Tài liệu Tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy ở việt nam

  • Số trang: 177 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 43 |
  • Lượt tải: 0
thanhphoquetoi

Tham gia: 05/11/2015

Mô tả:

LỜI CẢM ƠN “Tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy ở Việt Nam” là đề tài có phạm vi, đối tượng nghiên cứu rộng, cả về mặt lý luận cũng như thực tiễn. Để hoàn thành luận án này, bên cạnh sự nỗ lực cố gắng của bản thân, Nghiên cứu sinh (NCS) xin được gửi lời cảm ơn chân thành nhất của mình tới GS.TS Nguyễn Minh Đoan và TS. Nguyễn Tuấn Khanh – người hướng dẫn khoa học trực tiếp đã rất tận tình hướng dẫn, động viên về mặt tinh thần và đồng hành cùng NCS trong suốt quá trình nghiên cứu, hoàn thành luận án. NCS cũng xin được gửi lời cảm ơn của mình đến Học viện Khoa học Xã hội - Viện Hàn lâm Khoa học và Xã hội Việt Nam đã tạo điều kiện thuận lợi cho NCS trong việc hoàn thành luận án. NCS xin cảm ơn tất cả các thầy giáo, cô giáo tham gia giảng dạy lớp Nghiên cứu sinh ngành luật – Khoá VIII, đã truyền đạt cho NCS những kiến thức vô cùng quý báu trong suốt thời gian học tập tại đây. NCS xin cảm ơn Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy, các đồng chí, đồng nghiệp đã giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để NCS nghiên cứu. Sau cùng, NCS xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất tới gia đình, người thân đã luôn đồng hành, ủng hộ, động viên và tạo mọi điều kiện tốt nhất để NCS có thể hoàn thành luận án tiến sỹ này. NCS xin chân thành cảm ơn. Tác giả Vũ Thị Thanh Thuỷ MỤC LỤC MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1 1. Tính cấp thiết của đề tài ........................................................................ 1 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án .................................... 3 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án ..................................... 3 4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận án ................ 4 5. Đóng góp mới về khoa học của luận án ................................................ 6 6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án ............................................... 6 7. Cấu trúc của luận án .............................................................................. 7 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU............................. 8 1.1. Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài Luận án ...................... 8 1.2. Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án............ 24 1.3. Những vần đề đặt ra cần được luận án tiếp tục nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu .................................................... 28 Tiểu kết Chƣơng 1 ......................................................................................... 30 Chƣơng 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC TỔ CHỨC PHÒNG CHÁY, CHỮA CHÁY .............. 31 2.1. Khái niệm, đặc điểm, vị trí, vai trò của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy ................................................................................................. 31 2.2. Điều chỉnh pháp luật về tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy ............................................................................ 49 2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức và hoạt động của tổ chức phòng cháy, chữa cháy ............................................................................ 55 Tiểu kết Chƣơng 2 ......................................................................................... 62 Chƣơng 3: ĐẶC ĐIỂM TÌNH HÌNH VÀ THỰC TRẠNG TỔ CHỨC, HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC TỔ CHỨC PHÒNG CHÁY, CHỮA CHÁY Ở VIỆT NAM ...................................................................... 63 3.1. Khái quát quá trình hình thành, phát triển các tổ chức phòng cháy, chữa cháy ở Việt Nam và tình hình cháy, nổ hiện nay ................. 63 3.2. Cơ sở pháp lý tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy ở Việt Nam ................................................................... 68 3.3. Thực trạng tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy ở Việt Nam............................................................................. 75 3.4. Đánh giá chung về tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy ở Việt Nam ................................................................... 98 Tiểu kết Chƣơng 3 ....................................................................................... 116 Chƣơng 4: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC TỔ CHỨC PHÒNG CHÁY, CHỮA CHÁY Ở VIỆT NAM HIỆN NAY............................................................. 117 4.1. Quan điểm đổi mới tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy ở Việt Nam hiện nay .................................................. 117 4.2. Giải pháp đổi mới tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy ở Việt Nam ................................................................. 122 Tiểu kết Chƣơng 4 ....................................................................................... 146 KẾT LUẬN .................................................................................................. 147 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ ................................. 149 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................... 150 PHỤ LỤC ..................................................................................................... 162 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ANTT An ninh trật tự BCA Bộ Công an CBCS Cán bộ, chiến sĩ CAND Công an nhân dân CNCH Cứu nạn, cứu hộ HĐND Hội đồng nhân dân PCCC Phòng cháy, chữa cháy TTATXH Trật tự an toàn xã hội UBND Uỷ ban nhân dân DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1: Tình hình cháy ở Việt Nam từ 2012 đến hết năm 2020 ............. 66 Biểu đồ 3.2. Nguyên nhân cháy từ năm 2012 đến hết năm 2020 ................... 67 Biểu đồ 3.3: Số lượt kiểm tra, xử phạt vi phạm và kiến nghị về PCCC ......... 92 Biểu đồ 3.4: Số cơ sở bị tạm đình chỉ, đình chỉ hoạt động ............................. 93 Biểu đồ 3.5: Tỷ lệ số vụ cháy được dập tắt bởi các tổ chức phòng cháy, chữa cháy tại chỗ và Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy .................................... 95 DANH MỤC PHỤ LỤC Phụ lục Tên phụ lục 01 Thống kê số vụ cháy và thiệt hại do cháy gây ra từ năm 2001 đến hết năm 2020 02 Thống kê số vụ cháy theo nguyên nhân cháy giai đoạn 2001 – 2011 và 2012 – hết năm 2020 03 Số lượng các lượt truyên truyền dưới các hình thức từ năm 2001 đến hết năm 2020 04 Các công trình thẩm duyệt, nghiệm thu về PCCC theo giai đoạn từ năm 2001 đến hết năm 2020 05 Kết quả xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực PCCC từ năm 2001 đến hết năm 2020 06 Số lượng các trường hợp bị tạm đình chỉ, đình chỉ hoạt động từ năm 2001 đến hết năm 2020 07 Số đội PCCC cơ sở, đội dân phòng, đội PCCC chuyên ngành tính đến hết năm 2020 08 Số lớp huấn luyện nghiệp vụ PCCC cho đội viên đội dân phòng, đội PCCC cơ sở và số cơ sở, hộ gia đình ký cam kết bảo đảm an toàn PCCC từ năm 2001 đến hết năm 2020 09 Số vụ cháy được dập tắt bởi các tổ chức PCCC tại chỗ và Cảnh sát PCCC và CNCH từ năm 2012 đến hết năm 2020 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Phòng cháy và chữa cháy (PCCC) là vấn đề tất yếu của mọi quốc gia. Đảm bảo an toàn về phòng cháy, đồng thời chữa cháy có hiệu quả góp phần không nhỏ vào công tác đảm bảo an ninh trật tự, tạo môi trường sống an toàn cho người dân, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế, xã hội nói chung và ngược lại. Trong những năm vừa qua, tình hình kinh tế - xã hội của đất nước có nhiều chuyển biến tích cực, cơ sở hạ tầng phát triển nhanh chóng, cộng với tình hình khí hậu, thời tiết khắc nghiệt và diễn biến phức tạp, xác suất xảy ra cháy cao hơn đã tác động đến tình hình cháy, nổ. Theo báo cáo của Cục Cảnh sát PCCC và CNCH – Bộ Công an, từ năm 2012 đến hết năm 2020, trên cả nước đã xảy ra 27.513 vụ cháy ở các nhà máy, xí nghiệp, kho tàng, cơ quan, trường học, bệnh viện, nhà dân… và 2.956 vụ cháy rừng, làm chết 729 người, bị thương 1.603 người; thiệt hại về tài sản ước tính trị giá 13.409,771 tỷ đồng và 12.064,94 ha rừng. Tính trung bình mỗi năm xảy ra 3.057 vụ cháy, gây thiệt hại lớn về người và tài sản. Bên cạnh đó, những thiệt hại về môi trường sống, môi trường sản xuất kinh doanh và những tác động đến sự ổn định an ninh, trật tự an toàn xã hội (ANTTXH) đã đặt ra cho nhà nước những yêu cầu, nhiệm vụ cấp bách trong công tác PCCC, trong đó việc đầu tư trong công tác xây dựng và đảm bảo hoạt động tổ chức phòng cháy, chữa cháy được xem là yếu tố quan trọng hàng đầu, quyết định đến hiệu quả của công tác này. Trong những năm qua, công tác xây dựng và hoạt động của các tổ chức PCCC đã được quan tâm, đầu tư đáng kể, cụ thể: Việc bổ sung, hoàn thiện các các quy định của pháp luật về xây dựng các tổ chức PCCC đã được chú trọng; Hoạt động của các tổ chức PCCC tập trung vào việc thực hiện các quy định của pháp luật về nhiệm vụ của các tổ chức PCCC đã từng bước nâng cao nhận thức, ý thức của người dân trong PCCC, ngăn chặn, loại trừ, hạn chế các nguyên nhân, điều kiện phát sinh cháy, nổ, góp phần đảm bảo an toàn PCCC. Tuy nhiên, thực tế tổ chức và hoạt động PCCC của các tổ chức PCCC ở Việt Nam hiện nay còn nhiều hạn chế, bất cập, cụ thể là: 1 Thứ nhất, tổ chức PCCC tuy đa dạng nhưng chưa thực sự phù hợp, nhiều nơi thành lập tổ chức PCCC mang tính hình thức, hoạt động không hiệu quả; số lượng biên chế của Cảnh sát PCCC và cứu nạn, cứu hộ (CNCH) trực tiếp thực hiện công tác nghiệp vụ còn hạn chế, bán kính hoạt động của các đơn vị PCCC chuyên nghiệp quá lớn, ảnh hưởng đến thời gian tiếp cận đám cháy nên hiệu quả chữa cháy có trường hợp còn thấp; việc phân công, phân cấp trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về PCCC chưa thực sự phù hợp; Thứ hai, một số hoạt động của các tổ chức PCCC như: hoạt động tuyên truyền còn thiếu tính đa dạng về hình thức, phạm vi đối tượng hạn chế; hoạt động kiểm tra, xử phạt vi phạm quy định về PCCC còn chưa đủ sức răn đe; thi hành các quyết định xử phạt chưa dứt điểm; các nguy cơ cháy, nổ chưa được khắc phục triệt để; công tác chữa cháy, điều tra nguyên nhân vụ cháy hiệu quả chưa cao, vẫn còn nhiều vụ cháy lớn, gây hậu quả thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng; Thứ ba, điều kiện giao thông, hạ tầng; trang thiết bị, phương tiện, chế độ chính sách cho các tổ chức PCCC chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn đã tác động đến hoạt động của các tổ chức PCCC. Bên cạnh đó, hiện nay hoạt động quản lý nhà nước về phòng cháy và chữa cháy, trong đó tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy và chữa cháy là vấn đề đã được đề cập đến trong các đề án triển khai công tác PCCC cũng như một số công trình nghiên cứu khoa học, luận án tiến sĩ, bài tạp chí khoa học…Tuy nhiên, những nghiên cứu hiện chưa hình thành một nền tảng lý luận, pháp lý hoàn chỉnh của hoạt động xây dựng các tổ chức PCCC cũng như chưa giải mã đầy đủ về thực tiễn hoạt động của các tổ chức PCCC. Các giải pháp đưa ra chưa đánh giá đầy đủ, kịp thời về xu hướng phát triển và tính hiệu quả, khả thi, nhất là trước yêu cầu thực tiễn công tác cải cách hành chính nhà nước hiện nay và những yêu cầu trong công tác PCCC nói riêng và giữ gìn an ninh, trật tự, an toàn xã hội nói chung trong thời gian tới. Chính vì vậy, tôi chọn nghiên cứu đề tài: “Tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy ở Việt Nam” làm đề tài luận án Tiến sĩ là cấp thiết trên cả hai phương diện lý luận và thực tiễn. 2 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2.1. Mục đích nghiên cứu Luận án đề ra giải pháp đổi mới tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam. 2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu Để đạt được mục đích trên, đề tài cần giải quyết các nhiệm vụ cơ bản sau: Thứ nhất, Luận án luận giải và làm rõ những vấn đề lý luận về tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy; Thứ hai, Luận án nghiên cứu thực trạng tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy ở Việt Nam; Thứ ba, Luận án đề xuất một số giải pháp góp phần đổi mới tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy ở Việt Nam. 3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận án 3.1. Đối tượng nghiên cứu Luận án nghiên cứu về tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam. 3.2. Phạm vi nghiên cứu - Về nội dung: phạm vi đề tài nghiên cứu lý luận về tổ chức, hoạt động của các tổ chức PCCC; điều chỉnh pháp luật về tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC nói chung và thực hiện các quy định của pháp luật về tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam nói riêng. Luận án nghiên cứu về tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC trong công tác phòng cháy và chữa cháy, không nghiên cứu nội dung về cứu nạn, cứu hộ. - Về chủ thể: Phạm vi đề tài nghiên cứu tổ chức và hoạt động của: + Tổ chức PCCC chuyên nghiệp ở Việt Nam hiện nay là Cảnh sát PCCC và CNCH; + Tổ chức thực hiện PCCC tại chỗ bao gồm: Lực lượng dân phòng; lực lượng phòng cháy và chữa cháy cơ sở; lực lượng phòng cháy và chữa cháy chuyên ngành; - Về thời gian: Từ năm 2012 đến hết năm 2020, có so sánh, đánh giá với giai đoạn từ năm 2001 đến hết năm 2011. - Về địa bàn: phạm vi cả nước 3 4. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu của luận án 4.1. Phương pháp luận Luận án được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng phương pháp luận duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lênin, kết hợp hài hoà với các học thuyết, quan điểm, tư tưởng Hồ Chí Minh có liên quan đến công tác tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy và chữa cháy làm kim chỉ nam trong toàn bộ cấu trúc nghiên cứu của luận án. 4.2. Phương pháp nghiên cứu Luận án sử dụng một số phương pháp nghiên cứu phù hợp với nội dung, yêu cầu của từng chương, cụ thể như sau: - Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu Tại Chương 1, Luận án sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp: hệ thống hoá các công trình khoa học có liên quan đến tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC; tình hình nghiên cứu cơ sở lý luận, thực trạng, phương hướng và giải pháp hoàn thiện các tổ chức PCCC. Trên cơ sở đó, rút ra những vấn đề đặt ra cần được Luận án tiếp tục nghiên cứu. - Chƣơng 2: Những vấn đề lý luận về tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy + Phương pháp phân tích, tổng hợp: Trên cơ sở phân tích các tài liệu có liên quan đến tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC, rút ra những nội dung có liên quan đến đề tài, làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về công tác tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC; + Phương pháp trường hợp: Trên cơ sở phân tích thực trạng xây dựng mô hình và hoạt động của các tổ chức phòng cháy và chữa cháy ở một số quốc gia trên thế giới, lựa chọn một số quốc gia có nền PCCC phát triển và có các hình thức tổ chức PCCC khác nhau để rút ra những kinh nghiệm thực tiễn trong xây dựng các tổ chức PCCC ở Việt Nam; + Phương pháp khái quát hoá: Qua nghiên cứu, đánh giá các hình thức tổ chức PCCC của một số quốc gia trên thế giới, Chương 2 của Luận án khái quát các nhóm hình thức tổ chức PCCC và phân loại các tổ chức PCCC ở Việt Nam. 4 Chƣơng 3: Thực trạng tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy ở Việt Nam + Phân tích, tổng hợp: Trên cơ sở phân tích các tài liệu, các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan đến tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy và chữa cháy, đánh giá về thực trạng các quy định của pháp luật về tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC, làm cơ sở so sánh, đánh giá việc thực hiện các quy định của pháp luật về tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC. + Phương pháp khảo sát, tổng kết thực tiễn: Phân tích, đánh giá; khái quát thực trạng việc thực hiện công tác tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy và chữa cháy ở Việt Nam, đánh giá những kết quả đạt được, những tồn tại, hạn chế trong tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam, từ đó làm cơ sở để đưa ra dự báo và đề xuất các giải pháp có tính khoa học và khả thi nhằm hoàn thiện tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy và chữa cháy ở Việt Nam đáp ứng yêu cầu của công tác phòng cháy, chữa cháy trong tình hình hiện nay. + Phương pháp thống kê: Thu thập, tổng hợp, trình bày số liệu về thực hiện công tác tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy và chữa cháy ở Việt Nam; các Quyết định, các văn bản chỉ đạo của các cấp, các ngành về công tác tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy và chữa cháy… để có được hệ thống về vấn đề mà đề tài cần nghiên cứu. - Chƣơng 4: Quan điểm, giải pháp đổi mới tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy ở Việt Nam + Phương pháp khái quát: Trên cơ sở thực trạng tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam và quan điểm của Đảng và Nhà nước về phòng cháy, chữa cháy, Chương 4 của Luận án khái quát thành quan điểm về tổ chức và nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam; + Phương pháp phân tích, diễn giải: Trên cơ sở đánh giá những kết quả, tồn tại của tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC và chỉ ra những nguyên nhân, Chương 4 của luận án đã đưa ra giải pháp kiện toàn về tổ chức và nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam. Các giải pháp đưa ra được phân tích, luận giải trên cơ sở lý luận và thực tiễn đảm bảo tính lô gic, khoa học và có tính khả thi. 5 5. Đóng góp mới về khoa học của luận án Luận án là công trình nghiên cứu chuyên sâu ở trình độ tiến sĩ những vấn đề lý luận về tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC; đã làm rõ thực trạng về tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy và chữa cháy ở Việt Nam; các quan điểm, giải pháp đổi mới tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam hiện nay. Luận án đưa ra quan điểm về đổi mới tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam như: Bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng, bảo đảm nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa; tính đồng bộ, thống nhất trong tổ chức và hoạt động, đặc biệt là quán triệt phương châm “bốn tại chỗ”, nguyên tắc “lấy phòng ngừa là chính” trong tổ chức hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam. Luận án đã đưa ra các giải pháp cụ thể về đổi mới tổ chức PCCC: bao gồm giải pháp cụ thể về đổi mới tổ chức, quản lý đối với các tổ chức PCCC tại chỗ thông qua bổ sung, hoàn thiện một số quy định pháp luật về tổ chức, quản lý, thẩm quyền quản lý; chế độ huấn luyện, bồi dưỡng cho các tổ chức PCCC tại chỗ. Đồng thời đưa ra giải pháp đối với tổ chức Cảnh sát PCCC, giải quyết vấn đề về đội ngũ chữa cháy là chiến sĩ nghĩa vụ; đưa ra gợi mở đối với tổ chức Cảnh sát PCCC tại các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và một số địa bàn trọng điểm, yêu cầu đặc biệt về PCCC; Một số giải pháp gắn với các hoạt động cụ thể của các tổ chức PCCC được luận giải đầy đủ và gắn liền với điều kiện thực tiễn PCCC ở nước ta. 6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án - Về lý luận: Luận án là công trình nghiên cứu chuyên sâu và toàn diện về tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC theo pháp luật Việt Nam, góp phần củng cố, làm rõ về mặt lý luận về tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam hiện nay. - Về mặt thực tiễn: Kết quả nghiên cứu của luận án cung cấp những luận cứ khoa học giúp các cơ quan và tổ chức trong hoạch định chủ trương, chính sách, hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam. Đồng thời, đề xuất các giải pháp quan trọng, có tính khả thi trong đổi mới tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam trong thời gian tới. Bên cạnh đó, luận án còn có giá trị tham khảo trong công tác nghiên cứu, giảng dạy ở các cơ sở đào tạo có lĩnh vực liên quan đến đề tài. 6 7. Cấu trúc của luận án Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, Danh mục các từ viết tắt, Danh mục biểu đồ, Danh mục công trình nghiên cứu của tác giả đã công bố liên quan đến luận án và Danh mục tài liệu tham khảo, luận án gồm có 4 Chương: Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu Chương 2: Những vấn đề lý luận về tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy Chương 3: Đặc điểm tình hình và thực trạng tổ chức, hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy ở Việt Nam Chương 4: Quan điểm, giải pháp đổi mới tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy ở Việt Nam 7 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1.1. Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài Luận án 1.1.1. Tình hình nghiên cứu những vấn đề lý luận về tổ chức và hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy - Nghiên cứu khái niệm, vai trò của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy Khái niệm “tổ chức”, “tổ chức PCCC” đã có nhiều nghiên cứu đề cập như: “Từ điển Tiếng Việt” của Viện Ngôn ngữ học, năm 2006 [101, tr. 1149]; Cuốn sách “Khoa học tổ chức và quản lý: một số vấn đề lý luận và thực tiễn” của Nguyễn Văn Bình - tổng chủ biên, năm 1999 [5, tr. 24]; Sách tham khảo “Thuật ngữ hành chính” của Bùi Thế Vĩnh, năm 2002 [99, tr. 175]; Luận án Tiến sĩ “Nghiên cứu hệ thống tổ chức lực lượng Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ chuyên nghiệp đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình hiện nay” của Nguyễn Thành Long, năm 2017 [71, tr. 29]. Những nghiên cứu trên đã góp phần làm rõ về mặt lý luận, qua đó cho thấy có nhiều cách giải thích, quan niệm về “tổ chức”, tuy nhiên về bản chất, các nghiên cứu giải thích đều thống nhất: Tổ chức với cách hiểu như một động từ, chỉ hoạt động; tổ chức với cách hiểu như một danh từ chỉ một tập hợp những cá nhân có chung mục đích hoạt động. Các nghiên cứu đều chỉ ra rằng: “khi thiết kế tổ chức, người ta không chỉ chú ý đến thiết kế cấu trúc, mà còn chú ý đến phương thức hoạt động và đặc biệt chú ý việc bố trí cán bộ - người vận hành bộ máy tổ chức đó” [5, tr. 25]. Những quan điểm, định nghĩa được các nghiên cứu rút ra có thể được luận án kế thừa và phát triển về mặt lý luận đáp ứng yêu cầu của đề tài luận án tiến sĩ. Về khái niệm các tổ chức PCCC, hiện nay tổ chức PCCC với nhiều tổ chức khác nhau như: Lực lượng Cảnh sát PCCC; lực lượng tình nguyện; lực lượng dân phòng; lực lượng PCCC cơ sở đã được một số giáo trình, tài liệu trong và ngoài nước nghiên cứu như: “Giáo trình Luật PCCC” của Đào Hữu Dân – Hoàng Ngọc Hải, năm 2020 [39, tr. 167]; “Giáo trình Quản lý nhà nước về PCCC” của Đào Hữu Dân, năm 2020 [40, tr. 141]. Tuy nhiên, chưa có nghiên cứu nào khái quát về khái niệm “tổ chức PCCC” dưới góc độ như một thiết chế của nhà nước. Đây đồng thời cũng là một trong những vấn đề về lý luận mà luận án cần tập trung làm rõ. 8 Luận văn: “Xác định vai trò và trách nhiệm của lực lượng phòng cháy và chữa cháy trong vấn đề an ninh quốc gia” (Defining the Role and Responsibitly of the Fire Servicewithin Homeland Security), của Dennis D. Jones, trường sau đại học Hải Quân, năm 2010 [112]. Trong đó luận văn đã chứng minh tầm quan trọng của các lực lượng PCCC tác động đến vấn đề an ninh quốc gia. Từ đó có kế hoạch chuẩn bị có hiệu quả về nguồn lực và công tác đào tạo phù hợp cho các đơn vị cung cấp dịch vụ chữa cháy (fire service providers - FSPs) với quy mô, thẩm quyền, nguồn ngân sách, nhân sự để tạo ra dịch vụ an ninh nội địa hiệu quả. Để thực hiện mục tiêu này, luận án đặt ra và trả lời hai câu hỏi nghiên cứu chính: 1: Chiến lược/ mô hình của an ninh quốc gia cho dịch vụ PCCC bao gồm ở cấp quốc gia, cấp vùng và địa phương? 2: Những chính sách an ninh quốc gia nào mà lực lượng PCCC sẽ phát triển? Qua đó, luận án đã làm rõ: không thể tạo ra một khuôn mẫu cho một FSP để đảm bảo cho an ninh quốc gia, tuy nhiên có thể bắt đầu nhận thức về vai trò của các FSPs như một nhu cầu không thể thiếu để giải quyết an ninh quốc gia với các đối tác truyền thống và phi truyền thống, cụ thể: cung cấp các dịch vụ về chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ, đồng thời cần xác định trách nhiệm trong các vụ tấn công khủng bố. Như vậy, luận án đã xác định rõ về vai trò, tầm quan trọng của các nhà cung cấp lực lượng PCCC trong công tác đảm bảo an ninh quốc gia nói chung. Xác định phạm vi nhiệm vụ của các nhà cung cấp lực lượng PCCC phải thực hiện. Đây là cơ sở lý luận tham khảo cho việc xác định vai trò, trách nhiệm của các tổ chức PCCC ở Việt Nam, đồng thời là căn cứ để xây dựng chức năng, nhiệm vụ của của từng tổ chức PCCC ở nước ta. Luận án “Vai trò của lực lượng phòng cháy và chữa cháy trong tương lai an ninh quốc gia” (Future role of fire service in homeland security. Master’s thesis, Naval Postgraduate School, Monterey, CA.) của Cloud Rosemary Roberts, năm 2008 [107]. Trong đó đã đánh giá vai trò, nhiệm vụ của lực lượng PCCC sau ngày 11/9/2001 với những mối đe doạ mới và yêu cầu phát triển chiến lược mới trong tổ chức và thực hiện các nhiệm vụ trong PCCC. Câu hỏi nghiên cứu của luận án: “Những lực lượng chữa cháy có thể thay đổi như thế nào để phát triển lâu dài; kế hoạch chiến lược để tăng cường và hỗ trợ các nhiệm vụ quan trọng được xác định trong Chiến lược Quốc gia cho An ninh Quốc gia trong 5 đến 10 năm tới?; Làm thế nào có thể các nhà lãnh đạo trong lực lượng PCCC dự đoán và lập kế hoạch chiến 9 lược thay đổi để hỗ trợ việc phòng ngừa và bảo vệ - và phản ứng và phục hồi từ các hành động khủng bố trong tương lai?; Chiến lược nào có thể kích hoạt các nhà lãnh đạo lực lượng phát triển để quản lý lãnh đạo và thách thức về tổ chức đối với nhu cầu an ninh trong nước tương lai? Làm thế nào có thể mở rộng vai trò của lực lượng chữa cháy để hỗ trợ cho tương lai vấn đề an ninh trong nước trong một môi trường có sự thay đổi mối đe dọa? Hành động nào mà lực lượng PCCC cần phải làm để xây dựng hợp tác lâu dài, liên kết phụ thuộc lẫn nhau với các lĩnh vực khác trong cơ quan an ninh quốc gia? Những vấn đề đang nổi lên có thể tạo ra lực lượng chữa cháy trong tương lai là gì?”. Đây là cơ sở để nghiên cứu xây dựng nguyên tắc lãnh đạo, chiến lược, năng lực, thách thức về văn hoá, xây dựng đội ngũ nhân viên…. áp dụng cho lực lượng chữa cháy. Như vậy, với hướng nghiên cứu của luận án như trên có thể sử dụng làm căn cứ xác định vai trò, tổ chức cũng như xác định các nhiệm vụ của các tổ chức PCCC ở Việt Nam trong tình hình công tác PCCC đang có nhiều diễn biến phức tạp như hiện nay. Luận án: “Xác định vai trò và trách nhiệm của lực lượng phòng cháy và chữa cháy trong vấn đề an ninh quốc gia” (Defining the Role and Responsibitly of the Fire Servicewithin Homeland Security) của Dennis D. Jones, trường sau đại học Hải quân, năm 2010 [110]. Thông qua việc sử dụng phương pháp nghiên cứu điển hình, công trình nghiên cứu đã lựa chọn các nhà cung cấp các đơn vị PCCC (FSPs) tại NewYork và LonDon – hai thành phố lớn để đánh giá về vai trò cũng như việc thực hiện công tác PCCC của họ trong công tác đảm bảo an ninh quốc gia nói chung. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng để phát triển các chiến lược, mô hình, chính sách dẫn đến việc xác định vai trò, trách nhiệm của FSPs trong an ninh quốc gia cần xem xét những vấn đề như: 1. Khả năng thích ứng của tổ chức: Nhanh chóng thích ứng với các kế hoạch và hoạt động phức tạp của an ninh quốc gia. 2. Khả năng đáp ứng: Củng cố và tăng cường năng lực cốt lõi của Bộ tạo thành nền tảng cho các phản ứng các FSP. 3. Phòng ngừa và bảo vệ: Tối đa hoá sự đóng góp của các đơn vị cung cấp dịch vụ PCCC để ngăn chặn sự khủng bố, giảm tính dễ tổn thương của thành phố đối với các vụ tấn công trong tương lai. 10 4. Phối hợp và hợp tác: Tăng cường khả năng của đơn vị cung cấp dịch vụ PCCC trong phối hợp và hợp tác về các nỗ lực về an ninh nội địa với các cơ quan nhà nước và tư nhân khác. Bên cạnh đó, luận án đã làm rõ: Mỗi quốc gia có những đặc điểm chính trị, kinh tế, xã hội khác nhau do vậy việc xác định vai trò của lực lượng PCCC trong an ninh quốc gia của mỗi quốc gia có sự khác nhau. Mặt khác, ngay trong phạm vi một quốc gia như Hoa Kỳ - do đặc điểm về chính trị - xã hội nên Hoa Kỳ có nhiều Bộ và cơ quan ngang Bộ phụ trách công tác PCCC và CNCH. Nhưng do có sự phân cấp và phân quyền rõ ràng nên không có sự chồng chéo. Tuy vậy, việc sử dụng phương pháp nghiên cứu điển hình để xác định nghiên cứu vai trò của các lực lượng PCCC sẽ khó có thể áp dụng hoạt động của những lực lượng này trên toàn lãnh thổ quốc gia. Luận án “Vai trò của lực lượng PCCC trong tương lai an ninh quốc gia” (Future role of fire service in homeland security. Master’s thesis, Naval Postgraduate School, Monterey, CA) của Cloud Rosemary Roberts, năm 2008 [107]. Trong đó, luận án đã nhận định vai trò của các tổ chức PCCC đang thay đổi do sự gia tăng các mối đe doạ khủng bố, các đại dịch tiềm ẩn, thiên tai đã thay đổi sứ mệnh của các lực lượng PCCC. Do vậy để giải quyết vai trò tương lai của lực lượng chữa cháy, luận án đã sử dụng phương pháp Delphi để lấy ý kiến chuyên gia để khám phá vai trò tương lai của dịch vụ chữa cháy trong an ninh quốc gia trong tương lai. Quá trình nghiên cứu này yêu cầu sử dụng một cuộc khảo sát đa vòng với sự tham gia của 3 nhóm: Bốn thành viên của Hiệp hội Chữa cháy Quốc tế và năm thành viên đoàn hệ NPS của lực lượng PCCC và 06 nhân viên PCCC có kinh nghiệm trong lực lượng PCCC được lựa chọn. Thông tin được thu thập thông qua phản hồi qua email, mặt đối mặt và phỏng vấn qua điện thoại. Các nhóm chuyên gia đã được hỏi những câu hỏi bằng cách sử dụng kết thúc mở trong các câu hỏi để thu thập thông tin về kinh nghiệm, nhận thức, ý kiến, cảm xúc và kiến thức liên quan đến an ninh quốc gia. Thông tin phản hồi, kiến nghị được kiểm tra, phân tích và tổng hợp để xác định các vấn đề chính mà lực lượng PCCC sẽ phải đối mặt. Nghiên cứu đã cung cấp cái nhìn sâu sắc có giá trị về vai trò tương lai của nhân viên cứu hỏa trong an ninh quốc gia. Phương pháp nghiên cứu cũng như kết quả nghiên cứu 11 của luận án cho thấy cách tiếp cận trực tiếp, có chiều sâu đến vai trò, các yếu tố ảnh hưởng cũng như những chiến lược của PCCC trong an ninh quốc gia. Đây hoàn toàn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong việc xác định phương pháp nghiên cứu của luận án. Luận án: “Những chuẩn bị hàng đầu cho các cơ quan chữa cháy địa phương” (Leading preparedness for local fire agencies, master’s thesis) của Goble Steve R, năm 2014 [111]. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng lực lượng PCCC đã đáp ứng các nhu cầu ứng phó khẩn cấp của Hoa Kỳ. Tuy nhiên, trong thế giới hậu 11/9, giới hạn và ranh giới của vai trò lực lượng chữa cháy đôi khi không được xác định rõ ràng. Sứ mệnh an ninh nội địa vượt quá khả năng đáp ứng và lực lượng PCCC phải hiểu được vai trò trong mối quan hệ với những nhiệm vụ mới này. Do đó, nghiên cứu này đã tập trung làm rõ vai trò của lực lượng PCCC trong lĩnh vực an ninh quốc gia và chiến lược chuẩn bị của quốc gia cũng như các vấn đề mà các cơ quan PCCC ở địa phương gặp phải do những nhận định chưa đầy đủ, rõ ràng về vai trò của họ liên quan đến an ninh quốc gia. Luận án đã tập trung trả lời hai câu hỏi nghiên cứu chính: 1. Các chính sách của Tổng thống Barack Obama được gọi chung là hướng dẫn phòng ngừa/ chuẩn bị của quốc gia (PPD-8) và chiến lược thực hiện có liên quan và có tác dụng tích cực cho các đơn vị PCCC địa phương? 2. Mức độ liên quan và lợi ích được xác định trong bối cảnh này như thế nào. Qua đó, luận án đã làm rõ các chiến lược PCCC xây dựng dựa trên nguyên lý của PPD-8 và cách thức tổ chức thực hiện đối với các đơn vị PCCC ở địa phương có thể được tham khảo trong việc hoạch định các chính sách phát triển các tổ chức PCCC ở Việt Nam hiện nay. - Nghiên cứu cơ sở lý luận thành lập, hoạt động của các tổ chức phòng cháy, chữa cháy Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ: “Cơ sở lý luận và thực tiễn để xác định và bố trí mạng lưới các đội PCCC ở các thành phố lớn” của Đỗ Ngọc Cẩn, năm 2004 [23]. Trong đó, đề tài đã làm rõ cơ sở để tính toán, xác định số lượng PCCC, xe chữa cháy cơ bản cần thiết đối với các thành phố lớn đáp ứng yêu cầu tổ chức chữa cháy kịp thời, có hiệu quả. Trong đó, cơ sở lý luận được xác định từ hoạt động chiến đấu của lực lượng Cảnh sát PCCC. Đồng thời nghiên cứu cũng liệt kê các tiêu 12 chuẩn xác định đội Cảnh sát PCCC trong các tiêu chuẩn Việt Nam; xem xét một số tiêu chuẩn nước ngoài về bố trí mạng lưới các đội chữa cháy. Nghiên cứu chỉ rõ về lý luận: nhu cầu thành lập các đội PCCC là rất lớn, tuy nhiên không thể dùng mô hình chung miêu tả hoạt động của lực lượng PCCC được. Từ đó đặt vấn đề sử dụng mô hình toán học trong các trường hợp cụ thể. Kết quả nghiên cứu là một trong những tài liệu tham khảo có giá trị về lý luận và thực tiễn cao có thể tham khảo trong quá trình nghiên cứu về phương pháp, cơ sở khoa học của luân án. Luận án: “Kế hoạch về nhân sự hiệu quả cho Sở chữa cháy Poquonnock Bridge” (An effective staffing plan for the Poquonnock Bridge Fire Department) của Curt Floyd – Sở chữa cháy Poquonnock Bridge thuộc Học viện PCCC Hoa Kỳ, năm 2010 [108]. Nghiên cứu đã xác định một kế hoạch nhân sự hiệu quả và an toàn cho PCCC và các dịch vụ khẩn cấp cho Sở chữa cháy Poquonnock Bridge. Trong đó, để làm rõ cơ sở lý luận cho việc nghiên cứu kế hoạch nhân sự cho Sở chữa cháy Poquonnock Bridge Fire Department, luận án tập trung giải quyết những câu hỏi sau: 1. Tiêu chuẩn của nhân viên chữa cháy? Tiêu chuẩn ngành cho các Sở chữa cháy? 2. Những yếu tố tác động đến việc thay đổi số lượng nhân viên trong đơn vị? Trên cơ sở nghiên cứu, xem xét các dữ liệu, các quy định tiêu chuẩn hiện hành trên phạm vi quốc gia, luận án đã xác định những căn cứ để xây dựng kế hoạch về nhân sự như: Diện tích; dân số; bán kính phục vụ; các trang thiết bị, phương tiện, kĩ năng, kinh nghiệm làm việc và các yếu tố liên quan đến việc đảm bảo an toàn cho các đội chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ… đảm bảo đáp ứng được mục tiêu của chính quyền để “cải thiện khả năng đáp ứng và phục hồi từ mọi mối nguy hiểm”. Với những luận điểm được làm rõ là cơ sở để luận án phát triển chính sách hiệu quả hơn cho việc xây dựng bộ máy nhân sự của Sở chữa cháy Poquonnock Bridge, từ đó thực hiện “cải thiện tình trạng chuyên nghiệp của các dịch vụ khẩn cấp ở cấp địa phương”. Kết quả nghiên cứu lý luận của đề tài luận án có thể được sử dụng tham khảo khi bố trí về vị trí, mật độ các đơn vị PCCC và các tiêu chuẩn đối với nhân viên các tổ chức PCCC đảm bảo phù hợp với điều kiện về kinh tế, xã hội ở Việt Nam. 13 Luận án: “Cơ sở phương pháp luận thiết kế cấu trúc tổ chức của các cơ quan quản lý trong lực lượng phòng cháy chữa cháy” (Методологические основы проектирования организационных структур Государственной противопожарной службы) органов của управления Glukhovenko Yurii Mikhailovich, thành phố Mátxcơva, năm 2002 [112]. Trong đó, luận án đã chỉ ra cơ sở lý luận để xây dựng mô hình tổ chức PCCC bao gồm các yếu tố khách quan như: Số dân, mật độ dân số; tình trạng khu đô thị, các khu công nghiệp; tình trạng cơ sở hạ tầng như: giao thông, nguồn nước, mức tiêu thụ điện năng, khí đốt. Một số yếu tố chủ quan như: trình độ dân trí, số lượng cơ sở thuộc diện quản lý về PCCC; trình độ nghiệp vụ của các tổ chức PCCC và CNCH… Những căn cứ luận án xây dựng được xác định dựa trên nhu cầu thực tiễn trong công tác PCCC và CNCH. Mặc dù mỗi quốc gia, địa phương có những đặc điểm khác nhau về kinh tế, xã hội, tuy nhiên về bản chất những căn cứ để xây dựng mô hình và tổ chức thực hiện các nhiệm vụ trong công tác PCCC cơ bản giống nhau. Do vậy, nghiên cứu cơ sở lý luận của luận án là cơ sở để nghiên cứu sinh tham khảo trong nghiên cứu lý luận của đề tài cũng như xác định các tiêu chí tổ chức, hoạt động đối với các tổ chức PCCC một cách phù hợp và hiệu quả nhất. Luận án: “Nghiên cứu hệ thống tổ chức lực lượng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ chuyên nghiệp đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình hiện nay” của tác giả Nguyễn Thành Long, năm 2017 [71], trong đó đã tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận xây dựng hệ thống tổ chức lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH chuyên nghiệp. Trong đó tập trung hai vấn đề: (1) Cơ sở lý luận về hệ thống tổ chức lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH, (2) Cơ sở pháp lý quy định hệ thống tổ chức lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH chuyên nghiệp. Qua đó nghiên cứu chỉ ra rằng, việc xây dựng, hoàn thiện hệ thống tổ chức lực lượng Cảnh sát PCCC cần dựa vào các yếu tố và điều kiện tác động trực tiếp đó là cơ chế quản lý, vận hành; nguồn nhân lực, cơ sở vật chất kỹ thuật và dự báo tình hình cháy nổ. Những căn cứ nghiên cứu xác định có thể sử dụng tham khảo làm căn cứ xây dựng tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCCC ở Việt Nam. Luận án: “Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao lực lượng Cảnh sát PCCC ở Việt Nam hiện nay” của Nguyễn Ngọc Quỳnh, năm 2015 [86]. Luận án đã 14
- Xem thêm -