣t cổ mı̀nh chắ c- Lươm ̣ nghı ̃ thầ m và tự nhiên muố n khóc. Bỗng dưng nó chơṭ nhớ mấ y câu thơ mà Tư-dát vẫn thường ngâm nga, và thằ ng Tă ̣ng câu cá, đen như cu ̣c than hầ m, cứ đòi chép cho bằ ng đươc̣ : "Đời cách mạng từ khi tôi đã hiể u. Dấ n thân vô là phải chi ̣u tù đày. Là gươm kề tận cổ súng kề tai...". Câu thơ như có phép la ̣ làm cho cái miê ̣ng nó sắ p mế u, nhế ch ra thành mô ̣t nu ̣ cười nga ̣o. Những người qua đường nhı̀n thấ y Lươm ̣ , đề u bước châ ̣m la ̣i, ngây người ngó theo. Ho ̣ đề u đoán chừng chú bé này tên là Lươm ̣ -sứt hoă ̣c Tư-dát gı̀ đó, trong cái tổ tı̀nh báo Viê ̣t Minh vừa bi ̣ty An ninh vây bắ t ở Vı ̃ Da ̣, mà các nhâ ̣t trı̀nh thi nhau đăng tin mấ y hôm liề n. Và trong đáy mắ t nhiề u người không giấ u đươc̣ vẻ ái nga ̣i, xót xa, khâm phu ̣c. Nhưng Lươm ̣ không nhı̀n thấ y ho ̣, mă ̣t vẫn cúi nhı̀n xuố ng đường. Đầ u óc nó còn rố i bời với bao nỗi lo lắ ng: "Không biế t "anh Tư-dát" có da ̣i dô ̣t quay về Vı ̃ Da ̣ không Nó mà về đó thı̀ răng cuñ g chui đầ u vô ổ phu ̣c kı́ch của tu ̣i An ninh. Thằ ng Hiề n, thằ ng Bồ ng thằ ng Châu-sém liê ̣u đã biế t tin anh đồ ng-râu bi ̣ bắ n chế t chưa- Nế u biế t, chắ c cả tổ đã bỏ Siạ rút lên chiế n khu rồ i...". Lươm ̣ còn nghı ̃ đế n cả cái đàn măng-đô-lin Trung đoàn trưởng da ̣n mua gửi lên thưởng cho thằ ng Quỳnh-sơn-ca. Cổ nó tự nhiên nghe ̣n la ̣i: "Quỳnh ơi, rứa là chẳ ng còn ai mua đàn cho mi nữa- Bao nhiêu tiề n của Ban Tham Mưu cấ p cho tổ quân báo - chı́nh tay tau chuyể n về cho anh Đồ ng - chắ c tu ̣i hắ n lu ̣c soát nhà lấ y hế t rồ i"- "Không biế t mı̀nh, có còn khi mô gă ̣p la ̣i các ba ̣n trong đô ̣i nữa không Nghı ̃ đế n đó nó không cầ m nổ i nước mắ t. Mải nghı ̃ ngơị miên man, thằ ng Bảo vê ̣ quăn dẫn nó đế n trước cổ ng Sở mâ ̣t thám Phòng nhı̀ Pháp lúc nào không hay. Đó là mô ̣t ngôi nhà hai tầ ng xây kiể u biê ̣t thự, xung quanh có hàng rào sắ t sơn xanh bao bo ̣c. Cổ ng lớn với hai cánh cửa sắ t đồ sô ̣, bên ca ̣nh có chòi gác. Hai lố i đi rải sỏi trắ ng tinh, ôm lấ y mô ̣t bồ n hoa lớn hı̀nh thuẫn, cây cỏ tố t tươi, trăm hoa đua sắ c. Phı́a sau nhà là mô ̣t vườn rô ̣ng thênh thang, vươn cao quá nóc ngói tầ u những tán cây cổ thu ̣. Nhı̀n cái vẻ ngoài tıñ h mich, ̣ trang nha,̃ xinh xắ n của khu nhà, khó ai ngờ đươc̣ nó chứa chấ p bên trong biế t bao nhiêu âm mưu thâm hiể m; bao nhiêu tô ̣i ác đẫm máu. Bo ̣n thực dân cáo già chuyên trách nghề tı̀nh báo, gián điê ̣p của quân đô ̣i viễn chinh Pháp ở Huế - Thừa Thiên và cả Trung phầ n Viê ̣t Nam đang ngự tri ̣trong đó. Thằ ng Bảo vê ̣ quân đưa giấ y tờ và giao Lươm ̣ cho mô ̣t thằ ng Tây đeo lon cai, đứng chực sẵn trước cổ ng. Thằ ng cai Tây mày râu nhẵn nhu ̣i, că ̣p mắ t màu nước biể n gườm nhı̀n Lươm ̣ , không nói mô ̣t tiế ng, dẫn Lươm ̣ qua cổ ng, đi do ̣c theo con đường vòng cung rải sỏi phı́a bên trái cái sân rô ̣ng thênh thang. Nó cha ̣m trán ră ̣t những Tây với Tây. Chúng đi la ̣i tấ t bâ ̣t, vô ̣i va.̃ Bước lên những bâ ̣c thề m đá xanh bóng loáng, gă ̣p mô ̣t thằ ng Tây đeo lon quan mô ̣t đang đứng trước máy điê ̣n thoa ̣i- Hắ n bảo tên cai: "Dẫn tên bé con Viê ̣t Minh vào gă ̣p Ca-pi-ten Sô-lê". Nghe đế n cái tên Sô-lê, Lươm ̣ bấ t giác rùng mı̀nh như bi ̣ la ̣nh đô ̣t ngô ̣t. Những ngày bi ̣ giam ở ty An ninh nó thường nghe các anh tù kháo nhau: "Gă ̣p thằ ng quan ba SÔ lê ở "đơ dem buya rô" là coi như rồ i đời". Theo các anh, Sô-lê là tên chi huy mâ ̣t thám tàn ba ̣o, thâm hiể m nhấ t. Các anh go ̣i hắ n "hung thầ n muĩ lõ". Lươm ̣ tin chắ c chuyế n này mı̀nh sẽ bi ̣ tra tấ n cho đế n chế t. Nó hı̀nh dung Sô-lê là mô ̣t thằ ng Tây cao lớn như hô ̣ pháp, mă ̣t muĩ dữ dằ n, hai bàn tay lông lá lúc nào cuñ g đỏ lòm vı̀ vay máu những tù nhân bi ̣ hắ n tra tấ n. Còn gian buồ ng làm viê ̣c của hắ n, xung quanh tường treo la liê ̣t nhưng du ̣ng cu ̣ tra tấ n ghê rơṇ nhấ t. Lươm ̣ sững sờ, gầ n như kinh nga ̣c, khi tên cai Tây gõ cửa, đẩ y nó vào mô ̣t gian phòng bày biê ̣n rấ t sang tro ̣ng, diêm dúa. Nề n đá hoa bóng loáng, các cửa sổ treo rèm lu ̣a trắ ng muố t viề n đăng ten. Bàn giấ y, tủ, xa lông đề u như soi gương đươc̣ . Mô ̣t thằ ng Tây nửa ngồ i nửa đứng ở góc mép bàn giấ y. Hắ n tra ̣c ngoài ba mươi tuổ i, mày râu nhẵn nhu ̣i, tóc vàng, mắ t xanh lơ, đă ̣c biê ̣t đôi môi hắ n rấ t mỏng và có vẻ như lúc nào cuñ g sẵn sàng để mı̉m cười. Hắ n mă ̣c bô ̣ áo quầ n màu kem, cầ u vai đeo lon quan ba. Cả con người hắ n sực nức mùi nước hoa hảo ha ̣ng. Lúc hắ n đứng lên, dáng người dong dỏng cao, mảnh mai, cân đố i, có thể nói là đe ̣p. Hắ n hỏi bằ ng tiế ng Viê ̣t sõi đế n nỗi Lươm ̣ cứ nhı̀n hắ n trân trân, ngờ rằ ng hắ n là người Viê ̣t đô ̣i lố t Tây. - Chào chú bé. Chú tên là Lươm ̣ , Trầ n Lươm ̣ phải không? Hắ n nhı̀n thấ y hai tay Lươm ̣ bi ̣trói, nét mă ̣t liề n lô ̣ vẻ tức giâ ̣n: - Ô lá là! Sao người ta la ̣i nỡ trói mô ̣t em bé như thế này- Em có đau lắ m không? Hắ n bước đế n, với hai bàn tay ngón rấ t dài và trắ ng muố t như ngón tay phu ̣ nữ, cởi trói cho Lươm ̣ Hắ n nhı̀n hai cổ tay Lươm ̣ bi ̣dây trói cắ n sâu thành hai cái vòng đỏ bầ m, gio ̣ng thương cảm kêu lên: - Thâ ̣t là khố n na ̣n? - Rồ i hắ n quẳ ng sơị dây thừng qua cửa sổ . Hắ n đă ̣t tay lên vai Lươm ̣ , ấ n xuố ng cái ghế dựa bo ̣c da kê sát tường, nói thâ ̣t diụ dàng: - Em ngồ i xuố ng cho đỡ mỏi, ngồ i xuố ng đi, Em đói lắ m phải không? Chưa kip̣ để Lươm ̣ trả lời, hắ n quay ra cửa, búng hai ngón tay đánh tách, go ̣i: - bồ i! Đem vào đây mô ̣t ly sữa ca cao và mô ̣t ổ mı̀ ke ̣p chả. Chı̉ mấ y phút sau, mô ̣t tên bồ i Tây đen bưng vào mô ̣t cái khay nhôm, trên đă ̣t ly sữa ca cao màu nâu sẫm bố c khói, mô ̣t ổ mı̀ vàng rô ̣m, bu ̣ng nhồ i căng chả; chả thè cả ra ngoài. Sô-lê chı̉ cho tên bồ i đă ̣t khay lên cái bàn thấ p bố n chân có bánh xe; và tự tay hắ n đẩ y đế n trước mă ̣t Lươm ̣ . Că ̣p mắ t xanh lơ không rời gương mă ̣t Lươm ̣ , và că ̣p môi mỏng dı́nh như mı̉m cười. Tuy không ngửng nhı̀n lên - từ naỹ đế n giờ Lươm ̣ vẫn cúi nhı̀n chăm chăm sàn đá hoa bóng loáng mà hai bàn chân đấ t trầ n tru ̣i của nó vừa in lên những vế t đen ngòm - nhưng nó vẫn có cảm giác rấ t rõ că ̣p mắ t tên chı̉ huy mâ ̣t thám Pháp đang bám chă ̣t vào người mı̀nh- Biế t vâ ̣y nó cố không nhı̀n cái khay nhôm. nhưng mùi thơm sữa ca cao bố c khói và ổ mı̀ nhồ i căng chả, cứ xô ̣c thẳ ng vào muĩ , nó không làm sao giữ đươc̣ nước bo ̣t tứa ra từng đơṭ , đầ y mồ m. Và nó bỗng thấ y đói ghê gớm, tưởng đâu như cả chu ̣c ngày rồ i chưa có miế ng gı̀ vào bu ̣ng- Lúc người ta đói khứu giác bỗng trở nên tinh nha ̣y mô ̣t cách khác thường. Nó có cảm giác mùi thơm của sữa ca cao và bánh mı̀ nhồ i chả cứ tăng maĩ lên, mỗi lúc mô ̣t thêm dâ ̣m đă ̣c, hành ha ̣ nó còn hơn cả những trâ ̣n đòn của tên võ sı ̃ Năm-ngựa... Sự đố i xử quá ư đă ̣c biê ̣t của tên mâ ̣t thám cáo già làm cho Lươm ̣ vừa kinh nga ̣c vừa hoang mang. Đang chuẩ n bi ̣để nghe tiế ng quát mắ ng, chửi bới tu ̣c tıũ thı̀ đươc̣ nghe những lời hỏi han ân cầ n- chuẩ n bi ̣để ăn báng súng, roi că ̣c bò... thı̀ la ̣i đươc̣ mời ăn bánh mı̀ nhồ i chả với uố ng sữa ca cao... Đố i với mô ̣t chiế n sı ̃ lớn tuổ i, từng trải hơn, sẽ hiể u ra đây chı̉ là cách mua chuô ̣c du ̣ dỗ của kẻ thù. Nó còn đáng sơ ̣ và nguy hiể m hơn những đòn tra tấ n man rơ.̣ Nhưng Lươm ̣ mới có mười bố n tuổ i, và lầ n đầ u tiên sa vào nanh vuố t bo ̣n giă ̣c già, hỏi chú không kinh nga ̣c hoang mang sao đươc̣ ! Lòng nó phút chố c như mề m đi. Nó nghı ̃ bung: "Hay thằ ng Tây ni không phải là thằ ng "Sô-lê hung thầ n" mà các anh lớn vẫn kể chuyê ̣n? Thằ ng ni coi bô ̣ hiề n khô mà tử tế quá Chắ c hắ n thấ y mı̀nh còn nhỏ mà bi ̣ tu ̣i An ninh đánh đâ ̣p nát cả người, nên hắ n thương". Lươm ̣ đưa mắ t nhı̀n ly sữa ca cao, ồ mı̀ trắ ng nhồ i chả no căng, nó thấ y thèm đế n cháy ruô ̣t cháy gan- "Hay là mı̀nh cứ ăn đa ̣i đi, miễn là mı̀nh cứ giữ vững, không khai báo chi với hắ n hế t...". Lươm ̣ nghı ̃ vâ ̣y và chı̉ mô ̣t tı́ te ̣o nữa là nó rơi vào bẫy. Nó bỗng vu ̣t nhớ mô ̣t hôm anh thơ ̣ máy vừa rửa chân cho nó bằ ng nước muố i,-vừa rủ rı̉ nói: "Em a ̣... kể ra nó đánh em đế n nước ni thı̀ cuñ g khố n na ̣n thâ ̣t. Nhưng có những thằ ng mâ ̣t thám không đánh đâ ̣p chi hế t, ăn nói cứ ngo ̣t xớt mới là những thằ ng nguy hiể m, gớm ghiế c". Câu nói vu ̣t hiê ̣n ra như mô ̣t lời chı̉ giáo cách ma ̣ng đúng lúc nhấ t, đã kip̣ thời nâng đỡ người chiế n sı ̃ nhỏ da ̣i của mı̀nh, phải chiế n đấ u đơn đô ̣c giữa hang ổ giă ̣c- Lươm ̣ thầ m "à" lên mô ̣t tiế ng như ngày còn đi ho ̣c ở trường tiể u ho ̣c An Cựu vào kỳ thi lên lớp phải giải mô ̣t bài tı́nh đố me ̣o hắ c búa đế n nỗi đầ u óc cứ mê mu ̣ ra; bấ t ngờ đươc̣ mô ̣t câ ̣u ở lớp trên lén búng vào mô ̣t mảnh giấ y bày cho cách giải. Nó hiể u ngay ra, đằ ng sau ly sữa ca cao, ổ mı̀ nhồ i chả và những lời ân cầ n, ngon ngo ̣t của thằ ng Tây mâ ̣t thám đe ̣p trai này, có gài phu ̣c mô ̣t cái bẫy dễ sơ ̣ nào đó! Nó cuñ g giố ng như - hồ i còn ở nhà, mı̀nh đi câu cá, nó nghı ̃ bu ̣ng trong cái đố ng thı́nh cám rang thơm điế c muĩ mı̀nh ném xuố ng nước để nhử bo ̣n cá, nằ m phu ̣c chiế c lưỡi câu nga ̣nh và muĩ sắ c như gươm. chừ biế t làm cách chi để tiêu đươc̣ cái búng nước miế ng đang tứa ra đầ y mô ̣t miê ̣ng mı̀nh đây? Nó cau trán day đứt, băn khoăn. Nuố t thı̀ không tiê ̣n- Thằ ng chó chế t sẽ biế t ngay mı̀nh đang chày nước miế ng vı̀ thèm sữa ca cao với bánh mı̀ că ̣p chả của hắ n, nhu ̣c lắ m. Mà nhổ ra la ̣i càng không xong- Thâ ̣t khó khăn nan giải. Chơṭ nảy ra mô ̣t me ̣o, Lươm ̣ đưa tay cầ m ly sữa ca cao. Quan ba mâ ̣t thám Sô-lê mı̉m cười đắ c y,́ nói gio ̣ng khuyế n khı́ch: Em uố ng đi! Uố ng hế t tôi sẽ go ̣i lấ y thêm ly khác. Lươm ̣ đưa ly sữa lên muĩ , hı́t hı́t, rồ i làm bô ̣ nhăn mă ̣t rùng mı̀nh như ngửi phải mô ̣t đố ng ruô ̣t cá ươn. Nó o ̣e luôn cả baĩ nước miế ng vào ly nữa. Nó đă ̣t ly sữa trô ̣n nước miế ng xuố ng khay, lắ c lắ c đầ u, đưa ố ng tay quê ̣t miê ̣ng, nói: - Tanh quá! Tanh quái Tưởng nước chi té nước sữa! Tui mới ngửi cái đã buồ n mửa ghê! Nó la ̣i gù người tiế p tu ̣c nôn o ̣e, và kha ̣c nhổ lung tung xuố ng nề n đá hoa. SÔ lê cười khanh khách: Bé con không biế t uố ng sữa? Đồ nhà quê, nhà... à quê! Không uố ng đươc̣ sữa thı̀ ăn ổ mı̀ nhồ i chả vâ ̣y. Lươm ̣ cuñ g nhế ch mép cười không thành tiế ng, mô ̣t tay vỗ bồ m bô ̣p vào cái bu ̣ng lép ke ̣p: - Tui no rồ i? Tui không quen ăn bánh mı̀ chả- Sáng ni tui ăn cơm bên ty An ninh no căng cả bu ̣ng. . . Tên mâ ̣t thám Tây bắ t đầ u hiể u ra- Thằ ng bé đang ngồ i trước mă ̣t mı̀nh không phải là mô ̣t đứa con nı́t bı̀nh thường, đúng như lời tên phó ty An ninh. Đằ ng sau cái vẻ ngây ngô, quê mùa ấ y ẩ n giấ u bản lıñ h của mô ̣t tên Viê ̣t Minh cứng đầ u, xấ c láo. Că ̣p mắ t xanh lơ của hắ n sầ m la ̣i vı̀ tức giâ ̣n, nhưng că ̣p môi mỏng dı́nh vẫn tươi cười: - ?n đi Không ăn thı̀ không tố t? Lươm ̣ nghe ngứa tai, chửi thầ m: "Tố t! Tố t cái con ma ̣ mày ấ y à? Tố t với tu ̣i bay thı̀ chı̉ có ba thằ ng Viê ̣t gian thôi." Nó nhı̀n tên Sô-lê và nói với gio ̣ng thâ ̣t thà trẻ con: - Tui không quen ăn bánh mı̀ thiê ̣t mà . . . Tui ở nhà quê . . . - Tôi rấ t thı́ch những chú bé gan da ̣ như em. Tı̀nh báo là mô ̣t nghề rấ t hơp̣ với những em bé gan da ̣. Tôi không nga ̣c nhiên khi biế t em là mô ̣t tı̀nh báo viên giỏi của Viê ̣t Minh. Em có thể tiế p tu ̣c theo nghề tı̉nh báo nế u em thı́ch. Lươm ̣ chưa hiể u hắ n muố n nói gı̀. Nó cau trán nghı ̃ ngơị mô ̣t thoáng, rồ i nói: - Nế u ông tha tui ra, tui sẽ về nhà đi ho ̣c. - Không cầ n về nhà em vẫn có thể đi ho ̣c đươc̣ , ho ̣c đúng cái nghề mà em yêu thı́ch- Tôi sẽ gửi em đế n mô ̣t trường da ̣y nghề tı̀nh báo ở ngoa ̣i quố c. Ho ̣c xong em sẽ trở thành mô ̣t tı̀nh báo viên xuấ t sắ c làm viê ̣c cho người Pháp. Em sẽ tha hồ sung sướng có nhiề u tiề n, có Ô tô nhà lầ u, lấ y vơ ̣ đe ̣p. "à, té ra rứa đó. Mi cho tao uố ng sữa ca cao ăn bánh mı̀ că ̣p chả là để tao đi làm Viê ̣t gian, làm tı̀nh báo viên cho Sở mâ ̣t thám của mi. May cho tao là chưa uố ng, chưa ăn. Lươm ̣ nghı ̃ vâ ̣y và nói: - Tui chi muố n các ông tha cho tui về nhà với ma ̣ tui, tui đi ho ̣c chữ... - Em khoan trả lời tôi vô ̣i. - Sô-lê đưa bàn tay ngoắ c ngoắ c trước mă ̣t Lươm ̣ như muố n ngăn la ̣i- Tôi muố n em có thı̀ giờ suy nghı ̃ trước khi trả lời. Hắ n bấ m chuông, go ̣i mô ̣t thằ ng lı́nh Tây vào và bảo: - Mày haỹ dẫn chú bé ra vườn cho chú da ̣o chơi từ bây giờ đế n hai giờ chiề u. - Hắ n quay sang nói với Lươm ̣ bằ ng tiế ng Viê ̣t. - Em đi theo người lı́nh này ra sau vườn da ̣o chơi và suy nghı ̃ kỹ những điề u tôi vừa nói với em. Hai giờ chiề u em sẽ vào đây trả lời tôi. Tôi rấ t mong em đồ ng y.́ Đây là mô ̣t dip̣ may hiế m có, mà chı̉ có những chú bé thằ ng tinh Tây đứng nghiêm chào tê. quan lı́, rồ i vẫy tay, huýt mô ̣t tiế ng như go ̣i chó, go ̣i Lươm ̣ theo hắ n đi ra đường gan da ̣ như em mới gă ̣p đươc̣ màvườn. Lươm ̣ không ngờ khu vườn đằ ng sau ngôi nhà này la ̣i rô ̣ng đế n thế . Như mô ̣t cánh rừng nhỏ. Cây mo ̣c san sát. Nhiề u thân cây đế n hai người ôm. Trên thân cây quấ n quýt dây leo với những ngo ̣n lá xanh như ngo ̣c đúc, to bằ ng cái qua ̣t- Ngoài mấ y lố i đi he ̣p rải sỏi, cả khu vườn cỏ mo ̣c xanh um. Những đố m nắ ng như những đóa hoa màu vàng chanh hı̀nh thù kỷ di ̣điể m rải rác trên thảm cỏ. Thấ p thoáng cuố i vườn là hàng rào sắ t sơn xanh tua tủa những co ̣c nho ̣n hı̀nh muĩ giáo; các khe hở đươc̣ thưng kı́n bằ ng tôn. Dẫn Lươm ̣ ra đế n vườn, tên lı́nh gác la ̣i huýt mô ̣t tiế ng như go ̣i chó, bảo Lươm ̣ đứng la ̣i và nói: - ê, bé con Bây giờ thı̀ cho mày đươc̣ da ̣o chơi tha hồ . Nhưng cấ m không đươc̣ đế n gầ n hàng rào kia - Nó đưa muĩ súng tiể u liên chı̉ về phı́a hàng rào sắ t. Lươm ̣ xuố ng mô ̣t rễ cây nổ i gồ trên mă ̣t đấ t, nói với hắ n bằ ng tiế ng Pháp. ̣ lắ c đầ u, ngồ i phich - Tôi chı̉ muố n ngồ i nghı̉ ở đây thôi. Hai chân tôi đau. Nó chı̉ xuố ng hai bàn chân. - Ngồ i nghı̉? Tố t lắ m! Tố t lắ m! Lươm ̣ bỗng thấ y người mê ̣t rã rời và hâm hấ p số t. Nó nằ m dài trên cỏ, mô ̣t tay co gố i đầ u: - Tôi muố n ngủ. Nghe đế n ngủ, tên lı́nh Pháp ngáp dài, nhún vai: - Nế u vâ ̣y tao với mày cùng ngủ. Hắ n cha ̣y vu ̣t vào nhà, và trở ra ngay, tay cầ m sơị xı́ch sắ t dài (chắ c vẫn dùng để xı́ch chó) và mô ̣t cái khóa lớn. Hắ n nói gio ̣ng cười cười: - Bé con vui lòng để tao xı́ch ta ̣m mày vào gố c cây. Nghe người ta nói mày là mô ̣t tên đào tẩ u có ha ̣ng - Hắ n bỗng nghiêm mă ̣t nói gio ̣ng hăm do ̣a. - Cái bo ̣n đã để cho mô ̣t thằ ng nhóc như mày đào tẩ u trước ho ̣ng súng là bo ̣n ăn ha ̣i, Vào tay tao thı̀ mày đừng hòng! Hắ n luồ n dây xı́ch sắ t qua kẽ hở cái rễ cây to bằ ng bắ p đùi, quấ n hai đầ u dây xı́ch vòng quanh cổ chân trái Lươm ̣ , rồ i dùng khóa, khóa la ̣i. Hắ n bấ m khóa kêu đánh tách, rút chı̀a khóa ra, đút chùm chı̀a khóa vào túi quầ n. Hắ n đứng lên, miê ̣ng húyt sáo, đi đế n mô ̣t gố c cây cách chỗ Lươm ̣ nằ m chừng mười thước. Hắ n dựa khẩ u tiể u liên "Tôm-sơn" vào gố c cây, nằ m dài xuố ng cỏ, đầ u gố i lên bao đa ̣n. Ngoảnh mă ̣t về phı́a Lươm ̣ , hắ n nháy mắ t nói. - Nào, ngủ đi bé con! Mô ̣t tiế ng đồ ng hồ nữa tao sẽ đánh thức mày dâ ̣y- Không đươc̣ dùng răng cắ n đứt sơị dây xı́ch của tao nhé! - Tự thưởng thức câu nói đùa ý vi ̣ của mı̀nh, hắ n cười lên hô hố , nhe hế t cả hai hàm răng sáng lóa, nho ̣n hoắ t như răng thú dữ. Lươm ̣ ngoảnh mă ̣t, chẳ ng thèm chú ý đế n câu nói đùa vô duyên của hắ n. Thằ ng Tây này lùn thấ p, to ngang trông gầ n. hı̀nh như vuông. Mắ t hắ n vàng như mắ t rắ n, muĩ gồ lên giữa mă ̣t như mô ̣t đố ng thiṭ thừa đỏ hỏn, cằ m vể nh lên trở treñ mô ̣t chòm râu dê. 23 Lươm ̣ nhắ m mắ t cố nhớ la ̣i mô ̣t cách thứ tự câu chuyê ̣n của tên quan ba mâ ̣t thám nói với mı̀nh Nhưng đầ u óc Lươm ̣ như mê mu ̣ hẳ n đi. Cái mùi thơm của ly sữa ca cao bố c khói với ổ bánh mı̀ vàng rô ̣m, că ̣p chả, đô ̣t ngô ̣t hiê ̣n ra choán hế t mo ̣i ý nghı ̃ của nó. Trán và hai thái dương nó mồ hồ i toát ra đầ m đı̀a- Mắ t nó hoa lên, đầ u nó quay cuồ ng như say nắ ng. Mô ̣t cơn đói dữ tơṇ chưa từng thấ y bùng lên, hành ha ̣ nó Tay chân Lươm ̣ bủn rủn cơ bô ̣ muố n ngấ t xı̉u. Nó đưa tay vă ̣t mấ y ngo ̣n cỏ non, bỏ vào miê ̣ng nhai ngấ u nghiế n, nghı ̃ bu ̣ng: mı̀nh cứ nằ m ri e chút nữa không ngồ i dâ ̣y nổ i!". Nó liề n chố ng tay, gắ ng hế t sức ngồ i dâ ̣y. Nó nhı̀n sang thấ y tên lı́nh gác đã ngủ say, phủ ngang mắ t cái mũ ca-lô, miê ̣ng há hố c, ngáy như sấ m. Nó nhı́ch la ̣i gầ n cái rễ cây để đây xı́ch chùng bớt. Nó xoay trở cố tı̀m cách nới rô ̣ng sơị xı́ch, hy vo ̣ng có thể rút chân đươc̣ Nhưng mấ t công vô ı́ch. Hai vòng dây xı́ch ôm chă ̣t như cắ n vào cổ chân, không mô ̣t chỗ nào có thể đút lo ̣t ngón tay út. Nó muố n phát khóc vı̀ bấ t lực và căm tức. Nế u hắ n trói bằ ng các thứ dây khác, không phải dây xı́ch, nhấ t đinh ̣ mı̀nh sẽ dùng răng cắ n cho kỳ đứt! Nó nghı ̃ vâ ̣y và ao ước: chừ mı̀nh có phép chi hóa cho bàn chân nhỏ la ̣i bằ ng cái que! Tau mà rút đươc̣ chân ra thı̀ tu ̣i bay đừng có hòng bắ t la ̣i đươc̣ tau!". Tên lı́nh gáy phè phè trở mı̀nh xoay lưng la ̣i phı́a nó. Có mô ̣t vâ ̣t gı̀ sáng lấ p lánh trên cỏ. Chùm chı̀a khóa? Chắ c lúc hắ n trở mı̀nh, chùm chı̀a khóa đã rơi ra khỏi túi quầ n... Hai mắ t Lươm ̣ mở to, căng thẳ ng, đau đớn, tia nhı̀n như bi ̣ dı́nh chă ̣t vào những mẩ u ngắ n kim loa ̣i nằ m đè de ̣p mấ y lá cỏ xanh tơ. ôi, tia nhı̀n nó lúc này sao mà giố ng hê ̣t mô ̣t người đang khát cháy cổ nhı̀n ly nước để ở chỗ mà không có cách gı̀ với lấ y đươc̣ . Nó nghiế n răng, bă ̣m môi, đáy mắ t lóe ánh thù hâ ̣n. Những gio ̣t nước mắ t cay đắ ng ứa ra, chảy tràn trên hai gò má. Bỗng mô ̣t vâ ̣t gı̀ trắ ng muố t, mề m nhe ̣ và thơm, úp chu ̣p lên đầ u nó, lút đế n vai. Lươm ̣ giâ ̣t mı̀nh, ngơ ngác, đưa tay lên đinh ̣ gở. Mô ̣t chuỗi cười ròn tan non mướt, nghich ̣ ngơm ̣ , cấ t lên ngay sau lưng nó. Tiế ng reo của trẻ con bằ ng tiế ng Pháp. - Anh Giắ c ơi! Con bướm này nó mới to làm sao! Lươm ̣ không kip̣ gỡ cái vă ̣t trắ ng muố t úp chu ̣p trên đầ u, quay la ̣i. Miê ̣ng nó há ra. Sửng số t. Trước mă ̣t nó là mô ̣t con bé con Tây khoảng năm sáu tuổ i. Trời ơi nó mới xinh làm sao. Tóc nó màu vàng nha ̣t óng ánh như tơ, cuô ̣n thành từng búp nhỏ xoăn xoăn quanh cổ . Đôi mắ t to xanh biế c hai hàng lông mi dài cong vút che rơp̣ tia nhı̀n, hai má nó đỏ au, cái muĩ cao hơi hế ch, cái miê ̣ng nhỏ chum chúm như mô ̣t nu ̣ hồ ng- Nó mă ̣c váy ngắ n đỏ viề n đăng-ten và cái áo ngắ n tay màu hồ ng nha ̣t. Tay chân nó trông mum ̃ mım ̃ , có ngấ n, như nă ̣n bằ ng bô ̣t. Nó cầ m trong tay cái vơṭ bắ t bướm may bằ ng vải màn tuyn và chı́nh nó vừa úp vơṭ lên đầ u Lươm ̣ - Con bé nhấ c vơṭ ra khỏi đầ u Lươm ̣ , cúi nhı̀n gầ n sát vào mắ t Lươm ̣ Bấ t giác Lươm ̣ . Că ̣p mấ t xanh biế c, lông mi dài và cong vừa da ̣n vừa tinh nghich. ̣ gâ ̣t đầ u, mı̉m cười với nó và nói bằ ng tiế ng Pháp: - Chào em bé! Thằ ng Giắ c, anh con bé, đang mải mê đuổ i rươṭ bướm phı́a gầ n cuố i vườn. Nghe tiế ng em go ̣i, nó vác vơṭ , cha ̣y la ̣i. Nó tra ̣c bảy, tám tuổ i, gương mă ̣t giố ng em gái như lô ̣t. Chı̉ khác là tóc nó sẫm màu hơn và xoăn tı́t- Nó mă ̣c áo may Ô trắ ng, quầ n "soóc" xanh nước biể n, ố ng quầ n bó chı́t đôi bắ p đùi va ̣m vỡ. Nó đứng sát bên em gái, chố ng cán vơṭ xuố ng đấ t, tò mò coi Lươm ̣ : - Mày là ai thế ? - Là mô ̣t thằ ng nhóc như hai đứa mày thôi. - Mày ngồ i ở đây làm gı̀? - Tau ngồ i chơi, tau ngắ m cây, ngắ m trời và ngắ m chúng mày. . . Con bé chơṭ nhı̀n xuố ng chân Lươm ̣ , bâ ̣t kêu, gio ̣ng sơ ̣ haĩ : - ôi? Chân nó bi ̣trói kı̀a! Thằ ng anh cúi nhı̀n cái dây xı́ch với ổ khóa quanh chân Lươm ̣ quay la ̣i nói với con em. - Tao biế t nó là ai rồ i, Viế t Min! - Viế t Min? - con em hỏi la ̣i gio ̣ng không tin. - Sao em nghe nói bo ̣n Viế t Min dử tơṇ như con yêu râu xanh kia mà? - Tao biế t đâu đấ y - Thằ ng anh nhún vai trả lời. - Bo ̣n Viế t Min người ta cầ m súng dẫn đế n chỗ ba đề u bi ̣trói. Nó đô ̣t ngô ̣t hỏi Lươm ̣ : - Mày hay cắ t cổ trẻ con lắ m phải không? - Nó đưa bàn tay cứa cứa vào cổ nó ra hiê ̣u. - Ai bảo mày thế ? - Ba tao. - Ba mày là ai? - Ca-pi-ten Sô-lê. - Nó trả lời mă ̣t vênh lên. "A, té ra hai đứa bay là con thằ ng chánh mâ ̣t thám SÔ lê Cha bay vừa mới du ̣ tau nố c sửa ca cao với ăn bánh mı̀ că ̣p chả, rồ i chút nữa phải vô trả lời có đồ ng ý đi làm Viê ̣t gian hay không. Làm Viê ̣t gian sướng lắ m, có Ô tô, nhà lầ u, lấ y vơ ̣ đe ̣p" May mà tau chưa uố ng, chưa ăn". Lươm ̣ nghı ̃ vâ ̣y, và nhế ch mép cười, mắ t vẫn đăm đắ m nhı̀n hai đứa con Tây. Và nó nhâ ̣n ra nhiề u nét Sô-lê trên gương mă ̣t trẻ con của mỗi đứa- Thằ ng anh thı̀ că ̣p môi mỏng dı́nh, còn con em thı̀ có vế t lõm ở giữa cằ m. Lươm ̣ hỏi chúng gio ̣ng thân mâ ̣t: - Chúng mày có bắ t đươc̣ nhiề u bướm đe ̣p không? - ở đằ ng kia nhiề u bướm đe ̣p lắ m, nhưng chúng bay nhanh quá- Thằ ng anh chı̉ về phı́a cuố i vườn trả lời vẻ mă ̣t ı̉u xı̀u. Con em hỏi: - Mày có biế t bắ t bướm không? - Không những bắ t bướm, tao còn bắ t đươc̣ cả châu chấ u, cả chuồ n chuồ n, cả chim. Đúng lúc đó mô ̣t con chuồ n chuồ n ớt từ đâu bay la ̣i, đâ ̣u xuố ng mô ̣t nhánh cỏ ngay phı́a trước mă ̣t Lươm ̣ . Con bé ru ̣t đầ u, lè lưỡi, gương mă ̣t sáng bừng mô ̣t vẻ vui thı́ch khôn tả. Nó kêu lên khe khe,̃ gio ̣ng nghe ̣n la ̣i vı̀ hồ i hô ̣p: - ôi! ôi! đe ̣p quá. . Đe ̣p quá! Anh Giắ c Anh bắ t đi...bắ t đi . nó bay mấ t!... ôi?... Thằ ng anh đưa cao cây vơṭ , nét mă ̣t căng thẳ ng rón rén bước gầ n đế n con chuồ n chuồ n, nhưng Lươm ̣ kip̣ đưa tay ngăn nó la ̣i, gio ̣ng thı̀ thào, hồ i hô ̣p không kém: - Đừng, đừng... mày làm nó bay mấ t! Để tao bắ t giúp mày- Lươm ̣ nhón người, cố thâ ̣t khẽ để dây xı́ch trói chân không khua thành tiế ng. Nó quỳ cái chân không bi ̣ xı́ch lên cố vươn người về phı́a con chuồ n chuồ n cho thâ ̣t vừa tầ m tay... Ngay lúc đó mô ̣t ý nghı ̃ rấ t mơ hồ lướt nhanh qua óc nó: "Tóm cổ đươc̣ con chuồ n chuồ n đỏ như quả ớt chı́n này, mı̀nh sẽ có cơ rút chân ra khỏi dây xı́ch". Không hiể u sao trố ng ngực nó đâ ̣p ma ̣nh đế n nỗi nó phải đưa bàn tay trái lên ép chă ̣t lấ y lồ ng ngực. Nó chıã ngón tay trỏ, quay tı́t trước mă ̣t con chuồ n chuồ n, rồ i bấ t thầ n xòe cả bàn tay chô ̣p thâ ̣t nhanh. Con chuồ n chuồ n đã nằ m go ̣n trong bàn tay nó, đôi cánh mỏng như voan hồ ng rung lên thành tiế ng tuyê ̣t vo ̣ng. Thằ ng anh và con em vứt cả vơṭ bướm xuố ng cỏ nhảy lên, vỗ tay reo. - Bravô! Đươc̣ rồ i! Bắ t đươc̣ rồ i Mày bắ t nó tài quá! Lươm ̣ đưa bàn tay trái vuố t mồ hồ i dầ m dề trên mă ̣t, lào thào nói: - Suyt!̣ đừng làm ồ n! Bàn tay nó, cầ m con chuồ n chuồ n rung lên như đang cầ m mô ̣t vâ ̣t gı̀ quá nă ̣ng. Nó trao con chuồ n chuồ n cho con em. - Đây, cho mày. Cầ m vào cánh không nó bay mấ t. Lươm ̣ quay sang nói với thằ ng anh: Mày là anh, mày phải nhường nó. Nế u có mô ̣t con khác bay đế n tao sẽ bắ t cho mày. Thằ ng anh lúc này không còn nhớ gı̀ đế n chuyê ̣n Viê ̣t Minh cắ t cổ trẻ con. Nó chı̉ còn thán phu ̣c cái tài bắ t chuồ n chuồ n bằ ng tay không của Lươm ̣ - Nó hỏi, că ̣p mắ t xanh cười tı́t: - Mày có bắ t đươc̣ chim không? Chim con trong tổ trên ngo ̣n cây ấ y mà. - Nó chı̉ ngón tay lên cao ra hiê ̣u: - Tau còn bắ t đươc̣ cả chim me ̣ nữa kia... - Đằ ng kia, trên cây rấ t cao có mô ̣t tổ chim gı̀ ấ y- Đứng dưới gố c tau nghe rõ tiế ng chim con kêu: chiế p? chiế p? - Nó chúm đôi môi mỏng dı́nh, đỏ chót, cố bắ t chước tiế ng chim non kêu. - Mày có bắ t đươc̣ không? - Tau thừa sức. - Cây ấ y cao lắ m. - Cao bằ ng ba ngôi lầ u này tau cuñ g trèo lên như chơi. con bé từ naỹ đế n giờ vẫn mải mê ngắ m con chuồ n chuồ n bi ̣ ke ̣p chă ̣t giữa hai ngón tay mum ̃ mım ̃ , nó bước đế n cầ m vai áo Lươm ̣ lay lay: - Mày đi bắ t ngay đi! Bắ t đươc̣ , cho em mô ̣t con anh Giắ c nhé! Lươm ̣ chı̉ xuố ng cỏ chân bi ̣xı́ch: - Nhưng chân tau bi ̣trói, tau không đi đươc̣ . Thằ ng anh chı̉ tên lı́nh gác đang hỗ mồ m ngáy như sấ m: - Có phải thằ ng kia trói mày không? Tao sẽ đế n go ̣i nó dâ ̣y mở trói cho mày. Lươm ̣ hố t hoảng đưa tay ngăn nó la ̣i, nói gầ n như thı̀ thầ m: - Đừng! Đừng? Đừng đánh thức nó. Nó không mở đâu. - ồ , nó là thằ ng lı́nh Mi-sen háu ăn đây mà. Ba tao vẫn tát nó luôn. Nó sơ ̣ tao lắ m. Chẳ ng cầ n đánh thức nó... Nó sẽ không cho tao trèo cây bắ t chim đâu... nó sơ ̣ tao ngã chế t- Lươm ̣ cố moi óc biạ đă ̣t cách giải thı́ch cho thằ ng Tây con này tin là không nên đánh thức thằ ng lı́nh gác. Lươm ̣ chı̉ chùm chı̀a khóa nằ m lấ p lánh trên khóm cỏ vı̀ có mô ̣t đố m nắ ng dô ̣i vào, sát sau lưng tên lı́nh. Mày chı̉ cầ n lấ y chùm chı̀a khóa kia la ̣i đây cho tao, là tao tự mở trói đươc̣ thôi. Con em nhanh nhẩ u đưa con chuồ n chuồ n cho thằ ng anh: - Anh cầ m giúp em. Để em lấ y cho. Lươm ̣ nhı̀n con bé, nói như hu ̣t hơi: - Nhưng phải đi thâ ̣t khe,̃ như lúc bắ t bướm ấ y. Đừng để thằ ng Mi-sen háu ăn thức dâ ̣y, nó sẽ đòi la ̣i chùm chı̀a khóa mấ t. Đươc̣ ! Đươc̣ ! Còn bé tinh- nghich ̣ gâ ̣t gâ ̣t đầ u làm những búp tóc xoăn mề m như tơ, rung rinh quanh cái cổ trắ ng nõn nà. Con bé cúi nhă ̣t cái vơṭ bắ t bướm, cúi lom khom, đi rón rén đế n chỗ tên lı́nh gác nằ m ngủ- Vừa tầ m tay, nó đưa vơṭ lên úp chu ̣p chùm chı̀a khóa- Chùm chı̀a khóa đã nằ m go ̣n tro ̣ng cái vơṭ , đáy vớt vải tuyê ̣t trắ ng phủ lên trên- Nó quay la ̣i ru ̣t đầ u lè lưỡi, nhı̀n Lươm ̣ và anh nó- hồ i hô ̣p đế n như vâ ̣y mà cái vẻ trẻ con tinh nghich, ̣ dễ thương của con bé làm cho Lươm ̣ phải mı̉m cười Lươm ̣ đưa ngón tay lên môi ra hiê ̣u bảo nó im lă ̣ng, gâ ̣t gâ ̣t đầ u tán thưởng, khuyế n khı́ch- Con bé nhắ c vơṭ , đưa hai ngón tay bu ̣ bẫm nhón chùm chı̀a khóa, rồ i rón rén quay trở la ̣i, trao cho Lươm ̣ . Lươm ̣ phải trấ n tıñ h và cố gắ ng lắ m mới không vồ ngay lấ y chùm chı̀a khóa trong tay con bé- Qua mô ̣t lầ n vươṭ ngu ̣c thấ t ba ̣i, người chiế n sı ̃ quân báo mười bố n tuổ i này đã có ı́t nhiề u kinh nghiê ̣m- Lươm ̣ biế t rằ ng đây là những giây phút quyế t đinh ̣ sự thành ba ̣i. Chı̉ mô ̣t tı́ te ̣o hấ p tấ p, thiế u suy tı́nh là hỏng viê ̣c. Lươm ̣ ngửa bàn tay run run đón lấ y chùm chı̀a khóa. Cái chấ t thép la ̣nh, nă ̣ng trıũ , như truyề n qua máu mà thấ m đế n tâ ̣n óc. ôi, cái điề u mà mười phút trước đây hầ u như là chuyê ̣n haõ huyề n, viể n vông, bây giờ đã nằ m go ̣n trong lòng bàn tay nó. Toàn thân Lươm ̣ run lên, mô ̣t cảm giác bồ i hồ i đế n ớn la ̣nh. Chùm chı̀a khóa hơn mô ̣t chu ̣c chiế c, dài ngắ n các cỡ, nhưng nó nhâ ̣n ra ngay chiế c chı̀a khóa xı́ch. Lúc naỹ chı̉ nhı̀n thoáng mà không hiể u sao cái chı̀a in vào trı́ nhớ nó như in lên sáp mề m. Lươm ̣ tra chı̀a vào khóa xoay mô ̣t vòng- Tiế ng khóa kêu đánh tách, nghe to và vang dô ̣i khác thường. Nó hố t hoảng đưa mắ t nhı̀n về phı́a tên lı́nh gác. Hắ n vẫn ngáy vang như sấ m. Rấ t thâ ̣n trong nó tháo hai vòng xı́ch sắ t ra khỏi chân. Nó viṇ gố c cây, lảo đảo đứng lên, nói với hai đứa bé, gio ̣ng dỗ dành: - Chúng mày cứ đứng yên ở đây. Tao đế n cây cao kia trèo lên, bắ t đươc̣ chim tao sẽ mang đế n cho chúng mày ngay- Những con chim thâ ̣t đe ̣p, mỏ đỏ, cánh xanh biế c. Thằ ng anh ngắ t lời: - Tao muố n xem mày bắ t chim. - Không đươc̣ ! Nghe tiế ng đông người, chim sơ ̣ sẽ bay hế t... những con chim đe ̣p nó khôn lắ m. Nghe vâ ̣y hai đứa đành gâ ̣t đầ u đồ ng ý: - Mày phải bắ t nhanh lên nhé! - Ư! nhanh. rấ t nhanh... Không nhanh thı̀ thấ t ba ̣i hoàn toàn. 24 Lươm ̣ bước gầ n như cha ̣y về phı́a cuố i vườn. Nó ngoảnh la ̣i hai ba lầ n để kiể m tra hai đứa bé và tên lı́nh gác. Nó gâ ̣t gâ ̣t đầ u khuyế n khı́ch hai đứa bé đứng yên- Không đươc̣ làm ồ n. Nó đã đế n gầ n sát hàng rào ngoảnh la ̣i lầ n cuố i cùng. Hai đứa bé đứng dựa vào nhau nhı̀n theo nó không chớp mắ t. Nó đưa tay chı̉ lên mô ̣t ngo ̣n cây cao. Thằ ng anh gâ ̣t đầ u. Nó vòng ra đằ ng sau thân cây làm như để trèo, nhưng la ̣i cúi ra ̣p người gầ n như bò, cha ̣y nép ven hàng rào khoảng mười thước. Nó sơ ̣ nế u trèo qua rào ngay, hai đứa bé sẽ nhı̀n thấ y, kêu lên, thằ ng lı́nh gác tı̉nh dâ ̣y, thế là đi đứt! Tầ m mắ t hai đứa bé đã bi ̣ che khuấ t. Hàng rào sắ t khá cao nhưng Lươm ̣ vố n là tay trèo leo điê ̣u nghê ̣. Hai tay bı́u co ̣c sắ t, chân đa ̣p vào tấ m tôn, dùng toàn lực gân cố t đu lên nóc rào- Trước khi vo ̣t ra ngoài, nó lia mắ t kiể m tra con đường- Đường vắ ng người. Xa xa tı́t phı́a cuố i đường có mấ y người đàn bà gồ ng gánh. Không châ ̣m trễ mô ̣t giây, nó trườn người qua kẽ hở giữa hai gióng sắ t nho ̣n chı̉ mô ̣t loáng nó đã buông thả người từ trên hàng rào sắ t xuố ng hè đường râm mát bóng cây. Nó cắ m cổ cha ̣y do ̣c theo lề đường, chân gầ n như không kip̣ bén đấ t. Gă ̣p mô ̣t con đường re,̃ nó rẽ luôn. Con đường này có rấ t nhiề u cây me, cây phươṇ g, cây bút bút.-- Chı̉ mười phút sau nó đã ngồ i chóc ngóc trên mô ̣t ngo ̣n cây bút bút, giữa cái cha ̣c ba. Nó ôm chă ̣t mô ̣t cành cây để thở. Hơi thở nó đứt quañ g. Nó hoảng sơ:̣ "E mı̀nh đứt hơi mà chế t nố t". đầ u óc nó quay cuồ ng, cả ngo ̣n cây như đang lắ c lư, chao đảo ngả nghiêng muố n hấ t nhào nó xuố ng đấ t, "ta ̣i mı̀nh đang chóng mă ̣t" - Nó thoáng nghı ̃ vâ ̣y và càng ôm riế t cành cây. Mô ̣t nỗi mê ̣t nho ̣c khủng khiế p đổ u ̣p xuố ng người nó. Nó xı̉u đi, không còn hay biế t gı̀ nữa. Nhưng hai tay nó vẫn ôm chế t cành cây, không chiụ ngả với bản năng kỳ la ̣ của sinh vâ ̣t gan góc. Giố ng hê ̣t loài chim gõ kiế n, dù bi ̣ bắ n chế t, cuñ g đừng hòng chim buông rời cành cây đang bám. *** Hai anh em thằ ng Giắ c đứng ngong ngóng đơị đế n mười lăm phút, không thấ y thằ ng bắ t chim trở la ̣i. Chúng nóng ruô ̣t, cầ m vơṭ cha ̣y về phı́a Lươm ̣ vừa cha ̣y, xem đã bắ t đươc̣ con chim nào chưa. Sao mà lâu thế ! Chúng đi loanh quanh ngẩ ng nhı̀n lên các ngo ̣n cây tı̀m kiế m. Không thấ y bóng thằ ng bắ t chim đâu cả! Hai đứa thi nhau go ̣i, không có tiế ng trả lời. Thế là hai đứa bắ t đầ u sơ.̣ Thằ ng anh khôn ngoan hơn, nó biế t là anh em nó vừa làm mô ̣t viê ̣c da ̣i dô ̣t, có thể làm cho người lớn tức giâ ̣n. Nó liề n dă ̣n con em phải giấ u biê ̣t chuyê ̣n lấ y chùm chı̀a khóa đưa cho thằ ng bắ t chim "Ba mà biế t, ba sẽ pha ̣t, không cho chúng mı̀nh đế n vườn này chơi, bắ t bướm nữa đâu!". Con em gâ ̣t đầ u ưng thuâ ̣n. Hai đứa len lén đi vào nhà. Đã gầ n đế n giờ làm viê ̣c, thằ ng "Mi-sen háu ăn" choàng tı̉nh đâ ̣y, ngáp mô ̣t tiế ng thâ ̣t to, cầ m khẩ u súng xách bao đa ̣n và huýt lên như go ̣i chó. Nó bỗng đứng sững như chôn chân xuố ng đấ t, mắ t trơṇ trừng, miê ̣ng há hố c: Thằ ng tù bé con đã biế n mấ t! Hán cha ̣y nhào tới chỗ rễ cây xı́ch Lươm ̣ . Sơị dây xı́ch nằ m trơ ngoằ n ngoèo trên cỏ, cùng với cái khóa. Nó chơṭ nhớ, chô ̣p tay túi quầ n. Chùm chı̀a khóa nă ̣ng trıũ cuñ g không cánh mà bay. Thâ ̣t giố ng như chuyê ̣n ma quỷ vâ ̣y Hắ n thoáng nghı:̃ "Mı̀nh đe nó đừng cắ n dây xı́ch mà trố n la ̣i hóa ra chuyê ̣n thâ ̣t" Chı̉ mấ y phút sau, cả Sở mâ ̣t thám Phòng nhı̀ Pháp cuñ g giố ng như ty An ninh năm hôm trước, nhố n nháo hế t lên vı̀ cái tin Lươm ̣ trố n. Tên quan ba Sô-lê ra chỗ Lươm ̣ vừa ngồ i, xem xét sơị dây xı́ch, cái khóa, rễ cây luồ n dây xı́ch, chỗ tên lı́nh nằ m ngủ... Nghe thằ ng lı́nh "Mi-sen háu ăn" lắ p bắ p run rẩ y báo cáo la ̣i đầ u đuôi sự viê ̣c, SÔ lê run lên vı̀ tức giâ ̣n. Cái mă ̣t na ̣ đe ̣p trai lich ̣ sự của hắ n rớt xuố ng, nhường chỗ cho gương mă ̣t nham hiể m, tàn ba ̣o. Hắ n gầ m lên: - Mày nói láo! Không thể như thế đươc̣ ! Hắ n đa ̣p ngã tên lı́nh xuố ng cỏ, dùng muĩ giày đen bóng đá tới tấ p vào mă ̣t, vào đầ u phút chố c cả gương mă ̣t với chòm râu dê của thằ ng "Mi-sen háu ăn" nhoe nhoét máu. Đúng là tên Sô-lê khó mà tin đươc̣ thằ ng bé con Viê ̣t Minh ấ y có thể vươn cánh tay ra dài đế n hơn mười thước, móc chùm chı̀a khóa trong túi quầ n tên lı́nh, mở khóa trố n đi. Hắ n cho rằ ng tên lı́nh đã pha ̣m mô ̣t sơ xuấ t nào đó, để thằ ng bé lấ y cắ p đươc̣ chùm chı̀a khóa. Hắ n sai bo ̣n văn phòng go ̣i điê ̣n thoa ̣i đế n tấ t cả các tra ̣m gác trong thành phố , tả kỹ hı̀nh đáng của Lươm ̣ . Hắ n ra lê ̣nh cho đô ̣i hiế n binh túc trực ca ̣nh sở mâ ̣t thám, phóng mô tô do ̣c theo các đường phố lùng tı̀m Lươm ̣ Hắ n quát lên trong máy điê ̣n thoa ̣i. - Phải bắ t giữ tấ t cả những thằ ng bé khả nghi. Suố t mấ y tiế ng đồ ng hồ cả lực lươṇ g Sở mâ ̣t thám Phòng nhı̀ đổ xô lùng tı̀m, kiể m soát không sót mô ̣t đường ngang ngõ tắ t nào trong thành Huế . Nhưng vô hiê ̣u! Chú bé tı̀nh báo Viê ̣t Minh đã biế n mấ t khỏi thành phố như nhân vâ ̣t trong cuố n tiể u thuyế t- Người vô hı̀nh. Quan ba Sô-lê hai tay tho ̣c túi quầ n đi đi la ̣i la ̣i trong phòng làm viê ̣c, lồ ng lô ̣n như con thú dữ bi ̣ mắ c bẫy- Hắ n đấ m bàn rı́t lên: - Để cho mô ̣t đứa con nı́t trố n thoát ngay ta ̣i "Đờ rem buya-rô" thı̀ thâ ̣t là nhu ̣c nha!̃ Chuông điê ̣n thoa ̣i tới tấ p đổ các cánh quân truy lùng tên "Viê ̣t Minh con nı́t" đề u báo cáo về là nó đã lo ̣t ra khỏi thành phố . Nhưng tên mâ ̣t thám cáo già Sô-lê vẫn tin chắ c là Lươm ̣ còn ẩ n náu đâu đó trong thành phố . Hắ n go ̣i điê ̣n thoa ̣i đế n Sở cảnh sát dã chiế n, ra lê ̣nh dắ t ngay chó béc-giê trinh sát đế n. Và đó là mô ̣t tı̀nh huố ng mà người chiế n si vươṭ ngu ̣c mười bố n tuổ i không kip̣ lường tới . Hế t tâ ̣p mô ̣t. Phầ n thứ năm Trong những giờ phút nghiêm trọng của li ̣ch sử, nhân dân và Đấ t nước thường mượn lời nói của con trẻ để nói lên cái tráng khı́ của mı̀nh. (Lời của người nghıã quân già thời Trương Đi ̣nh) 1 Người ở các điạ phương trong tı̉nh bi ̣ giắ c bắ t giải về Ty An ninh ngày càng đông. Thôi thı̀ đủ, thanh niên, trung niên, ông già, cả con nı́t… Và theo hồ sơ, giấ y từ gửi kèm theo thı̀ người nào cuñ g là loa ̣i "Viê ̣t minh đầ u sỏ", từng làm những viê ̣c nghiêng trời lê ̣ch đấ t. Nào là ám sát lý trưởng giữa ban ngày, liê ̣ng lựu đa ̣n vào bàn tiê ̣c các quan Tây, nào là treo cờ đỏ sao vàng, căng khẩ u hiê ̣u, rải truyề n đơn… Ty An ninh phải xây thêm hai buồ ng ta ̣m giam rô ̣ng gấ p đôi buồ ng cu,̃ và cuñ g sát liề n ngay đó, vẫn không đủ chỗ giam. Tên Ty trưởng quyế t đinh ̣ chuyể n bớt khoảng ba chu ̣c tù nhân loa ̣i cứng đầ u, nguy hiể m nhấ t sang lao Thừa Phú - nhà tù lớn nhấ t ở Huế , đươc̣ xây dựng từ hồ i Pháp thuô ̣c. Chúng rấ t sơ ̣ những tù nhân sắ p chuyể n đi phản đố i. Vı̀ đã vào lao Thừa Phú là coi như chı́nh thức ở tù, chưa biế t ngày nào mới đươc̣ thả ra. Do đó chúng giữ rấ t kı́n viê ̣c chuyể n tù, không cho biế t ngày giờ chuyể n và chuyể n đi đâu. Mô ̣t buổ i chiề u trời mưa tầ m ta.̃ Mưa cứ từng đơṭ từng đơṭ , ào ào trút xuố ng, quấ t ràn ra ̣t trên mái buồ ng giam. Mưa hắ t vào cả bên trong, làm những người gầ n cửa ra vào ướt lướt thướt. Khoảng quá trưa, trời hơi ngớt mưa, nhưng bầ u trời mây đen vẫn ùn ùn đùn lên từ phı́a biể n, báo hiê ̣u những trâ ̣n mưa sắ p tới lớn hơn. Tiế ng khoá cửa lách cách. Cửa buồ ng giam mở toang. Hai tên Bảo Vê ̣ Quân cầ m ngang súng trường "mát" cắ m lê đứng chắ n hai bên cửa. Mô ̣t thằ ng An ninh gầ y choắ t, má hóp, môi thâm sı̀, đầ u tóc chải "Bi dăng tin" ruồ i đâ ̣u phải trươṭ chân, tay cầ m mô ̣t tâ ̣p giấ y đánh máy đứng ngay giữa cửa. Nhı̀n cách đứng và bô ̣ da ̣ng tức cười của chúng giố ng bức ký hoa ̣ vẽ nha ̣i cảnh Quan Công đứng giữa đo ̣c sách, Châu Xương, Châu Bı̀nh cầ m gươm bát xà mâu, đứng hầ u hai bên tả hữu. Thằ ng An ninh đảo că ̣p mắ t trắ ng dã nhı̀n khắ p buồ ng giam mô ̣t lươṭ , nói gio ̣ng hách dich: ̣ - Ai nghe đo ̣c đế n tên thı̀ da ̣ lên mô ̣t tiế ng nghe chưa? - Không da ̣ mà ừ thı̀ có đươc̣ không a ̣? - Tiêng mô ̣t người nào đó từ trong góc tố i hỏi vo ̣ng ra. Hắ n lừ mắ t liế c xéo vào góc có tiế ng hỏi, rồ i bắ t đầ u đo ̣c. Những người có tên go ̣i hồ i hô ̣p, bồ n chồ n, đưa mắ t nhớn nhác nhı̀n nhau. Trong buồ ng giam có hơn năm chu ̣c người mà chı̉ có ba chu ̣c người đươc̣ go ̣i. Chı́nh điề u này làm cho ho ̣ bồ n chồ n, hồ i hô ̣p. Chúng go ̣i mı̀nh để làm gı̀? Chúng thả chăng? Hay đưa đi bắ n? Hay chuyể n qua mô ̣t nhà tù khác? Trong đáy mắ t những người đươc̣ go ̣i tên trước, ánh lên những tia mừng rỡ, hy vo ̣ng… Nhưng đế n lúc nghe go ̣i đế n tên Trầ n Văn Lươm ̣ và Nguyễn Văn Câ ̣n (anh thơ ̣ máy) thı̀ những tia hy vo ̣ng trong mắ t ho ̣ vu ̣t tắ t ngấ m. Đầ u ho ̣ rũ xuố ng, bâ ̣t lên tiế ng thở dài naõ nuô ̣t. Đã đứng chung danh sách với cái anh "Trưởng ban ám sát" và thằ ng con nı́t ranh hai lầ n vươṭ tù thı̀ chẳ ng còn hy vo ̣ng gı̀ đươc̣ tha! Khi nghe go ̣i đế n tên mı̀nh, Lươm ̣ không da ̣, không ừ, mà đáp rấ t to như ngay ở Đô ̣i trong giờ điể m danh: "Có mă ̣t!". Gio ̣ng nó vừa to vừa dỏng da ̣c, la ̣i không quấ y nghich, ̣ làm thằ ng An ninh phải quă ̣u mă ̣t, gườm gườm nhı̀n Lươm ̣ mô ̣t lúc khá lâu, mới cúi xuố ng đo ̣c tiế p. Lươm ̣ không chút sơ ̣ sê ̣t, nó còn gân mă ̣t lên vẻ nga ̣o ma ̣n, thách thức "Mi tức lắ m à?". Ánh mắ t Lươm ̣ như muố n nói: "Tức thı̀ hô ̣c máu mà chế t, chứ làm cóc khô chi đươc̣ ta?". Lúc nào cuñ g vâ ̣y, hễ mỗi lẩ n có mă ̣t tu ̣i An ninh, Bảo vê ̣ quân thı̀ dù đang vừa mới bi ̣ đòn thừa số ng thiế u chế t, hoă ̣c đang lo buồ n đế n muố n khóc òa, nó cuñ g cố làm ra vẻ mă ̣t tươi tı̉nh, cười cơṭ , có khi còn chu ̣m môi huýt sáo. Lòng kiêu hañ h của người chiế n sı ̃ cô ̣ng với tı́nh tự ái của con nı́t, Lươm ̣ muố n tỏ cho chúng biế t: "Tau coi khinh các trâ ̣n đòn xé thit,̣ coi khinh nhà giam, súng ố ng, khóa xı́ch… của bo ̣n bay". Đó cuñ g là mô ̣t cách nó trả thù những trâ ̣n đòn tướp thiṭ của tu ̣i An ninh. Tu ̣i An ninh, thằ ng cai ngu ̣c, mấ y tên lı́nh gác tù vẫn thường bàn tán với nhau về Lươm ̣ "Đầ u chưa sa ̣ch cứt trâu nhưng hắ n cứng đầ u cứng cổ nhấ t buồ ng giam! Quân nớ các ông trên không cho đem bắ n quách đi, để lớn thêm vài tuổ i nữa, hắ n cắ t cổ tu ̣i mı̀nh có ngày!", "Cầ n chi đơị lớn thêm vài tuổ i? Chừ mà hắ n có dao trong tay coi hắ n có cắ t ho ̣ng cổ tu ̣i mı̀nh ngay không?". Đă ̣c biê ̣t sau cái lầ n Lươm ̣ mở đươc̣ khóa xı́ch trố n ngay trước muĩ súng của thằ ng lı́nh Tây gác ở Sở Mâ ̣t thám Phòng nhı̀, thı̀ cả Ty An ninh đề u phải sơ ̣ haĩ , kiêng dè. Ngay cái buổ i chiề u quan ba Sô-lê phải go ̣i đế n lực lươṇ g cảnh sát dã chiế n dùng chó béc giê mới phát hiê ̣n ra đươc̣ Lươm ̣ trố n trên ngo ̣n cây và cho xe Jeep chở trả nó về Ty An ninh, thằ ng Ty phó An ninh đã cho go ̣i lên gă ̣p ngay. Hắ n có vẻ đắ c chı́ tưởng đâu nhưng Lươm ̣ cùng phe với hắ n, và đã giúp hắ n trả mố i thù bi ̣ tên chủ mâ ̣t thám Tây làm nhu ̣c. Hắ n hỏi Lươm ̣ , không có vẻ gı̀ giâ ̣n dữ. - Răng? Công trı̀nh đế n như rứa mà phải chiụ để ba ̣i la ̣i à? Lươm ̣ đang cơn uấ t ức chưa nguôi vı̀ cú thấ t ba ̣i quá cay đắ ng, nên cuñ g quên luôn hắ n là Ty phó An ninh kiêm Trưởng phòng lấ y cung, trả lời rấ t thành thâ ̣t: - Ta ̣i tui da ̣i, tui quên mấ t tu ̣i hắ n có chó săn. Tui mà nhớ, thı̀ tui phải lâ ̣p me ̣o khác. Trước khi trèo lên cây tui trèo lên mô ̣t cây khác xa đó, cởi hế t áo quầ n vứt lên để đánh la ̣c hướng chó… Tổ cha con chó săn…? - Hỗn? - Mă ̣t hắ n vu ̣t tı́m la ̣i, quát to. Tiế ng chó săn Lươm ̣ nói mô ̣t cách vô tı̀nh nhưng hắ n cho là nói ca ̣nh hắ n. Hắ n dang thẳ ng cảnh tay tát Lươm ̣ ma ̣nh đế n nỗi Lươm ̣ ngã nhào từ trên ghế xuố ng đấ t, nằ m chế t giấ c mô ̣t lúc. Chuyê ̣n đó xảy ra cách đây mới năm hôm. - Lê Văn Tư, bı́ danh Tư-dát? - Tên An ninh đo ̣c đế n tên cuố i cùng của bản danh sách, không ai ừ hoă ̣c da ̣. Hắ n la ̣i xướng to lên mô ̣t lầ n nữa. Lươm ̣ chơṭ hiể u ra. Nó huých cùi chỏ vào sườn thằ ng Thúi lúc này đang vươn cái cổ ngẵng như cổ gà con mà ngó tên An không chớp mắ t. - Ông nớ go ̣i tên mi đế n hai lầ n rồ i răng mi không ử, không ừ chi hế t cả. Mi vô phép thiê ̣t? - Lươm ̣ nói giả vờ gio ̣ng trách mắ ng. - Nhưng tui có phải tên Tư mô? - Thằ ng Thúi caĩ la ̣i miê ̣ng há ra, ngơ ngáe. Nó vô ̣i vàng lâ ̣p câ ̣p đứng lên, dơm ̣ bước tới mô ̣t bước, vòng tay khúm núm thưa với tên An ninh: - Da ̣ thưa chú, con không phải tên Tư. Da ̣ con tên là Thúi, bán ke ̣o gừng ở chơ ̣ Bao Vinh… Lươm ̣ cuñ g đứng dâ ̣y, bước tới nói chen vô như caĩ nhau với thằ ng Thúi: - Rứa răng hôm mi bi ̣ bắ t, mi khai với các ông nớ mi tên là Tư-dát, Viê ̣t Minh đầ u sỏ, mang rá ke ̣o gừng về đánh đồ n Hô ̣ Thành, làm đồ n sâ ̣p cái rầ m, còn rá ke ̣o gừng thı̀ chảy nước hế t? Mi còn nhâ ̣n là trưởng ban ám sát Vê-cu-đê nữa tê mà? Thằ ng Thúi caĩ la ̣i, nước mắ t rớm rớm: - Ta ̣i ho ̣ đánh tui đau quá, tui phải khai bâ ̣y khai ba ̣ rứa, chứ tui là thằ ng Thúi bán ke ̣o gừng thiê ̣t mà… hu hu… - Nó òa khóc to. Những người trong buồ ng giam đang lo buồ n nẫu ruô ̣t nhưng nghe hai đứa caĩ vã nhau đề u phải phı̀ cười. Tên An ninh gằ n gio ̣ng ra lê ̣nh: - Tấ t cả những người có tên go ̣i ra ngay sân tâ ̣p ho ̣p. Có đồ lề của nả chi đáng giá thı̀ mang theo. Ba chu ̣c người tay xách nách mang, lôi thôi lế ch thế ch nố i nhau bước ra khỏi cửa buồ ng giam. Ho ̣ đứng thành mô ̣t hàng dài do ̣c cái sân rải đá dăm lổ n nhổ n, nước đo ̣ng từng vuñ g lớn nhỏ. Thằ ng Thúi và Lươm ̣ nhỏ nhấ t, đứng ngay ở hàng đẩ u. Nhı̀n thấ y thằ ng Thúi đeo kè kè trước bu ̣ng cái rổ và cái me ̣t bán ke ̣o gừng - đồ lề của nả đáng giá nhấ t của nó - thằ ng An ninh ngứa mắ t giựt phắ t cái rá ra khỏi cổ nó, và cầ m liê ̣ng bay qua bên kia mái nhà. Bi ̣ giựt quá bấ t ngờ, thằ ng Thúi không kip̣ giữ la ̣i. Nó nhơm ̣ chân đinh ̣ cha ̣y theo nhă ̣t. Thằ ng Bảo vê ̣ quân chô ̣p cổ áo nó kéo giằ ng la ̣i và giáng luôn mô ̣t tát tai, chửi: - Con ma ̣ mi muố n trố n à - Hắ n ngó do ̣c hàng người, gio ̣ng hăm he - Nói trước cho mà biế t đứa mô bước ra khỏi hàng là ăn đa ̣n ngay! Chúng áp giải đoàn tù men theo hè những đường phố ướt át. Gió rung cây xào xa ̣c. Nước mưà đo ̣ng trên các tán lá rơi lô ̣p bô ̣p xuố ng đầ u xuố ng cổ đoàn tù. Khi rẽ đế n đường phố thứ ba thı̀ tấ t cả đề u đoán đươc̣ ho ̣ đang bi ̣giải đế n nhà lao Thừa Phủ. 2 Gầ n đế n cổ ng lao Thừa Phủ trời bỗng đổ mưa như xố i. Đoàn tù hầ u hế t không nón không mu,̃ đô ̣i mưa xố i xả, cắ m cúi lầ m luĩ đi… Mô ̣t người nào đó ở quañ g giữa hàng, bâ ̣t tiế ng kêu rên: - Cực chi mà cực lắ m ri trời! Đế n trước cổ ng lao, hai tên lı́nh áp giải hô đoàn tù đứng la ̣i sắ p thành hai hàng do ̣c. Lươm ̣ đưa tay vuố t nước mưa giàn giu ̣a trên tóc, trên mă ̣t ngoảnh đi ngoảnh la ̣i nhı̀n con đường phố he ̣p dẫn đế n cổ ng lao. Nó nga ̣c nhiên tự hỏi: "Cả cái thành phố Huế ni, có đường phố lớn nhỏ mô mà ngày còn đi ho ̣c mı̀nh không cha ̣y rông? Răng con đường ngang qua cửa lao ni la ̣i không biế t hè?": Nó chơṭ nhớ có lầ n ma ̣ kể : "Ngày cha mới bi ̣ bắ t, tòa án chưa kế t án đi đày, tu ̣i Tây giam cha gầ n mô ̣t năm ở lao Thừa Phủ. Mỗi tuầ n mấ y lầ n ma ̣ bới cơm, bới nước tới cho cha. Lầ n mô gă ̣p ma ̣, cha cuñ g năn nı̉: Em đế n thăm anh ı́t thôi kẻo mấ t công mấ t viê ̣c ở nhà. Em còn phải làm lu ̣ng nuôi con… Cứ theo anh bới sách hoài ri, cực chiụ chi thấ u… Ma ̣ không nói câu chi, cứ đứng trân trân ngó cha, nước mắ t chảy như tắ m.". Lươm ̣ bỗng thấ y lồ ng ngực trố ng rỗng, tim đau nhói, hai mắ t cay xè như bi ̣ xông khói. Nó chưa bao giờ thấ y cảm thương người cha mà nó chưa hề biế t mă ̣t như giây phút này. Nó mế u máo nói thẩ m: "Rứa là chừ tu ̣i Tây la ̣i bắ t con giải đế n đây như cha ngày đó… Mà ma ̣ con thı̀ ở tâ ̣n ngoài Ưu Điề m, Mỹ Chánh chưà hay biế t chi chuyê ̣n con ở đây.". Nó cúi xuố ng đường, miên man nghı:̃ "Chưa chừng ngày đó, cuñ g như buổ i chiề u mưa gió tầ m tã như chiề u ni, ma ̣ co ro trong cái áo tơi lá, tay xách cái bi ̣ lác đựng cơm canh đứng đơị cha… đúng cái chỗ mà mı̀nh đang đứng đây cuñ g nên… Đời ma ̣ khổ chi khổ lắ m rứa ma ̣ ơi!". Nước mắ t trào ra từng đơṭ ròng ròng trên hai má, nó cuñ g chẳ ng buồ n đưa tay lên quê ̣t. Nó cứ để mă ̣c cho nước mắ t hòa với nước mưa. Nhà lao Thừa Phủ đươc̣ xây dựng cùng mô ̣t kiể u với hầ u hế t các nhà tù mà bo ̣n thực dân đã xây suố t gầ n mô ̣t thế kỷ trên khắ p nước ta. Khu vực nhà lao hı̀nh vuông, có hai lớp tường. Lớp tường ngoài cao hơn lớp trong, xây bằ ng đá, cao vòi vo ̣i nóc tường cắ m chi chı́t mảnh chai. Như sơ ̣ chưa đủ cao, trên nóc tường còn cha ̣y quanh mô ̣t hàng co ̣c sắ t cao gầ n mô ̣t mét, giăng đầ y dây điê ̣n. Cổ ng lao cao vươṭ ı̀ên như mô ̣t cái tháp, hai cánh cửa lớn bằ ng gỗ lim ghép kı́n mı́t viề n ne ̣p sắ t, tán đı̀nh sắ t tròn. Trên nóc cổ ng cắ m mô ̣t cô ̣t cờ sơn xanh, treo hai lá cờ xanh trắ ng đỏ và vàng quẻ ly(1). Hai lá cờ ướt suñ g, như hai con gà rù đứng sã cánh dưới mưa. Bên phải cổ ng, có mô ̣t chòi canh. Trong chòi mô ̣t tên Bảo vê ̣ quân cầ m súng cắ m lưỡi lê đứng gác. Mô ̣t tên lı́nh áp giải tù đi đế n chòi canh trı̀nh báo với tên lı́nh gác. Lát sau, mô ̣t cánh cổ ng lao nă ̣ng nề hé mở chı̉ vừa hai người qua lo ̣t. Khi người tù cuố i cùng vừa vào khỏi, cánh cổ ng đóng â ̣p ngay la ̣i. Thành phố đã hoàn toàn khép kı́n đằ ng sau lưng ho ̣. Không ai bảo ai mà tấ t cả đề u ngoái la ̣i. Tầ m mắ t ho ̣ bi ̣chă ̣n đứng bởi màu tường đá xám xit,̣ che khuấ t cả những ngo ̣n cây cao ngoài đường phố . Hàng mảnh chai tua tủa lóng lánh nước, như đang cắ t xé bầ u trời sầ m tố i trút mưa. Că ̣p mắ t Lươm ̣ nhòe nhoe ̣t nước mưa, nước mắ t, ngước lên maĩ , đăm đăm buồ n bã nhı̀n hàng mảnh chai. Chưa lúc nào như lúc này nó thấ y tiế c đế n cồ n cào cả ruô ̣t gan lầ n vươṭ tù thấ t ba ̣i vừa rồ i. Nó như nghe tiế ng chó sủa dử tơṇ chiề u hôm đó, làm nó đang ôm siế t cành cây ngủ mê mê ̣t như chế t, phải choàng tı̉nh dâ ̣y. Phải mấ t đế n mô ̣t phút nó mới nhớ la ̣i đươc̣ tấ t cả mo ̣i chuyê ̣n. Nhı̀n xuố ng gố c cây, nó thấ y mô ̣t bo ̣n đông lố nhố , đô ̣i mũ sắ t sơn trắ ng, tay cầ m súng lu ̣c, tiể u liên. Con chó lông màu vàng nha ̣t, to bằ ng con bò con, nhảy chồ m chồ m, răng nhe nho ̣n hoắ t, sủa váng đầ u váng óc, hai chân trước ôm gố c cây cào cào như hóa da ̣i. Nế u nhảy lên đươc̣ đế n nơi chắ c con chó như con co ̣p này sẽ xé xác nó ra từng mảnh. Qua mấ y phút đẩ u hoảng sơ,̣ mô ̣t nỗi uấ t giâ ̣n chưa từng thấ y bố c lên đầ u nó, làm nó muố n phát điên. Trời ơi, nó nhớ rấ t rõ lúc ấ y nó thấ y thèm ghê gớm có trong tay mô ̣t trái bom, hoă ̣c mô ̣t trái mı̀n ba càng. Nó sẽ ôm trái mı̀n lao thẳ ng từ ngo ̣n cây xuố ng, nhắ m trúng vào chı́nh giữa cái tu ̣i người và chó kia. Quả mı̀n sẽ nổ chuyể n rung cả đường phố , nò cùng tan xác với bo ̣n chúng. Hả hê biế t mấ y? Những gio ̣t nước mắ t nóng bỏng trào ra khóe mắ t nó - những gio ̣t nước mắ t uấ t giâ ̣n vı̀ bấ t lực. Nó đã phải tu ̣t xuố ng gố c cây, giữa tiế ng cười ré của bo ̣n giă ̣c, Tây có ta có… Bây giờ vu ̣t nhớ la ̣i cả người nó còn run lên vı̀ uấ t giâ ̣n. Như bấ t ngờ bi ̣ trói, nó vu ̣t nhắ m mắ t la ̣i, cay đắ ng nhủ thầ m: "Chừ thı̀ hế t rồ i. Có tài thánh cuñ g đừng có hòng mà lo ̣t qua đươc̣ bức tường đã cắ m mảnh chai, giăng dây điê ̣n tê!". Từ lớp tường ngoài đế n lớp tường trong cách khoảng mười thước. Bức tường trong thấ p hơn nhưng dày đế n hàng thước. Mấ y thằ ng lı́nh gác mă ̣c áo mưa đi la ̣i trên nóc tường. Bố n góc tường nhô cao bố n cái chòi canh có lỗ châu mai nhı̀n ra bố n phı́a. Qua bức tường này có mô ̣t khuôn cửa he ̣p rô ̣ng chừng mô ̣t mét, với mô ̣t cánh cửa sắ t đồ sô ̣ chấ n song lớn cỡ bắ p tay. Khoảng cách giữa hai bức tường cha ̣y dài về phı́a bên phải khuôn cửa mô ̣t daỹ nhà bán mái. Đó là chỗ ở của bo ̣n lı́nh ngu ̣c, văn phòng nhà lao, bế p ăn nhà tù. Phı́a trái là ngôi lầ u mô ̣t tầ ng, tầ ng dưới thề m khá cao có hiên rô ̣ng, tường quét vô trắ ng bố p, cửa sổ , cửa ra vào sơn xanh, treo rèm thêu rua trắ ng muố t, kı́nh cửa đươc̣ lau chùi sáng choang: Đây là ngôi lầ u của tên chúa ngu ̣c. Ngôi lầ u nổ i lên la ̣c lõng, trơ treñ giữa khung cảnh xám xit,̣ dơ dáy, ảm đa ̣m của nhà tù. Chẳ ng khác nào mô ̣t mu ̣n vải hoa mới vá trên cái quầ n vá chằ ng vá đu ̣p. Hai tên lı́nh áp giải, gầ m gừ, quát na ̣t, dùng muĩ súng dồ n toán tù đứng thành ba hàng do ̣c gầ n sát mái hiên đầ u hồ i nhà tên chúa ngu ̣c. Mưa vẫn không ngớt, cái ố ng máng kem ̃ đầ u nóc nhà nghe ̣n nước, tuôn ồ ng ô ̣c. Những tên lı́nh coi ngu ̣c khoác áo mưa đi la ̣i. Chúng ngang qua trước mă ̣t toán tù đang đứng co ro ướt suñ g, chẳ ng buồ n đưa mắ t nhı̀n. Chúng đã quá quen thuô ̣c cảnh tươṇ g này. Phı́a sau lớp tường thứ hai, nhô lên những lớp nóc nhà. Từ trong đó vo ̣ng ra tiế ng ồ n ào khác nào chơ ̣ Đông Ba đang ho ̣p vào lúc đông nhấ t. Mo ̣i người nghể nh cổ nhı̀n những mái nhà trắ ng xóa sau màn mưa, nghı ̃ bu ̣ng: "Chắ c tù nhố t trong đó phải đông lắ m mới ồ n ào đế n mức ấ y". Thằ ng Thúi từ naỹ tới giờ cứ đứng trố mắ t nhı̀n khuôn cửa sắ t trông như cửa nhố t ông Ba mươi ở vườn Bách thú, hai hàm răng nó va nhau lâ ̣p câ ̣p vı̀ mưa thấ m la ̣nh thấ u ruô ̣t. Nó hỏi Lươm ̣ , mắ t không rời những chấ n song sắ t. - Anh nı̀. Ho ̣ nhố t ai trong đó anh hè? - Nhố t tau với mi chứ còn nhố t ai nữa! - Thiê ̣t à anh? - Rứa mi tưởng ho ̣ dắ t tau với mi tới đây để cho vô ở trong cái nhà ni, - Lươm ̣ hấ t hàm chı̉ lầ u tên chúa ngu ̣c - rồ i mời lên nằ m giường nê ̣m lò xo chắ c? Thằ ng Thúi rùng mı̀nh, mế u máo: - Ui chao! Tui chẳ ng có tô ̣i chi mà ho ̣ bắ t nhố t vô đó… Lươm ̣ giả làm mă ̣t giâ ̣n, làu bàu nói: - Mầ n trưởng ban ám sát Viê ̣t Minh kiêm chı̉ huy đánh đồ n Hô ̣ Thành mà mi cứ kêu hoài không có tô ̣i chi! Thằ ng Thúi đinh ̣ caĩ nhưng vừa mới mở miê ̣ng đã vô ̣i vàng câm bă ̣t. Hai cánh cửa kı́nh đầ u hồ i nhà bấ t thẩ n mở rô ̣ng. Từ bên trong nhà mô ̣t thằ ng Tây cao lênh khênh, đầ u gầ n cha ̣m khuôn cửa, bước ra. Hắ n mă ̣c bô ̣ đồ "soóc" kaki vàng nên nhı̀n nó càng cao. Cẳ ng chân, cẳ ng tay dài đuỗn không có tý thit,̣ lông lá tua tủa. Trán hắ n hói đế n tâ ̣n đı̉nh đầ u, tóc loăn xoăn màu bã điế u, số ng muĩ gồ rấ t cao, gaỹ khúc ở giữa. Hàm râu quai nón cùng màu với tóe, bao quanh khuôn mă ̣t dài và nho ̣n như cái nêm. Că ̣p mắ t hắ n sâu mô ̣t cảch la ̣ lùng, đáy hố mắ t lấ p lánh că ̣p đồ ng tủ của loài ác thú. Miê ̣ng hắ n ngâ ̣m cái ố ng điế u lê ̣ch về mô ̣t bên mép, cầ n điế u cong như cái dấ u hỏi, nỏ điế u rấ t to cha ̣m hı̀nh so ̣ người. Trên đı̉nh so ̣ bố c lên mô ̣t làn khói xanh lơ. Bên hông đeo xê ̣ khẩ u "côn đu", mô ̣t tay cầ m cây roi da đen. Vừa thoa ̣t nhı̀n thấ y hắ n, toán tù có nhiề u tiế ng xı̀ xầ m khiế p đảm: - Mô ̣t Điế u, Mô ̣t Điế u! Nghe tên Mô ̣t Điế u, Lươm ̣ sực nhớ những ngày bi ̣ giam ở Ty An ninh, nhiề u lẩ n nó đươc̣ nghe kể : Mô ̣t Điế u là tên chúa ngu ̣c hung thầ n lao Thừa Phủ. Hắ n đóng lon quan mô ̣t, lúc nào miê ̣ng cuñ g ngâ ̣m ố ng điế u, do đó mà có tên Mô ̣t Điế u. Mô ̣t Điế u có máu điên. Mô ̣t tay hắ n đã đánh và bắ n chế t khá nhiề u tù. Mô ̣t Điế u bước ra gầ n sát mép thề m, tay chố ng na ̣nh bàn tay tı̀ lên báng súng lu ̣c, tay cầ m cây roi da khẽ nhip̣ nhip̣ vào cẳ ng chân lông lá. Tên quản xế p, phó đề lao, đứng khúm núm sau lưng hắ n. Hắ n đưa cán roi da chı̉ toán tù hỏi tên quản xế p: - Viê ̣t Minh? - Da ̣ bẩ m bên Ty An ninh vừa báo là toàn loa ̣i Viê ̣t Minh ha ̣ng nă ̣ng cả đấ y a ̣. Mô ̣t Điế u do ̣c theo mép thề m đi từ đầ u đế n cuố i đoàn tù. Cây roi da ngúc ngoắ c như mô ̣t con rắ n đen bi ̣ hắ n nắ m chă ̣t đầ u. Thằ ng Thúi mắ t mở tròn xoe nhı̀n theo Mô ̣t Điế u với tı́nh hiế u kỳ muôn thuở của con nı́t. Nó quên cả sơ ̣ haĩ , mà đang thắ c mắ c tự hỏi "Ta ̣i răng lúc mở miê ̣ng nói mà cái ố ng điế u không rớt? Ông Tây ni tài thiê ̣t!". Lúc Mô ̣t Điế u quay trở la ̣i, nó vân không rời mắ t cái ố ng điế u cha ̣m hı̀nh đầ u lâu ngâ ̣m lê ̣ch bên mép, chờ coi ông nói lầ n nữa cái ố ng điế u có rớt không… Lươm ̣ hoảng sơ ̣ thúc cùi chỏ vào sườn thằ ng Thúi, thı̀ thào: "Mi muố n chế t à mi?". Mô ̣t Điế u ngoắ c ngoắ c ra hiê ̣u cho toán tù. - Viên i xi? La ̣i đây! La ̣i đây! - (cái ố ng điế u vẫn không rớt). Hai tên lı́nh áp giải ngang súng, mô ̣t đứa đầ u, mô ̣t đứa cuố i ép toán tù đứng sát vào thề m ngay dưới bức rèm mưa. Chưa ai kip̣ hiể u chuyê ̣n gı̀ thı̀ ngo ̣n roi da như con rắ n đen trong bàn tay lông lá của tên chúa ngu ̣c đã vung lên, quấ t vun vút xuố ng đầ u xuố ng cổ toán tù. Toán tù khiế p đảm gia ̣t ra ngoài cố tránh tầ m roi. Nhưng hai tên lı́nh áp giải cùng với hai lı́nh gác ngu ̣c vừa kip̣ cha ̣y tới, dùng báng súng thúc vào ma ̣ng sườn toán tù, ép ho ̣ sát vào để nhâ ̣n phầ n roi. Mưa rơi đã mau mà trâ ̣n roi càng mau hơn. Mô ̣t Điế u vừa đi vừa quấ t, như muố n phân phát thâ ̣t đề u ngo ̣n roi xé thiṭ "Viê ̣t Minh! Viê ̣t Minh! Viê ̣t Minh!.". Hắ n vừa quấ t vừa gẩ m gừ rı́t lên, điể m nhip̣ cho mỗi nhát roi. Cái ố ng điế u bên mép vẫn không rớt, la ̣i còn bố c khói xanh lơ, tưởng chừng như đã đươc̣ hàn chă ̣t vào mép hắ n. Viê ̣t Minh? Viê ̣t Minh? Viê ̣t Minh?… Hı̀nh như càng đánh hắ n càng hào hứng, roi quấ t càng nhanh hơn, tiế ng gầ m rı́t điể m nhip̣ càng dồ n dâ ̣p hơn. Không còn cách gı̀ tránh thoát, toán tù cúi ra ̣p người đưa lưng nhâ ̣n roi, nhiề u mảnh lưng áo nhòe máu. Ở ty An ninh, lúc bi ̣ đòn thằ ng Thúi la to đế n thế , mà lúc này nó như bi ̣ cấ m khẩ u, không la đươc̣ mê ̣t tiế ng. Trâ ̣n đòn roi da làm cho nó sơ ̣ đế n cứng lưỡi. Nó bi ̣ hai ba roi liề n quấ t đúng ngang cổ , rát bỏng như lừa cháy. Nó chúi đầ u vào nách Lươm ̣ . Lươm ̣ cuñ g bi ̣ mấ y roi quấ t chéo ngang vai đau xé thit,̣ nhưng thương thằ ng Thúi quá, nó liề u ma ̣ng chı̀a lưng ra che roi cho thằ ng Thúi… Khi thấ y cả đám tù suố t lươṭ roi quấ t không còn sót ai, Mô ̣t Điế u mới chiụ dừng tay. Hắ n nhún vai, vung cây roi ra lê ̣nh cho mấ y tên lı́nh gác ngu ̣c: - Dẫn chúng nó vào ca-sô! Hai tên lı́nh ngu ̣c dồ n đẩ y toán tù đi qua khuôn cửa sắ t lớp tường thứ hai. Qua mô ̣t khoảng sân lầ y lô ̣i bùn ngâ ̣p đế n mắ t cá chân, toán tù dừng la ̣i trước mô ̣t daỹ nhà, chiề u ngang rấ t he ̣p mà Mô ̣t Điế u go ̣i là ca-sô. Ca-sô xây kiể u như nhà xı́ công cô ̣ng. Hai bên hai daỹ buồ ng con, cửa đố i diê ̣n nhau, cánh cửa niề ng sắ t, chố t khóa kiên cố , giữa là lố i đi he ̣p, dài hun hút. Toán tù bước lên mấ y bâ ̣c tam cấ p bùn nhày nhu ̣a đứng thành hàng do ̣c lố i đi. Cửa ca-sô mở rầ m rầ m. Mỗi ca-sô, mấ y thằ ng lı́nh gác ngu ̣c xô vào mô ̣t hoă ̣c hai người tù, và đóng â ̣p ngay cửa la ̣i, đâ ̣p ma ̣nh chố t sắ t. Lườm và Thúi bi ̣đẩ y vào ca-sô thứ ba, daỹ bên trái. Ngoài trời đã xẩ m tố i, bên trong ca-sô không đèn đóm, càng tố i như hũ nút. Hai đứa đứng gầ n sát nhau mà không nhı̀n thấ y mă ̣t nhau. Lươm ̣ nghe tiế ng thằ ng Thúi khóc thút thı́t. Lươm ̣ lúc này cuñ g đang muố n khóc lắ m. Bi ̣ ướt suñ g suố t từ đầ u đế n chân, tóc tai, mă ̣t muĩ , quầ n áo, nước chảy ròng ròng. Nước mưa thấ m vào người la ̣nh thấ u gan ruô ̣t. Áo quẩ n dı́nh hế t vào các vế t đòn tra tấ n cũ chưa lành, và những làn roi rướm máu của Mô ̣t Điế u làm da thiṭ rát như phải bỏng. Mùi hôi thố i xông lên nồ ng nă ̣c và tiế ng muỗi kêu như sáo bay loa ̣n xa ̣ quanh người. Mười bố n tuổ i đầ u, trong hoàn cảnh đó, gan mấ y mà không khóc? Nhưng nghe tiế ng thằ ng Thúi khóc ti tı̉ bên ca ̣nh tự nhiên nó không khóc đươc̣ nữa, mà đâm nổ i cáu. Nó đưa tay sờ soa ̣ng: - Mi mô rồ i Thúi? - Tui đây!… Hu hu hu!… - Ai đánh đâ ̣p chi mi mà mi cứ khóc hoài? Mi có nı́n đi cho tau nhờ không? - gio ̣ng nó gầ n như na ̣t nô ̣. - Tui sơ ̣ lắ m anh nờ… - Sơ!̣ Sơ ̣ răng còn làm trưởng ban ám sát? Mi cởi ngay quầ n áo ra mà vắ t khô như tau ri không? Mă ̣c áo quầ n ướt la ̣nh thấ u vô tới tim phổ i là chế t không kip̣ ngáp đó. Chế t ở nhà còn có cha ma ̣ thương chớ chế t ở đây chẳ ng ai thương mô? - Tui làm chi có cha ma ̣… anh! - Thı̀ có mu ̣ chủ lò ke ̣o gừng thương mi! Mà mu ̣ nớ không thương nữa thı̀ có thằ ng Mô ̣t Điế u thương. Thằ ng Thúi đang khóc mà phải phı̀ cười: - Hắ n thương đã gớm chưa anh? Hắ n cứ thương cho vài trâ ̣n như khi hồ i thı̀ da thiṭ go ̣i là nát bét… Nghe lời Lươm ̣ nó cởi quẩ n áo vắ t nước. Nước rơi tong tỏng xuố ng nề n. Hai đưa vừa vắ t khô áo quầ n vừa trò chuyê ̣n. Thằ ng Thúi nói: - Anh gan cóc tı́a thiê ̣t… lúc mô anh cuñ g nói nghich ̣ đươc̣ . Anh không sơ ̣ à?… - Sơ ̣ ai? - Sơ ̣ nhà tù ni… sơ ̣ thằ ng Mô ̣t Điế u… - Tây không sơ ̣ Vê ̣ Quố c Đoàn thı̀ thôi, có đời mô Vê ̣ Quố c Đoàn la ̣i sơ ̣ Tây? Mi nói chi da ̣i da ̣i ngô ̣ ngô ̣ rứa? - Nhưng vô đây rồ i thı̀ biế t đời mô ra đươc̣ anh? - Rứa mi tưởng tu ̣i Tây chiế m maĩ đươc̣ Huế mı̀nh à? Mai mố t tổ ng phản công, Vê ̣ Quố c Đoàn ta trên núi xuố ng đuổ i cho tu ̣i Tây cha ̣y re cứt. Rứa là tau với mi đàng hoàng mở cửa tù mà ra. Mi thı̀ về đeo rổ đi bán ke ̣o gừng. Tau thı̀ về la ̣i đô ̣i trinh sát của tau. Êm ro. - Thiê ̣t à anh? - Không thiê ̣t thı̀ giả à? Đươc̣ , để mai khỏe tau phải da ̣y cho mi bài chı́nh tri ̣ ba giai đoa ̣n kháng chiế n. Ho ̣c rồ i là mi biế t. tau nói chơi hay thiê ̣t. Chừ để tau thám thı́nh qua cái xà lim ni coi ra răng cái đa.̃ Lươm ̣ vắ t bô ̣ áo quầ n ướt qua vai, đi quanh xà lim sờ soa ̣ng. Xà lim hı̀nh chữ nhâ ̣t, mô ̣t bề chừng hai thước, mô ̣t bề thước rưỡi. Nề n láng xi măng, trố ng trơn bi ̣ thủng vỡ lồ i lõm như đường ổ gà. Nước vắ t áo quầ n của hai đứa làm nề n ướt lõng bõng. Lươm ̣ kêu: - Không có giường phản cứt chi hế t mi ơi! Rứa là tu ̣i nó bắ t tau với mi la ̣i tiế p tu ̣c ngủ đấ t đây! Biế t ri đừng vắ t nước xuố ng đấ t cho xong? Ngu thiê ̣t? Thằ ng Thúi cuñ g bò bố n cẳ ng sờ soa ̣ng nề n xà lim. - Có mùi chi thúi quá anh ơi. - Nó hı́t hı́t muĩ kêu thành tiế ng. - Mùi cứt với nước đái chứ còn mùi chi nữa. Rứa mi tưởng Tây hắ n rảy nước hoa cô-ti trong xà lim cho Vê ̣ Quố c Đoàn với "Trưởng ban ám sát Viê ̣t Minh" nằ m ngủ chắ c? - Nhưng vừa thúi vừa ướt như ri thı̀ làm răng nằ m ngủ đươc̣ ? - Không nằ m đươc̣ thı̀ ngồ i. Không ngồ i đươc̣ thı̀ đứng mà ngủ. Đời Vê ̣ Quố c Đoàn ngủ đứng, ngủ ngồ i là chuyê ̣n thường. - Lươm ̣ khẽ ngâm nga: "Số ng thời nằ m trên cành cây. Chế t thời áo súng bó thây chiế n trường!". Đời chiế n sı ̃ là như rứa đó mi a ̣. Thơ thằ ng Tư-dát nó đă ̣t đó. Mi đã đươc̣ Ty An ninh phong cho chức Tư-dát, tı̀nh báo viên xuấ t sắ c của thành Huế . Mi muố n làm đươc̣ chức đó thı̀ từ giờ trở đi tu ̣i Tây, Viê ̣t gian có hành ha ̣ cực khổ đau đớn mấ y cuñ g không đươc̣ kêu rên. Tau ghét nhấ t là những đứa hay kêu rên? Trước mă ̣t tu ̣i Tây, tu ̣i Viê ̣t gian, trong bu ̣ng có cực mấ y cuñ g không đươc̣ mế u, mà phải vênh mă ̣t lên, cười thâ ̣t nga ̣o vô cho tau. Mi đã nhớ chưa? Lầ n đầ u tiên thằ ng Thúi đươc̣ nghe những lời la ̣ như vâ ̣y. Nó chưa hiể u hế t, nhưng cảm thấ y hay hay. Nó càng thêm yêu phu ̣c Lươm ̣ . Cái anh Viê ̣t Minh ni chı̉ lớn hơn nó hai tuổ i mà đã làm cho mấ y ông An ninh, Tây mâ ̣t thám, lo toát mồ hôi hô ̣t. Vừa rồ i không eó anh ấ y đưa lưng ra che roi că ̣c bò của thằ ng Mô ̣t Điế u thı̀ lưng cổ mı̀nh phải nứt ra như củ sắ n mỳ luô ̣c quá chı́n. Hai đứa bò bố n cẳ ng sờ soa ̣ng mô ̣t lúc rồ i cuñ g tı̀m ra đươc̣ mô ̣t góc xà lim hơi ráo nước. Hai đứa cùng trầ n như nhô ̣ng, ngồ i nép sát vào nhau, lưng dựa tường. Áo quầ n ướt cuô ̣n la ̣i mô ̣t túm, để bên ca ̣nh. Lươm ̣ quàng tay qua đôi vai gày nhom lu ̣c cu ̣c những xương của thằ ng Thúi: - Ngồ i sát vô chút nữa cho ấ m mi. - Lươm ̣ nói và kéo nó sát vào mı̀nh hơn. - Mi nói là mi sơ ̣ cái nhà tù ni à? - Tau thı̀ tau ưng bu ̣ng lắ m. Đã go ̣i là ở tù thı̀ cuñ g phải cho ra ở tù. Tù như bên Ty An ninh tao chán lắ m. Nó là cái nhà bế p chớ có phải nhà tù mô mi! Cửa chẳ ng ra cửa, vách chẳ ng ra vách. Còn cái nhà tù Thừa Phủ ni à hai lớp tường đá tảng, có cắ m mảnh chai nghe, cửa toàn cửa sắ t nghe? Chấ n song cửa như chấ n song nhố t co ̣p nghe? Khóa cửa to như cái ấ m tı́ch nghe? Xà lim không phản, không giường thố i hoang mùi cứt nghe! Ở tù như ri mới đáng mă ̣t ở tù! Không trông rõ mă ̣t nhưng nghe gio ̣ng nói tưng tửng bỡn cơṭ của Lươm ̣ , thằ ng Thúi thấ y bu ̣ng khuây khuây. Không còn thấ y sơ ̣ haĩ rầ u rı ̃ như mới bước vô đây. - Anh Lươm ̣ ni… - Cái chi? - Anh còn cha ma ̣ không? - Còn ma ̣ thôi. Cha tau chế t rồ i… Cha tau làm cô ̣ng sản bi ̣ Tây bắ n chế t lúc tau mới chưa đầ y hai tuổ i. Ma ̣ tau đi dê ̣t thuê cho người ta ở ngoài Mỹ Chánh ba bố n tháng về thăm tau mô ̣t lầ n. - Rứa trước khi vô Vê ̣ Quố c Đoàn, anh ở với ai? - Ở với ông nô ̣i, với các chú ruô ̣t. Các chú nuôi cho đi ho ̣c. - Anh ho ̣c có đươc̣ nhiề u chữ không? - Nhiề u cóc chi! Mới lớp nhấ t "cua súp-pê-ri-ơ" chớ mấ y. - Rứa mà còn không nhiề u? Chẳ ng bù cho tui; chẳ ng biế t đươc̣ chữ chi, ngó vô tờ sách như ngó vô cái đı́t nồ i - Nó thở dài, gio ̣ng trở nên buồ n thiu. - Tui cuñ g thèm đi ho ̣c lắ m… Trong xóm tui, ngày Huế chưa đánh nhau, có lớp bı̀nh dân ho ̣c vu ̣ người đi ho ̣c đông lắ m. Mấ y ông tral, bà tra cuñ g đi. Mỗi ngày tui đi bán ke ̣o, ăn bớt đươc̣ của mu ̣ chủ hai ba xu, dồ n la ̣i đươc̣ gẩ n mô ̣t đồ ng. Tui mua mô ̣t cuố n vở, mô ̣t cây bút chı̉, đinh ̣ xin đi ho ̣c. Ai ngờ thằ ng Sửu, con mu ̣, cuñ g bằ ng tuổ i tui, hắ n biế t đươc̣ chuyê ̣n tui rắ p rem đi ho ̣c, hắ n mách với ma ̣ hắ n. Rứa là mu ̣ lu ̣c tı̀m xé tan xé nát cuố n vở vứt vô bế p. Còn cây bút chı̀ mu ̣ lấ y dao chă ̣t nhỏ từng khúc, rồ i còn đâ ̣p cho tui mô ̣t trâ ̣n bò lê bò càng, mu ̣ chửi: - Cái thứ người như mi mà cuñ g đòi đi ho ̣c à? Nó nha ̣i gio ̣ng the thé nanh no ̣c của mu ̣ chủ. - Cóc nhái cuñ g đinh ̣ đòi ngoi lên làm người! Lươm ̣ căm tức nói: - Con mu ̣ ấ y phải cho ăn đa ̣n?… Đươc̣ rồ i, - Lươm ̣ vỗ nhè nhe ̣ vô lưng Thúi, gio ̣ng dỗ dành, - mi chiụ khó ở tù với tau, tau sẽ da ̣y cho mi ho ̣c, chı̉ mô ̣t tháng là mi đo ̣c đươc̣ sách báo: - Thiê ̣t anh nghe? - thằ ng Thúi ghé sát mă ̣t Lươm ̣ , hỏi la ̣i, gio ̣ng hồ i hô ̣p. Lươm ̣ làm gio ̣ng giâ ̣n: - Từ giờ trở đi mi không đươc̣ hỏi tau câu đó nữa nghe? Cái chi cuñ g thiê ̣t à anh? Tau nói là tau làm. Bể đẩ u bể trán tau cuñ g làm. - Nhưng ở tù không có giấ y bút chi hế t, làm răng mà ho ̣c đươc̣ ? - Thı̀ lấ y que viế t xuố ng đấ t, lấ y ga ̣ch non viế t xuố ng nề n xi măng mà ho ̣c, chứ lo chi mi? Gio ̣ng thằ ng Thúi ngơ ngác: - Lấ y que viế t xuố ng đấ t mà cuñ g ho ̣c biế t chữ đươc̣ à anh? - Mi chưa biế t, ông Hai Chı́nh ủy Trung đoàn của tau, trước Cách ma ̣ng ông làm nghề kéo xe tay, chữ a cuñ g không biế t. Sau đó ông đi làm cô ̣ng sản bi ̣ Tây bắ t vô tù, các đồ ng chı́ của ông lấ y que viế t xuố ng đấ t, da ̣y ông ho ̣c. Đế n khi ra khỏi tù ông đã ho ̣c giỏi bằ ng người đỗ ri-me. Vô Vê ̣ Quố c Đoàn, ông đươc̣ phong làm Chı́nh ủy Trung đoàn. - Ui chao, ông ấ y tài anh hè? - Tài vừa vừa thôi, mi mà cứ chiụ khó ho ̣c thı̀ chưa chừng lớn lên làm cấ p chı̉ huy cuñ g nên. - Anh cứ nói cho ̣c tui. Tui là thằ ng bán ke ̣o gừng, làm răng vô Vê ̣ Quố c Đoàn mà làm cấ p chı̉ huy đươc̣ ? - Mi là thằ ng bán ke ̣o gừng còn tau là thằ ng giữ trâu, thua chi mi? Rứa mà tau vô Vê ̣ Quố c Đoàn đươc̣ thı̀ mi cuñ g vô đươc̣ chớ? Mi cứ chiụ khó ho ̣c biế t chữ, không sơ ̣ Tây, mâ ̣t thám, an ninh, ra tù tau sẽ giới thiê ̣u mi vô Vê ̣ Quố c Đoàn. Vô ngay đô ̣i thiế u niên Trinh sát của tau là hay nhứt. Ở trong đô ̣i tau khố i đứa còn cực hơn mi, làm đủ nghề , bán báo, đánh giày, bán đâ ̣u phu ̣ng rang, làm xiế c, mà thằ ng mô đánh Tây cuñ g gớm cả. - Anh nói thiê ̣t à anh? - Gio ̣ng thằ ng Thúi như reo lên, - Ui ui tui lỡ miê ̣ng, anh đừng giâ ̣n tui mà tô ̣i. Ra tù anh cho tui theo anh vô Vê ̣ Quố c Đoàn với? Đi ở bán ke ̣o gừng maĩ cuñ g cực lắ m anh nờ. - Đươc̣ nhấ t đinh ̣ tau sẽ giới thiê ̣u mi vô Vê ̣ Quố c Đoàn. Chừ thı̀ ngủ cái đa,̃ tau buồ n ngủ rı́u cả mắ t… Chı̉ phút sau, hai đứa đã ôm nhau, dựa lưng vào tường ngủ ngồ i, ú ớ nói mê… Chú thı́ch: (1) Cờ của chı́nh quyề n nguy ̣ ngày đó. 3 - Dâ ̣y! Dâ ̣y! Con ma ̣ bay! Chừ mà còn ôm nhau ngủ à? Tiế p câu chửi là muĩ giày đế thúc vào lưng hai đứa. Lươm ̣ và Thúi đang ngủ say như chế t, bâ ̣t lên kêu "Ui! úi!" chồ m ngay dâ ̣y, ngơ ngác, sơ ̣ haĩ . Trước mắ t chúng, đứng chắ n trước cửa xà lim mở rô ̣ng ı̀à tên lı́nh ngu ̣c, mô ̣t tay xách súng, tay kia thı̀ biṭ muĩ . Hai đứa chı̉ nhı̀n thấ y mă ̣t hắ n lờ mờ, vı̀ bên ngoài tuy trời đã sáng nhưng trong này vẫn còn nhâ ̣p nhoa ̣ng tố i. Phı́a sau thằ ng lı́nh có mô ̣t người tay xách cái rổ . Người này nhă ̣t hai vắ t cơm trong rổ ném vào trước mă ̣t hai đứa, rồ i lấ y chân đá qua chân tên lı́nh hai cái thùng sắ t tây hoen rı̉. Tên lı́nh na ̣t nô ̣ - "Hı̀nh như tu ̣i này đã cấ t tiế ng nói là phải na ̣t nô ̣, như người ta đi ı̉a là phải ră ̣n" - mô ̣t ý so sánh kỳ quă ̣c vu ̣t lướt qua trong óc Lươm ̣ làm nó suýt phı̀ cười. - Con ma ̣ bay, cơm đó, ăn đi. Đái ı̉a thı̀ đái vô cái thùng ni. - Hắ n đá muĩ giày vào mô ̣t cái thùng lớn, thùng ni thı̀ đựng nước uố ng, - hắ n đá vào cái thùng nhỏ hơn. Hai đứa chưa kip̣ nói gı̀ thı̀ cửa xà lim đã đóng â ̣p, cài chố t lách cách. Lúc này hai đứa mới tı̉nh ngủ hẳ n, hông vẫn còn đau tức. Chúng vu ̣t nhớ la ̣i tấ t cả, và hiê ̣n đang ở đâu. Lươm ̣ cúi nhă ̣t hai vắ t cơm nằ m lăn lóc ca ̣nh cái thùng đi ı̉a, dı́nh đầ y đấ t và dâm dấ m ướt. Nó nhăn mă ̣t, ghê tởm, nói: - Cơm nước ni thı̀ làm răng nuố t nổ i! Mấ t công chi mà hắ n không cầ m đưa cho mı̀nh đươc̣ la ̣i đem vứt xuố ng đấ t như vứt cho chó. Lúc này hai đứa mới để ý phı́a sân tù sát cửa ra vào có tiế ng ồ n ào, huyên náo như vỡ chơ.̣ Tiế ng go ̣i, tiế ng kêu, tiế ng roi quấ t, quát tháo, chửi mắ ng, tiế ng ô tô rú máy, tiế ng chân cha ̣y rầ m râ ̣p. Chắ c ngoài đó phải có đế n hàng nghı̀n người đang kêu la, đi la ̣i, chen chúc mới ồ n ào đế n như vâ ̣y. Chừng nửa giờ sau, tiế ng ồ n ào, huyên náo diụ bớt rồ i tắ t hẳ n. Nhà lao trở nên im ắ ng la ̣ thường, như chơ ̣ đã tan. Thằ ng Thúi cẩ m mô ̣t vắ t cơm đưa lên muĩ ngửi. Nó kha ̣c nhổ , nói: - Có mùi chi thúi thúi, chắ c dı́nh phải cứt hay nước đái anh a ̣. Từ chiề u qua chưa có hô ̣t cơm nào trong bu ̣ng, thêm bi ̣ đòn, bi ̣ mưa xố i ướt la ̣nh thấ u ruô ̣t, mà hai đứa không tài chi nuố t nổ i vắ t cơm. Cứ đưa lên miê ̣ng là muố n mửa. Nhưng đế n quá trưa, hai đứa đói quá, đành lấ y móng tay bóc lớp cơm dı́nh bẩ n bên ngoài rồ i bẻ từng miế ng nhỏ bỏ vô miê ̣ng, nhai trê ̣u tra ̣o vài cái nuố t chửng. Thằ ng Thúi vừa nuố t cơm vừa thút thı́t khóc. Trong xà lim, giữa ban ngày, vẫn tố i mờ mờ như trước giờ cha ̣ng va ̣ng. Cái cửa tò vò ở trên cao, la ̣i nhỏ quá, ánh sáng lo ̣t qua không đủ soi sáng cái khoảng rô ̣ng chưa đầ y ba mét vuông. Lươm ̣ nhı̀n thằ ng Thúi trầ n truồ ng còm nhom như con nhái bén, ngồ i thu lu ở góc xà lim, tay cầ m vắ t cơm ăn dở, vừa trê ̣u tra ̣o nhai, vừa nước mắ t gio ̣t ngắ n gio ̣t dài, tự nhiên thấ y ngực đau nhói, thương nó quá chừng. - Khổ thân hắ n! - Lươm ̣ nghı ̃ bu ̣ng. - Chẳ ng thà đi Vê ̣ Quố c Đoàn như mı̀nh, bi ̣ Tây bắ t, bi ̣ nhố t xà lim cuñ g đáng. Còn hắ n chẳ ng có tô ̣i tı̀nh chi, từ nhỏ đế n lớn, ngày mô cuñ g phải ra ̣c cẳ ng, khô hơi, lo bán cho hế t rá ke ̣o gừng. Tố i về nhà thı̀ lo nằ m sấ p xuố ng đấ t mà ăn roi mu ̣ chủ lò ke ̣o… Rứa mà tự dưng cuñ g bi ̣ bắ t, cuñ g tra tấ n, nhố t xà lim. Tô ̣i nghiê ̣p cho hắ n thiê ̣t! - Nỗi thương xót la ̣i trào lên trong lòng Lươm ̣ , tự nhiên nó cuñ g rơm rớm nước mắ t. Nó nói: - Thôi mi đừng khóc nữa. Mi chiụ khó ở tù thêm ı́t lâu. Mai mố t tu ̣i An ninh có go ̣i tau lên lấ y khẩ u cung, tau sẽ cố xin tu ̣i hắ n thả mi ra. Tau nói: Các ông bắ t oan hắ n. Các ông điề u tra ky,̃ nế u hắ n đúng là Tư-dát thı̀ các ông cứ viê ̣c chă ̣t đầ u tui. Đang khóc, thằ ng Thúi vô ̣i lấ y cánh tay que ̣t nước mắ t: - Đừng, đừng? Tui la ̣y anh! - Hắ n nói gio ̣ng gầ n như thı̀ thầ m. - Chẳ ng thà tui cứ ở tù với anh ri còn hơn. May ra, sau ni anh đưa tui đi Vê ̣ Quố c Đoàn… Chừ mà tui có đươc̣ thả ra, mu ̣ chủ thấ y rá rổ bán ke ̣o mấ t hế t, la ̣i thâm vô tiề n vố n, thı̀ mu ̣ tước xác tui ra anh nờ. Nhắ c đế n tiề n, nó bỗng hớt hải vứt nắ m cơm xuố ng đấ t, chô ̣p lấ y cái áo sơ mi ngắ n tay ướt mèm, tay run run sờ cổ áo. Nó mừng rỡ, nói như reo: - May quá! Tiề n vẫn còn nguyên? Lươm ̣ nga ̣c nhiên, cuñ g sờ vào cổ áo nó. Cổ áo cồ m cô ̣m, té ra số tiề n bán ke ̣o đươc̣ , nó gấ p nhỏ la ̣i đút giấ u vào bên trong cổ áo từ bao giờ. Lươm ̣ gâ ̣t đẩ u khen: - Mi khôn thiê ̣t - Mi mà đươc̣ đi làm trinh sát liên la ̣c chắ c mau giỏi lắ m. Nhưng… Áo ướt mèm ri thı̀ tiề n bên trong nát hế t. - Không sơ,̣ tiề n giấ y dai lắ m. Có lỡ quên đem áo giă ̣t cuñ g không viê ̣c chi. Áo khô thı̀ tiề n cuñ g khô thôi. - Nó mă ̣c luôn cái áo ướt vào người. - Mă ̣c vô ri có hơi người áo mau khô hơn. Hai đứa la ̣i ngồ i lưng dựa tường xà lim, lắ ng nghe đô ̣ng tıñ h bên ngoài. Nhà lao rấ t im ắ ng. Hı̀nh như bao nhiêu tù người ta đưa đi đâu hế t. Suố t ngày, thı̉nh thoảng mới nghe có tiế ng quát tháo cái gı̀ đó, mà người quát tháo đứng rấ t cao, đâu như trên nóc nhà. Tiế ng quy-lát súng xáo lách cách, cuñ g từ trên rấ t cao. Hai đứa đoán là bo ̣n lı́nh ngu ̣c đang đi la ̣i tuầ n tiễu trên nóc lớp tường thứ hai. La ̣ nhấ t là phı́a bên trong sân lao có nhiề u tiế ng con nı́t. Chúng chửi nhau, la ré, khóc thét, la ̣i cả tiế ng cười reo. Lươm ̣ nói: - Té ra trong ni cung loa ̣n tù con nı́t như mi với tau. Rứa là tau với mi không lo vô đây không có ba ̣n. Khoảng năm giờ chiề u, bên ngoài, tiế ng ồ n ào huyên náo la ̣i bùng lên như buổ i sáng. Nghe tiế ng chân đi la ̣i râ ̣m rich, ̣ hai đứa đoán là sân lao phải châ ̣t nı́ch những người. Hai đứa đoán tù đươc̣ đưa đi đâu đó, bây giờ đưa về , vı̀ nghe rấ t nhiề u tiế ng ô tô gẩ m rú bên ngoài cửa lao. Đêm xuố ng, nhà lao im ắ ng như bi ̣vùi chôn rấ t sâu trong bóng tố i. Thı̉nh thoảng có tiế ng súng nổ xé tai, tiế ng đa ̣n rı́t qua mái nhà. Hai đứa bi ̣ giam trong xà lim năm ngày, năm đêm. Chân hai đứa là chân cha ̣y, bi ̣ tù túng trong vòng ba mét vuông, chúng khổ sở đế n muố n phát điên. Để khuây khỏa bớt cảnh cực khổ ghê sơ ̣ này, trong năm ngày đó, Lươm ̣ đã kể cho thằ ng Thúi nghe biế t bao nhiêu chuyê ̣n buồ n, vui mà cuô ̣c đời chiế n sı ̃ mới mười bố n tuổ i đầ u của nó đã trải qua. Nó kể về những ngày thơ ấ u ở làng quê. Những trò nghich ̣ ngơm ̣ làm cho nó bi ̣đòn nhừ xương và mô ̣t năm bi ̣đuổ i ho ̣c tới ba lầ n; những ngày đi chăn trâu và do tı̀nh cờ mà nó đươc̣ tham gia Viê ̣t Minh từ thời còn bı́ mâ ̣t. Những ngày Tổ ng khởi nghıã ở làng nó, sôi su ̣c, tưng bừng mà vui hơn Tế t. Chuyê ̣n nó trố n nhà đi Vê ̣ Quố c Đoàn. Cuô ̣c chiế n đấ u năm mươi lăm ngày đêm, từ mă ̣t trâ ̣n Huế đế n mă ̣t trâ ̣n Truồ i, Nong. Nó kể về đô ̣i Thiế u niên trinh sát, các ba ̣n trong đô ̣i, những trâ ̣n đánh Tây hồ i hô ̣p, mê hồ n. Rồ i cuô ̣c rút lui lên chiế n khu, và trở la ̣i Huế hoa ̣t đô ̣ng… Nó kể , rồ i chı́nh nó cuñ g tự lấ y làm nga ̣c nhiên. Cách ma ̣ng Tháng Tám với Vê ̣ Quố c Đoàn sinh ra cho đời mı̀nh lắ m chuyê ̣n thiê ̣t. Nó tự nghı ̃ vâ ̣y. Không biế t giờ trở đi còn thêm chuyê ̣n chi nữa không? Còn thằ ng Thúi cứ há hố c mồ m mà nghe. Lúc nó run lên vı̀ lo sơ ̣ hồ i hô ̣p, lúc nó bâ ̣t cười khúc khı́ch. Chố c chố c nó la ̣i xuýt xoa: "Đời anh sướng thiê ̣t!". Có lầ n, đang giữa câu chuyê ̣n, nó bâ ̣t mô ̣t câu nhâ ̣n xế t làm Lươm ̣ nở cả ruô ̣t gan: - Ui chao! Chuyê ̣n của anh còn hay hơn cả chuyê ̣n đời xưa? 4 Buổ i sáng ngày thứ năm, khoảng mười giờ, tu ̣i lı́nh ngu ̣c mở cửa xà lim thả hai đứa ra ngoài cùng với hai chu ̣c người khác, đưa từ Ty An ninh sang. Ra xà lim ho ̣ sẽ đươc̣ sang ở chung với những người tù khác trong hai ngôi nhà dài ở bên kia sân lao, đươc̣ go ̣i là ba-ti-măng mô ̣t, và ba-ti-măng hai. Bo ̣n gı̉ă ̣c cầ n lấ y xà lim để giam mô ̣t toán tù mới, do xe ô tô biṭ bùng của Sở Phòng nhı̀ Pháp vừa chở đế n. Những người tù mới này tay đề u bi ̣ còng và chân bi ̣ xı́ch. Nghe nói ho ̣ đề u là loa ̣i Viê ̣t Minh nguy hiể m nhấ t. Mô ̣t số đã lañ h án tử hı̀nh, án khổ sai chung thân, chúng đưa ho ̣ đế n lao Thừa Phủ ta ̣m giam để chờ ngày đưa đi bắ n, hoă ̣c đầ y ra Côn Đảo, Phú Quố c. Ra khỏi xà lim, Lươm ̣ dắ t tay thằ ng Thúi cha ̣y đế n nhâ ̣p bo ̣n với toán tù đang đứng chực lố nhố gầ n cánh cổ ng sát lớp tường thứ hai, đón nhı̀n toán tù mới. Khi nhı̀n toán tù khoảng ba chu ̣c người - tay bi ̣ còng chắ p trước bu ̣ng, chân bi ̣ xı́ch, lê từng bước ngắ n giữa hai hàng lı́nh Tây Lê Dương mũ đỏ, súng cắ m lưỡi lê sáng quắ c, tấ t cả đề u sởn gai ố c, rùng mı̀nh. Không mô ̣t người nào mă ̣t muĩ còn nguyên lành. Tưởng đâu như trước khi đưa đế n đây, người nào cuñ g bi ̣bo ̣n Tây, kê mă ̣t ho ̣ lên đòn kê rồ i dùng số ng dao, số ng rựa mà dầ n cho dâ ̣p nát. Lươm ̣ chú ý đế n mô ̣t người tù đi gầ n cuố i hàng, cao vươṭ hơn người đi trước mô ̣t cái đầ u. Người này chắ c đã bi ̣ tra tấ n ghê gớm lắ m. Mă ̣t tı́m bầ m như quả bồ quân, hai môi sưng về u khóe môi đo ̣ng hai vê ̣t máu đen thẫm, mô ̣t mắ t bi ̣đánh gầ n như lồ i ra ngoài. Nhı̀n người tù đi đế n gầ n, mắ t nó mở to kinh hoàng. Nó du ̣i mắ t lia lia,̣ gầ n như không còn tin vào mắ t mı̀nh nữa: "Có lẽ nào!". Nó vô ̣i đưa tay ı̀ên biṭ miê ̣ng để khỏi bâ ̣t tiế ng kêu đau đớn, sơ ̣ haĩ : "Trời ơi, ông Phùng Đông, Chı̉ huy trưởng mă ̣t trâ ̣n khu C. Hay là mı̀nh ngó lầ m? Không, lầ m răng đươc̣ ! Tuy mă ̣t ông bi ̣ biế n da ̣ng như vâ ̣y, nhưng dáng người cao gầ y, cái cằ m vuông có ca ̣nh như đeõ , bước đi đıñ h đa ̣c quen thuô ̣c, và nhấ t là con mắ t sâu hoắ m của ông, thı̀ không thể nào lầ m đươc̣ !". Khi ông bước ngang trước mă ̣t nó, nó không còn kı̀m nén đươc̣ buô ̣t miê ̣ng khẽ kêu: - Chı̉ huy trưởng! Anh!… Người tù ngoảnh sang, nhı̀n nó rấ t nhanh. Tia mắ t ông cha ̣m phải tia nhı̀n của Lươm ̣ , làm nó bấ t giác muố n ngấ t xı̉u vı̀ buố t xé tâ ̣n ruô ̣t gan. - Đúng là Chı̉ huy trưởng thâ ̣t rồ i? Ông đã nhı̀n mı̀nh. – Nó thoáng nghı ̃ - "Chắ c ông chẳ ng nhâ ̣n đươc̣ ra mı̀nh là ai, nhưng cuñ g đoán đươc̣ mı̀nh là chiế n sı ̃ của ông". Đầ u ông khẽ gâ ̣t với nó, và că ̣p môi dâ ̣p nát như hơi mı̉m cười. Thằ ng lı́nh áp giải sừng sô ̣ bước la ̣i. Cái lưỡi lê sáng quắ c trong tay hắ n như muố n xóc vào bu ̣ng Lươm ̣ . Thằ ng Thúi sơ ̣ haĩ , cầ m tay Lươm ̣ kéo lùi về phı́a sau những người tù lớn tuổ i. Đoàn tù bi ̣ dồ n vào daỹ hành lang tranh tố i tranh sáng giữa xà lim. Nhiề u tiế ng cảnh cửa rı́t mở và sâ ̣p đóng rầ m rầ m. Quên hế t sơ ̣ haĩ , Lươm ̣ giâ ̣t phắ t khỏi tay thằ ng Thúi, chen lách qua những người lớn tuổ i, cha ̣y bổ nhào theo đoàn tù. Nó muố n dò xem Chı̉ huy trưởng bi ̣ giam ở xà lim số mấ y. Nhưng trước cửa lố i vào hành lang, hai tên lı́nh cầ m súng cắ m lưỡi lê đứng chắ n không cho ai mon men la ̣i gầ n. Thằ ng Thúi cha ̣y la ̣i, cầ m chă ̣t cổ tay Lươm ̣ kéo ra xa: - Anh cứ đứng ngó vô trong đó hoài, lỡ tu ̣i hắ n sinh nghi, xo ̣c cho phát lưỡi lê thı̀ răng? Hai chân Lươm ̣ bủn rủn. Lươm ̣ ngồ i phê ̣ch xuố ng gố c cây cơm nguô ̣i xơ xác góc sân lao. Miê ̣ng nó bỗng mế u xê ̣ch, nước mắ t ứa ra. Thằ ng Thúi sẽ sàng ngồ i xuố ng bên ca ̣nh, lay lay nhe ̣ vai Lươm ̣ hỏi: - Người anh vừa kêu là ai rứa? Bà con với anh à? - Ui chao! - Lươm ̣ nghe ̣n ngào. - Người nớ là Chı̉ huy trưởng mă ̣t trâ ̣n khu C đó mi nờ. Ông ấ y đánh Tây lừng tiế ng cả mă ̣t trâ ̣n Huế … Làm răng mà ông ấ y la ̣i để cho tu ̣i hắ n bắ t đươc̣ rứa không biế t?… - Nói đế n đó miê ̣ng nó càng mế u xê ̣u. Lươm ̣ có thể hı̀nh dung đủ mo ̣i điề u khủng khiế p, nhưng riêng cái viê ̣c chı̉ huy trưởng mà cuñ g bi ̣ bắ t, bi ̣ tra tấ n, bi ̣ tu ̣i đẩ u trâu mă ̣t ngựa chửi mắ ng như đã chửi nó, thı̀ nó không thể nào tưởng tươṇ g nổ i. Tuổ i nhỏ thường có khuynh hướng thầ n thánh hóa những nhân vâ ̣t chúng yêu kı́nh, tôn sùng. Trong đầ u Lươm ̣ những người Chı̉ huy trưởng thı̀ bo ̣n giă ̣c không thể đu ̣ng tới cái lông chân. Chứ đừng nói là bi ̣giă ̣c bắ t, tra tấ n, chửi mắ ng. Đố i với các em, những con người đó đứng vào hàng bấ t tử. Ngồ i mô ̣t lúc khá lâu, nó vẫn còn thấ y bàng hoàng, choáng váng như bấ t ngờ bước hu ̣t chân, ngã nhào đầ u xuố ng hố sâu. Những giây phút này, ngoài nỗi đau đớn thương xót đồ ng đô ̣i, cấ p chı̉ huy, trong lòng người chiế n sı ̃ mười bố n tuổ i này có mô ̣t cái gı̀ nghiêm tro ̣ng hơn, to lớn hơn đang bi ̣ tổ n thương nă ̣ng nề . Đó là niề m tin vào thắ ng lơị chắ c chắ n của cuô ̣c kháng chiế n mà nó rấ t kiêu hañ h và vui sướng vı̀ đươc̣ dự phầ n. Chı́nh sự kiêu hañ h đó đã nâng đỡ Lươm ̣ đơn đô ̣c mà vẫn đứng vững trong những tı̀nh huố ng gian truân, hiể m nghèo vừa trải qua. Nhưng niề m tin của các chiế n sı.̃ nhỏ tuổ i bao giờ cuñ g đươc̣ gắ n liề n với những nhân vâ ̣t cu ̣ thể . Các em coi ho ̣ là đa ̣i diê ̣n cho sức ma ̣nh của kháng chiế n. Đó là Trung đoàn trưởng, Chı́nh ủy trung đoàn, Chı̉ huy trưởng mă ̣t trâ ̣n… Hồ i còn mă ̣t trâ ̣n Huế , khi nghe tin khẩ u đa ̣i bác bảy lăm ly - mà cả trung đoàn go ̣i "ông già bảy lăm" - đă ̣t ở cô ̣t cờ, bi ̣ giă ̣c phản pháo, vỡ mấ t đầ u nòng, tấ t cả các chú bé liên la ̣c của trung đoàn đề u khóc. "Tu ̣i hắ n khóc như cha chế t rứa" như lời các anh lớn tuổ i nói với nhau. Các em khóc vı̀ lo sơ ̣ thay cho kháng chiế n. Với các em, "ông già bảy lăm" cuñ g là mô ̣t trong những nhân vâ ̣t đa ̣i diê ̣n cho sức ma ̣nh kháng chiế n của quê hương. Nước mắ t chảy gio ̣t ngắ n gio ̣t dài trên hai gò má Lươm ̣ cuñ g chẳ ng buồ n đưa tay chùi quê ̣t. Nó nói, mắ t đăm đăm nhı̀n về phı́a hai cánh cửa gỗ niề ng sắ t lố i vào hành lang xà lim, lúc này đã đóng chă ̣t. - Không biế t ông đi mô mô ̣t mı̀nh mà để cho tu ̣i hắ n bắ t rứa không biế t? Ông mà đi với cả đơn vi ̣ thı̀ tài chi tu ̣i hắ n bắ t đươc̣ ! Lúc này Lươm ̣ vu ̣t nhớ mô ̣t chi tiế t mà từ naỹ tới giờ nó quên phứt: Chı̉ huy trưởng không mă ̣c quân phu ̣c. Ông mă ̣c mô ̣t bô ̣ bà ba vải nâu, dầ m dâ ̣p. Nế u không biế t mă ̣t thı̀ ai cuñ g tưởng ông là người miê ̣t quê đi mua trâu, bò. "Ông đã cải trang như rứa mà vẫn bi ̣ bắ t thı̀ chắ c phải có đứa biế t mă ̣t ông, chı̉ điể m cho Tây. Đứa mô? Nhấ t đinh ̣ mı̀nh phải tı̀m cách hỏi ông cho ra". Như người mấ t hồ n, nó đứng bâ ̣t dâ ̣y, cầ m tay thằ ng Thúi kéo đi vòng quanh daỹ xà lim mấ y vòng liề n. Mắ t nó ghế ch nhı̀n lên những khuôn cửa vuông nhỏ xı́u có chấ n song sắ t. Nó hy vo ̣ng có thể bấ t chơṭ thấ y gương mă ̣t dâ ̣p nát của Chı̉ huy trưởng hiê ̣n ra sau khuôn cửa. 5 Mải ghế ch nhı̀n cửa tò vò xà lim, Lươm ̣ không chú ý trong đó mô ̣t toán tù con nı́t khá đông chăm chú nhı̀n theo hai đứa. Bo ̣n này cuñ g tra ̣c tuổ i Lươm ̣ và Thúi, hai ba đứa lớn nhı́ch hơn mô ̣t chút. Chúng ngồ i túm tu ̣m trên cái thành bể xi măng dài hư nát. Trước kia là chỗ lấ y nước cho tù nhân uố ng, rửa mă ̣t, còn sót la ̣i mô ̣t hai cái vòi hoen rı̉. Cả bo ̣n, chı̉ mấ y đứa áo quầ n còn lành lă ̣n, số còn la ̣i rách như tổ đı̉a. Có đứa trên người không phải áo quầ n mà những tấ m giẻ rách treo lủng lẳ ng, lấ m lem, hôi hám. Tay chân, mă ̣t muĩ đứa nào cuñ g đầ y ghét, bùn khô bám từng mảng, như đàn trâu vừa đầ m dưới bùn lên. Nhiề u đứa hai chân loang lổ hắ c lào, sầ n sùi những mu ̣n ghẻ hờm. Có lẽ chúng đã mấ y tháng trời không đươc̣ tắ m rửa. Ngoài toán này, còn khoảng vài chu ̣c đứa khác rải rác đi quanh lao. Đứa ngồ i dựa tường cởi áo bắ t râ ̣n, đứa nằ m dài trên đấ t ngủ dưới bóng cây cơm nguô ̣i, mô ̣t tay co gố i đầ u, đứa lô ̣i trong đám cỏ xác xơ cuố i sân lao tı̀m kiế m cái gı̀ đó. Có vài đứa đang túm tu ̣m chơi đáo bằ ng những mảnh ngói mái tròn hı̀nh đồ ng xu. Đứa nào cuñ g bẩ n thı̉u, gày gò, nước da xanh rớt Đứa lớn nhấ t tù con nı́t ngồ i trên thành bể là mô ̣t thằ ng tra ̣c mười sáu tuổ i, đầ u tóc bù rố i như tổ qua ̣ phủ kı́n gáy, miê ̣n rô ̣ng ngoác, că ̣p môi dày mà loe, muĩ hế ch, că ̣p mắ t ố c nhồ i trâng tráo, hỗn xươc̣ . Thái dương hắ n có cái se ̣o to bằ ng hòn cái đánh đáo nhẵn bóng. Hắ n mă ̣c áo pa ̣c-ti-dăng rô ̣ng thùng thı̀nh đen như nhúng bùn, mở phanh ngực, và cái quầ n đùi hai ố ng vo tròn đế n be ̣n. Chı́nh giữa ngực xăm mô ̣t quả tim có con dao tho ̣c xuyên qua. Sức vóc nó khá lực lưỡng so với cái tuổ i mười sáu của nó. Hắ n ngâ ̣m lê ̣ch về bên mép điế u thuố c lá quấ n bằ ng giấ y báo. Hút mấ y hơi hắ n la ̣i rı́t nhổ nước bo ̣t qua kẽ răng và nhổ khá xa. Nó ngồ i tréo may chı́nh giữa, mấ y đứa kia xúm xung quanh, như vi ̣ chúa tể giữa đám quân hầ u. Đứa nào đố i với nó cuñ g có vẻ khúm núm, sơ ̣ sê ̣t, ninh ̣ no ̣t. Tấ t cả đề u go ̣i nó là anh xưng em ngo ̣t sớt, có đứa còn go ̣i nó là “đa ̣i ca”, “Đa ̣i ca Lép-se ̣o”. Nghe đàn em nói vâ ̣y hắ n ngoác miê ̣ng cười. Thằ ng Thúi từ naỹ tới giờ đi theo Lươm ̣ nhưng mắ t vẫn lấ m lét nhı̀n về phı́a bo ̣n này. Với linh cảm của đứa trẻ yế u ớt hay bi ̣ những đứa trẻ khoẻ hơn ăn hiế p, đánh đâ ̣p, tự nhiên nó thấ y sơ.̣ Mấ y lầ n nó khẽ giâ ̣t tay Lươm ̣ ra hiê ̣u “anh nı̀…” nhưng Lươm ̣ còn mải ghế ch mắ t nhı̀n các khuôn cửa xà lim nên không để y.́ Lép-se ̣o hấ t hàm về phı́a Lươm ̣ và Thúi hỏi bo ̣n đàn em: - Hai thằ ng tê vô đây khi ni mà tau không biế t hè? - Tu ̣i hắ n bi ̣ giải vô đây từ chiề u cái hôm trời mưa to ấ y. Hôm ấ y đa ̣i ca đang ngồ i đánh bài ca ̣c-tê trong ba-ti-măng - Mô ̣t thằ ng đôi mắ t có cu ̣c thiṭ thừa đáp - Tu ̣i hắ n bi ̣giam trong xà lim đế n bữa ni mới đươc̣ thả ra? - Bi ̣bắ t vı̀ tô ̣i chi? - Chắ c cuñ g là “cánh cha ̣y” anh em ta - Mô ̣t thằ ng cởi trầ n trùng tru ̣c đen như con chấ y đáp Mô ̣t thằ ng mă ̣t mỏng thổ i bay lắ c lắ c đầ u nói: - Tu ̣i cha ̣y ở các chơ ̣ Đông Ba, Bế n Ngự, An Cựu… tui quen mă ̣t hế t. Chắ c hai thằ ng ni là dân “cha ̣y nhép” ở các chơ ̣ xép - Mô ̣t thằ ng áo quầ n lành lă ̣n nói - Nhưng mă ̣t muĩ hai thằ ng ni ngó bô ̣ không phải dân ba de móc túi mô… Lép-se ̣o vu ̣t kha ̣c nhổ cái tàn thuố c ra xa, quay sang thằ ng này trơṇ mắ t hỏi: - Dân ba de móc túi thı̀ mă ̣t muĩ như răng? Xấ u lắ m à? Mi muỗn xỏ xiên ông nô ̣i mi hả? Hắ n đưa tay đánh mô ̣t tát tai để nhấ n ma ̣nh thêm câu hỏi vă ̣n. Thằ ng bé bi ̣ tát này ngã nhào từ trên thành bể xuố ng đấ t. Nó lóp ngóp đứng dâ ̣y. Năm ngón tay của Lép-se ̣o còn in hằ n đỏ trên má. Nó phủi đấ t trên mă ̣t, không dám khóc, ấ p úng nói: - Không… không… ta ̣i tôi thấ y mă ̣t muĩ của hai thằ ng da ̣i da ̣i, đầ n đầ n… Thằ ng đuôi mắ t có ve nói: - Chắ c hai thằ ng là liên la ̣c Viê ̣t Minh như mấ y thằ ng đang đánh đáo đằ ng tê… - Là liên la ̣c Viê ̣t Minh hay là ông trời tau cuñ g bắ t hai thằ ng ni phải la ̣y từ dưới dái tau la ̣y lên! Lép-se ̣o ngồ i xổ m thành bể chıã miê ̣ng về phı́a Lươm ̣ , Thúi go ̣i to: - Ê! Ê! Hai thằ ng tê, đế n đây mê ̣ nhờ chút viê ̣c! Lươm ̣ đứng sững la ̣i nhı̀n nó, nó la ̣i ngoắ c tay, miê ̣ng chă ̣c! chă ̣c! chă ̣c kiể u như go ̣i chó. Bo ̣n đàn em thı́ch thú cười rân. Lươm ̣ cau mă ̣t. Nó ngầ n ngừ mô ̣t chút, bỏ tay thằ ng Thúi ra, bước thẳ ng đế n. Thằ ng Thúi vô ̣i vàng bước theo, nép sát bên Lươm ̣ , mă ̣t tái đi vı̀ sơ.̣ Khi Lươm ̣ còn cách chừng năm bước, Lép-se ̣o chı̉ cái tàn thuố c vừa vứt đi, bắ t chước gio ̣ng “các mê ̣” nói: - Mi lươm ̣ các tàn thuố c giúp mê ̣ rồ i cho mê ̣ mô ̣t xu mà ăn cà-rem! - Nó khuỳnh tay mở rô ̣ng hai va ̣t áo ra như muố n khoe quả tim có con dao găm xuyên qua, xăm trên bô ̣ ngực cáu đen những ghét. Lươm ̣ nhı̀n Lép-se ̣o rồ i nhı̀n cả bo ̣n đang cười ngả nghiêng. ngă ̣t ngheõ . Nó lấ y làm la ̣ tự hỏi: “Cùng ba ̣n tù với nhau mà mı̀nh cuñ g chưa hề quen biế t, răng tu ̣i hắ n la ̣i gây chuyê ̣n với mı̀nh?” Thấ y chúng đông nên tuy trong bu ̣ng đã sôi lắ m, vẫn cố nén, nói gio ̣ng khá bı̀nh tıñ h: - Đằ ng nớ không què cuñ g không cu ̣t! Thı́ch hút thı̀ tự đi lấ y mà hút! Còn tiề n ăn cà-rem thı̀ đây không thiế u mô - Nhưng tı́nh mê ̣ khác, mê ̣ thı́ch sai mi lươm ̣ cho mê ̣ hút tê!… Gio ̣ng Lép-se ̣o dài ra, Lươm ̣ thầ m công nhâ ̣n thằ ng ni bắ t chước gio ̣ng “các mê ̣” không chê đươc̣ . Thằ ng Thúi run rẩ y, nı́u chă ̣t khuỷu tay Lươm ̣ . Nó vô ̣i vàng kéo ma ̣nh tay Lươm ̣ đi về phı́a khác, nói: - Tôi với anh đi vô trong nớ tı̀m chỗ tố i ni mà ngủ… - Nó chı̉ tay vào daỹ nhà dài bên trái có hai cánh cửa sắ t, nửa khép nửa đóng. Lươm ̣ cuñ g nghı ̃ vâ ̣y, cố hế t sức nuố t cu ̣c giâ ̣n đi theo thằ ng Thúi. Thế là cả bo ̣n ê ê theo ầ m ı.̃ Lép-se ̣o đứng thẳ ng lên thành bể , ngực ưỡn, mô ̣t mă ̣t chố ng na ̣nh, mô ̣t chân nhip̣ nhip̣ điê ̣u bô ̣ như ông tướng phường tuồ ng, oang oang nói: - Tu ̣i bay đã thấ y chưa? Hắ n mới chı̉ ngó thấ y mă ̣t mê ̣ đã sơ ̣ tho ̣t dái lên cổ rồ i. Lươm ̣ bước chân la ̣i, că ̣p mắ t vu ̣t đỏ kè. Cánh tay nó rung lên, hai bàn tay nắ m chă ̣t. Nó chı̉ muố n nhào trở la ̣i, xông vào giữa cả bo ̣n mà đấ m, mà đá rồ i đế n đâu thı̀ đế n. Thằ ng Thúi lo sơ ̣ nhı̀n nét mă ̣t Lươm ̣ , nó như hiể u hế t những ý nghı ̃ trong đầ u Lươm ̣ . Nó càng nắ m chắ c khuỷu tay Lươm ̣ hơn, cố giữ riṭ và kéo Lươm ̣ bước nhanh về phı́a ba-ti-măng mô ̣t. Nó nói nhỏ, gầ n như thı̀ thầ m: - Kê ̣ tu ̣i hắ n anh nờ… Gây lô ̣n với tu ̣i hắ n làm chi cho nhớp tay, nhớp miê ̣ng. Cả tu ̣i ni tui biế t hế t. Toàn tu ̣i ba de móc túi ngoài chơ ̣ Đông Ba. Hồ i tui đi bán ke ̣o gừng, ngày mô mà chẳ ng gă ̣p tu ̣i hắ n… Vừa nói thằ ng Thúi vừa lấ m lét nhı̀n la ̣i phı́a sau Nét mă ̣t Lươm ̣ càng cau có hơn: - Cái thằ ng sai anh lươm ̣ tàn thuố c lá là thằ ng Lép-se ̣o dân móc túi tài danh ở chơ ̣ Đông Ba đó. Tui gă ̣p hắ n luôn-Thúi nói-Tôi nghe mấ y đứa ba ̣n bán ke ̣o gừng, ke ̣o đâ ̣u phu ̣ng kể là hắ n có tài móc túi từ ngày mới biế t đi. Dây chuyề n vàng người ta đeo ở cổ mà hắ n lô ̣t khi mô không biế t. Còn mấ y cu ̣ ở nhà quê lên lơ ngơ vô chơ ̣ thı̀ hắ n lô ̣t cả khăn đố ng, cả dù… hắ n là trùm hế t tu ̣i con nı́t móc túi ở mấ y chơ ̣ Đông Ba, An Cựu, Gia Hô ̣i. Đứa mô móc đươc̣ cái chi ı́t nhiề u đề u phải đưa cho hắ n, không chia hắ n đâ ̣p cho lô ̣n mề lô ̣n gan. Tui nghe nói hắ n có võ, trong lưng lúc mô cuñ g có dao… Hắ n đã đâm chế t hai thằ ng to xác hơn, rồ i cô ̣t đá vứt xuố ng sông… Dễ sơ ̣ lắ m anh nờ, không biế t ta ̣i răng hắ n vô tù. Lươm ̣ nói, gio ̣ng sa sầ m: - Rồ i trước sau chi tau cuñ g phải choảng nhau với hắ n thôi. Hắ n còn đeo theo tau mà gây lô ̣n chứ chưa chiụ thôi mô… Thúi nói gầ n như van vı̉: - Nhiṇ hắ n đi là hơn, anh a ̣. Tu ̣i hắ n đông, anh em mı̀nh nhiṇ nhau răng la ̣i? Anh cứ nghe tui, cho tu ̣i hắ n chửi, mı̀nh cứ giả đò điế c, coi như không nghe thấ y chi hế t là xong… Lươm ̣ bỗng đứng phắ t dâ ̣y, giâ ̣t ma ̣nh tay ra khỏi bàn tay gầ y guô ̣c của Thúi. Nó nhı̀n Thúi với ánh mắ t dữ tơṇ , nổ i khùng, làm Thúi phải sơ ̣ haĩ bước lùi la ̣i mô ̣t bước, Thúi tưởng Lươm ̣ sắ p đánh nó: - Chế t thı̀ thôi chứ tau la ̣i giả đò điế c để cho mấ y thằ ng ba de móc túi chửi à? - Lươm ̣ nói như quát - Mi quên tau là Vê ̣ Quố c Đoàn à? ______________________ 6 Bước lên năm bâ ̣c thề m bằ ng bê-tông trét đầ y bùn đấ t, Lươm ̣ và Thúi đi vào hành lang ngăn đôi ngôi nhà xây bằ ng đá, có hai cánh cửa sắ t nửa đóng nửa mở. Mỗi bên la ̣i có mô ̣t cánh cửa sắ t, mở vào mô ̣t gian nhà dài hun hút, đươc̣ go ̣i là ba-ti-măng mô ̣t và hai - Lươm ̣ và Thúi tiê ̣n chân đi vào ba-timăng mô ̣t - mùi thố i đế n nôn mửa xô ̣c vào muĩ làm hai đứa phải đứng chững la ̣i ở ngưỡng cửa, đưa tay biṭ muĩ . Hai đứa trố mắ t nhı̀n quang cảnh bày ra trước mắ t và bấ t giác rùng mı̀nh. Cuô ̣c số ng năm ngày xà lim chưa đủ làm hai đứa quên đi cảnh tươṇ g dơ bẩ n đế n nôn oe ̣ trong ba-ti-măng. Ba-ti-măng giố ng hê ̣t mô ̣t cái chuồ ng nhố t thú dữ. Tường xây bằ ng đá, chiề u cao rô ̣ng chừng năm mét, chiề u dài đế n hai chu ̣c mét, nề n xi măng lở loét, trố ng trơn, in chin chı́t những dấ u chân lấ m bùn. Hai bờ tường gầ n sát nề n, mồ hôi người dı́nh đen kiṭ như bồ hóng. Cuố i ba-ti-măng là mô ̣t daỹ hố xı́, liề n ngay với nề n nhà, vố n là những hố xı́ tự hoa ̣i nhưng đã bi ̣ tắ c từ lâu. Có bố n cái, hai cái bên trái hỏng hoàn toàn, đã bi ̣ xây bı́t la ̣i bằ ng ga ̣ch. Hai cái còn la ̣i không có cửa. Hai cái hố xı́ cho gầ n năm trăm con người! Sau mỗi buổ i sáng, phân, nước đái đầ y ngâ ̣p, tràn xuố ng nề n nhà, lan rô ̣ng đế n bố n năm thước. Bo ̣n lı́nh ngu ̣c bắ t tù con nı́t phải múc phân vào thùng đem đổ ra ngoài. Sáng đó, tuy phân đã múc ca ̣n nhưng cứt đái vẫn dı́nh bê bế t trên bâ ̣c lên xuố ng và nề n ba-ti-măng. Hàng triê ̣u con dòi ngo ngoe, lúc nhúc từ hai miê ̣ng hố xı́ bó ngươc̣ lên tường, lên thấ u trầ n nhà, kế t la ̣i thành mô ̣t tấ m thảm dòi. Chúng ngo ngoe bò du ngoa ̣n ra thấ u giữa ba-ti-măng. Chı́nh cái thảm dòi hàng trăm ngàn con này làm cho Lươm ̣ và Thúi phải sởn hế t gai ố c. Trong ba-ti-măng lúc này có khoảng chu ̣c người, ngồ i nằ m rải rác hai bên bờ tường. Hầ u hế t là các cu ̣ già và những người tù bê ̣nh không đi làm cỏ vê đươc̣ - Người nào cuñ g gày giơ xương, mắ t sâu truñ g, da đầ u dı́nh bế t vào xương so ̣. Có vài người nằ m co quắ p, im lı̀m như những xác chế t. Có mấ y ông già ngồ i ăn cơm để trong ố ng bơ, mấ y cu ̣ khác cởi áo bắ t râ ̣n. Đàn dòi ngoe nguẩ y bò đế n chân các cu ̣, mon men bò lên ố ng bơ cơm, các cu ̣ phải dùng qua ̣t nan, qua ̣t phẩ y, phẩ y dòi bo ̣ ra xa. Phı́a cuố i ba-ti-măng, cách bâ ̣c thề m hố xı́ mấ y bước chân, có mô ̣t thằ ng bé tra ̣c tuổ i Thúi đang nằ m co quắ p giữa đám dòi. Người nó rung bầ n bâ ̣t, thı̉nh thoảng la ̣i giâ ̣t lên những cái như bi ̣ kim chı́ch. Lươm ̣ và Thúi bước la ̣i gầ n nó, chân cố tránh dẫm vào đám dòi đang ngo ngoe, ngo ̣ nguâ ̣y quanh mı̀nh thằ ng bé. Trời, trông nó mới nhỏ bé, tô ̣i nghiê ̣p làm sao! Hai mắ t nó nhắ m nghiề n, hai má bừng bừng lửa số t, că ̣p môi nhơṭ nha ̣t, khô rang nứt nẻ, cứ mấ p máy như muố n go ̣i, muố n kêu nhưng không go ̣i nổ i. Mấ y con dòi xám ngoét, lông lá từ trên trầ n nhà rơi bô ̣p xuố ng mă ̣t nó, bò ngang bò do ̣c. Nó yế u ớt khẽ lắ c đầ u như muố n hấ t xuố ng nhưng không hấ t nổ i. Cảnh tươṇ g đó làm Lươm ̣ rung bắ n. Em nhào tới, quên hế t bẩ n thı̉u, lấ y tay phủi mấ y con dòi xuố ng đấ t, dùng chân đá ra xa. Lươm ̣ hỏi mô ̣t ông cu ̣ ngồ i bắ t râ ̣n gầ n đó: - Ông ơi, chớ hắ n đã đau lâu chưa ông? - E có đế n tuầ n ni rồ i, cơm cháo không ăn đươc̣ , rồ i cuñ g chế t mấ t thôi… Lươm ̣ để ý thấ y phı́a trên đầ u thằ ng bé để cái ố ng bơ hoen rı̉, đựng mô ̣t vắ t cơm tù còn nguyên - Lũ dòi bò ngang bò do ̣c trên vắ t cơm. Ông cu ̣ nhı̀n nó lắ c đầ u buồ n bã nói: - Cơ khổ … không biế t con cái nhà ai, ở làng xóm mô, nhỏ mô ̣t thı́ rứa, không biế t tô ̣i tı̀nh chi mà cuñ g bi ̣bắ t vô đây Lươm ̣ cúi ép bàn tay trên trán nó sơ ̣ haĩ kêu lên: - Ui chao! Nóng rực như bế p than! hắ n đau nă ̣ng ri mà ho ̣ không cho đi nhà thương hả ông? - Nhà thương nhà thiế c chi cái nhân ma ̣ng thằ ng tù! Ai đau thı̀ ho ̣ mong cho mau chế t, quăng xác lên xe bò chở đi. Càng đỡ tố n cơm. Lươm ̣ sực nhớ hồ i còn làm liên la ̣c ở trung đoàn bô ̣ đóng trong Mang Cá, có lầ n nó cuñ g bi ̣ số t trán nóng hầ m hâ ̣p như thằ ng ni. Chi ̣ y tá nhúng chiế c khăn mă ̣t đắ p lên trán, nó thấ y dễ chiụ hẳ n. Nó nói với Thúi: - Mi đứng đây coi chừng hắ n để tau cha ̣y ra ngoài ra ngoài hồ nước kiế m chút nước đắ p lên trán cho hắ n, may ra hắ n đỡ đau. Lươm ̣ mươṇ ông cu ̣ cái ố ng bơ cha ̣y vu ̣t ra ngoài. Lao Thừa Phủ lúc này chưa có nước máy. Bo ̣n giă ̣c bắ t tù đào cái hố rô ̣ng chừng hai thước, sâu chừng mô ̣t thước. Hàng ngày chúng bắ t mấ y người tù kéo xe bò chở cái thùng phuy ra sông Hương lấ y nước đổ vào hố . Đó là toàn bô ̣ nước ăn, uố ng, tắ m của hơn ngàn con người. Mỗi lầ n nước xe về , tù chen chúc đế n đă ̣c quanh miê ̣ng hố , xách ố ng bơ, lon, xô đẩ y nhau đế n lấ y nước, kêu la như vỡ chơ.̣ Mấ y thằ ng lı́nh ngu ̣c dùng vu ̣t gâ ̣y vu ̣t loa ̣n xa ̣ giữ trâ ̣t tự. Ai chen khoẻ múc đươc̣ nước trong, ai châ ̣m chân nước yế u chı̉ còn ga ̣n đươc̣ ı́t nước bùn. Lúc này dưới đáy hố chı̉ còn la ̣i mô ̣t vuñ g sề n sê ̣t bùn, nhỏ bằ ng cái nón. Lươm ̣ tu ̣t xuố ng hố , khéo léo lắ m mới ga ̣n đươc̣ nửa ố ng bơ nước bùn. Nó xách ố ng bơ cha ̣y vô ba-ti-măng. Nó khẽ khàng luồ n cánh tay xuố ng gáy đỡ đầ u thằ ng bé lên: kéo cái áo rách đang gố i đầ u, gấ p mô ̣t va ̣t áo la ̣i đă ̣t lên trán nó. Nó nghiêng miê ̣n ố ng bơ, rưới nước lên va ̣t áo, cẩ n thâ ̣n không cho chảy phı́ ra ngoài gio ̣t nào. Vải áo thấ m nước tràn xuố ng cằ m, xuố ng má nó - thằ ng bé bỗng thè lưỡi liế m những gio ̣t nước tràn xuố ng hai bên mép. Thúi nói: - Hắ n khát nước anh a ̣ - Nhưng nước như bùn ri uố ng răng đươc̣ ? Thằ ng bé mở bừng mắ t ngơ ngác nhı̀n hai đứa, ánh mắ t non da ̣i, đau đớn, hầ m hâ ̣p lửa số t. Nó lắ p bắ p nói: - Cho tui xin hớp nước Nhı̀n chút nước còn sót la ̣i trong ố ng bơ tanh lơm ̣ mùi bùn, Lươm ̣ bố i rố i, khổ sở. Nó không đủ can đảm kề miê ̣ng ố ng bơ vào miê ̣ng thằ ng bé. Nó chơṭ nhı̀n thấ y ông cu ̣ ngồ i gầ n cánh cửa sắ t, vừa ăn cơm xong cầ m cái lon đựng nước, miê ̣ng lon biṭ tờ giấ y. Ông mở tờ giấ y, đưa ố ng bơ lên miê ̣ng nhấ p từng ngu ̣m nhỏ như uố ng nước sâm. Miê ̣ng ông chiế p chiế p ngon lành. Lưỡng lự mô ̣t lúc, Lươm ̣ bước la ̣i gio ̣ng nằ n nı̀: - Ông ơi, ông còn nước cho cháu xin mô ̣t hớp. Hắ n đang khát, tô ̣i lắ m ông nờ… Nó chı̉ tay về phı́a thằ ng bé. Ông cu ̣ nhı̀n Lươm ̣ ngầ n ngừ: - Nói thiê ̣t với chú, nước ở đây còn quý hơn cả sâm Cao Ly! Lon nước ni là của mấ y người tù đi làm cỏ vê mang về cho từ chiề u hôm qua. Ông phải để dành du ̣m maĩ , khi mô thiê ̣t khát mới nhấ p vài ngu ̣m… Gio ̣ng ông cu ̣ nghe thảm đế n nỗi Lươm ̣ không dám nằ n nı̀ thêm nữa. Nhưng nó vừa quay đi, ông cu ̣ go ̣i la ̣i, đưa lon nước và nói: - Còn lưng lon đó, cháu cho nó uố ng, dành la ̣i cho ông mấ y hớp. Lươm ̣ đỡ lon nước, da ̣ mô ̣t tiế ng mừng rỡ. Nó cùng với Thúi đỡ thằ ng bé ngồ i dâ ̣y, ghé lon nước vào đôi môi khô nẻ của nó: - Uố ng ta ̣m vài hớp Sơ ̣ thằ ng bé uố ng hế t lon nước của ông cu ̣, Lươm ̣ cho nó có cữ. Ba cái nghiêng nhe ̣ miê ̣ng ố ng bơ, nó dừng tay la ̣i, nhı̀n cái ố ng bơ rồ i mang trả cho ông cu ̣. Thằ ng bé liế m môi thèm thuồ ng nhưng không dám đòi thêm. Nó có vẻ tı̉nh táo, nhı̀n Lươm ̣ , Thúi hỏi: - Hai anh chắ c mới vô tù, tôi ngó mă ̣t thấ y la ̣… - Ừ, đươc̣ tuầ n ni rồ i, nhưng bi ̣ nhố t trong xà lim. Sáng ni mới ra khỏi xà lim. Thúi nè, tau với mi đỡ hắ n nằ m lui ra mô ̣t chút, nằ m sát bên cứt với nước đái ri chiụ chi cho thấ u! Thằ ng bé vô ̣i lắ c đầ u xua tay: - Đừng! Đừng! Để tôi nằ m đây cuñ g đươc̣ . Nằ m vô chỗ ho ̣, ho ̣ đâ ̣p chế t! - Đươc̣ rồ i - Lươm ̣ nói - Mi cứ để tau. người có chỗ có hỏi, để tau xin cho. Hai đứa đỡ nó đứng lên, dı̀u đế n quá giữa ba-ti-măng, chỗ này nề n xi măng đỡ lấ m láp hơn, dòi thı̉nh thoảng mới có mô ̣t vài con bò tới. Hai đứa đă ̣t nó nằ m xuố ng. Nó bỗng chố ng tay ngồ i nhổ m dâ ̣y, nói gio ̣ng hố t hoảng: - Không nằ m chỗ ni mô! - Ta ̣i răng? - Chỗ ni là của Lép-se ̣o, nằ m vô là hắ n đâ ̣p chế t ngay! Lươm ̣ qua ̣u mă ̣t nói: - Mi cứ nằ m xuố ng đây, hắ n có vô đâ ̣p tau chiụ cho. Hắ n cuñ g là thằ ng tù làm nghề ba de móc túi chứ làm quỷ chi mà mi sơ ̣ hắ n dữ rứa? - Hắ n ma ̣nh lắ m anh nờ, mà hắ n la ̣i có võ - Thằ ng bé lơ láo nhı̀n ra phı́a cửa, lo sơ ̣ thoảng thố t Hắ n cầ m đầ u mô ̣t băng tù con nı́t, toàn tu ̣i trời đánh, ăn cắ p, ăn trô ̣m ở các chơ ̣ trong thành phố . Bo ̣n tui không ở trong băng hắ n, tu ̣i hắ n tha hồ bơp̣ tai, đá đı́t, ăn hiế p, cắ t răng cuñ g phải chiu.̣ Đứa mô ngo ngoe caĩ la ̣i, tu ̣i hắ n cho muĩ ăn trầ u ngay! Trước tê chỗ nằ m ni là của tui, Lép-se ̣o hắ n đuổ i tui đi chỗ khác, rồ i ho ̣ dồ n tui gầ n sát cầ u tiêu… Nghe nó kể , máu trong người Lươm ̣ sôi lên, nó bâ ̣t chửi: - Tổ cha hắ n chứ, rứa mi làm chi mà bi ̣bắ t? - Tui làm liên la ̣c cho du kı́ch làng tui, làng Liễu Cố c anh biế t không? Tây càn vô làng, thằ ng lý trưởng, hô ̣i tề khai là tui biế t chỗ du kı́ch chôn súng. Tây hắ n bắ t tui, đâ ̣p gầ n chế t, bắ t tui khai chỗ chôn súng. Nhưng ai da ̣i chi mà khai! - Mi vô tù đã lâu chưa? - Hơn hai tháng rồ i. - Câ ̣u tên là chi rứa? - Thúi ngồ i xuố ng ca ̣nh nó hỏi - Mı̀nh tên là Nga ̣nh - cha mı̀nh làm nghề cắ t lưỡi câu mà. Cha mı̀nh nói, làm người mà không khı́ khái giố ng như lưỡi câu không có nga ̣nh, là đồ bỏ đi. Nghe Nga ̣nh nói, Lươm ̣ và Thúi cùng bâ ̣t cười - Nga ̣nh cuñ g nhoẻn miê ̣ng cười theo rồ i hỏi Thúi: - Rứa câ ̣u làm du kı́ch liên la ̣c cho làng mô rứa? - Thúi ngươṇ g nghiu,̣ lúng túng. Từ ngày nó bi ̣ bắ t oan cùng với Lươm ̣ , bi ̣tu ̣i an ninh gắ n cho cái tên Tư Đấ t, tı̀nh báo viên lơị ha ̣i của Vê ̣ Quố c Đoàn, rồ i sau năm ngày nằ m đêm ở chung xà lim với Lươm ̣ , nghe đủ thứ chuyê ̣n hào hùng, hấ p dẫn của đô ̣i thiế u niên trinh sát, tự nhiên nó đâm mê cái tên Tư Đấ t - tı̀nh báo viên lơị ha ̣i và cảm thấ y chán ngán cái nghề bán ke ̣o gừng tầ m thường. “Thằ ng Nga ̣nh cuñ g nhỏ bé, ố m yế u như mı̀nh chứ hơn chi” - nó nhı̀n Nga ̣nh nghı ̃ bu ̣ng - “Rứa mà nó cuñ g biế t làm liên la ̣c cho du kı́ch. Tây đâ ̣p gầ n chế t không khai chỗ chôn súng. Chừ mà nói thiê ̣t với nó mı̀nh chı̉ là thằ ng đi bán ke ̣o gừng thı̀ ê chề quá”. Nế u không có Lươm ̣ chắ c nó đã gâ ̣t đa ̣i: “Mı̀nh làm liên la ̣c cho du kı́ch phố Bao Vinh”. Bởi vâ ̣y mà nó ngươṇ g nghiu,̣ lúng túng. Lươm ̣ như đoán biế t nó nghı ̃ gı̀, nói luôn: - Hắ n với tau là trinh sát của trung đoàn Trầ n Cao Vân. Tu ̣i tao đánh đồ n Hô ̣ Thành rồ i bi ̣ bắ t. Ở trong ni mi có nghe nói trâ ̣n Hô ̣ Đồ n không? - Có chớ! Că ̣p mắ t Nga ̣nh vu ̣t sáng lên - Ui chao, bom nổ rầ m trời. Đang nửa đêm cả nhà lao vùng dâ ̣y hế t, ai cuñ g cầ u trời cho bô ̣ đô ̣i đánh vô thấ u đây, mở cửa lao cho tù thoát - Nó thở dài tiế c nuố i như phải bừng tı̉nh mô ̣t giấ c mơ đe ̣p. Thúi đưa mắ t nhı̀n Lươm ̣ biế t ơn. Nhưng Lươm ̣ không chú y,́ nó còn mải nghı ̃ đế n chuyê ̣n Nga ̣nh vừa kể . Nó hỏi: - Tu ̣i Lép-se ̣o ăn hiế p tu ̣i bây rứa mà người lớn ho ̣ không bênh à? - Người lớn ho ̣ thèm chú ý chi đế n chuyê ̣n con nı́t anh? Thấ y đứa mô bi ̣ tu ̣i hắ n đâ ̣p bể đầ u chảy máu ho ̣ cuñ g mă ̣c kê ̣. Ho ̣ sơ ̣ dây vô tu ̣i hắ n, tu ̣i hắ n thù! Thằ ng Thúi ngó quanh quẩ n hỏi: - Không biế t tố i ni mı̀nh có chỗ ngủ không anh hè? Nga ̣nh nói: - Cả ba-ti-măng tố i đế n là châ ̣t kı́n người, chen chân không lo ̣t. Cả giữa lố i đi ho ̣ cuñ g nằ m ngang do ̣c hế t, chấ t lên nhau như mắ m. Chı̉ còn chỗ tê - nó đưa tay chı̉ khoảng nề n xi măng gầ n sát bâ ̣c lên xuố ng cầ u tiêu - là chưa có người nằ m thôi. Thúi rùng mı̀nh kêu lên: - Nằ m chung với dòi với cứt rứa thı̀ nằ m răng đươc̣ ? Chằ ng thà tui đứng cả đêm còn hơn! - Đứng cuñ g không đươc̣ mô! - Nga ̣nh nói - Đứng phı́a đầ u người ta nằ m thı̀ ai cho đứng, mà đứng phı́a nào, chân thı̀ vướng ho ̣, ho ̣ đa ̣p cho bổ sấ p bổ ngửa. Người ni đa ̣p qua, người tê đa ̣p về chı̉ mô ̣t lúc mà lòi ruô ̣t mà chế t. Dòi trên trầ n nhà vẫn rơi lô ̣p đô ̣p trên nề n xi măng. Nhiề u con có lông có lá, ngo ngoe bò đế n chân ba đứa. Lươm ̣ ngồ i hai tay bó gố i, nghe Nga ̣nh kể , mắ t chăm chăm nhı̀n mấ y con dòi lông lá ngo ngoe bò tới, nhı̀n hai cầ u tiêu ngâ ̣p ngu ̣a cứt đái, lề nh bề nh giấ y, giẻ rách, nhı̀n khoảng nề n xi măng lúc nhúc dòi mà đêm nay nó phải nằ m lên đấ y mà ngủ… Mô ̣t nỗi buồ n khổ chán ghê gớm, chưa từng thấ y từ đáy lòng dâng lên, làm nó nghe ̣t thở, chân tay rã rời. Cuñ g chưa bao giờ cái cảm giác bơ vơ, đơn đô ̣c, xâm chiế m và làm tan nát trái tim non nớt của nó như lúc này. Nó muố n oà khóc, muố n chế t… Nó gu ̣c mă ̣t xuố ng đầ u gố i, mô ̣t ước muố n điên khùng bỗng bừng lên trong óc nó, có mô ̣t trái bom thâ ̣t to, to bằ ng chu ̣c trái bom giâ ̣t sâ ̣p cầ u Trường Tiề n da ̣o no ̣, bấ t thı̀nh lı̀nh rơi thẳ ng xuố ng đây! Bom nổ rung trời, chuyể n đấ t, phá sâ ̣p tan tành cả nhà lao gớm ghiế c này. Nó cuñ g sẽ tan tác theo luôn trong tiế ng nổ dữ dô ̣i ấ y. Thà chế t quách như rứa còn hơn! 7 Trong lúc đó, ngoài sân lao Lép-se ̣o cùng đàn em của hắ n đang bàn tán sôi nổ i về hai thằ ng tù “ma mới”. Tuy mới ta ̣m thời ha ̣ nhu ̣c hai thằ ng đó nhưng Lép-se ̣o vẫn chưa ưng bu ̣ng. Nó muố n hai thằ ng đó phải thầ m phu ̣c khiế p đảm nó, như bo ̣n tù con nı́t khác trong lao, như tu ̣i đàn em của nó: “Chứ có mô dám ngang nhiên đố i đáp với mı̀nh như kẻ ngang hàng” - Láo - Lép-se ̣o tức tố i la lên. Lép-se ̣o năm đó vừa tròn mười sáu tuổ i, nhưng đã khá nổ i danh ở khắ p tấ t cả các chơ ̣ ở Huế là mô ̣t tay móc túi tài ba, liề u lıñ h và gan góc - Nó đươc̣ các bâ ̣c đàn anh trong làng đao búa quen tên, biế t mă ̣t - Và cuñ g thường đươc̣ các bâ ̣c đàn anh rủ tham gia các vu ̣ mầ n ăn như dỡ ngói, khoét nga ̣ch, trô ̣m các nhà hàng buôn bán lớn, đâm thuê, chém mướn - Điề u này làm cho Lép-se ̣o rấ t đỗi hañ h diê ̣n. Thâ ̣t ra quân trô ̣m cắ p, du đañ g cuñ g có niề m vinh quang, kiêu hañ h của riêng chúng. Đó là niề m kiêu hañ h về tài trô ̣m cắ p, về sự táo tơṇ , gan liề u của chúng trong lúc hành nghề .. Trong dân chúng đã từng có không ı́t những lời đồ n đa ̣i, những giai thoa ̣i về tài nghê ̣ gan liề u của mô ̣t số nhân vâ ̣t trô ̣m cắ p khét tiế ng. Những lời đồ n đa ̣i, những giai thoa ̣i đó đã ta ̣o nên vinh quang và niề m kiêu hañ h cho chúng, và chı́nh niề m kiêu hañ h và vinh quang bê ̣nh tâ ̣t này đã bóp chế t trong chúng sự tự hổ the ̣n và nỗi dằ n vă ̣t vố n có trong bản chấ t của mỗi con người khi làm những điề u xấ u xa, tàn ba ̣o. Và cuñ g đã làm cho chúng càng ngày càng say mê lấ n sâu vào con đường tô ̣i lỗi cho đế n khi hế t phương cứu chữa. Tuổ i trẻ đề u có ước mơ, Lép-se ̣o, tên kẻ cắ p du đañ g mười sáu tuổ i cuñ g có ước mơ của nó: sẽ trở thành mô ̣t tay sừng sỏ trong làng đao búa. Từ những năm thơ da ̣i, đầ u óc nó đã chồ ng chấ t không biế t bao nhiêu chuyê ̣n cho ̣c trời, khuấ y nước của các tay du côn, anh chi ̣tứ xứ. Mô ̣t trong những niề m ham thı́ch lớn của kẻ du đañ g, trô ̣m cắ p là ta ̣o đươc̣ uy quyề n trong bấ t cứ hoàn cảnh nào - ta ̣o nên bằ ng sức ma ̣nh của quả đấ m và nỗi khiế p sơ ̣ của kẻ yế u thế . Điề u này Lép-se ̣o cuñ g hấ p thu ̣ đươc̣ từ ngày mới vào nghề , qua các bâ ̣c đàn anh và in hằ n sâu đâ ̣m trong ký ức nó, Sau khi bi ̣ vào tù vı̀ tô ̣i rút nhầ m vı́ của mô ̣t tên đa ̣i uý cảnh sát mă ̣c thường phu ̣c, Lép-se ̣o lâ ̣p tức tı̀m cách ta ̣o uy quyề n cho nó. Nó lầ n lươṭ gây sự và đánh đâ ̣p rấ t tàn ba ̣o những đứa sàn sàn tuổ i nó. “Đâ ̣p cho tu ̣i hắ n phải sơ ̣ đế n ba đời” như nó vẫn thường nói. Vừa sáp mă ̣t là gây sự đâ ̣p lô ̣n luôn, đâ ̣p phủ đầ u, làm cho đố i phương không kip̣ trở tay, không kip̣ tıñ h trı́ để đố i phó, chı̉ còn biế t cúi đầ u van la ̣y xin tha (điề u này Lép-se ̣o cuñ g lıñ h giáo đươc̣ ở các bâ ̣c đàn anh). Quả nhiên, vào tù mới mươi hôm Lép-se ̣o đã làm cho tu ̣i tù con nı́t thấ t kinh, khiế p đảm, không còn đứa nào dám ho he, chố ng cự. Dầ n dầ n, nó tâ ̣p hơp̣ đươc̣ bo ̣n đàn em hơn chu ̣c đứa - đề u là bo ̣n trẻ vào tù vı̀ tô ̣i ăn cắ p, móc túi. Hắ n lâ ̣p thành mô ̣t băng. Băng của Lép-se ̣o đươc̣ cả lao biế t đế n và ngay cả tù người lớn cuñ g phải sơ ̣ haĩ , kiêng dè. Để băng của hắ n đỡ quấ y phá, trô ̣m cắ p đồ đa ̣c của mı̀nh, nhiề u anh tù còn lo lót, chiề u chuô ̣ng nó, cho nó ı́t nhiề u thức ăn, tiề n của gia đı̀nh tiế p tế hoă ̣c các thứ kiế m đươc̣ của Tây trong khi đi làm cỏ vê. Điề u này đă ̣c biê ̣t làm cho Lép-se ̣o vênh vang, khoái chı́ - Nhấ t là với đám tù con nı́t không ở trong băng của nó, nó tha hồ hành ha ̣, đánh đâ ̣p. Nhiề u đứa là liên la ̣c của bô ̣ đô ̣i du kı́ch bi ̣ bắ t, căm bo ̣n băng Lép-se ̣o lắ m, nhưng thân cô thế cô, chúng phải chiụ đựng, nhiṇ nhu ̣c. Và càng ngày Lép-se ̣o càng lên mă ̣t làm già. Nhưng hành ha ̣ ra oai maĩ với bo ̣n quen mă ̣t Lép-se ̣o đã chán, nó mong có những đố i thủ mới. Và sáng hôm đó, nó may mắ n với đươc̣ Lươm ̣ và Thúi, hai thằ ng ma mới. Lúc nó sai Lươm ̣ nhă ̣t tàn thuố c lá là cố t để kiế m cớ gây sự. Nó chı̉ đơị hai đứa caĩ la ̣i mô ̣t vài câu là hắ n sẽ nhào tới, đâ ̣p vô mă ̣t. Nhưng thái đô ̣ đoàng hoàng, chững cha ̣c của Lươm ̣ làm Lép-se ̣o bi ̣ hẫng. Nó chưa kip̣ phản ứng, gây lô ̣n tiế p thı̀ Thúi đã khôn ngoan cầ m tay Lươm ̣ kéo tránh đi chỗ khác. Lúc Lươm ̣ và Thúi đi khỏi, Lép-se ̣o nghı ̃ la ̣i càng thấ y tức - Bo ̣n đàn em tiế c mấ t xem mô ̣t pha đâ ̣p lô ̣n hấ p dẫn, đua nhau khı́ch bác đa ̣i ca Lép-se ̣o. - Thằ ng đó coi chừng cứng cổ ta! Chưa chừng hắ n có võ cuñ g nên. - Đu ̣ng vô hắ n e không khỏi sứt đầ u mẻ trán với hắ n. Lép-se ̣o giâ ̣n sôi, chı́t nhổ nước bo ̣t qua kẽ răng - nó nhổ xa đế n nỗi bo ̣n đàn em nhı̀n theo phu ̣c lăn - Nó nói, mă ̣t hằ m hằ m: - Võ chi? Võ môn hay võ khoai? Rồ i tu ̣i bay coi thằ ng ni - hắ n vỗ bô ̣p vài trái tim cắ m dao găm xăm giữa ngực - sẽ bắ t cả hai thằ ng đó phải la ̣y từ dái ta la ̣y lên. Lép-se ̣o sai mô ̣t thằ ng trong băng có miế ng thiṭ thừa ở đuôi mắ t trái, cha ̣y vô ba-ti-măng coi hai đứa tù mới làm chi trong đó. Thằ ng này da ̣ mô ̣t tiế ng thâ ̣t to rồ i cha ̣y đi theo lê ̣nh của đa ̣i ca. Lát sau, thằ ng này cha ̣y ra, kể vanh vách chuyê ̣n Lươm ̣ và Thúi săn sóc thằ ng Nga ̣nh và viê ̣c hai đứa dám rời chỗ nằ m của thằ ng Nga ̣nh đế n chỗ của đa ̣i ca. Lép-se ̣o hừ mô ̣t tiế ng dữ tơṇ , đứng phắ t dâ ̣y nói: - Rứa là tu ̣i hắ n muố n qua mă ̣t ông nô ̣i tu ̣i hắ n đây! Tau phải vô đâ ̣p dâ ̣p mă ̣t tu ̣i hắ n mới đươc̣ ! Hắ n kéo cả băng đi vào ba-ti-măng mô ̣t. Bo ̣n đàn em mă ̣t ra ̣ng rỡ thı́ch thú vı̀ sắ p đươc̣ dự mô ̣t trâ ̣n đấ m đá ra trò mà phầ n thắ ng chắ c chắ n thuô ̣c về chúng. 8 Trong ba-ti-măng, Lươm ̣ hai tay vẫn bó gố i, ngồ i gu ̣c mă ̣t lă ̣ng im, không nhúc nhı́ch. Hai vai Lươm ̣ bỗng run nhè nhe ̣. Mă ̣c dầ u cố hế t sức kiề m chế nhưng nó không sao ngăn nổ i những gio ̣t nước mắ t uấ t giâ ̣n, bấ t lực, buồ n khổ trào ra… Thúi và Nga ̣nh cuñ g đoán biế t là Lươm ̣ đang khóc. Tự nhiên chúng cuñ g mủi lòng khóc theo. Hai đứa ngồ i sát vào nhau, mắ t đau đáu nhı̀n hai vai Lươm ̣ . Thúi ghé sát Nga ̣nh thı̀ thầ m: - Anh nớ là gan cóc tı́a đó. Hai lầ n vươṭ tù làm cả Ty An ninh, Sở mâ ̣t thám, Tây xớn rớn… Chừ mà anh như rứa chắ c là anh bi ̣đau… Vừa lúc đó phı́a ngoài cửa có tiế ng lao xao, tiế ng bước chân râ ̣m rich ̣ - Lươm ̣ nghe tiế ng nhưng chẳ ng buồ n nhı̀n lên. - Thôi chế t, tu ̣i Lép-se ̣o - Nga ̣nh nói gio ̣ng run rẩ y - Nó đinh ̣ lế t về chỗ cũ nhưng không đủ sức. Nó nằ m vâ ̣t xúông nề n xi măng, người cong la ̣i như con tôm kho, sẵn sàng chiụ đấ m đá của tu ̣i Lép-se ̣o. Thúi cuố ng quýt lay vai Lươm ̣ : - Anh Lươm ̣ ! Anh Lươm ̣ ! Tu ̣i khi hồ i kéo vô đông lắ m Lươm ̣ ngẩ ng mă ̣t lên, băng Lép-se ̣o đã bước qua cánh cửa sắ t. Lép-se ̣o đi đầ u, tu ̣i đàn em nhăn nhở kéo theo sau, Lép-se ̣o bước đi hay tay khuỳnh khuỳnh, va ̣t áo mở phanh, làm điê ̣u bô ̣ ngang tàng, anh chi.̣ Nó đi thằ ng đế n bên Nga ̣nh, đứng cha ̣ng hai chân, chửi: - Cố tổ mi! Ai cho mi đươc̣ nằ m chỗ ni? Mi không biế t đây là chỗ cố tổ mi nằ m à? Nga ̣nh ngước nhı̀n lên lắ p bắ p: - Tui lỡ… Anh nớ nói tui tới đây nằ m, chớ tui có dám mô!… - Rứa hắ n xui mi ăn cứt mi cuñ g ăn à? Bố p! Lép-se ̣o co chân đá thố c mô ̣t cú giữa bu ̣ng thằ ng Nga ̣nh. Nga ̣nh ôm bu ̣ng kêu “ố i” Lép-se ̣o co chân đinh ̣ đá tiế p cú thứ hai thı̀ Lươm ̣ đứng phắ t dâ ̣y. Không nói không rằ ng và nhanh không tưởng đươc̣ , Lươm ̣ nhào tới, vung tay hế t cỡ, đấ m ta ̣t ngang vào chı́nh giữa quai hàm Lép-se ̣o. Cú đấ m ma ̣nh đế n nỗi quai hàm Lép-se ̣o nghe thấ y mô ̣t tiế ng rắ c! Lép-se ̣o chuế nh choáng, loa ̣ng choa ̣ng hẳ n người về phı́a sau. Không để Lép-se ̣o kip̣ phản ứng, Lươm ̣ chồ m theo, đấ m liên tiế p hai cú vào hai bên thái dương đồ ng thời mô ̣t chân dô ̣ng thẳ ng vào giữa bu ̣ng nó kêu hự! Lép-se ̣o tố i tăm mă ̣t muĩ , ngã nhào xuố ng nề n xi măng. Đầ u nó kêu cố p như tiế ng gáo dừa xáng ma ̣nh. Không để cho Lépse ̣o kip̣ cựa quâ ̣y, Lươm ̣ nhảy lên người hắ n. Hia mắ t Lươm ̣ đỏ kè, răng nghiế n ma ̣nh, tay túm tóc Lépse ̣o, kéo giâ ̣t đầ u nó lên, dô ̣ng liên tiế p xuố ng nề n xi măng. Cố p! Cố p! Cố p! Mô ̣t tay dô ̣ng, mô ̣t tay nó đấ m tới tấ p vào giữa mă ̣t Lép-se ̣o.. Mă ̣t Lép-se ̣o tràn máu, bàn tay Lươm ̣ cuñ g đỏ lòm những máu vı̀ đấ m phải răng. Lươm ̣ đánh Lép-se ̣o không phải chı̉ bằ ng sức ma ̣nh man da ̣i của nỗi tức giâ ̣n mà cả với nỗi uấ t ức, buồ n khổ bi ̣ dồ n nén. Lép-se ̣o to con và khoẻ hơn Lươm ̣ nhiề u, la ̣i có cái gan liề u của quân trô ̣m cướp nhưng lúc này nó phải khiế p đảm thâ ̣t sự. Lép-se ̣o đã trăm lầ n đánh lô ̣n, tay không có, dao có, vỡ đầ u toa ̣c mă ̣t là chuyê ̣n thường nhưng chưa bao giờ nó gă ̣p phải đich ̣ thủ duñ g mañ h đế n như Lươm ̣ . “E hắ n giế t mı̀nh luôn có!”. Ý nghı ̃ đó xuyên qua đầ u hắ n như mô ̣t ánh chớp. Hắ n kêu rú thấ t thanh: - Cứu.. cứu… tau… vơ ới… Bo ̣n đàn em Lép-se ̣o , hơn chu ̣c đứa từ naỹ tới giờ đứng ra ̣t ra mô ̣t bên. Nhı̀n thấ y Lươm ̣ đâ ̣p đa ̣i ca hung dữ đế n nỗi làm chúng sơ ̣ đế n tròng con mắ t. Chúng đứng nhı̀n trân trân, đầ u óc mu ̣ đi vı̀ sơ.̣ Chúng quên cả viê ̣c xông vô cứu đa ̣i ca. Tiế ng kêu cứu của Lép-se ̣o đã kip̣ thời lay tı̉nh chúng. Chúng “a” lên mô ̣t tiế ng nhảy xô hế t vào Lươm ̣ . Đứa túm tóc, đứa túm cổ , đứa túm tay, chân, kéo vâ ̣t ngã Lươm ̣ xuố ng nề n xi măng. Lươm ̣ vùng vẫy cố thoát ra nhưng không sao thoát nổ i. Lép-se ̣o chồ m ngay dâ ̣y, ngồ i đè lên Lươm ̣ , đấ m trả với tấ t cả nỗi nhu ̣c nha,̃ hâ ̣n thù. Và bo ̣n đàn em cuñ g gầ m ghè la hét, hè vào đấ m đá, cào cấ u Lươm ̣ . Lép-se ̣o vừa đấ m vào mă ̣t Lươm ̣ vừa gào to như đã hoá da ̣i với cái miê ̣ng ròng ròng máu: - Giế t chế t cha hắ n đi cho tau! Giế t chế t cha hắ n đi cho tau! Không còn phân biê ̣t đứa nào với đứa nào, chúng xoắ n chă ̣t lấ y nhau thành mô ̣t nùi như nùi giẻ rách. Mấ y ông già, mấ y người tù bê ̣nh, nhı̀n đám trẻ đánh nhau sơ ̣ đế n cứng lưỡi. Ho ̣ cuố ng cuồ ng vơ áo quầ n, lon cơm, ố ng bơ nước cha ̣y nép vào mô ̣t góc cuố i ba-ti-măng - sơ ̣ đám đánh nhau lỡ cuñ g cháy lan như lửa. Nế u không có thằ ng Thúi thı̀ chắ c hôm đó tu ̣i băng Lép-se ̣o đã đánh chế t Lươm ̣ . Trong tù, chuyê ̣n đánh lô ̣n nhau đế n thành án ma ̣ng không phải là chuyê ̣n hiế m. Khi thấ y bo ̣n Lép-se ̣o nhảy chồ m vô Lươm ̣ , Thúi cha ̣y lo ̣t ra ngoài. Vừa cha ̣y nó vừa la to chuyể n cả khu nhà lao: - Các bác cai tù ơi! Tu ̣i hắ n giế t người! Tu ̣i hắ n giế t người trong tê! Thế mới biế t, quả đấ m có sức ma ̣nh của quả đấ m, cái miê ̣ng có sức ma ̣nh của cái miê ̣ng. “Tiế ng kêu la ba làng cuñ g nghe” của Thúi làm hai tên gác ngu ̣c đang đứng ở lớp sân ngoài phải hoảng hồ n. Chúng đoán là có mô ̣t vu ̣ đánh nhau, giế t nhau rấ t ghê rơṇ đang xảy ra trong ba-ti-măng mới có tiế ng kêu váng trời đế n như vâ ̣y. Mà trong tù, để xảy ra án ma ̣ng chúng phải chiụ va ̣ lây. Mô ̣t Điế u sẽ pha ̣t giam chúng hoă ̣c ı́t ra chúng cuñ g bi ̣ cúp lương. Chúng xách súng, cầ m roi că ̣c bò nháo nhào cha ̣y vô lao. Chúng xông vào ba-ti-măng mô ̣t, thấ y toán tù con nı́t đang la hét như điên da ̣i và xoắ n la ̣i thành mô ̣t cu ̣c mà đấ m đá. Chúng gầ m lên: - Bo ̣n bay đinh ̣ giế t nhau để đổ hoa ̣ cho choa à? Chúng vung roi quâ ̣t tới tấ p lên đầ u, lên cổ bo ̣n con nı́t đang nằ m đè lên nhau. Bi ̣đánh quá bấ t ngờ, bo ̣n trẻ ré lên, vùng bỏ cha ̣y toán loa ̣n - Đứa nào cổ , đầ u, lưng cuñ g phâ ̣t phồ ng ngang do ̣c những lằ n roi - Chı̉ còn la ̣i mô ̣t mı̀nh Lép-se ̣o đang cưỡi đè lên bu ̣ng Lươm ̣ . Thấ y mă ̣t Lươm ̣ đầ y máu, chúng cho rằ ng Lép-se ̣o đang đinh ̣ giế t Lươm ̣ . Mô ̣t thằ ng lı́nh ngu ̣c nổ i điên, đa ̣p Lép-se ̣o ngã lăn ra đấ t rồ i cả hai tên hè nhau quấ t Lép-se ̣o túi bu ̣i. Lép-se ̣o lăn lô ̣n dưới đấ t kêu la: - Hắ n đinh ̣ giế t tui! - Mi muố n ra gan hả? Mi la ̣i còn chố i à? - Mi là thằ ng đầ u trô ̣m đuôi cướp, quân ba de móc túi, giế t người không gớm tay. Tổ cha mi chớ! Hai tên lı́nh ngu ̣c vừa chửi vừa hè nhau quấ t Lép-se ̣o tới tấ p hơn. Lép-se ̣o rên rı̉: - Con la ̣y hai bác! Oan con! Oan con! - Oan này! Oan này! - trái tim có con dao xăm trên ngực Lép-se ̣o hứng roi nhiề u nhấ t, toé máu như quả tim thâ ̣t. Lép-se ̣o gầ n như chế t giấ c. Hai tên lı́nh mỗi tên cầ m mô ̣t tay nó lôi xề nh xê ̣ch ra khỏi bati-măng, lẳ ng nó xuố ng sân. Mô ̣t tên lı́nh chı̉ cây roi vào giữa khuôn mă ̣t sưng vù của nó doa ̣: - Ông truyề n đời cho mi, lầ n sau còn dở thói du côn giế t người, ông tố ng vào xà lim, cùm chân la ̣i cho chế t ru ̣c trong xà lim… 9 Trong ba-ti-măng, Thúi, Nga ̣nh và mấ y người già yế u xúm la ̣i chăm sóc Lươm ̣ - Trâ ̣n đâ ̣p lô ̣n không cân sức làm Lươm ̣ gaỹ mấ t hai răng cửa - Trong đó có cái răng sứt, muĩ bi ̣ dâ ̣p - máu muĩ , máu miê ̣ng chảy đỏ lòm ướt cả va ̣t áo trước ngực. Đuôi mắ t trái bi ̣ rách, că ̣p môi sưng về u và khắ p mı̀nh mẩ y không chỗ nào không bầ m tı́m. Hai bàn tay Lươm ̣ vẫn còn chảy máu vı̀ đấ m phải răng Lép-se ̣o. May mà Lươm ̣ không bi ̣ hai thằ ng lı́nh ngu ̣c quẩ t roi vào. Thúi cởi phăng cái áo đang mă ̣c, ngồ i xuố ng, lựa chỗ sa ̣ch lau máu trên mă ̣t Lươm ̣ . Vừa lau nó vừa mế u máo khóc. Thằ ng Nga ̣nh bi ̣ cú đá vào giữa ngực của Lép-se ̣o đau đế n muố n tắ t thở. Sau cú đá nó thoáng nghı:̃ “E mı̀nh chắ c chế t”. Nó nhắ m nghiề n mắ t, người uố n cong la ̣i như con cuố n chiế u, đơị đón nhâ ̣n cú đá thứ hai, thứ ba của Lép-se ̣o - nhưng thâ ̣t không ngờ, chı́nh Lép-se ̣o la ̣i bi ̣ ngã nhào xuố ng nề n xi măng, sát ngay ca ̣nh nó. Nó nằ m gầ n như chế t lă ̣ng vı̀ kinh nga ̣c, hai mắ t mở tròn xoe nhı̀n Lươm ̣ nhào tới cưỡi đè lên bu ̣ng Lép-se ̣o, túm lấ y tóc hắ n mà dô ̣ng đầ u xuố ng nề n xi măng côm cố p! Vẻ mă ̣t giâ ̣n dữ đế n điên cuồ ng của Lươm ̣ trong khoảnh khắ c đó, hằ n sâu và chói sáng trong ký ức Nga ̣nh maĩ đế n tuổ i lớn khôn. Chı́nh cái vẻ giâ ̣n dữ điên cuồ ng của Lươm ̣ lúc trừng tri ̣Lép-se ̣o đã kéo nó ra khỏi tı̀nh tra ̣ng khiế p nhươc̣ bấ y lâu nay, và làm số ng la ̣i trong trái tim thơ da ̣i của Nga ̣nh niề m kiêu hañ h của người chiế n sı ̃ du kı́ch. Khi thấ y cả băng Lép-se ̣o như đàn chó ngao, la ré chồ m vào cắ n xé Lươm ̣ , nó liề n vùng ngay dâ ̣y, loa ̣ng choa ̣ng đế n chỗ góc tường sát hai cái hố xı́ hỏng. Ở đó có mô ̣t cái hố c nhỏ nhưng khá sâu mà chı̉ mô ̣t mı̀nh nó biế t. Nó móc trong hố c ra mô ̣t cái đanh hai mươi phân. Cách đây hai tháng, sau khi bi ̣ mấ y cú đá, cái tát đầ u tiên của Lép-se ̣o, nó đã đổ i hai vắ t cơm tù cho mô ̣t thằ ng bé khác lấ y cái đanh này. Nó că ̣m cu ̣i, bı́ mâ ̣t mài muĩ đanh lên nề n xi măng cho đế n khi nó nho ̣n hoắ t như muĩ dùi. Nó đinh ̣ bu ̣ng sẽ dùng muĩ đanh đâm chế t Lép-se ̣o để rửa nhu ̣c nhưng rồ i nó không dám. Nó sơ ̣ không đủ sức giế t chế t Lép-se ̣o mà có thể chı́nh nó bi ̣ Lép-se ̣o đâm chế t trước bằ ng dao găm. Nó đã trông thấ y con dao găm đó, Lép-se ̣o thường dắ t ở ca ̣p quầ n, phı́a sau lưng. Cuố i cùng, nó tı̀m cái hố c này và dấ u cái đanh vào đó. Mỗi lầ n bi ̣ Lép-se ̣o hành ha ̣, đánh đâ ̣p nó la ̣i nghı ̃ đế n cái đanh và ấ m ức khóc mô ̣t cách cay đắ ng vı̀ sự hèn nhát của mı̀nh. Lầ n này, nó quyế t dùng cái đanh để đâm Lép-se ̣o, cứu Lươm ̣ , người đã liề u chế t bênh vực nó.. Nhưng vừa đinh ̣ cha ̣y về chỗ đánh nhau, nó bấ t thầ n ngã quy,̣ không sao gươṇ g đứng lên đươc̣ . Nó kiê ̣t sức. Nó ố m gầ n tuầ n nay và hai hôm vừa rồ i không có hô ̣t cơm, hô ̣t cháo nào vào bu ̣ng. Đám đánh nhau tan. Nó bò bố n chân đế n với Lươm ̣ , trong bàn tay vẫn thủ chă ̣t cái đinh - Thúi đang châ ̣m máu trên môi và đuôi mắ t sưng về u của Lươm ̣ . Nó cố hế t sức nâng đầ u Lươm ̣ lên rồ i chuồ i cái áo rách của nó xuố ng dưới, làm gố i cho Lươm ̣ . Ông cu ̣ uố ng nước lã như uố ng sâm, mang cái lon nước còn la ̣i mấ y ngu ̣m, đưa cho Thúi nói: - Cháu cho chú ấ y uố ng vài ngu ̣m cho tı̉nh. Ông cu ̣ bắ t râ ̣n móc túi áo ra mô ̣t gói giấ y vàng ố . Ông cẩ n thâ ̣n mở gói ra. Bên trong đựng chừng ba muỗng đường cát đã chảy nước, hào phóng trút bớt mô ̣t nửa vào lon nước rồ i thò luôn tay trỏ vào lon nước ngoáy ngoáy cho tan đường. Thúi đưa lon nước cho Nga ̣nh cầ m, cố hế t sức đỡ Lươm ̣ dâ ̣y, mế u máo dỗ dành: - Anh cố uố ng tı́ nước đường cho tı̉nh anh… Nước đường của các ông cho đó. Nga ̣nh kề miê ̣ng ố ng bơ vào că ̣p môi sưng về u của Lươm ̣ mà mười lăm phút trước Lươm ̣ kề vào môi nó Ông cu ̣ cho nước nhı̀n Lươm ̣ khó nho ̣c, đau đớn nuổ t từng ngu ̣m nước, nói với mấ y ông ba ̣n già gio ̣ng cảm kı́ch: - Tui gầ n bảy chu ̣c tủôi đầ u, mắ t tôi ngó thấ y hàng trăm trâ ̣n đâ ̣p lô ̣n, người lương thiê ̣n đâ ̣p lô ̣n nhau cuñ g có, quân trô ̣m cắ p đâ ̣p lô ̣n nhau cuñ g có nhưng chưa từng thấ y ai đâ ̣p lô ̣n nhau dữ tơṇ như cái chú ni - mà cuñ g chı̉ để bênh vực người bi ̣ ức hiế p, “Lô ̣ kiế m bấ t bı̀nh, loa ̣t kiế m tương trơ ̣ - giữa đường gă ̣p chuyê ̣n bấ t bı̀nh, rút ngay gươm giúp đỡ!”. Thı̀ ra bâ ̣c hảo hán không cứ chi phải vai năm tấ c rô ̣ng, lưng mười thước cao như Từ Hải. 10 Để sửa sang la ̣i thâ ̣t nhanh thành phố Huế vừa chiế m đươc̣ , bo ̣n Pháp cầ n rấ t nhiề u nhân lực. Nhà lao Thừa Phủ đã cung cấ p mô ̣t nguồ n nhân lực khá lớn cho hàng trăm công sở mo ̣c lên ngày mô ̣t nhiề u trong khắ p thành phố . Chı̉ riêng viê ̣c phu ̣c hồ i xây dựng la ̣i nhà máy điê ̣n bi ̣ ta đánh sâ ̣p hoàn toàn trong thời kỳ mă ̣t trâ ̣n Huế , mỗi ngày bo ̣n giă ̣c đã lấ y gầ n hai trăm tù đế n làm viê ̣c - go ̣i chung là làm cỏ-vê nhiề u công sở khác cuñ g lấ y tù làm cỏ-vê. Nhiề u không kém: Kho đa ̣n, kho quân nhu, nhà máy xe lửa, nhà máy Hải quân v.v… Để đáp ứng đươc̣ đòi hỏi nhân lực ngày càng tăng, quân giă ̣c ra sức càn quét bắ t bớ dân chúng khắ p các làng ma ̣c chúng chiế m đóng, không chı̉ riêng Thừa Thiên mà cả Quảng Tri,̣ Quảng Bı̀nh. Tấ t cả, chúng đề u go ̣i là Viê ̣t Minh, bấ t kể ông già, con nı́t. Những tháng đầ u năm 1947, số tù bi ̣ bắ t đưa về lao Thừa Phủ đã lên tới gầ n hai ngàn. Bởi vâ ̣y nhà lao đã biế n thành mô ̣t tra ̣i tâ ̣p trung khổ ng lồ , ô hơp̣ hỗn đô ̣n hế t chỗ nói. Sáng sớm từ sáu giờ, ô tô các công sở có lı́nh mang súng đi áp tải, từ khắ p các ngả đường trong thành phố rùng rùng cha ̣y đế n, đỗ thành daỹ dài trước cổ ng lao, nhâ ̣n tù đi làm. Bố n đế n năm giờ chiề u, ô tô la ̣i chở tù về trả nhà lao. Làm cỏ-vê phầ n lớn hế t sức nă ̣ng nho ̣c, anh em tù nhân phải lao đô ̣ng dưới những trâ ̣n mưa roi và báng súng của bo ̣n lı́nh gác. Phầ n lớn bo ̣n này là lı́nh Âu Phi. Tấ t cả vố n liế ng tiế ng Viê ̣t của chúng chı̉ gồ m có mấ t tiế ng “Viê ̣t Min - mao lên”. Những tiế ng không biế t chúng thay bằ ng roi că ̣c bò và báng súng. Tuy vâ ̣y tấ t cả tù đề u thı́ch đi làm cỏ-vê. Tuy phải lao đô ̣ng nă ̣ng nho ̣c, bi ̣ đánh đâ ̣p, nhưng suố t ngày ho ̣ đươc̣ ở nơi thoáng đañ g, khỏi phải ngửi mùi cứt đái, đươc̣ tắ m táp, và may mắ n hơn, có thể có dip̣ trố n tù. Mô ̣t số công sở, thı̉nh thoảng bo ̣n giă ̣c cho tù bánh mı̀, cơm, thức ăn thừa, đồ hô ̣p hỏng… Những người tù nào may mắ n rơi vào các công sở này đươc̣ coi như vớ bở. Khổ nhấ t vẫn là người tù già yế u, tù con nı́t, những người bi ̣ giam xà lim, ca-sô. Ho ̣ không bao giờ đươc̣ đi ra ngoài. Ngày ngày, ho ̣ phải làm công viê ̣c do ̣n vê ̣ sinh cứt đái trong các ba-ti-măng. Bo ̣n lı́nh ngu ̣c, nhấ t là tên chúa lao. Mô ̣t Điế u đánh đâ ̣p ho ̣ suố t lươṭ - Bởi vâ ̣y, ho ̣ nhı̀n những người tù sáng sáng bước ra khỏi cánh cửa sắ t, lên xe đi làm cỏ-vê, bằ ng ánh mắ thèm thuồ ng ghen ti.̣ Đế n chiề u, ho ̣ chen chúc trước cửa sắ t, đón các toán tù đi làm về , xin nước, xin thức ăn thừa. Cuñ g có mô ̣t số ı́t người cho, nhưng phẩ n đông ho ̣ đề u ngoảnh mă ̣t làm ngơ, thu giấ u những lon nước, lon đồ ăn thừa dưới va ̣t áo… Thằ ng Thúi, với sự tháo vát của con nhà kẻ khó thı́ch nghi rấ t nhanh với hoàn cảnh. Nó kiế m đươc̣ hai ố ng bơ, đu ̣c lỗ, buô ̣c quai, luồ n lách qua chân những người lớn, nhoi ra đứng phı́a trước. Toán tù nào đi qua nó cuñ g chı̀a hai ố ng bơ ra, hỏi xin với gio ̣ng vâ ̣t nài, thâ ̣t tô ̣i nghiê ̣p: - Cho con xin hớp nước la ̣nh chú! Tô ̣i con lắ m chú nờ. Gio ̣ng kêu xin và dáng còm nhom của Thúi làm cho cả những người sắ t đá cuñ g phải đô ̣ng lòng. Bởi vâ ̣y mà chiề u nào nó cuñ g xin đươc̣ đầ y hai ố ng bơ nước, có khi đồ ăn, đem vào ba-ti-măng cho Lươm ̣ và thằ ng Nga ̣nh. Mô ̣t mı̀nh nó bây giờ phải nuôi hai người ố m, không khôn ngoan, tháo vát sao đươc̣ ! Có lầ n nó xin đươc̣ cả mô ̣t miế ng thiṭ bò hô ̣p bằ ng nắ m tay. Nó xách lon đựng thiṭ bò cha ̣y như bay vào ba-ti-măng đă ̣t xuố ng ca ̣nh Lươm ̣ và Nga ̣nh, mắ t sáng long lanh vı̀ vui thı́ch và đắ c chı́ trước kỳ công vừa lâ ̣p đươc̣ . - Thấ y chưa, thiṭ bò hô ̣p chı́nh hiê ̣u đó nghe! - Nó moi miế ng thiṭ bò trong lon, đưa ra trước mă ̣t hai ba ̣n, gio ̣ng khoe khoang, hứng chı́. Nó bẻ cu ̣c thiṭ làm hai, đút cho Lươm ̣ mô ̣t miế ng và Nga ̣nh mô ̣t miế ng. Còn nó thı̀ mút mười đầ u ngón tay. Mút khá cẩ n thâ ̣n. *** Thúi kế t thân thêm đươc̣ mô ̣t đứa ba ̣n mới trong cái buổ i chiề u đầ u tiên ra xế p hàng lıñ h vắ t cơm. Bố n giờ rưỡi chiề u. Tù đi làm cỏ-vê các công sở về gầ n đông đủ. Từ trên chòi canh mô ̣t hồ i kẻng dóng dả vang lên. Khắ p sân lao, hàng ngàng cái miê ̣ng tù nha ̣i la ̣i tiế ng kẻng: - Cơm! Cơm! Cơm! Vừa reo nha ̣i, vừa túa ra sân lao đằ ng trước, tự đô ̣ng xế p thành hàng năm, do ̣c theo bờ tường suố t từ đầ u sân đế n cuố i sân. Tấ t cả ngồ i trê ̣t xuố ng đấ t, mắ t hau háu nhı̀n ra cổ ng lao. Hai tên lı́nh ngu ̣c cầ m hai cây gâ ̣y tre dài như hai cây sào, trèo lên ngồ i lắ t lẻo trên cành cây cơm nguô ̣i, như hai con vươṇ . Hai tên này có nhiê ̣m vu ̣ kiể m soát tù lıñ h cơm, đề phòng những tù nhân lơị du ̣ng lúc lô ̣n xô ̣n lıñ h hai vắ t, hoă ̣c cha ̣y vòng ra phı́a cuố i xế p hàng lıñ h thêm vắ t nữa. Bo ̣n cai thầ u bế p nhà lao khiêng từ bên ngoài vào bố n chiế c băng ca chấ t đầ y cơm vắ t. Mỗi vắ t cơm khoảng hai bát cơm lưng úp la ̣i. Mô ̣t cái chảo lớn han rı̉, đựng muố i mỏ mà thoa ̣t nhı̀n Thúi tưởng phèn chua. Nó lo lắ ng nghı ̃ bu ̣ng: “Ăn cơm với phèn chua thı̀ ăn rằ ng đươc̣ hè?” Phầ n đông những người tù già yế u và bo ̣n tù con nı́t xế p gầ n cuố i hàng. Trong số này có mấ t đứa trong bắ ng Lép-se ̣o. Thúi nhâ ̣n ra chúng vı̀ lưng, mă ̣t, cổ đứa nào cuñ g vắ t ngang vắ t do ̣c những làn roi. Chúng vừa nhı̀n thấ y Thúi từ xa, đã chı̉ trỏ, xı̀ xào. - Hắ n đó. Chı́nh thằ ng nớ! - Không có hắ n la tiế p cứu chuyể n lao thı̀ thằ ng tê bữa ni coi như rồ i đời! - Tổ cha hắ n! Răng mà miê ̣ng hắ n nhỏ như cái khu gà mà la to đế n rứa không biế t! - Mô ̣t thằ ng chửi, tay sờ lên vành tai rớm máu vı̀ bi ̣ roi quấ t - Hắ n làm tau chút nữa sứt mấ t tai. Tau sẽ xẻo tai hắ n cho bay coi! - Lañ h cơm xong tu ̣i ta xúm la ̣i dầ n nhừ xương hắ n ra nghe. - Nhưng tau khiế p cái miê ̣ng hắ n lắ m bay nờ… Những câu bàn tán ấ y lo ̣t tai Thúi. Chân nó tự nhiên khựng la ̣i. Nó muố n quay la ̣i, co giò cha ̣y vô ba-ti-măng với Lươm ̣ . “Tu ̣i hắ n đâ ̣p mı̀nh chế t mấ t! Chẳ ng thà nhiṇ đói còn hơn!”. Nó nghı ̃ vâ ̣y. Chưa kip̣ bỏ cha ̣y, Thúi bỗng nghe có tiế ng go ̣i: - Ê! Thằ ng to miê ̣ng. Xế p vô đây mi! Đây còn chỗ, - Mô ̣t đứa tra ̣c tuổ i nó, mă ̣t muĩ liế n láu, mắ t tròn xoe, go ̣i Thúi, chı̉ mô ̣t chỗ trố ng bên ca ̣nh. Thúi nhı̀n nó, ngầ n ngừ mô ̣t lúc, rồ i bước tới ngồ i xuố ng. Hàng của hai đứa cách hàng tu ̣i băng Lép-se ̣o hai hàng. - Anh nớ mô rồ i? - Đang nằ m trong tê. - Anh nớ ghê thâ ̣t! Đâ ̣p Lép-se ̣o dâ ̣p cả số ng muĩ , đầ u sưng như trái bưởi, la ̣i gaỹ cái răng cấ m. Gio ̣ng thằ ng bé trầ m trồ thán phu ̣c. - Đồ Lép-se ̣o đã thấ m béo chi! - Thúi nói to cố t cho tu ̣i ngồ i sau nghe tiế ng. - Hồ i đánh nhau ở Huế , anh ấ y còn lấ y đá ghè vỡ tan đầ u mô ̣t thằ ng Tây đen to như cô ̣t đı̀nh. - Chắ c anh nớ có võ? - Không có võ mà đâ ̣p chế t đươc̣ lı́nh Tây đen? - Rứa mi? - Cuñ g biế t ı́t miế ng nhưng giỏi răng bằ ng đươc̣ anh nớ, - Rứa mi với anh nớ làm chi mà bi ̣bắ t? - Giâ ̣t bom đồ n Hô ̣ Thành. Mi chưa nghe nói à? Rứa mi làm chi? - Tau là Lanh, liên la ̣c của du kı́ch huyê ̣n Phong Điề n. Tau chưa đươc̣ giâ ̣t bom, nhưng súng mútcơ-tông đươc̣ bắ n hơn chu ̣c phát nghe! - Đồ súng mút-cơ-tông ăn thua chi! Giâ ̣t bom mới khiế p! Ở với Lươm ̣ mới ı́t lâu mà gio ̣ng thằ ng Thúi bán ke ̣o gừng đã ra vẻ là mô ̣t Vê ̣ Quố c Đoàn kỳ cựu, xông pha trâ ̣n ma ̣c đã nhiề u. *** Từng hàng năm người mô ̣t đi lıñ h cơm. Vắ t cơm tù vừa nhỏ, vừa số ng, vừa khê. Cuñ g khố i anh tù đinh ̣ giở trò xâ ̣p xı́ xâ ̣p ngầ u cuỗm thêm vắ t nữa. Nhưng Bố p! Bố p! Bố p! Những cú gâ ̣y sấ m sét từ trên cây cơm nguô ̣i phang tới tấ p xuố ng đầ u xuố ng cổ , làm ho ̣ phải thả vô ̣i vắ t cơm đinh ̣ cuỗm xuố ng đố ng cơm. Tuy chúng kiể m soát gắ t gao như vâ ̣y nhưng vẫn khố i anh vớ đươc̣ hai vắ t. Đă ̣c biê ̣t tài tı̀nh là tu ̣i băng Lép-se ̣o. Chúng nhanh, liề u ma ̣ng và da ̣n đòn không thể tưởng tươṇ g đươc̣ ! Chúng làm cho hai thằ ng lı́nh ngu ̣c trên cây cơm nguô ̣i phải hoa cả mắ t. Chúng múa gâ ̣y quấ t tứ tung, la hét: - Tu ̣i bay đinh ̣ ăn cướp hả? Đinh ̣ ăn cướp hả? Thằ ng Thúi nhı̀n cảnh tươṇ g đó, ru ̣t cổ , lè lưỡi nói: - Tham chi thêm vắ t cơm, bi ̣bể đầ u như chơi! - May nhờ, rủi chiu,̣ sơ ̣ cóc chi! - Thằ ng Lanh nói gio ̣ng cười cơṭ , - Không may, bể đầ u chảy máu. May đươc̣ thêm vắ t cơm nữa thı̀ no. Đế n lươṭ tau, tau cuñ g liề u cú chơi… - Bố p! Bố p! Bỏ xuố ng! Bỏ vắ t cơm xuố ng ngay. Cố tổ bay! - Tiế ng gâ ̣y phang, tiế ng hai tên lı́nh ngu ̣c thét lác oang oang. - Muố n no răng không chiụ ở nhà làm ăn, la ̣i đi làm cô ̣ng sản! Thúi co rúm người như chı́nh nó đang bi ̣đánh: - Ui chao! Ho ̣ đâ ̣p hơn đâ ̣p chó! Tề , tề !… Mi coi anh nớ bi ̣đâ ̣p sứt tai, máu chảy đỏ cả mă ̣t! - Thúi giâ ̣t giâ ̣t tay thằ ng Lanh chı̉ mô ̣t anh tù đang lau máu trên mă ̣t. Nhưng thằ ng Lanh còn mải nhı̀n chỗ khác. Nó hoác miê ̣ng cười, reo lên: - Ơ hơ! Anh tù điên! Anh tù điên! Nhı̀n theo tay Lanh chı̉, Thúi thấ y trong hàng người bước đế n lıñ h cơm, có mô ̣t người bô ̣ da ̣ng và ăn mă ̣c rấ t kỳ cu ̣c, tức cười. Đầ u anh ta đô ̣i cái mũ chằ m bằ ng bı̀a cứng, cuô ̣n thành hı̀nh phễu, giố ng như cái mo dài úp trên va ̣i tương. Mũ có quai cẩ n thâ ̣n, bằ ng dây thép, vòng qua cằ m. Cái áo vét-tông đuĩ xé bỏ cổ và hai ố ng tay áo, cái quầ n “soóc” còn mới nhưng rách trước rách sau như tự ý xé ra. Anh ta tra ̣c bố n mươi tuổ i, râu ria lởm chởm, mă ̣t muĩ lem luố c như bôi nho ̣ nồ i. Ngực anh ưỡn ra đằ ng trước, giơ cao hai chân, vừa bước vừa hô ắ c ê; bước đế n lıñ h cơm như lı́nh đi diễu binh. Nhiề u người vỗ tay: - Hoan hô điên! Hoan hô điên! Anh tù điên hô to: - Gác-đơ-bu! Pờ-rê-dăng-tê! Ừ! - Anh đứng nghiêm trước mă ̣t tên đầ u bế p phát cơm, gõ hai gót chân đánh bô ̣p, đưa tay lên vành mũ các-tông, chào theo lố i nhà binh: - Bông-dua mông li-ơ-tơ-năng! Moa đói cái bu ̣ng! Don-nê moa hai vắ t! - Vắ t vắ t cái con c…! - Thằ ng phát cơm chửi và đưa cho anh ta mô ̣t vắ t cơm - A lê cút! Anh điên vẫn đứng nghiêm, mô ̣t tay cầ m vắ t cơm, tay kia vỗ bu ̣ng bồ m bô ̣p: - Moa đói bu ̣ng! Don-nê thêm mô ̣t vắ t tı́ ti! Bô ̣ điê ̣u anh làm thằ ng phát cơm phải phı̀ cười. Hắ n đưa cho anh thêm mô ̣t vắ t bi ̣mẻ mấ t mô ̣t miế ng, rồ i co chân đá bố p vào đı́t anh: - Phút-lăng-căng me ̣ mày đi! Anh điên cầ m vắ t cơm đưa lên miê ̣ng, tưởng sắ p cắ n ăn. Nhưng không. Anh giơ cao chân bước đi theo nhip̣ ắ c-ê và dùng vắ t cơm làm cái kèn thổ i: Tı̀n tı̀n tin tin tèn tèn to ̣n Tèn tèn tin tin to ̣n to ̣n tèn Thằ ng Thúi há hố c mồ m nhı̀n anh tù điên không chớp mắ t, nga ̣c nhiên thı́ch thú giố ng như lúc nó nhı̀n các ố ng điế u trên miê ̣ng Mô ̣t Điế u nói mà không rớt. Nó bâ ̣t cười lên: - Hơ, hơ!… Thằ ng Lanh phải giâ ̣t tay nó, kêu: - Lıñ h cơm đi mi! Hai đứa cùng hố i hả cha ̣y lên, đuổ i theo những người cùng hàng. Lanh cha ̣y vô ̣i quá, vấ p vào cái cáng băng-ca, ngã chúi mă ̣t xuố ng đố ng cơm. Thằ ng phát cơm quát: - Tổ cha mi! Cha ̣y đi mô mà như cha ̣y đi ăn cướp rứa hả? Lanh gươṇ g đứng dâ ̣y, ru ̣t đầ u, ru ̣t cổ , mô ̣t tay luồ n vào va ̣t áo rô ̣ng thùng thı̀nh, ôm bu ̣ng, miê ̣ng la bai bải: - Tui lỡ! Tui lỡ! Các bác đừng đâ ̣p tui mà tô ̣i! - Lanh chı̀a bàn tay không ôm bu ̣ng ra nhâ ̣n vắ t cơm, mă ̣t nhăn nhó, mế u máo. Nhı̀n điê ̣u bô ̣ nó, ai cuñ g tưởng nó đang bi ̣cái que nho ̣n tho ̣c vào giữa ruô ̣t. Thúi đứng ca ̣nh Lanh, chı̀a tay ra nhâ ̣n vắ t cơm, nhưng mắ t vẫn ngớp ngó theo anh tù điên - Lanh phải huých cùi tay vào sườn nó ra hiê ̣u. Hai đứa cầ m hai vắ t cơm cha ̣y ra mô ̣t góc sân lao, cố ý tránh xa bo ̣n trong băng Lép-se ̣o đang ngồ i túm tu ̣m dưới chân tường đá daỹ câ-sô. Thúi lo lắ ng hỏi ba ̣n: - Câ ̣u bổ rứa có đau không? - Câ ̣u tưởng tớ bổ thiê ̣t à? - Lanh hỏi la ̣i, că ̣p mắ t lé hấ p háy ánh lên vẻ tinh nghich. ̣ Nó rút bàn tay đang ôm bu ̣ng ra khỏi va ̣t áo. - Coi đây này! Té ra trong bàn tay nó là mô ̣t vắ t cơm nữa. Nó nhı̀n Thúi, cười hề hề : - Tớ giả đò bổ đó chứ! Vừa chúi xuố ng đố ng cơm là tớ đớp luôn mô ̣t vắ t đút vào trong áo, rồ i giả đò như đang ôm bu ̣ng, đứng lên, làm cho tu ̣i hắ n mờ mắ t không đâ ̣p. Nó chắ p chắ p miê ̣ng, gio ̣ng tiế ng rẻ, nói thêm: “Cơ chi bàn tay tớ to bằ ng bàn tay người lớn thı̀ tớ đã cầ m thêm đươc̣ mô ̣t vắ t nữa”. Thúi trầ m trồ : - Câ ̣u tài thiê ̣t! Còn tài hơn cả mấ y ông làm xiế c bán dầ u cù-là ở chơ ̣ Đông Ba! Nı̀, ta cha ̣y ra chỗ tê coi anh điên đi! - Điên thı̀ có chi la ̣ mà coi! Anh điên nớ bi ̣ bắ t vô tù mấ y tháng ni, chiề u mô phát cơm anh cuñ g làm kiể u đó. Rứa câ ̣u chưa khi mô thấ y người điên à? - Có chớ! Nhưng anh điên ni nhó tức cười ghê lắ m! 11 Sân nhà lao lố nhố đen đă ̣c những người là là người. Tấ t cả mô ̣t màu xám xit,̣ đen lam láp như mô ̣t đàn cua vừa đươc̣ móc dưới bùn lên. Người đi la ̣i, người đứng, người ngồ i xổ m, hoă ̣c ngồ i bê ̣t xuố ng đấ t hai cẳ ng chân dang rô ̣ng… Ho ̣ bày những vắ t cơm vừa lıñ h lên nón, lên mu,̃ lâ ̣t ngửa, lên giấ y báo, lên những ngo ̣n lá bàng ru ̣ng… Ho ̣ cắ m cúi, mải miế t ăn mô ̣t cách đói khát, them thuồ ng. Trên chóp tường bao quanh sân lao, bo ̣n lı́nh ngu ̣c vác súng đi đi, la ̣i la ̣i. Trong số này có mô ̣t tên lưng gù gù, mă ̣t ngắ n mà to bè bè, đầ y trứng cá và mu ̣n cóc, chân đi vòng kiề ng như kiể u hề Sáclô. Hắ n tên là Lai, dân hoàng phái, anh em tù go ̣i hắ n là Mê ̣-Lai-tàn-tâ ̣t. Mê ̣-Lai-tàn-tâ ̣t đánh tù rấ t tàn ba ̣o. Cả nhà lao ai cuñ g sơ ̣ hắ n, chı̉ có anh điên là không sơ,̣ la ̣i còn bày trò trêu cho ̣c. Trong lúc mo ̣i người ăn cơm, anh tù điên không ăn, hai tay cứ cầ m lăm lăm hai vắ t cơm, đi song hàng với Mê ̣-Lai-tàn-tâ ̣t phı́a dưới chân tường. Trên chóp tường, Mê ̣-Lai-tàn-tâ ̣t đi tới, anh đi tới, đi lui anh ta theo lui. Lưng anh ta cuñ g làm bô ̣ gù gù, chân cuñ g đi vòng kiề ng, kiể u hề Sáclô, bô ̣ da ̣ng giố ng Mê ̣-Lai-tàn-tâ ̣t , không chê đươc̣ . Trên cao, Mê ̣-Lai sờ mă ̣t, anh ta cuñ g sờ mă ̣t, sờ muĩ , anh ta sờ muĩ , qua ̣u mă ̣t, trơṇ mắ t, anh ta cuñ g qua ̣u mă ̣t, trơṇ mắ t… Tù ăn cơm xong, xúm la ̣i coi anh ta làm trò mỗi lúc mô ̣t đông. Bóng Mê ̣-Lai nắ ng chiề u đổ dài xuố ng sân lao, anh tù điên cứ nhè đầ u cái bong mà dẫn chân lên, miê ̣ng hô ác ê, ác ê. Mo ̣i người ôm bu ̣ng cười. Vỗ tay rầ n rầ n. “Bờ-ra-vô-điên! Bờ- ra-vô-điên”. Mê ̣-Lai-tàn-tâ ̣t tức lô ̣n ruô ̣t đứng la ̣i, chửi xuố ng: - Tổ cha thằ ng điên! Anh tù điên nhı̀n ngươc̣ lên, chửi trả: - Tổ cha… cha… thằ ng điên! Mê ̣-Lai càng cáu, cúi xuố ng đinh ̣ nhă ̣t cái gı̀ để ném, nhưng không tı̀m thấ y, liề n chı̉a sung xuố ng, lên quy-lát lắ c cắ c doa ̣ bắ n. Anh tù điên nằ m lăn đùng ra đấ t, chổ ng hai chân lên trời đa ̣p đa ̣p gió về phı́a mă ̣t Mê ̣-Lai, miê ̣ng la như người bi ̣cắ t cổ : - Xô-vêmoa! Xô-vêmoa!1 Ông Mô ̣t Điế u ơi! Mê ̣-Lai-tàn-tâ ̣t phơ2 moa on cú! Moa chế t nhăn răng củ kiê ̣u. Thúi xem anh điên làm trò, thı́ch thú. Nó xán la ̣i gầ n anh ta, cười ngă ̣t ngheõ . Anh điên bấ t thầ n đứng bă ̣t ngay dâ ̣y, trơṇ mắ t, méo mồ m nhı̀n Thúi. Điê ̣u bô ̣ anh ta nhı̀n dữ tơṇ như sắ p chồ m tới đâ ̣p nó. Thúi hoảng sơ ̣ đinh ̣ bỏ cha ̣y nhưng vướng phải những người đứng chen chúc phı́a sau. Anh điên dô ̣ng hai vắ t cơm vô túi vét-tông, nhảy tới chu ̣p lấ y cánh tay Thúi, lôi tới sát trước mă ̣t anh. Thúi sơ ̣ đế n kêu không thành tiế ng. Anh điên bỗng ngoác rô ̣ng miê ̣ng cười. Vẻ dữ dằ n trên gương mă ̣t lo ̣ lem của anh vu ̣t biế n mấ t. Anh giả gio ̣ng Tây lơ lớ hỏi to như quát: - Toa, bé con Viế t Min? Bùm, Bùm! Đồ n Hô ̣ Thành! Thúi chẳ ng hiể u mô tê, cứ gâ ̣t đa ̣i. Anh điên móc túi áo, lấ y vắ t cơm nguyên, rồ i lâ ̣t ngửa bàn tay Thúi ra, đă ̣t vắ t cơm đánh bô ̣p vào giữa lòng bàn tay. Anh trơṇ mắ t quát: - Moa, don-nê! Don-nê! Cho! Cho! A-lê phút, lăng-căng! Anh cúi xuố ng phát vào đı́t nó, rồ i la ̣i nhe răng cười không thành tiế ng. Đang sơ ̣ hế t hồ n mà vẻ ngô ̣ nghıñ h bấ t ngờ của anh điên làm Thúi phải bâ ̣t cười theo. Nó lách vô ̣i ra ngoài tı̀m Lanh. Nó chı̀a vắ t cơm anh điên cho ra trước mă ̣t Lanh, cười tı́t mắ t. - Câ ̣u thấ y chưa? Tớ nói không sai mô! Anh điên ni la ̣ mà tức cười ghê lắ m! Biế t cả tớ Bùm bùm đồ n Hô ̣ thành nghe! Lanh cuñ g cười theo: - Ở tù lắ m lúc cuñ g vui gớm! Chừ ta đem cơm vô ăn chung với anh Lươm ̣ và thằ ng Nga ̣nh hı̉. Rứa là bố n đứa đươc̣ bố n vắ t, cuñ g tàm ta ̣m. Cơm hế t rồ i, chắ c tu ̣i hắ n làm lơ cướp cơm mấ y người đau nằ m la ̣i trong ba-ti-măng. Thúi trố mắ t nhı̀n Lanh hỏi: - Câ ̣u liề u ma ̣ng xoáy cho đươc̣ vắ t cơm đem la ̣i cho? - Vê ̣ Quố c Đoàn với du kı́ch mà không cho nhau đươc̣ vắ t cơm răng câ ̣u? - Gio ̣ng Lanh đầ y vẻ trách móc. 12 Sân lao Thừa Phủ nhâ ̣p nhoa ̣ng tố i. Từ trên chòi canh mô ̣t hồ i kẻng chói ngắ t vang lên. Kẻng báo giờ tù phải chui vào các nhà ngu ̣c. Tu ̣i lı́nh ngu ̣c đi vòng quanh các chop tường, la hét, quát na ̣t. - Vô hế t! Vô hế t! Năm phút nữa thằ ng mô còn xớ rớ ngoài sân, ăn đa ̣n chớ trách! Mô ̣t toán lı́nh ngu ̣c khác cầ m gâ ̣y, roi că ̣c bò, dùi cui từ bên ngoài cha ̣y rầ m râ ̣p vào xua tù vào các ba-ti-măng. Khi tù đã vô hế t, chúng đóng sâ ̣p các cánh cửa niề ng sắ t, khoá la ̣i. Cả hai ba-ti-măng nghe ̣t cứng tù nhân, tố i thui như trong hang. Tiế ng la hét, caĩ lô ̣n, chửi bới tranh giành nhau chỗ nằ m rào rào nổ i lên tứ phı́a. Ồn ào, hỗn đô ̣n hế t chỗ nói. Khoảng nửa giờ sau, tiế ng huyên náo ồ n ào dầ n dầ n lắ ng xuố ng. Mo ̣i người đã nằ m yên ta ̣i chỗ của mı̀nh. Lác đác có tiế ng ngáy, tiế ng nói mê. Tù nhân nằ m trầ n trên nề n xi măng, ép sát vào nhau như cá trong hô ̣p. Ho ̣ nằ m kı́n cả đường đi ở giữa, không còn hở mô ̣t chỗ để len chân. Không khı́ mỗi lúc mô ̣t thêm oi bức, ngô ̣t nga ̣t. Mấ y cái hố tiêu ngâ ̣p ngu ̣a cứt đái lúc này bố c hơi càng dữ. Mùi hôi thố i không chỗ thoát, đă ̣c quánh la ̣i, tưởng có thể lấ y tay mà vố c đươc̣ . - Thúi chi mà thúi lắ m ri trời! - Cầ n chi phải bắ n, phải chém! Đêm mô ho ̣ cuñ g cho ngửi cứt ri cuñ g đủ thố i phổ i mà chế t. - Tu ̣i hắ n ác đế n nước ni mà trời Phâ ̣t mô không hiê ̣n ra vâ ̣t chế t cho bà con nhờ! - Trời Phâ ̣t mô vâ ̣t đươc̣ tu ̣i hắ n! Tu ̣i hắ n thı̀ phải có Vê-cu-đê mang bom vô vâ ̣t như ở đồ n Hô ̣ Thành mới xong! Tiế ng kêu la, nguyề n rủa, ca than phẫn uấ t, chố c chố c la ̣i nổ i lên, xé toa ̣c mùi hôi đă ̣c quánh và bóng tố i. Khố n khổ nhấ t ba-ti-măng trong đêm là mấ y người già yế u và tu ̣i tù con nı́t. Sức yế u, ho ̣ bi ̣ những người khoẻ lấ n ép, dồ n đẩ y mỗi lúc mô ̣t gầ n sát bâ ̣c thề m cầ u tiêu. Gầ n như ho ̣ phải nằ m lên cứt, nước đái, giẻ rách và giấ y lau đı́t. *** Lươm ̣ nằ m cách thề m hố xı́ chı̉ mấ y bước chân. Mùi hôi thố i xô ̣c thẳ ng vào muĩ , làm nó muố n nga ̣t thở. Nhưng nó chẳ ng buồ n nhúc nhı́ch, cựa quâ ̣y. Khắ p người nó chỗ nào cuñ g đau như có ai lấ y số ng dao mà dầ n. Những cú đấ m, đá, đa ̣p của Lép-se ̣o và tu ̣i “băng” của hắ n đế n lúc này mới ngấ m đế n tâ ̣n xương. Trước đây, cái răng cửa của Lươm ̣ bi ̣ sứt mấ t mô ̣t nửa nên cả đô ̣i mới đă ̣t cho biê ̣t hiê ̣u: Lươm ̣ -sứt. Bây giờ cái răng sứt và cái răng lành bên ca ̣nh cuñ g gaỹ nố t, trở thành cái lỗ hổ ng “trổ cửa cho voi vô ı̉a”, in hê ̣t mấ y đứa ba ̣n sún răng mà ngày còn đi ho ̣c Lươm ̣ hay trêu cho ̣c làm chúng phải nổ i cáu. Hai môi Lươm ̣ bi ̣ dâ ̣p, giờ càng sưng về u. Lúc chiề u, Thúi và Lanh đưa cơm vào, nó chı̉ ăn đươc̣ mấ y miế ng. Nhai cơm, hai hàm răng và că ̣p môi nó đau buố t như nhai mảng chai. Nó bâ ̣t rên đau đớn và nằ m vâ ̣t xuố ng nề n xi măng. Sau đó nó thiế p đi không còn hay biế t gı̀ nữa. Khoảng nửa đêm, nó chơṭ bừng tı̉nh dâ ̣y. Nó muố n cựa trở mı̀nh, nhưng không sao cựa nổ i… Chơṭ có tiế ng hỏi thı̀ thào, sát bên tai Lươm ̣ : - Hôi thúi lắ m hả anh? - Nga ̣nh đó à? Răng mi không ngủ, thức làm chi? - Đầ u tui nhức quá, không ngủ đươc̣ … Hay anh lấ y cái áo tui đắ p lên muĩ cho đỡ thúi! - Cuñ g chẳ ng hơn chi! Kê ̣, cứ để cho hắ n thúi! Đã nế m mùi tù thằ ng Tây thı̀ cứ nế m cho hế t. Tu ̣i hắ ng còn cái món chi gớm hơn cái món cứt, nước đái ni thı̀ cứ đem hế t ra đây! Tau mô có ngán!… Hai mắ t Lươm ̣ mở thao láo, trừng trừng nhı̀n bóng tố i ngô ̣t nga ̣t. Mô ̣t nỗi hố i tiế c ghê gớm từ góc xó nào đó trong trı́ nhớ, la ̣i chồ m ra dày vò Lươm ̣ . “Cái bữa đó mı̀nh không ngu, biế t đánh lừa tu ̣i chó béc-giê, thı̀ chừ đang nằ m với cả đô ̣i ở chiế n khu rồ i, chứ mô phải chiụ gaỹ răng, dâ ̣p mă ̣t, nằ m ngửi cứt ở đây. Làm lı́nh trinh sát mà ngu đô ̣n như mı̀nh thı̀ phải chiụ như ri cuñ g đáng đời lắ m. Nó thở dài cay đắ ng, uấ t ức. “Chı̉ thương chı̉ huy trưởng thôi - Nó miên man suy nghı ̃ - Chắ c lúc ni ông cuñ g đang phải nằ m trầ n tru ̣i trên nề n ca-sô hôi hám như mı̀nh ở đây. Khát hớp nước cháy cổ cuñ g chẳ ng biế t nhờ ai lấ y cho. Mı̀nh ở đây còn sướng hơn ông, cầ n chi đã có thằ ng Thúi, con Nga ̣nh, chừ la ̣i thêm cả thằ ng Lanh nữa, xúm la ̣i giúp đỡ” - Lươm ̣ đưa tay quờ qua ̣ng sờ ba đứa ba ̣n đang nằ m ép sát hai bên mı̀nh, tự nhiên nó thấ y ấ m lòng la ̣i. Cực khổ đế n đâu mà có ba ̣n thı̀ cuñ g không đế n nỗi, vẫn còn chiụ đươc̣ , còn đứng vững đươc̣ … “Anh ơi, sáng mai mà em bớt đau, nhúc nhı́ch đươc̣ , răng em cuñ g tı̀m đươc̣ cách liên la ̣c với anh, tiế p tế nước cho anh. Làm răng anh la ̣i để cho tu ̣i hắ n bắ t đươc̣ ? Vê ̣-to-đầ u, mi là đứa khôn ngoan tài giỏi nhấ t đô ̣i, mi đi làm liên la ̣c, bảo vê ̣ chı̉ huy trưởng, mà mi la ̣i chiụ để cho ông bi ̣ bắ t? Hay là lúc đó ông đi mô ̣t mı̀nh, không có mi? Ông đã ăn mă ̣c, cải trang như rứa, mà vẫn bi ̣ bắ t, chắ c phải có đứa biế t mă ̣t ông, chı̉ điể m cho Tây… Đứa mô chı̉ điể m? Hay chı́nh la ̣i thằ ng Thành, thằ ng Nguyễn Trı̀? Viê ̣c ni nhấ t đinh ̣ mı̀nh phải dó tı̀m cho ra, rồ i tı̀m cách nhắ n lên chiế n khu. Nhưng chưa chừng mı̀nh chưa kip̣ làm chi thı̀ đã chế t vı̀ tay thằ ng Lép-se ̣o và tu ̣i đàn em của hắ n…” - Lươm ̣ nghı ̃ vâ ̣y, vı̀ sực nhớ lúc chiề u ngồ i ăn cơm, thằ ng Lanh kể với thằ ng Thúi và con Nga ̣nh: Trưa nay vừa ngồ i dâ ̣y đươc̣ là thằ ng Lép-se ̣o lôi ngay con dao găm dắ t trong lưng quầ n, đem ra mài vào thành bể ở giữa sân. Vừa mài dao, hắ n vừa nghiế n răng kèn ke ̣t, nói với tu ̣i đàn em bâu quanh: ”Tau phải tho ̣c lút con dao ni vô giữa ngực hắ n! Tức là tho ̣c vô ngực mı̀nh đó! - Còn hắ n thı̀ không còn tau, còn tau thı̀ không còn hắ n!” Theo thằ ng Lanh thı̀ Lép-se ̣o không giố ng như những đứa khác, nói phách lác, nói doa ̣. Hắ n đã nói là hắ n làm. chế t hắ n cuñ g làm. Cách đây chưa đầ y mô ̣t tháng, hắ n và tu ̣i đàn em, vào lúc nửa đêm, đã trùm bao bố lên mô ̣t anh tù to lớn như Tây Lê Dương, rồ i hè nhau lấ y ga ̣ch đá đâ ̣p vỡ đầ u anh, chı̉ vı̀ anh này đã bơp̣ hắ n mô ̣t tát tai. Tu ̣i lı́nh ngu ̣c phải bỏ anh này lên băng-ca, khiêng vô nhà thương. Nghe đâu anh ta nằ m thương đươc̣ ba ngày thı̀ chế t… Nghı ̃ tới đó, Lươm ̣ thấ y ruô ̣t gan bồ n chồ n, xao xuyế n và ớn la ̣nh do ̣c xương số ng. Từ hôm bi ̣ bă ̣t đế n nay, Lươm ̣ đã trải qua nhiề u phút căng thẳ ng, hiể m nguy, nhưng chưa lúc nào nó cảm thấ y lo lắ ng, sơ ̣ haĩ như lúc này. Nó hı̀nh dung trong cảnh tố i thui như lúc này, mı̀nh đang ngủ say, mô ̣t cái bao bố bỗng trùm lên mă ̣t. Mı̀nh chưa kip̣ cựa quâ ̣y thı̀ mô ̣t lưỡi dao đã tho ̣c vô giữa ruô ̣t… Mı̀nh chế t mà không kip̣ kêu lấ y mô ̣t tiế ng… Tự nhiên Lươm ̣ ứa nước mắ t… Mô ̣t con dòi từ trên trầ n rơi đúng giữa mă ̣t nó. Trước viễn cảnh ghê rơṇ của cái chế t, con dòi không còn làm nó thấ y ghê tởm nữa. “Mı̀nh chế t chôn xuố ng đấ t thı̀ bo ̣n dòi bo ̣ còn lúc nhúc đầ y mı̀nh!” Nó chua xót nghı ̃ vâ ̣y, và đưa tay bắ t con dòi, ném đi. Nó bỗng cha ̣m tay vào mô ̣t đứa ngồ i ngay gầ n sát đầ u mı̀nh. Tim nó muố n ngừng đâ ̣p, run rẩ y hỏi: - Ai đó? - Tui đây. Nga ̣nh đây! - Răng mi không ngủ mà ngồ i đó làm chi? - Tui ngồ i canh tu ̣i hắ n cho anh. - Nga ̣nh thı̀ thầ m trả lời - Tu ̣i hắ ng mà mò qua đâ ̣y chu ̣p bao tải lên anh là tui lay thằ ng Thúi dâ ̣y để hắ n la tiế p cứu, thức hế t cả lao dâ ̣y, tu ̣i hắ n phải sơ,̣ không dám đâm. Anh coi đây này. - Nga ̣nh mò tı̀m bàn tay Lươm ̣ , ga ̣i, ga ̣i vào lòng bàn tay Lươm ̣ mô ̣t cái đầ u đanh hai mươi phân nho ̣n hoắ t. - Hắ n mà đu ̣ng vô người anh là tui đâm liề n. Mı̀nh chừ có bố n anh em, sơ ̣ chi tu ̣i hắ n! - Ừ hè. - Lươm ̣ lúc này mới sực nghı ̃ ra - Đúng là chừ mı̀nh đã có bố n người, bằ ng quân số mô ̣t tổ chiế n đấ u của Đô ̣i ngày còn ở mă ̣t trâ ̣n Huế … Chı́nh ý nghı ̃ này làm Lươm ̣ bı̀nh tâm trở la ̣i - nỗi sơ ̣ haĩ tiêu tan dầ n. Nó đưa bàn tay tı̀m nắ m lấ y bàn tay Nga ̣nh. Trời, bàn tay nó giố ng hê ̣t bàn tay Vinh-sưa, bàn tay con nı́t mà đã có chai, có ca ̣nh. ̣ Lươm ̣ nói, gio ̣ng cảm kı́ch. - Câ ̣u khôn thiê ̣t, đúng là chı́nh hiê ̣u liên la ̣c của du kı́ch, chế t thı̀ thôi, chứ không chiụ khai chôn súng! Câ ̣u đã nghı ̃ ra cái điề u mà tớ ngu quá, chẳ ng nghı ̃ ra: Chừ mı̀nh có bố n anh em mà toàn du kı́ch với Vê ̣ Quố c Đoàn. Lẽ mô ta la ̣i sơ ̣ mấ y thằ ng ăn trô ̣m, ăn cắ p? 13 Lanh là mô ̣t trong những người tù đầ u tiên bo ̣n Pháp đưa về giam ở lao Thừa Phủ, sau ngày thành phố bi ̣giă ̣c chiế m. Do đó, nó thông tha ̣o đủ mo ̣i chuyê ̣n ở trong lao. Nhờ nó mà Lươm ̣ đươc̣ biế t, trong hai daỹ ca-sô đố i diê ̣n với ba-ti-măng hai, bo ̣n giă ̣c giam những người tù đă ̣c biê ̣t. Đêm đêm, chúng thường đưa xe đế n chở mô ̣t số người bi ̣ giam ở đây, mang đi và không bao giờ thấ y mang về trả. Chắ c là chúng đưa đi thủ tiêu. Do đó mà tù ho ̣ go ̣i daỹ ca-sô này là "ca-sô âm phủ". Có lầ n, chiề u hôm trước ca-sô nào cuñ g có người. Sáng hôm sau tấ t cả đề u trố ng không. Rấ t nhiề u lầ n, chúng vào go ̣i tên mô ̣t số người ở hai ba-ti-măng, bắ t ra tâ ̣p hơp̣ trước sân. Những người này hı́ hửng tưởng sắ p đươc̣ thả ra. Không ngờ, chúng xı́ch tay rồ i tố ng luôn vào "ca-sô âm phủ". Hiê ̣n nay, trong daỹ ca-sô âm phủ, chúng có giam mô ̣t người mà cả nhà lao ai cuñ g biế t tên, đó là cu ̣ Võ Nguyên Than, thân sinh của Đa ̣i tướng Võ Nguyên Giáp. Nghe đâu chúng bắ t đươc̣ cu ̣ ở Quảng Bı̀nh, đem về giam ở ba-ti-măng mô ̣t. Mô ̣t hôm, tên Chánh Sở mâ ̣t thám Phòng Nhı̀ nói với cu ̣ “Ông già không tố t. Ông già có người con cứng đầ u dám chố ng la ̣i quân đô ̣i Pháp hùng ma ̣nh. Ông già sinh con mà không biế t da ̣y con”. Cu ̣ Than cười nga ̣o, vuố t râu trả lời. “Tôi đẻ con ra, chưa kip̣ da ̣y thı̀ con đã bỏ nhà đi làm cách mê ̣nh. Chừ tôi muố n da ̣y thı̀ còn mô ở đây mà da ̣y? Vâ ̣y tôi nhờ quân đô ̣i Pháp hùng ma ̣nh đi bắ t giúp con tôi về đây, để tôi da ̣y thử, coi con tôi có chiụ nghe không”. Thằ ng chánh mâ ̣t thám tức quá, tát cu ̣ gaỹ hai cái răng, rồ i ra lê ̣nh tố ng cu ̣ vào "ca-sô âm phủ". Hơn ba chu ̣c tù con nı́t trong lao. Lanh đề u biế t tên, quen mă ̣t, và còn biế t rõ từng đứa ta ̣i sao bi ̣ bắ t và bi ̣ bắ t trong trường hơp̣ nào. Riêng “băng” của Lép-se ̣o, trước kia có mười bố n đứa. Tháng trước chế t mấ t hai, chừ còn la ̣i mười hai. Cả hai đứa đề u chế t vı̀ bi ̣bê ̣nh ı̉a chảy. Không biế t tu ̣i hắ n ăn phải cái chi, đi ı̉a suố t hai ngày hai đêm rồ i chế t. Tu ̣i băng Lép-se ̣o toàn đứa không cha, không ma ̣, chuyên nghề ăn cắ p, móc túi ở khắ p các chơ ̣ trong thành phố . Có đứa đi ăn cắ p, móc túi thı̀ khi mới sáu, bảy tuổ i. Riêng thằ ng Lép-se ̣o người ta đồ n mới đẻ ra hắ n đã biế t ăn cắ p. Ho ̣ kể , ma ̣ hắ n vừa đẻ hắ n khóc oe oe, bà mu ̣ bồ ng tắ m cho hắ n. Tắ m xong bà mu ̣ thấ y cái nhẫn vàng đeo ở ngón tay biế n mấ t. Bà ta tưởng cái nhẫn tuô ̣t ra, rơi chı̀m trong châ ̣u tắ m. Nhưng khi đổ hế t nước vẫn không thấ y cái nhẫn. Bà ta tiế c điên người. Lúc đó bà ta mới chú ý mô ̣t bàn tay của thằ ng con nı́t bà vừa tắ m, nắ m chă ̣t khư khư. Bà vă ̣t bàn tay hắ n ra thı̀ thấ y cái nhẫn vàng nằ m giữa lòng bàn tay. Trong băng Lép-se ̣o có mấ y thằ ng, người nhỏ quắ t queo nhưng hung dữ, gan liề u gớm ghiế c lắ m, đế n cả Lép-se ̣o cuñ g phải gờm. Hồ i mới vô lao, trong mô ̣t trâ ̣n đâ ̣p lô ̣n, mô ̣t thằ ng đã cắ n đứt tai mô ̣t thằ ng khác. Trong số ba chu ̣c tù con nı́t, có khoảng chu ̣c đứa là Liên la ̣c Uỷ ban kháng chiế n xa,̃ huyê ̣n, của du kı́ch, bô ̣ đô ̣i điạ phương. Có mấ y đứa bi ̣bắ t chı̉ vı̀ da ̣i. Chúng đi chơi thấ y có giấ y chi ai vứt giữa đường, lươm ̣ ̣ đem về đinh phấ t diề u, té ra giấ y đó là truyề n đơn Viê ̣t Minh. Bấ t ngờ gă ̣p tu ̣i “Rê-vê-cu” đi roỏn, rứa là tu ̣i hắ n tóm cổ luôn, tố ng vô lao. “Chı̉ ta ̣i mù chữ cả thôi!” - Thằ ng Lanh buồ n rầ u kế t luâ ̣n - Tui mà gă ̣p giấ y đó chắ c tui cuñ g lươm ̣ . Hồ i cách ma ̣ng mới lên, tui có đi ho ̣c bı̀nh dân, đã hơi hơi biế t đo ̣c. Nhưng rồ i Huế đánh nhau, tui mắ c viê ̣c cha ̣y liên la ̣c cho du kı́ch, bỏ mấ t mấ y buổ i ho ̣c, rứa là quên trơṭ . Ma ̣ tui nói ta ̣i tui ham ăn nhiề u cơm cháy nên thành tố i bu ̣ng tố i da ̣, ho ̣c mô quên nấ y, chứ lúc còn nhỏ thı̀ cuñ g sáng láng lắ m. Lươm ̣ an ủi nó: - Chuyê ̣n chi trong tù mi cuñ g biế t, kể la ̣i đầ u đuôi vanh vách la mi thong minh lắ m, tố i bu ̣ng răng đươc̣ ! Mấ y bữa nữa tau bớt đau, tau sẽ da ̣y cho mi, thằ ng Thúi ho ̣c… Nga ̣nh liề n nói chen vào: - Anh da ̣y giúp cho cả tui nữa hı́? - Ừa, còn đứa mô chưa biế t chữ tu ̣i bay rủ hế t cả la ̣i, tau da ̣y cho mô ̣t thể . Tau chı̉ da ̣y cho tu ̣i bay mô ̣t tháng là truyề n đơn Viê ̣t Minh đo ̣c làu làu. Thằ ng Lanh còn kể : - Tu ̣i băng Lép-se ̣o câ ̣y đông, câ ̣y “đa ̣i ca Lép-se ̣o” võ nghê ̣ cao cường, tha hồ ăn hiế p những đứa khác. Đứa mô mới vô tù cuñ g bi ̣ tu ̣i hắ n xúm la ̣i đâ ̣p mô ̣t trâ ̣n ra oai. Tui cuñ g bi ̣ tu ̣i hắ n đâ ̣p, đâ ̣p rấ t tàn ba ̣o, còn hơn cả trâ ̣n đòn Mô ̣t Điế u, không chế t là may! Đâ ̣p cho thấ t kinh rồ i tu ̣i hắ n bắ t phải làm đầ y tớ cho tu ̣i hắ n. Đêm ngủ, mı̀nh phải ngồ i đấ m lưng, gaĩ ghẻ cho tu ̣i hắ n ngủ. Lıñ h đươc̣ vắ t cơm cuñ g phải bẻ bớt đưa cho tu ̣i hắ n mô ̣t phầ n vắ t. Đứa mô không đưa, hoă ̣c đưa ı́t, tu ̣i hắ n xúm la ̣i cho muĩ ăn trầ u ngay! Tu ̣i lı́nh ngu ̣c bắ t tu ̣i tù con nı́t phải do ̣n cứt đái cầ u tiêu cả hai ba-ti-măng. Vài ngày mô ̣t lầ n, phải lấ y lon múc cứt đái đổ vô cái thùng to, xách ra cái hố sân lao tê mà đổ . Không có lon thı̀ phải lấ y tay mà bu ̣m cứt. Tu ̣i Lép-se ̣o không đứa mô chiụ do ̣n, bắ t tu ̣i tui phải do ̣n thay. Đã không do ̣n, tu ̣i hắ n còn đứng ngoài biṭ muĩ , trêu cho ̣c, bơp̣ tai, đá đı́t, giả bô ̣ làm lı́nh Tây chửi tù đi làm cỏ-vê: “Viế t Min! Mao lên! Viế t Min! Mao lên!”. Áo quầ n, chân tay tu ̣i tui đứa mô cuñ g thúi hoăng mùi cứt… 14 “Mı̀nh không lanh tay đố i phó trước, để tu ̣i hắ n kip̣ xông vô, mı̀nh mấ t ma ̣ng như chơi”. Những chuyê ̣n thằ ng Lanh kể về băng Lép-se ̣o làm Lươm ̣ bâ ̣t lên ý nghı ̃ đó. Ý nghı ̃ nung nấ u đầ u óc nó, giúp nó lấ n lướt đươc̣ cơn đau như bi ̣ số ng dao dầ n khắ p người. Sang hôm sau, nó gắ ng hế t sức để đứng lên, mă ̣c dầ u đầ u óc nó còn choáng váng, tay chân còn run rẩ y và vừa đứng lên chưa đươc̣ mô ̣t phút, nó đã muố n nằ m dài ngay xuố ng nề n xi măng. Toàn thân nó đau nhức không sao chiụ nổ i. Nó cố sức, chố ng cho ̣i với sự yế u đuố i, đớn hèn của bản thân. Nó cắ n răng để khỏi bâ ̣t lên tiế ng rên, giâ ̣n dữ tự mắ ng nhiế c mı̀nh: “Mi là đồ tồ i! Rứa mà cuñ g mang danh Vê ̣ Quố c Đoàn! Thằ ng kẻ cắ p bi ̣ đòn còn nă ̣ng hơn mi, rứa mà hắ n đã vùng ngay dâ ̣y mài dao quyế t trả thù, còn mi là Vê ̣ Quố c Đoàn thı̀ nằ m dài ra đó mà than vañ , kêu đau, rồ i chiụ xuôi hai tay chờ tu ̣i hắ n tới cho ̣c dao vô giữa ruô ̣t!” Thấ y Lươm ̣ đứng, dựa lưng vào tường, mă ̣t qua ̣u co ̣, miê ̣ng cứ lẩ m bà lẩ m bẩ m. Thúi phát hoảng. Nó tưởng Lươm ̣ đau quá đã hoá rồ . Nó nı́u tay Lươm ̣ , năn nı̉: - Anh nằ m xuố ng mà nghı̉, đứng là chi rứa cho đau thêm? Anh có khát không? Tui đi kiế m nước cho anh uố ng hı́? Vẻ hố t hoảng, lo lắ ng của Thúi làm Lươm ̣ cảm đô ̣ng. Nó nhı̀n Thúi, nước mắ t rưng rưng: "Mô ̣t thằ ng la ̣ hoắ c, tự nhiên mắ c ke ̣t vô đời mı̀nh rồ i bỗng trở nên thân thiế t với mı̀nh hơn cả an hem ruô ̣t thit.̣ Rồ i chı̉ với vũ khı́ là cái miê ̣ng la thâ ̣t to, mà cứu mı̀nh thoát khỏi nguy hiể m!… Nế u không đi Vê ̣ Quố c Đoàn, không tham gia kháng chiế n, làm chi gă ̣p đươc̣ những chuyê ̣n la ̣ đời như rứa!”. Ý nghı ̃ đó làm Lươm ̣ đang muố n khóc mà tự nhiên bâ ̣t cười. Lươm ̣ viṇ vai thằ ng Thúi nhúc nhı́ch đi la ̣i trong ba-ti-măng. Nó nói nhỏ với Thúi: - Tu ̣i băng thằ ng Lép-se ̣o đang hầ m hầ m mài dao mưu giế t hai anh em mı̀nh. Mı̀nh ngu chi nằ m dài ra đó để chờ tu ̣i hắ n xông vô giế t? Anh em mı̀nh bi ̣ giế t chế t ở đây, tu ̣i Tây hắ n càng mừng, rứa là bớt đi đươc̣ hai thằ ng Viê ̣t Minh! Thúi hoảng sơ,̣ thı̀ thầ m hỏi la ̣i: - Rứa chứ an hem mı̀nh mầ n răng? - Mi không lo, tao đã có cách. Giế t đươc̣ anh em mı̀nh có mô dễ! Trưa hôm đó, Lươm ̣ tâ ̣p đi la ̣i mô ̣t lúc. Sau khi đã đi đươc̣ không phải viṇ vai Thúi nữa, nó nhờ Nga ̣nh và Lanh dẫn di gă ̣p những đứa mà nó biế t chắ c là bi ̣ bắ t vı̀ tô ̣i làm liên la ̣c cho Uỷ ban, du kı́ch. Tấ t cả có bảy đứa, tra ̣c tuổ i Lươm ̣ và Thúi. Đứa nào áo quầ n cuñ g rách rưởi như tổ đı̉a, nước da xanh bủng xanh beo, ghẻ lở đầ y người, chấ y râ ̣n như sung. Khi nhắ c tới tu ̣i băng Lép-se ̣o, đáy mắ t đứa nào cuñ g loé ánh thù hâ ̣n. Sau cái hôm Lép-se ̣o bi ̣ cái “anh đánh đồ n Hô ̣ Thành” - chúng go ̣i Lươm ̣ như vâ ̣y - đâ ̣p cho mô ̣t trâ ̣n ngắ c ngư, đứa nào trong bu ̣ng cuñ g thấ y như mı̀nh đươc̣ trả thù. Chúng liế c nhı̀n bản mă ̣t du côn tı́m bầ m, méo mó của Lép-se ̣o với ánh mắ t hả hê. Ánh mắ t của chúng như muố n nói: Mi tưởng mi ăn hiế p đươc̣ tui tau maĩ à? Chừ đã có Vê ̣ Quố c Đoàn binh tu ̣i tao nghe! Chúng cầ u ước Lươm ̣ đâ ̣p Lépse ̣o thêm vài trâ ̣n nữa, đâ ̣p chế t thı̀ càng tố t. Để từ đây chúng đỡ khổ vı̀ hắ n. Bởi vâ ̣y khi nghe Lươm ̣ rủ chúng đi vào ba-ti-măng bàn chuyê ̣n hê ̣ tro ̣ng, chúng hớn hở đi theo ngay. Lươm ̣ ngồ i dựa lưng vô tường, các ba ̣n ngồ i vây tròn chung quanh. Mô ̣t vài đứa trong băng Lépse ̣o thâ ̣p thò ngoài cửa, tò mò, xét nét nhı̀n vào. Lươm ̣ trừng mắ t, bă ̣m môi nhı̀n la ̣i chúng. Chúng chô ̣t da ̣, tháo lui ra sân. Lươm ̣ hỏi tên, tuổ i, về trường hơp̣ bi ̣ bắ t của mỗi ba ̣n. Nghe xong, Lươm ̣ nói gio ̣ng chê trách. - Các câ ̣u đề u là liên la ̣c của Uỷ ban, của du kı́ch bô ̣ đô ̣i điạ phương, rứa mà chiụ để cho tu ̣i ba de móc túi đánh đâ ̣p, bơp̣ tai, đá đı́t, sai khiế n chi cuñ g phải chiu.̣ Tớ thấ y la ̣ quá! Có đời thuở mô mô ̣t thằ ng liên la ̣c của du kı́ch la ̣i đi ngồ i đấ m bóp, gaĩ ghẻ cho mô ̣t thằ ng ăn cắ p ở chơ ̣ Đông Ba! - Nhưng tu ̣i hắ n đông - Mô ̣t đứa caĩ la ̣i - Cả các anh tù lớn cuñ g phải sơ ̣ tu ̣i hắ n. - Tu ̣i hắ n gan mà liề u ma ̣ng gớm lắ m! Mô ̣t đứa khác nói chen vào. - Tu ̣i hắ n đông, các câ ̣u thı̀ ı́t à? - Lươm ̣ hỏi la ̣i gio ̣ng gay gắ t. - Chı̉ ngồ i ở đây thôi cuñ g đã có mười mô ̣t đứa. Còn tu ̣i hắ n, mười hai đứa, thua kém chi nhau? Tu ̣i hắ n gan, các câ ̣u không gan à? Mà tu ̣i hắ n chı̉ có gan móc túi, gan ăn cắ p. Còn anh em mı̀nh toàn gan đánh Tây. Hỏi ai gan hơn? - Nhưng tu ̣i hắ n kế t bè với nhau… - Tu ̣i hắ n kế t bè, ta ̣i răng anh em mı̀nh la ̣i không biế t kế t bè? Anh em mı̀nh chiụ ngu thua tu ̣i hắ n à? Mà theo ý tớ, ta không thèm kế t bè theo kiể u tu ̣i du côn, ăn cắ p. Tu ̣i ta sẽ thành lâ ̣p mô ̣t đô ̣i, y như đô ̣i du kı́ch rứa. Các câ ̣u có đồ ng ý không? - Đồ ng ý! Anh nói đúng đó! Ta thành lâ ̣p mô ̣t đô ̣i rồ i choảng nhau với băng của hắ n, chế t thı̀ thôi! Mô ̣t đứa là liên la ̣c của Uỷ ban hành chánh kháng chiế n xã Phong Lai đứng phắ t ngay dâ ̣y hùng hổ nói. Tấ t cả đề u háo hức hưởng ứng. - Đúng đó! Lâ ̣p ngay đi! Lâ ̣p xong ta kéo ra đâ ̣p tu ̣i hắ n luôn. - Gớm, làm chi mà hăng máu vit.̣ - Lươm ̣ bâ ̣t cười nói - Theo ý tớ, mu ̣c đı́ch của đô ̣i ta không phải chı̉ để đâ ̣p lô ̣n. Nế u tu ̣i hắ n gây sự thı̀ ta đâ ̣p, nhưng nế u tu ̣i hắ n biế t sơ,̣ rút lui trước thı̀ thôi. Đã đâ ̣p nhau, tu ̣i hắ n sứt đầ u chảy máu thı̀ anh em mı̀nh cuñ g hô ̣c máu muĩ máu mồ m. - Không đâ ̣p lô ̣n nhau với tu ̣i hắ n thı̀ ta lâ ̣p đô ̣i ra để làm chi? - Thiế u chi viê ̣c. - Lươm ̣ nói. - Theo ý tớ thı̀ như ri: Từ giờ trở đi, mười mô ̣t anh em mı̀nh sẽ ở chung la ̣i mô ̣t chỗ như mô ̣t tiể u đô ̣i du kı́ch tâ ̣p trung, ăn cùng ăn chung, làm chi cầ n làm chung, cầ n đâ ̣p lô ̣n ta cùng đâ ̣p. Sẽ không mô ̣t câ ̣u mô chiụ làm đầ y tớ cho tu ̣i hắ n, và cho bấ t cứ ai. Lıñ h cơm không phải bẻ ra cúng cho tu ̣i hắ n. Viê ̣c do ̣n cứt cầ u tiêu, phầ n của tu ̣i hắ n, tu ̣i hắ n phải tự làm lấ y, phầ n của mı̀nh tu ̣i mı̀nh làm. Nế u tu ̣i hắ n giở trò, đâ ̣p mô ̣t anh em mô trong đô ̣i, cả đô ̣i sẽ a vô đâ ̣p la ̣i. Ngoài ra, anh em mı̀nh tı̀m cách giúp đỡ các anh bi ̣ giam trong daỹ ca-sô âm phủ. Các anh trong nớ toàn Viê ̣t Minh ha ̣ng nă ̣ng cả. Ho ̣ là cấ p chı̉ huy của anh em mı̀nh cả đó nghe. Lı́nh không giúp đỡ cấ p chı̉ huy còn giúp ai? Ông Phùng Đông, chı̉ huy trưởng mă ̣t trâ ̣n khu C hiê ̣n cuñ g đang ở trong đó. Ông đang nằ m khát cháy cổ , không biế t nhờ ai lấ y cho hớp nước… cả cu ̣ Võ Nguyên Than, người đã sinh ra đa ̣i tướng Võ Nguyên Giáp, cuñ g bi ̣tu ̣i hắ n hành ha ̣ bỏ đói, bỏ khát. Các câ ̣u nghı ̃ coi có đứt ruô ̣t không? Nghe Lươm ̣ nói đế n đó, nhiề u đứa tự nhiên rơm rớm nước mắ t. Nga ̣nh gu ̣c vào vai Lươm ̣ khóc lă ̣ng le.̃ Lươm ̣ cuñ g khóc, nó đưa tay quê ̣t nước mắ t, nói tiế p: - Viê ̣c trước nhấ t của anh em mı̀nh là hằ ng ngày ta chiụ khó kiế m nước trong, chuyề n vô ca-sô, tiế p tế cho các anh, các cu ̣. - Làm đươc̣ như rứa thı̀ tố t quá, anh Lươm ̣ hè! - Thúi bâ ̣t lên nói. - Nhấ t đinh ̣ anh em mı̀nh làm đươc̣ ! Các câ ̣u có đồ ng ý như rứa không? - Đồ ng ý! Đồ ng ý! - Tấ t cả nhao lên tán đồ ng. Lanh nói gio ̣ng hố i hâ ̣n, buồ n rầ u: - Viê ̣c như rứa mà anh em tui mấ y lâu chẳ ng nghı ̃ ra. Tê ̣ thiê ̣t! - Rồ i nó nhấ p nhổ m chı̉ chực đứng lên xách ố ng bơ đi kiế m nước trong để tiế p tế cho các anh trong "ca-sô âm phủ". 15 - Khi mô thı̀ đô ̣i mı̀nh ngủ tâ ̣p trung? - Mô ̣t đứa là liên la ̣c của Bô ̣ đô ̣i điạ phương huyê ̣n Hương Trà hỏi Lươm ̣ . - Ngay tố i nay! - Nhưng lấ y chỗ mô mà ngủ cho đủ cả đô ̣i? - Mô ̣t thực tế nan giải và gay gắ t đă ̣t ra cho Lươm ̣ , làm nó ngồ i lă ̣ng đi mô ̣t lúc, sững sờ, bố i rố i. Các ba ̣n đang ngồ i ở đây, từ trước đế n nay ngủ tản mác, mỗi đứa mô ̣t nơi, ở cả hai ba-ti-măng. Đêm qua, lầ n đầ u tiên Lươm ̣ , Nga ̣nh, Thúi, Lanh ngủ cùng với nhau mô ̣t chỗ. Chỗ ngủ quá châ ̣t, bi ̣ người lớn chen lấ n phải dồ n sát đế n gầ n cầ u tiêu. Nế u nằ m sát hơn nữa thı̀ phải nằ m lên cứt và nước đái từ trên cầ u tiêu tràn xuố ng. Bây giờ thêm bảy đứa nữa thı̀ lấ y đâu ra chỗ. Nhưng nế u cứ ngủ tản mác mỗi đứa mô ̣t nơi như cũ thı̀ cái đô ̣i mới lâ ̣p ra này sẽ vã ra như mô ̣t vắ t cơm ngâm nước. Mô ̣t ha ̣t cơm tự nhiên rời khỏi vắ t cơm. Lanh nói cho Lươm ̣ biế t tu ̣i băng Lép-se ̣o cuñ g ngủ chung thành mô ̣t daỹ dài ở bên ba-ti-măng hai. Chỗ mà Nga ̣nh sơ ̣ haĩ không dám nằ m ở đằ ng kia là Lép-se ̣o chiế m thêm để thı̉nh thoảng hắ n sang nằ m chơi với mô ̣t người tù lớn tuổ i vố n trước đây là mô ̣t tên du côn kế t thân với hắ n. Cuô ̣c đời chiế n sı ̃ Vê ̣ Quố c Đoàn tuy còn rấ t ngắ n ngủi nhưng cuñ g đã da ̣y cho Lươm ̣ mô ̣t điề u quan tro ̣ng. Điề u kiê ̣n trước tiên để làm nên sức ma ̣nh của mô ̣t đơn vi ̣ chiế n đấ u, là phải cùng ăn, cùng ngủ, cùng sinh hoa ̣t. “Thằ ng đầ u trô ̣m đuôi cướp cuñ g khôn ngoan biế t như vâ ̣y - Lươm ̣ cay đắ ng nghı ̃ bu ̣ng. - Không phải vô cớ mà Lép-se ̣o cho cả băng hắ n ngủ tâ ̣p trung thành mô ̣t daỹ ”. Lươm ̣ chán nản đưa mắ t nhı̀n khoảng còn la ̣i trong ba-ti-măng, lầ y nhầ y cứt đái và dòi từ trên trầ n nhà rơi xuố ng lô ̣p bô ̣p như ga ̣o rác - những con dòi long lá, ngo ngoe đang bò thành đàn, thành lu.̃ Muố n ngủ đươc̣ phải quét do ̣n sa ̣ch sẽ nề n xi măng. Nhưng vô ı́ch. Chı̉ sau mô ̣t đêm là nước phân ngâ ̣p ngu ̣a trên cầ u tiêu sẽ tràn xuố ng tâ ̣n chỗ nằ m. Lươm ̣ đi la ̣i chỗ mấ y ông cu ̣ nằ m ở góc ca ̣nh cửa ra vào, hỏi chuyê ̣n. Các cu ̣ cho biế t, ngày các cu ̣ mới vào tù, cả hai hố cầ u tiêu đề u không tắ c. Nhưng tù càng ngày càng đông, càng hỗn ta ̣p. Nhười ta nhét giấ y, dẻ lau, cả đấ t đá nữa xuố ng lỗ, tı́ch tu ̣ lâu ngày hoá tắ c. - Có cách chi thông cho hế t tắ c không cu ̣? - Thấ y nhớp nhúa, hôi hám quá nên cuñ g có nhiề u người tı̀m cách thông. Ho ̣ lấ y gâ ̣y tho ̣c, uố n dây thép móc nhưng không ăn thua. Càng thông, càng móc la ̣i càng tắ c hơn. Ông cu ̣ bi ̣bắ t vı̀ có con trai là Vê ̣ Quố c Đoàn, nhı̀n về phı́a hai cầ u tiêu nói: - Chừ có người mô dám cả gan tho ̣c tay xuố ng lỗ moi hế t những thứ mắ c ke ̣t ra thı̀ may có thể thông đươc̣ . Bo ̣n trẻ xúm la ̣i quanh ông cu ̣, trơṇ tròn mắ t nhao nhao hỏi: - Tho ̣c tay vô giữa cái vuñ g cứt đái lề u bề u đó a cu ̣? - Phải đó các cháu a ̣. Nhưng gớm ghiế c như rứa ai dám? - Nế u thông đươc̣ thı̀ tu ̣i cháu cuñ g không ngán cu ̣ a ̣. Chı̉ lo không thông đươc̣ thôi… Tây, mâ ̣t thám an ninh tu ̣i cháu không ngán, ngán chi đồ cứt đái! Trong cơn cáu giâ ̣n Lươm ̣ bâ ̣t lên nói vâ ̣y. Nhưng nói xong nó bấ t giác rùng mı̀nh. Sự dơ bẩ n gớm ghiế c kia gây cho Lươm ̣ cái cảm giác kinh khiế p còn hơn cả những trâ ̣n đòn tra tấ n của tu ̣i an ninh. Nghe nói vâ ̣y các ba ̣n đề u trố mắ t nhı̀n Lươm ̣ . “Chắ c là anh nói tra ̣ng chơi rứa chứ đời mô anh dám móc”. Những că ̣p mắ t của các ba ̣n như nói với Lươm ̣ vâ ̣y. Chı́nh cái vẻ lườm đó đã làm Lươm ̣ nổ i xung, muố n liề u ma ̣ng. Em vu ̣t cởi phăng áo, nói với Nga ̣nh và Thúi gio ̣ng như quát: - Hai đứa bay cha ̣y ra cái chỗ hố phân xách cái thùng hố t cứt vô đây cho tao! - Để tui ra lấ y cho! Tui biế t chỗ. - Lanh miê ̣ng nói, chân cha ̣y ra khỏi ba-ti-măng. Thúi nhı̀n Lươm ̣ run rẩ y hỏi: - Anh móc thiê ̣t à? Nghe Thúi hỏi, Lươm ̣ càng nổ i xung: - Tau đã nói từ giờ trở đi, mi đừng hỏi tau câu đó! Thiê ̣t à? Thiê ̣t à? Tau đã nói láo với mi khi mô? Và ngay lúc đó, Lươm ̣ vu ̣t hiể u rằ ng bây giờ mı̀nh không còn thu ̣t lùi đươc̣ nữa. Nó đã qua song và chă ̣t cầ u sau lưng. Nế u nó thu ̣t lùi, cái đô ̣i mới lâ ̣p này sẽ lâ ̣p tức tan ra,̃ vı̀ các ba ̣n không ai tin mı̀nh nữa. Và tu ̣i băng Lép-se ̣o sẽ xông vô ăn thiṭ mı̀nh… Thằ ng Lanh cha ̣y vào, tay xách cái thùng sắ t chuyên dung để hố t phân. Nó lót miế ng giấ y ở chỗ tay xách, mă ̣t ngoảnh sang mô ̣t phı́a khác như lúc người ta xách con chó chế t hay con mèo chế t đã có dòi. Lươm ̣ lẳ ng lă ̣ng cầ m lấ y cái quai thùng, ném miế ng giấ y lót quai vào thùng, rồ i bước thẳ ng tới daỹ cầ u tiêu. Với vẻ bấ t cầ n của người quyế t liề u ma ̣ng, nó lô ̣i luôn vào vuñ g phân lõng bong, nổ i lề u bề u những giấ y, những giẻ rách và từng đám dòi ngo ngoe, ngo ̣ nguâ ̣y trèo lên những vâ ̣t nổ i lề u bề u đó thành từng núi như núi rác. Chúng lâ ̣p tức bám vào hai ố ng chân Lươm ̣ và ngo ngoe, ngo ̣ nguâ ̣y, trèo ngươc̣ lên phı́a đùi. Vẻ mă ̣t của Lươm ̣ lúc này là vẻ mă ̣t của người sắ p nôn oe ̣. Đứng từ xa nhı̀n la ̣i các ba ̣n đề u nghı ̃ rằ ng Lươm ̣ sẽ nhào trở ra. Lươm ̣ đă ̣t cái thùng xuố ng bên ca ̣nh, rồ i cúi xuố ng tho ̣c tay vào vuñ g phân. Bo ̣n trẻ rùng mı̀nh tưởng chừng như Lươm ̣ đang tho ̣c tay vào bế p than đỏ. Nhiề u đứa bâ ̣t kêu lên ”úi”. Lươm ̣ móc lên mô ̣t nùi giẻ và giấ y lầ y nhầ y phân, ném vào thùng. Nó móc tiế p, móc tiế p, lôi lên từng nùi lớn nhỏ nào giấ y, nào giẻ, nào lá, nào cỏ và cả ga ̣ch vu ̣n, đá vu ̣n. Cánh tay Lươm ̣ mỗi lúc mô ̣t tho ̣c sâu xuố ng hơn. Đế n khuỷu tay, đế n bắ p tay, rồ i đế n tâ ̣n nách. Mỗi lúc Lươm ̣ càng phải cúi gâ ̣p người, mă ̣t gầ n sát vào vuñ g phân. Lúc này, Lươm ̣ phải rướn cao cổ hế t mức để phân và dòi khỏi cha ̣m vào cằ m. Nó đã móc gầ n hế t nửa thùng những thứ mắ c ke ̣t dưới lỗ cầ u tiêu. Mùi thố i xông lên nồ ng nă ̣c cả ba-ti-măng, đứng từ xa mà các cu ̣ và bo ̣n trẻ đề u phải đưa tay biṭ muĩ . Cái tin “Chú Vê ̣ Quố c Đoàn đánh đồ n Hô ̣ Thành” đang dung tay móc thông hố cầ u tiêu, chı̉ mô ̣t loáng đã lan khắ p sân tù, sang ba-ti-măng hai, và các daỹ xà lim, ca-sô. Những người tù đau ố m, các cu ̣ già, tu ̣i tù con nı́t, tò mò, hiế u kỳ kéo vào đứng chen chúc trước cửa, ngoài hành lang nhı̀n vào. Ho ̣ thấ y Lươm ̣ cởi trầ n, tấ m lưng gầ y giơ xương, đang do ̣c ngang những vế t se ̣o làn roi, đang cúi gâ ̣p người trên vuñ g phân, dòi. Mô ̣t cánh tay chố ng, phân ngâ ̣p đế n khuỷu tay, cánh tay kia tho ̣c sâu xuố ng lỗ cầ u tiêu, phân lút đế n nách, mă ̣t và cằ m gầ n cha ̣m vào những mảng phân lề u lề u. Dòi lúc nhúc, ngo ngoe bò lên lưng, lên cổ , lên đầ u. Đứng từ xa mà nhı̀n cảnh tươṇ g đó, nhiề u người cuñ g phải sởn gai ố c và cảm thấ y buồ n nôn. Trong số này có mô ̣t ông giáo trước kia da ̣y văn và triế t ở trường Quố c Ho ̣c. Ông bi ̣ bắ t vı̀ bo ̣n mâ ̣t thám lu ̣c soát tủ sách của ông có những tác phẩ m của Các Mác và Ăng-ghen. Hı̀nh ảnh người chiế n sı ̃ thiế u niên lưng trầ n, ngâ ̣p người trong vuñ g phân và dòi bo ̣ để thông cầ u tiêu bi ̣ tắ c, làm ông liên tưởng tới mô ̣t trong mười hai chiế n công của người duñ g sı ̃ thầ n thoa ̣i Héc-quyn: Héc-quyn đã do ̣n sa ̣ch phân rác trong cái chuồ ng ngựa ba nghı̀n con của ông vua Eaghe tı́ch tu ̣ trong suố t ba năm! Và trong khoảnh khắ c ông đã lıñ h hô ̣i mô ̣t cách sâu xa hơn bao giờ hế t ý nghıã của biể u tươṇ g hùng vỹ này. Ông lẩ m bẩ m: “Do ̣n sa ̣ch những nhơ nhớp đầ u đô ̣c cuô ̣c số ng đồ ng loa ̣i là mô ̣t trong những chiế n công lớn lao nhấ t của con người”. Mỗi lầ n Lươm ̣ rút cánh tay lên, lôi theo mô ̣t núi rác trô ̣n lẫn với phân và dòi, ném bô ̣p vào cái thùng sắ t rı̉, nét mă ̣t nó hằ m hằ m dữ tơṇ , giố ng hê ̣t vẻ mă ̣t lúc nó cỡi lên bu ̣ng Lép-se ̣o, túm tóc dô ̣ng đầ u hắ n côm cố p xuố ng nề n xi măng! - Ọo… o ̣t o ̣t! - Từ trong lòng hố xı́ bấ t ngờ thoát ra mô ̣t tiế ng kêu như tiế ng kêu la nấ c vui mừng của người bi ̣hóc xương lâu ngày, bấ t ngờ nuố t đươc̣ cái xương khỏi cổ ho ̣ng! Như có phép la ̣, cái vuñ g phân dòi lõng bõng trôi tuồ n tuô ̣t xuố ng miê ̣ng hố , chı̉ mô ̣t chố c đã trơ nề n xi măng. Tấ t cả những người chứng kiế n không nén đươc̣ vui mừng, nhảy hế t cả lên, reo to: - Thông rồ i! Thông rồ i! Nế u trên người Lươm ̣ không bê bế t phân dòi, chắ c ho ̣ đã ùa tới công kênh nó lên vai. Không nói không rằ ng, Lươm ̣ la ̣i su ̣c sang cái cầ u tiêu thứ hai, móc thông tiế p. Những thứ nó móc lên đã chấ t mô ̣t thùng đầ y có ngo ̣n. Thông xong cái cầ u tiêu thứ hai, Lươm ̣ chu ̣p lấ y quai thùng, xách bằ ng hai tay, với nét mă ̣t hầ m hầ m, cha ̣y thẳ ng mô ̣t ma ̣ch ra khỏi cửa ba-ti-măng. Những người đứng chen chúc trước cửa vô ̣i vàng da ̣t hế t ra hai bên. Lươm ̣ lao xuố ng mấ y bâ ̣c tam cấ p, lă ̣c lè cha ̣y ra cái hố lớn ở góc cuố i sân lao, đổ u ̣p cái thùng xuố ng đó. Các ba ̣n trong đô ̣i ùa cha ̣y theo sau Lươm ̣ . Rời khỏi cái hố mới chu ̣c bước chân, Lươm ̣ xuố ng đấ t, kiê ̣t sức. Thúi bă ̣m môi, bă ̣m miê ̣ng nhổ ̣ ngồ i phich từng túm cỏ lớn, vầ y la ̣i làm giẻ lau, lau phân và dòi bê bế t trên hai cánh tay, trên lưng, trên cổ Lươm ̣ . Nó vừa phủi những con dòi lông lá bò trên tóc Lươm ̣ vừa khóc, Lanh, Nga ̣nh và các ba ̣n đứa ố ng bơ, đứa vỏ đồ hô ̣p, cha ̣y ra hố nước múc nước, cha ̣y vào dô ̣i té tát lên người Lươm ̣ . - Tu ̣i bay múc nước vô co ̣ sách nề n xi măng sửa soa ̣n chỗ ngủ cho cả đô ̣i tố i nay… - Lươm ̣ kip̣ nói đế n đó đã cúi gâ ̣p người nôn thố c nôn tháo. Mă ̣t nó tái mét, nôn đế n mâ ̣t xanh mâ ̣t vàng. Nó vừa kha ̣c nhổ , vừa nói với gio ̣ng giâ ̣n dữ: - Từ giờ trở đi, bấ t kể ai, cả con nı́t, cả người lớn đi ı̉a mà còn to ̣ng giấ y, giẻ xuố ng lỗ, tu ̣i bay phải xúm la ̣i ri ̣đầ u xuố ng, bắ t phải moi lên ngay! Không moi thı̀ cứ đâ ̣p cho bể óc. 16 Sáng hôm sau. Đó là ngày mà bo ̣n lı́nh ngu ̣c bắ t tu ̣i tù con nı́t phải do ̣n cầ u tiêu của hai daỹ ba-timăng mô ̣t và hai. Cầ u tiêu ở ba-ti-măng hai cuñ g bi ̣tắ c như bên ba-ti-măng mô ̣t. Hầ u hế t tù người lớn đề u đã đi làm cỏ-vê. Trên sân lúc này chı̉ còn la ̣i bo ̣n tù con nı́t và mấ y người già yế u. Lươm ̣ và các ba ̣n trong đô ̣i đang ngồ i trên thành bể xi măng giữa sân lao. Lươm ̣ kể chuyê ̣n cái đêm cùng với anh Tư dắ t đi rải truyề n đơn, phố i hơp̣ với các anh lớn đánh đồ n Hô ̣ Thành. Nghe Lươm ̣ kể chuyê ̣n nhưng mắ t đứa nào cuñ g ngơm ngớp nhı̀n về phı́a cửa ba-ti-măng hai, nơi tu ̣i băng Lép-se ̣o đang tu ̣ tâ ̣p. Chúng biế t thế nào bo ̣n Lép-se ̣o cuñ g kéo đế n gây sự, bắ t chúng phải do ̣n cầ u tiêu thay cho chúng, như mo ̣i bâ ̣n. “Không biế t anh Lươm ̣ với tu ̣i hắ n ̣ có dám đứng ra đố i đich không?”. Nhiề u đứa nghı ̃ vâ ̣y. Tuy chúng đề u công nhâ ̣n Lươm ̣ gan liề u, cứng cổ , nhưng chúng vẫn cảm thấ y tu ̣i băng Lép-se ̣o đông hơn, ma ̣nh hơn, liề u ma ̣ng hơn, đă ̣c biê ̣t trong người đứa nào cuñ g có dắ t dao. Cảm giác lo sơ,̣ phấ p phỏng trong lòng chúng mô ̣i lúc mô ̣t tăng. Hôm qua đứa nào nói cuñ g hăng. Nhưng lúc này sắ p sửa vào trâ ̣n, nhiề u đứa run sơ,̣ muố n tháo lui: “Không khéo tu ̣i hắ n đâm chế t mı̀nh mấ t”. Có đứa nghı ̃ vâ ̣y, và tự nhiên tái mă ̣t. Lươm ̣ cuñ g biế t vâ ̣y, nên nó cố tı̀m cách làm cho cả đô ̣i vững tâm bằ ng cách kể chuyê ̣n và làm bô ̣ như không coi tu ̣i Lép-se ̣o ra mùi mẽ gı̀. Nó nghiế n răng tự nhủ: “Dù có bi ̣ tu ̣i hắ n xúm la ̣i đâm gu ̣c, cuñ g phải đương đầ u, chố ng cự đế n cùng. Mı̀nh mà tỏ ra hoảng sơ,̣ đô ̣i sẽ tàn ngay. Và nế u muố n số ng, mı̀nh cuñ g phải đế n nước đi đấ m bóp, gaĩ ghẻ cho tu ̣i ba de móc túi đó ngủ”. - Tề , tề . Tu ̣i hắ n kéo đế n tề ! - Nhiề u tiế ng thı̀ thào hoảng sơ,̣ cắ t ngang câu chuyê ̣n của Lươm ̣ . Lươm ̣ ngoảnh la ̣i, nhı̀n mấ y đứa vừa thı̀ thào, thấ y mă ̣t chúng đề u tái nhơṭ . Că ̣p mắ t nó lóe ánh giâ ̣n dữ, nói rı́t qua kẽ răng: - Tu ̣i hắ n là co ̣p hay beo mà ngó bô ̣ các câ ̣u muố n đái ra quầ n rứa? Từ cửa ba-ti-măng hai, cả băng Lép-se ̣o, mười hai đứa, đang rùng rùng kéo đế n. Léo-se ̣o đi trước, tu ̣i đàn em bám sát gót hắ n. Cả bo ̣n, vẻ mă ̣t thằ ng nào cuñ g hùng hùng hổ hổ , rõ rang cái băng trô ̣m cắ p này kéo đế n với ý đinh ̣ đánh nhau. Trước lúc kéo đế n, Lép-se ̣o nói với bo ̣n đàn em: - Bữa ni mà anh em mı̀nh không đâ ̣p chế t tu ̣i hắ n, thı̀ anh em mı̀nh sẽ đế n nước phải đi làm đầ y tớ cho tu ̣i hắ n! Trước nhấ t, tấ t cả phải nhào vô làm thiṭ thằ ng “móc cứt” . Hắ n là tên tử thù của anh em mı̀nh đó! “Chao, mă ̣t muĩ đứa mô coi cuñ g gớm ghiế c chẳ ng khác chi mấ y cái nùi rác mı̀nh móc lên dưới hố cầ u tiêu!” - Lươm ̣ nheo mắ t nhı̀n chúng nghı ̃ vâ ̣y, và quay la ̣i nói với các ba ̣n: - Khi nào nghe tao hô mô ̣t tiế ng là xông hế t vô nghe! Lép-se ̣o cuñ g giố ng như hôm Lươm ̣ đâ ̣p lô ̣n với hắ n: Áo pă ̣c-ti-dăng lem luố c, rô ̣ng thùng thı̀nh, phanh ngực, khoe cái đầ u lâu và hài xương chéo xăm trên ngực, quầ n đúi xắ n đế n be ̣n, thı̀ ra trên ca ̣p quầ n, chéo ngang rố n, cái cán dao găm. Cái miê ̣ng hắ n rô ̣ng ngoác, că ̣p môi dày ngâ ̣m lắ t lẻo điế u thuố c quấ n bằ ng giấ y báo. Khuôn mă ̣t hắ n vẫn chưa tan hế t dấ u vế t trâ ̣n đòn hôm trước, hai má và môi trên bi ̣ dâ ̣p, thâm tı́m, hai ba cu ̣c u đỏ bầ m trên trán, nên trông càng thêm vẻ du côn anh chi.̣ Bo ̣n đàn em, đứa nào mô ̣t tay cuñ g đút vào bên trong bu ̣ng áo. Lanh đứng đằ ng sau Lươm ̣ , nói gio ̣ng run run: - Anh chú ý! Tay đứa mô cuñ g nắ m cán dao giấ u trong áo. Nghe vâ ̣y, cố hế t sức mà Lươm ̣ vẫn thấ y la ̣nh do ̣c xương số ng: - Tao chấ p! - Lươm ̣ gằ n gio ̣ng trả lời Lanh, không quay mă ̣t la ̣i và tự nhiên nó thấ y tức tố i với chı́nh nỗi sơ ̣ haĩ của mı̀nh. Thúi nı́u nhe ̣ va ̣t áo của Lươm ̣ , nói gầ n như thı̀ thầ m: - Hay anh để tui la tiế p cứu cho bo ̣n lı́nh ngu ̣c cha ̣y vô? - Không cầ n! - Lươm ̣ lắ c đầ u. - Tu ̣i hắ n tưởng anh em mı̀nh sơ,̣ la ̣i càng làm già. Mô ̣t cơn gió lố c thổ i xoáy làm tung bu ̣i cát trên sân lao mù mit.̣ Tu ̣i băng Lép-se ̣o dừng la ̣i, nhiề u đứa đưa tay lên du ̣i mắ t. Mô ̣t ý nghı ̃ loé sáng trong óc Lươm ̣ . Nó nói: - Mỗi đứa vố c hai tay hai nắ m cát! Hễ tu ̣i hắ n rút dao là ném cát vô mă ̣t luôn. Xông vô, giâ ̣t lấ y dao rồ i đâ ̣p cho tu ̣i hắ n không kip̣ trở tay! Nga ̣nh nhét cái đinh hai mươi phân đã đươc̣ mài nho ̣n hoắ t vào bàn tay Lươm ̣ , nói: - Anh cầ m cái đinh ni để tui rảnh tay nắ m cát… - Không cầ n! Tay không tao chấ p tu ̣i hắ n! - Vẻ mă ̣t và gio ̣ng nói cứng cỏi của Lươm ̣ tự nhiên làm các ba ̣n trở la ̣i vững tâm. Những ngày chiế n đấ u ở mă ̣t trâ ̣n Huế đã da ̣y cho nó mô ̣t điề u quan tro ̣ng: Trong giây phút hiể m nguy của trâ ̣n đánh, mô ̣t tiế ng cười nga ̣o của người chı̉ huy nhiề u lúc làm cho đơn vi ̣đủ sức chuyể n ba ̣i thành thắ ng. Khi chı̉ còn cách bo ̣n Lươm ̣ chừng mười bước. Lép-se ̣o bỗng đứng la ̣i. Lươm ̣ rẽ các ba ̣n bước lên trước hấ t hàm hỏi cả bo ̣n: - Tu ̣i bay muố n chi? Lép-se ̣o tránh không nhı̀n Lươm ̣ ra lê ̣nh: ̣ , nói với bo ̣n trẻ đứng sau lưng Lươm ̣ , gio ̣ng hách dich, - Tu ̣i bay đi vô ba-ti-măng hai do ̣n cứt ngay! Sáng ni phải do ̣n cứt, tu ̣i bay không nhớ à! Đứa mô bỏ viê ̣c thı̀ chớ có trách đa ̣i ca Léo-se ̣o! Mê ̣ đâ ̣p hơi nă ̣ng tay – Hắ n giả gio ̣ng các mê ̣, rồ i giả gio ̣ng Tây sai khiế n tù làm cỏ-vê: - A lê ê! Mao lên! Viế t min mao lên! Bo ̣n đàn em hắ n cười hi hi, khiêu khı́ch. Lươm ̣ nghiêm mă ̣t, nói: - Tu ̣i bay vô mà do ̣n lấ y! Sai ai? Phầ n của tu ̣i tao bên ba-ti-măng mô ̣t, tu ̣i tau do ̣n rồ i. Bên nớ là phầ n của tu ̣i bây! Lép-se ̣o chı́t miê ̣ng, nhổ cái tàn thuố c, hai mắ t vu ̣t đỏ kè, gầ m mă ̣t hỏi: - Mi là cha tu ̣i hắ n à? - Là anh em cùng mô ̣t đô ̣i! - Đô ̣i chi? - Đô ̣i thiế u niên chiế n đấ u lao Thừa Phủ. - Lươm ̣ trả lời liề n mô ̣t cái tên vu ̣t thoáng qua óc nó. Và tự nhiên chı́nh nó cuñ g cảm thấ y vững tâm hơn cái tên Đô ̣i đă ̣t ra mô ̣t cách bấ t ngờ đó. Lươm ̣ nói tiế p, gio ̣ng đàng hoàng, rành ro ̣t: - Từ giờ trở đi, bo ̣n bay cầ n gı̀ cứ nói thẳ ng với tau! Tu ̣i bay muố n chơi dao, chúng tao chơi dao! Chơi tay không, chúng tao chơi tay không! Muố n hoà thuâ ̣n, chúng tao hoà thuâ ̣n. Vê ̣ Quố c Đoàn với du kı́ch chúng tau, tu ̣i Tây, mâ ̣t thám, Bảo Vê ̣ Quân, anh ninh, sung đa ̣n đầ y mı̀nh tu ̣i tao còn không ngán, ngán chi ba con dao rét của tu ̣i bây! - Đa ̣i ca còn chờ chi nữa! Đâ ̣p chế t cha hắ n đi! - Tu ̣i đàn em Lép-se ̣o hung hổ thét lác. Lươm ̣ trừng mắ t: - Tao thách đó! Thằ ng mô muố n chế t thı̀ cứ vô đây! Tu ̣i bay đã thấ y tao đâ ̣p lô ̣n như răng rồ i đó! Cả băng Lép-se ̣o gầ m ghè rút dao, các ba ̣n của Lươm ̣ cuñ g sẵn sàng ném cát. Mấ y năm sau, khi Trầ n Lươm ̣ đã thành mô ̣t tiể u đô ̣i trưởng trinh sát nổ i danh gan da ̣ của trung đoàn, mỗi lầ n vui chuyê ̣n, anh kể với các ba ̣n trong tiể u đô ̣i, chuyê ̣n những ngày ở trong lao Thừa Phủ, đế n đoa ̣n này, gio ̣ng anh vẫn còn nghe ̣n la ̣i vı̀ hồ i hô ̣p. Anh nói: - “Nế u hôm đó xảy ra đánh nhau giữa hai toán, thı̀ đổ máu là cái chắ c. Và mı̀nh có thể bi ̣ đâm chế t với mấ y con dao rét của tu ̣i ăn cắ p, móc túi. Con nı́t đầ u chưa sa ̣ch cứt trâu mà tu ̣i nó dữ tơṇ như beo!” Nhưng đúng lúc đó, tiế ng anh tù điên bỗng la to ở phı́a cuố i daỹ ca-sô âm phủ: “Ông Mô ̣t Điế u! Ông Mô ̣t Đı́ếu! Thằ ng mô yế u, cha ̣y cho mau! Thằ ng mô đau, cứ đứng la ̣i… a ̣i… a ̣i!” Cả hai toán con nı́t đề u rùng mı̀nh, quay hế t nhı̀n ra phı́a cổ ng lao. Lép-se ̣o nhanh tay khép vô ̣i hai tà áo la ̣i giấ u cái đầ u lâu xương chéo xăm trên ngực và con dao dắ t trước bu ̣ng. Thường lê ̣, cứ vài ba buổ i sáng. Mô ̣t Điế u la ̣i đi vào lao, rào mô ̣t vòng quanh các ba-ti-măng, các daỹ ca-sô, xà lim xem xét, kiể m tra. Mô ̣t Điế u đã hiê ̣n ra ở đầ u sân lao. Hắ n diê ̣n bô ̣ “soóc” kaki vàng quen thuô ̣c, cầ u vai áo lấ p lánh cái va ̣ch lon quan mô ̣t, đầ u đô ̣i mũ ca-lô, miê ̣ng ngâ ̣m cái ố ng điế u tổ bố bố c khói, tay ngúc ngoắ c roi că ̣c bò như con rắ n đen, bên hông đeo xê ̣ khẩ u sung lu ̣c. Cẳ ng tay, cẳ ng chân hắ n dài như tay chân vươṇ , tua tủa lông lá. Chı̉ nhı̀n thấ y bóng dáng tên chúa ngu ̣c có máu điên này, tù lao Thừa Phủ, kể cả người gan lı̀ nhấ t cuñ g phải nổ i da gà. Điề u đáng sơ ̣ và nguy hiể m nhấ t của hắ n là hắ n đánh tù, bắ n tù, mô ̣t cách hế t sức bấ t ngờ; vẻ mă ̣t hắ n cứ la ̣nh băng như mă ̣t na ̣ nên không sao biế t đươc̣ mà đề phòng. Mô ̣t Điế u đi vào ba-ti-măng hai. Mấ y phút sau hắ n đi ra đứng trên bực thề m, mô ̣t tay chố ng lên bao súng lu ̣c, tay cầ m roi da ngoắ c ngoắ c hai toán tù con nı́t đang gầ m ghè sửa soa ̣n đánh nhau. - Viên i xı̀! La ̣i đây! La ̣i đây! Mô ̣t Điế u không biế t tiế ng Viê ̣t, hắ n chı̉ tro ̣ tre ̣ đươc̣ vài ba tiế ng nhưng hắ n không cầ n thông ngôn. Đố i với tù, những tiế ng hắ n không biế t, hắ n thay bằ ng roi că ̣c bò và đôi khi bằ ng đa ̣n khẩ u súng lu ̣c đeo xê ̣ bên hông. Nhı̀n cây roi Mô ̣t Điế u ngúc ngoắ c như con rắ n đen từ xa, tấ t cả bo ̣n trẻ đề u run rẩ y, cứ đứng như chôn chân xuố ng đấ t. Mă ̣t chúng cắ t không còn gio ̣t máu. - Bé con! Viên i xı̀! La ̣i đây! - Gio ̣ng Mô ̣t Điế u gằ n la ̣i, gắ t hơn. Nhı̀n bản mă ̣t cô hồ n của tên chúa ngu ̣c, nhớ đế n trâ ̣n roi că ̣c bò hôm đầ u tiên dưới hiên mưa, Lươm ̣ trong bu ̣ng cuñ g run không khác gı̀ các ba ̣n. Nó la ̣i đang ở trong tı̀nh thế mắ c ke ̣t giữa hai đố i thủ đề u ráng sơ.̣ Mô ̣t Điế u và tu ̣i băng Lép-se ̣o. Nế u chầ n chừ, nó phải nhâ ̣n đòn cả hai. Kinh nghiê ̣m chiế n sı ̃ và bản chấ t cứng cổ đã dẫn dắ t nó hành đô ̣ng, đố i phó: Phải liề u ma ̣ng, xông thẳ ng tới, đố i mă ̣t với hiể m nguy rồ i tuỳ cơ tı̀m cách tự cứu mı̀nh. Bây giờ mà bỏ cha ̣y là chế t! Lươm ̣ nói to với các ba ̣n, cố t để cho cả tu ̣i băng Lép-se ̣o nghe: - Hắ n đã go ̣i thı̀ phải đế n. Không đế n hoă ̣c bỏ cha ̣y, hắ n nổ i điên thı̀ rồ i đời đó nghe! Các câ ̣u cứ theo tớ, có viê ̣c chi tớ chiụ trước! Lươm ̣ cha ̣y trước, các ba ̣n lı́u rı́u cha ̣y theo sát sau lưng. Bo ̣n Lép-se ̣o thấ y vâ ̣y, hoang mang, cuñ g hấ p tấ p cha ̣y theo, cách bo ̣n Lươm ̣ mô ̣t quañ g. Lươm ̣ đứng la ̣i trước mă ̣t Mô ̣t Điế u, ước tı́nh khoảng cách khỏi tầ m roi. Nó nói với tên chúa ngu ̣c bằ ng tiế ng Pháp, cố để gio ̣ng khỏi run: - Thưa ông quan hai (nó tăng thêm cho hắ n mô ̣t lon để lấ y lòng), chúng tôi có mă ̣t! Ánh mắ t vàng như mắ t rắ n của Mô ̣t Điế u thoáng vẻ nga ̣c nhiên: - Mày biế t tiế ng Pháp? - Thưa ông quan hai, tôi nói chưa đươc̣ đúng me ̣o lắ m. - Mày là Viế t min? - Tôi là ho ̣c sinh trường lı́t-xê… - Còn bo ̣n kia? - Mô ̣t Điế u khoát cây roi chı̉ các ba ̣n đứng sát sau lưng Lươm ̣ - Thưa ông quan hai, toàn trẻ con, con nhà nghèo. Chúng không đươc̣ đi ho ̣c. Chúng phải đi chăn trâu, bán báo, đánh giày để tự nuôi số ng… - Ta ̣i sao chúng bi ̣bắ t? - Ta ̣i chúng đi qua các tra ̣m kiể m soát mà không có giấ y thông hành - Lươm ̣ trả lời bừa. Bo ̣n băng Lép-se ̣o đứng cách đó chừng mười bước. Chúng kinh nga ̣c, khiế p đảm nhı̀n Lươm ̣ đố i đáp với Mô ̣t Điế u bằ ng tiế ng Tây làu làu. “Chế t cha rồ i”. Chúng sơ ̣ muố n đế n tắ t thở, nghı ̃ bu ̣ng: “Thằ ng móc cứt nớ biế t tiế ng Tây, chắ c hắ n đang xui Mô ̣t Điế u đâ ̣p chế t tu ̣i mı̀nh”. Mô ̣t Điế u đưa cây roi qua vai, chı̉ vào ba-ti-măng: - Ta ̣i sao chúng mày không do ̣n sa ̣ch các cầ u tiêu? - Hắ n vừa hỏi vừa bước xuố ng các bâ ̣c tam cấ p. - Lũ lười biế ng! - Hắ n bấ t thầ n quát to và vung cây roi lên. Biế t hắ n sắ p đánh, nhưng Lươm ̣ cố hế t sức không ru ̣t cổ , né người tránh đòn. Nó liề u lıñ h nhı̀n thẳ ng vào mắ t tên chúa ngu ̣c nói rành ro ̣t thứ tiế ng Pháp khá đúng me ̣o: - Thưa ông quan hai, chúng tôi không phải là những đứa trẻ lười biế ng. Chúng tôi biế t rõ bổ n phâ ̣n của chúng tôi, - Lươm ̣ đưa tay chı̉ các ba ̣n, - có nhiê ̣m vu ̣ do ̣n vê ̣ sinh ở ba-ti-măng mô ̣t. Chúng tôi đã làm xong, mời ông sang kiể m tra. Do ̣n vê ̣ sinh ở ba-ti-măng hai là nhiê ̣m vu ̣ của bo ̣n kia. - Lươm ̣ chı̉ vào cả băng Lép-se ̣o. Thái đô ̣ chững cha ̣c và câu trả lời bằ ng tiế ng Pháp đúng me ̣o của Lươm ̣ làm cho Mô ̣t Điế u tự nhiên ha ̣ cây roi xuố ng. Hắ n chı̉ roi vào mă ̣t tu ̣i Lép-se ̣o, hỏi: - Những tên nhơ bẩ n kia ta ̣i sao chúng bi ̣bắ t? Bo ̣n chúng là Viế t min? - Thưa ông quan hai, không phải! Chúng bi ̣bắ t vı̀ tô ̣i trô ̣m cắ p. - Bo ̣n trô ̣m cắ p! - Mô ̣t Điế u chiế u că ̣p mắ t sâu hoắ m vàng như mắ t rắ n vào tu ̣i Lép-se ̣o, ngoă ̣c ngoă ̣c đầ u roi, go ̣i. - La ̣i đây! La ̣i đây! - Và mô ̣t tay hắ n mở bao súng lu ̣c. Bo ̣n Lép-se ̣o rú lên khiế p đảm. Nhiề u đứa oà khóc chắ p hai tay vái lấ y vái để Mô ̣t Điế u: - Con la ̣y ông! Con la ̣y ông! Mô ̣t số đứa nhấ p nhổ m đinh ̣ bỏ cha ̣y. Lép-se ̣o cuñ g đinh ̣ bỏ cha ̣y. Nhı̀n vẻ sơ ̣ haĩ đế n cùng cực của bo ̣n trẻ rách rưới, khố n khổ , nỗi giâ ̣n dữ trong lòng Lươm ̣ bỗn tiêu tan. Nó cảm thấ y thương ha ̣i chúng. Nó nói với cả bo ̣n gio ̣ng như ra lê ̣nh: - Đừng cha ̣y! Cha ̣y hắ n bắ n chế t cha bay ngay! Bước la ̣i gầ n đây rồ i tao xin hắ n cho! Nó quay sang nói với Mô ̣t Điế u: - Thưa ông quan hai, xin ông tha tô ̣i cho chúng lầ n này. Tôi sẽ bảo với chúng do ̣n sa ̣ch cầ u tiêu trong vòng nửa giờ. - Nửa giờ sau nế u bo ̣n bẩ n thı̉u ấ y không do ̣n sa ̣ch, mày haỹ báo cho tao biế t! - Mô ̣t Điế u nói với Lươm ̣ và đút súng vào bao. Hắ n ngúc ngoắ c cây roi đi sang kiể m tra ba-ti-măng mô ̣t. Lươm ̣ bước đế n đứng trước mă ̣t Lép-se ̣o, nói gio ̣ng nghiêm khắ c: - Tau đã xin hắ n cho tu ̣i bay rồ i đó! Kéo nhau vô mà do ̣n ngay cầ u tiêu đi! Trong nửa giờ phải do ̣n sa ̣ch. Vứt hế t dao đi! Đồ ngu! Tao mà nói với hắ n trong người tu ̣i bay đứa nào cuñ g dắ t dao để rı̀nh giế t hắ n, thı̀ tấ t cả tu ̣i bay đã ăn đa ̣n suố t lươṭ !… Bi ̣ Lươm ̣ mắ ng nhiế c nhưng cả bo ̣n không đứa nào dám hó hé. Chúng cúi mă ̣t xuố ng đấ t. Riêng Lép-se ̣o trân trân nhı̀n Lươm ̣ với ánh mắ t căm hờn. Từ ngày vào tù đế n nay, chưa mô ̣t ai, kể cả, người lớn dám mắ ng nhiế c hắ n như Lươm ̣ ; mà mắ ng nhiế c ngay trước mă ̣t bo ̣n đàn em của hắ n! “Chừ thı̀ tu ̣i đàn em còn coi “Đa ̣i ca Lép-se ̣o” này ra cái cứt chi nữa!”. Hắ n nghı ̃ vâ ̣y, vừa cay đắ ng, vừa nhu ̣c nha.̃ Nhưng bây giờ thı̀ hắ n la ̣i không dám làm gı̀ Lươm ̣ . Hắ n nghı:̃ “Thằ ng móc cứt nớ biế t tiế ng Tây. Hắ n chı̉ cẩ n xı̀ lô xı̀ lồ với Mô ̣t Điế u vài tiế ng là mı̀nh đã phải ăn đa ̣n rồ i! Tổ cha hắ n!” - Lép-se ̣o gầ m lên trong bu ̣ng. Mô ̣t ý đinh ̣ liề u lıñ h thoáng vu ̣t qua trong óc hắ n: “Mı̀nh phải đâm cho hắ n mô ̣t dao vô giữa ngực, rồ i tự đâm chế t mı̀nh luôn! Số ng mà phải chiụ nhu ̣c như ri thı̀ số ng làm chi!”. - Mô ̣t Điế u ra! Mô ̣t Điế u ra! - Tiế ng mô ̣t đứa trong bo ̣n hắ n run rẩ y kêu lên. Lép-se ̣o ngoảnh la ̣i thấ y tên chúa ngu ̣c từ trong cửa ba-ti-măng mô ̣t bước ra, và đang nhı̀n về phı́a tu ̣i hắ n. Lươm ̣ nói: - Kéo nhau vô mà do ̣n cứt ngay không chế t cả tu ̣i bây giờ! - Để tui ra lấ y cái thúng đựng cứt hı́! - Mô ̣t thằ ng cuố ng quýt nói: - Để tu ̣i tui do ̣n cho. Đa ̣i ca không cầ n phải do ̣n. - Mô ̣t thằ ng gio ̣ng xun xoe. Bóng dáng lông lá của tên hung thầ n chúa ngu ̣c với khẩ u súng bên hông, cây roi că ̣c bò ngúc ngoắ c trong tay, lâ ̣p tức làm cho ý đinh ̣ liề u lıñ h của Lép-se ̣o tiêu tan. - Tổ cha bay! - Lép-se ̣o bấ t thầ n trút cơn giâ ̣n dữ lên đầ u bo ̣n đàn em. Hắ n nghiế n răng qua ̣u mă ̣t chửi - Đi vô do ̣n cứt hế t. Thằ ng mô cuñ g phải do ̣n! Và chı́nh hắ n cha ̣y vô ba-ti-măng trước. Tu ̣i đàn em lı́u rı́u cha ̣y theo. Lép-se ̣o đứng sững la ̣i trước daỹ cầ u tiêu ngâ ̣p ngu ̣a phân dòi mà từ trước đế n nay hắ n chı̉ đứng từ xa để sai khiế n tu ̣i ngoài kia hố t do ̣n, như mô ̣t viên cai tù sai khiế n tù “và bây giờ tự nhiên xuấ t hiê ̣n mô ̣t thằ ng “chó chế t” ở đâu, nhỏ con, ố m yế u thua xa hắ n, dám đâ ̣p la ̣i hắ n, dám mắ ng nhiế c hắ n “đồ ngu”, la ̣i bắ t buô ̣c hắ n tự tay phải hố t cứt!”… Hắ n nghı ̃ vâ ̣y, và cái miê ̣ng rô ̣ng ngoác đầ y quyề n uy, quen sai khiế n của hắ n, tự nhiên méo xê ̣ch như mế u. Mô ̣t gio ̣t nước mắ t đă ̣c quánh, như dầ u lăn trên gò má lem luố c của hắ n. Có thể go ̣i tên gio ̣t nước mắ t trên má tên anh chi ̣vi ̣thành niên này: Thù hâ ̣n, nhu ̣c nha.̃ Phầ n thứ sáu 1 Rảnh tay đươc̣ mô ̣t chút với tu ̣i băng Lép-se ̣o, Lươm ̣ nghı ̃ ngay đế n viê ̣c tı̀m xem Chı̉ huy trưởng mă ̣t trâ ̣n khu C hiê ̣n đang bi ̣giam ở xà lim số mấ y, để có thể giúp đỡ ông. Mấ t hai ngày mày mò điề u tra, Lươm ̣ và các ba ̣n trong đô ̣i mới phát hiê ̣n ra ông đã bi ̣ bo ̣n chúng chuyể n lúc ban đêm, sang daỹ ca-sô âm phủ, giam ở ca-sô số sáu. Mỗi ca-sô, gầ n sát mắ t có mô ̣t khuôn cửa rô ̣ng chừng sáu tấ c vuông, cắ m chấ n song sắ t to bằ ng chét tay. Những người tù bi ̣ giam trong ca-sô cứ chiề u chiề u la ̣i trèo lên, thả qua khuôn cửa sổ đó ra bên ngoài cái ố ng bơ có buô ̣c dây như kiể u thả gầ u xuố ng giế ng. Ho ̣ thả xuố ng như vâ ̣y để chờ những người tù bên ngoài đi làm cỏ-vê về thương tı̀nh rót cho ho ̣ mô ̣t ı́t nước trong, hoă ̣c cho mô ̣t mẩ u bánh, mô ̣t chút thức ăn. Nhưng mười ố ng bơ thòng xuố ng cuñ g chı̉ vài ba ố ng bơ kéo lên có nước, có bánh hoă ̣c thức ăn. Tấ t cả tù đề u trong tı̀nh tra ̣ng đói khát ghê gớm, nên bớt ra đươc̣ chút nước, chút bánh để cho là chuyê ̣n hañ hữu. Vı̀ khuôn cửa chiề u ngang quá he ̣p nên người bên trong không thấ y đươc̣ người ở bên ngoài cho gı̀ vào ố ng bơ. Thấ y ố ng bơ nă ̣ng nă ̣ng là ho ̣ kéo lên. Lâu nay, bo ̣n con nı́t trong băng Lép-se ̣o vẫn bày trò tinh nghich: ̣ Chúng bỏ ga ̣ch vỡ, đấ t, cát vào ố ng bơ để đánh lừa những người trong ca-sô. Tê ̣ hơn, chúng còn đánh xoáy nước, bánh trong các ố ng bơ trước khi ho ̣ kip̣ kéo lên. Nghe thằ ng Lanh kể chuyê ̣n, Lươm ̣ nổ i điên. Đứng giữa sân lao, Lươm ̣ nói to với các ba ̣n, cho cả mấ y đứa trong băng Lép-se ̣o đang đứng gầ n đó nghe tiế ng: - Đồ chó! Từ giờ trở đi, hễ các câ ̣u thấ y bấ t kể thằ ng mô làm như rứa là xông vô đâ ̣p chế t luôn. Đâ ̣p chế t! Nghe chưa? Tu ̣i băng Lép-se ̣o bảo nhau: "Mấ y người bi ̣ giam trong nớ toàn Viê ̣t Minh ha ̣ng nă ̣ng. Viê ̣t Minh, Vê-cu-đê với du kı́ch là ho ̣ bênh nhau gớm lắ m. Tu ̣i mı̀nh xớ rớ cho ̣c vô, tu ̣i hắ n sẽ xúm la ̣i đâ ̣p chế t thiê ̣t, chớ không phải tu ̣i hắ n nói doa ̣ mô". Mô ̣t thằ ng bướng bı̉nh, gân cổ nói: "Tau cứ chơi! Coi tu ̣i hắ n có làm chi đươc̣ c… tau không?". Và chiề u đó thằ ng này đã lén bỏ mô ̣t vố c cát vào ố ng bơ, nhưng các ba ̣n của Lươm ̣ không nhı̀n thấ y. Thằ ng này đắ c chı́ vênh váo kể la ̣i với "đa ̣i ca" Lép-se ̣o để khoe gan. Hắ n tưởng "đa ̣i ca" sẽ cười tán thưởng và khuyế n khı́ch hắ n: "Cứ làm tới nữa đi". Không ngờ Lép-se ̣o quay mă ̣t, dô ̣ng luôn cho hắ n mô ̣t đa ̣p ngã sấ p và chửi: - Đồ ngu! Trước thái đô ̣ giâ ̣n dữ bấ t ngờ của Lép-se ̣o, bo ̣n đàn em đề u sửng số t. Chúng nhâ ̣n rằ ng đa ̣i ca chưa lầ n nào tham dự vào cái trò tinh nghich ̣ của chúng, nhưng đa ̣i ca nổ i khùng nhiế c chúng là đồ ngu như lầ n này là lầ n đầ u. Mô ̣t ý nghı ̃ ngờ vực thoáng qua óc chúng: "Hay đa ̣i ca cuñ g bắ t đầ u sơ ̣ thằ ng móc cứt đó?" *** Bố n daỹ ca-sô chı̉ có ba bố n khuôn cửa sổ là không có ố ng bơ thòng xuố ng. Trong số này có khuôn cửa ca-sô số sáu, nơi giam Chı̉ huy trưởng. Lươm ̣ biế t rằ ng Chı̉ huy trưởng mới vào tù, ông kiế m đâu ra đươc̣ ố ng bơ với dây. Và điề u quan tro ̣ng hơn là nó không bao giờ tưởng tươṇ g nổ i mô ̣t người như Chı̉ huy trưởng la ̣i thả ố ng bơ xin nước, xin bánh, như những người bı̀nh thường khác. Ông là phải mang súng săn voi của Bảo Đa ̣i, đi lừng lững trong chiế n hào với đôi ủng lấ m bùn và giương súng bắ n xe bo ̣c thép của giă ̣c. Đó là hı̀nh ảnh đô ̣c nhấ t về Chı̉ huy trưởng maĩ maĩ gắ n chă ̣t vào trı́ tưởng tươṇ g của nó. Nế u biế t ông cuñ g hành đô ̣ng như những người bı̀nh thường khác, chắ c nó sẽ vô cùng đau khổ . Đó là nỗi đau khổ lớn lao của những tâm hồ n ngây thơ, cuồ ng nhiê ̣t khi thấ y thầ n tươṇ g bi ̣su ̣p đổ . Nhưng với kinh nghiê ̣m tù đầ y mới ho ̣c đươc̣ , Lươm ̣ biế t lúc này ông đang phải nằ m trầ n tru ̣i trên nề n xi măng lở láy, hôi hám, đang đói run người và khát cháy cổ . "Ôi chao, Chı̉ huy trưởng làm răng mà nuố t nổ i vắ t cơm tù vừa số ng vừa nhaõ với mấ y cu ̣c muố i mỏ mă ̣n chát!" Nó nghı ̃ vâ ̣y mà ứa nước mắ t. Nó đào óc nghı ̃ cách tı̀m ra nước trong, bánh mı̀ để chuyể n vào cho ông. Nước trong thı̀ có thể kiế m đươc̣ , nhưng bánh đào đâu ra? Thằ ng Lanh thông tha ̣o đủ mo ̣i chuyê ̣n trong tù, nói với Lươm ̣ : - Các anh tù đi làm ở Sở Anh-tăng-dăng, ho ̣ thường ăn cắ p đươc̣ những ổ bánh mı̀ rấ t to. Ho ̣ cắ t ra bán cho những người có tiề n. Nhưng anh em mı̀nh làm chi có tiề n. Thúi reo lên: - Tui có tiề n đây! Tiề n bán ke ̣o da ̣o no ̣ vẫn còn y nguyên mà, anh Lươm ̣ . Nó lô ̣n cổ áo, lôi ra mấ y tờ ba ̣c cuô ̣n tròn đưa cho Lươm ̣ . - Mô ̣t lát bánh kha khá mà ngon ước đô ̣ mấ y đồ ng? - Hai đồ ng chứ mấ y. Lươm ̣ đế m tiề n đưa cho Lanh hai đồ ng, nói: "Mi nói các anh bán rẻ vô nghe". Rồ i đưa trả số tiề n còn la ̣i cho Thúi: - Mi cấ t đi, lỡ khi có viê ̣c cầ n. Lươm ̣ và các ba ̣n chia nhau đi kiế m dây, ố ng bơ, xin nước trong ở các toán tù đi làm cỏ-vê về . Viê ̣c chuyể n nước và bánh vào ca-sô qua khuôn cửa tò vò không khó lắ m. Bố n đứa đứng chu ̣m la ̣i, tay bá vai nhau kế t thành bê ̣, công kênh Lươm ̣ đứng lên vai. Lươm ̣ với hai tay nı́u chấ n song sắ t, đu người lên. Răng nó cắ n đầ u sơị dây điê ̣n thoa ̣i, mô ̣t đầ u dây có buô ̣c ố ng bơ đầ y nước và miế ng bánh Lanh vừa mua đươc̣ . Nó áp mă ̣t và giữa hai chấ n song nhı̀n vào bên trong. Bên trong ca-sô tố i mò, xông lên mùi hôi ngô ̣t nga ̣t. Lươm ̣ nói: - Chı̉ huy trưởng! Chı̉ huy trưởng! - Ai go ̣i gı̀ đấ y? - Từ bên dưới vo ̣ng lên tiế ng hỏi, gio ̣ng khàn khàn, yế u ớt, nhưng nó vẫn nhâ ̣n ra đúng gio ̣ng Chı̉ huy trưởng. Ôi, làm sao nó có thể không nhâ ̣n ra cái gio ̣ng nghiêm trầ m, đã nói với Đô ̣i những lời thố ng thiế t về nghıã vu ̣ lớn lao của người chiế n sı,̃ về chiế n đấ u cho sự số ng còn của Tổ Quố c, trên sân chùa Từ Đàm mới ngày nào… Lươm ̣ gầ n như chét đầ u vào giữa hai chấ n song sắ t nhưng không sao có thể nhı̀n thấ y Chı̉ huy trưởng đang nằ m hoă ̣c ngồ i, ở bên dưới. - Da ̣, em là Lươm ̣ ở Đô ̣i Thiế u niên trinh sát. Em chiế n đấ u ở mă ̣t trâ ̣n khu C. Em bi ̣ bắ t sau trâ ̣n Hô ̣ Thành. Ở đây có nhiề u ba ̣n cùng tuổ i em là liên la ̣c của du kı́ch, bô ̣ đô ̣i điạ phương. Chúng em ho ̣p la ̣i thành đô ̣i để bênh vực, giúp đỡ nhau. - Các em làm như thế là rấ t tố t! - Tiế ng Chı̉ huy trưởng vo ̣ng lên. - Chúng em kiế m đươc̣ ı́t nước trong và bánh gửi vô anh… - Gio ̣ng Lươm ̣ nghe ̣n la ̣i. Nó khẽ khàng thâ ̣n tro ̣ng kéo ố ng bơ và lát bánh mà Thúi ở bên dưới bưng hai tay đưa cao quá đầ u, lên đế n sát khuôn cửa. Nó đút hai thứ qua chấ n song rồ i thòng xuố ng cho đế n lúc nghe tiế ng đáy lon nước cha ̣m khẽ nề n xi măng. Trong lúc đó, Lép-se ̣o và bo ̣n đàn em hắ n đứng ở góc sân đằ ng kia, chăm chăm nhı̀n la ̣i. Lép-se ̣o áo phanh ngực, điế u thuố c ngâ ̣m lê ̣ch bên mép, mắ t nheo nheo nhı̀n Lươm ̣ đu người như con vươṇ vào chấ n song. Hắ n gầ m gừ: - Tu ̣i ni liề u ma ̣ng thâ ̣t! Tu ̣i hắ n coi Mô ̣t Điế u với các cha lı́nh canh bằ ng nửa con mắ t! Thằ ng đàn em có ve mắ t thı̀ thầ m với Lép-se ̣o: - Để tui cha ̣y ra mách mấ y ông lı́nh gác, các ông vô nê ̣n tu ̣i hắ n mô ̣t trâ ̣n báng súng cho bõ ghét nghe? Tu ̣i hắ n đang dồ n dồ n nhau rứa, cha ̣y không kip̣ mô! Thằ ng này co giò đinh ̣ cha ̣y ra cổ ng, Lép-se ̣o bấ t thầ n túm chă ̣t cổ áo thằ ng này lôi giâ ̣t la ̣i. Hắ n nhổ phắ t cái tàn thuố c đang ngâ ̣m, vung tay tát thằ ng này mô ̣t tát tai ngã dúi xuố ng đấ t, rồ i chửi: - Đồ ngu! Lươm ̣ nghe tiế ng huýt gió của Nga ̣nh làm nhiê ̣m vu ̣ cảnh giới, báo tin tu ̣i lı́nh gác sắ p sửa đi vào. Nó hổ n hể n hỏi gấ p: - Chı̉ huy trưởng có biế t ba ̣n Vê ̣ liên la ̣c hiê ̣n nay ở đâu không? - Em Vê ̣ cùng bi ̣bắ t với tôi. Có lẽ chúng đưa em về giam ở lao Toà Khâm. Lươm ̣ muố n hỏi thêm có phải ông bi ̣ bắ t vı̀ có đứa phản bô ̣i chı̉ điể m không? Nhưng xa xa tiế ng huýt gió của Nga ̣nh càng vang to, thúc bách hơn. Nó vô ̣i vàng nhảy đứng xuố ng vai các ba ̣n, tu ̣t nhanh xuố ng đấ t. Khi Mê ̣-Lai-tàn-tâ ̣t cùng với hai tên lı́nh tay dùi cui, tay súng đi vào đế n sân lao thı̀ Lươm ̣ và các ba ̣n đang chơi trò nhảy cừu. Trưa hôm sau, Lươm ̣ và các ba ̣n trong đô ̣i la ̣i sửa soa ̣n nước trong và bánh mı̀ để tiế p tế cho Chı̉ huy trưởng. Nhưng khi nó trèo bám lên khuôn cửa, go ̣i to nhiề u lầ n, nó mới biế t xà lim trố ng không. Lươm ̣ và các ba ̣n không ngờ lon nước và lát bánh hôm qua là bữa ăn cuố i cùng của Chı̉ huy trưởng mă ̣t trâ ̣n khu C Phùng Đông. Mười hai giờ đêm hôm qua, bo ̣n mâ ̣t thám Pháp đã bı́ mâ ̣t đế n xı́ch tay ông cùng với năm người tù khác bỏ lên xe biṭ bùng, chở thẳ ng vào Đà Nẵng. Không du ̣ hàng khuấ t phu ̣c nổ i, chúng đã hèn ha ̣ bắ n ông và năm người tù đó trên baĩ biể n bán đảo Sơn Trà, rồ i ném xác xuố ng biể n. 2 Viê ̣c Chı̉ huy trưởng bi ̣ đưa đi mấ t tı́ch trong đêm và tin Vê ̣-to-đầ u bi ̣ bắ t cùng với Chı̉ huy trưởng, có thể hiê ̣n nay đang bi ̣ giam ở lao Toà Khâm, làm Lươm ̣ bàng hoàng, choáng váng. Hai đêm liề n nó nằ m mơ thấ y ông… Nó thấ y mı̀nh cùng với cả Đô ̣i đang tâ ̣p hơp̣ trước sân chùa Từ Đàm. Chı̉ huy trưởng xuố ng ngựa bước nhanh lên các bâ ̣c Tam quan, với đôi ủng lấ m bùn đấ t chiế n hào. Khẩ u súng săn voi đeo bên vai. Cái mũ cố i Tiế p Phòng Quân màu cỏ úa, quai mũ ôm vòng hai bên má và cái cằ m râu mới ca ̣o xanh biế c. Că ̣p mắ t sâu và rấ t sáng, nghiêm nghi ̣lướt nhı̀n cả Đô ̣i, như ông đang cân nhắ c, ước lươṇ g sức vóc và lòng can đảm của mỗi đô ̣i viên để giao nhiê ̣m vu ̣… Lươm ̣ choàng tı̉nh thấ y hai má mı̀nh ướt đầ m nước mắ t. "… Rấ t có thể không phải mô ̣t tháng, hai tháng mà phải mấ t nhiề u tháng nhiề u năm nữa, chúng ta mới đánh đuổ i đươc̣ hế t bo ̣n cướp nước bán nước giải phóng đươc̣ Tổ Quố c, giải phóng thành phố thân yêu của chúng ta… Nế u thế hê ̣ chúng tôi chưa làm xong đươc̣ sứ mê ̣nh lớn lao này, thı̀ thế hê ̣ các em phải nố i tiế p xố c tới, hoàn thành cho bằ ng đươc̣ …". Lời khuyên dă ̣n hôm nào của ông trước giờ ra trâ ̣n lúc này la ̣i vang vo ̣ng trong trı́ nhớ Lươm ̣ , với mô ̣t ý nghıã mới mẻ khác thường; giúp nó bı̀nh tâm trở la ̣i nâng đỡ nó trong cuô ̣c chiế n đấ u không đồ ng đô ̣i, không người hướng dẫn, chı̉ huy. Nó giu ̣c giã thôi thúc Lươm ̣ gắ ng gỏi làm tố t những viê ̣c mà chı́nh nó tự đề ra. Viê ̣c quan tro ̣ng nhấ t là hàng ngày nó cùng với các ba ̣n trong đô ̣i, kiế m nước trong đổ vào các ố ng bơ của các anh bi ̣ giam trong hai daỹ "ca-sô âm phủ" thòng xuố ng. Xe nước vừa về là bo ̣n trẻ đã có mă ̣t quanh hố nước để giành múc nước trong nhưng vı̀ tranh giành quá hỗn loa ̣n nên dù nước múc đươc̣ trước cuñ g đu ̣c ngầ u, khăng khẳ ng mùi bùn, mùi rác. Dù chı́nh hàng ngày đề u phải uố ng thứ nước đó, có khi còn đu ̣c bẩ n hơn, nhưng phải rót cho các anh, Lươm ̣ và các ba ̣n đề u thấ y khổ tâm. Muố n kiế m đươc̣ nước trong, nhấ t thiế t phải đi làm cỏ-vê. Lươm ̣ bàn với các ba ̣n, cho ̣n ra bố n đứa cùng với Lươm ̣ nữa là năm, sức vóc hơn cả, tı̀m cách chen bừa vào các toán tù đang sắ p hàng trên sân lao, đơị xe các công sở đế n chở đi. Nhưng lầ n nào Lươm ̣ và các ba ̣n cuñ g bi ̣ ga ̣t la ̣i. Các công sở không chiụ nhâ ̣n tù con nı́t đi làm cỏ-vê. *** Mô ̣t buổ i sáng tù đi làm cỏ-vê đã vañ hế t, trong sân lao chı̉ còn la ̣i tù con nı́t, mấ y người già yế u, vài anh tù m