Tài liệu Thực trạng dinh dưỡng và khẩu phần ăn 24h của trẻ từ 24- 59 tháng tuổi tại xã xuân quang – chiêm hóa – tuyên quang năm 2012

  • Số trang: 61 |
  • Loại file: DOC |
  • Lượt xem: 152 |
  • Lượt tải: 4
nhattuvisu

Đã đăng 27125 tài liệu

Mô tả:

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠOBỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI NGUYỄN THỊ YẾN T×NH TR¹NG DINH D¦ìNG Vµ KHÈU PHÇN ¡N 24 GIê CñA TRÎ Tõ 24 - 59 TH¸NG TUæI T¹I X· XU¢N QUANG CHI£M HãA - TUY£N QUANG N¡M 2012 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN Y KHOA Khóa 2009-2013 HÀ NỘI – 2013 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠOBỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI NGUYỄN THỊ YẾN T×NH TR¹NG DINH D¦ìNG Vµ KHÈU PHÇN ¡N 24 GIê CñA TRÎ Tõ 24 - 59 TH¸NG TUæI T¹I X· XU¢N QUANG CHI£M HãA - TUY£N QUANG N¡M 2012 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN Y KHOA Khóa 2009-2013 Người hướng dẫn khoa học: ThS. Bs. Nguyễn Thùy Linh HÀ NỘI - 2013 Lời cảm ơn! Sau khi cuốn khóa luận tốt nghiệp này được hoàn thành, tận đáy lòng mình, tôixin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới: Các thầy cô giáo trong các bộ môn trong trường Đại học Y Hà Nội đã nhiệt tình giảng dạy, hướng dẫn và giúp đỡ tôi hoàn thành chương trình học tập. Đặc biệt là Ban lãnh đạo Viện đào tạo Y học dự phòng và Y tế công cộng đã tạo điều kiện cho tôi được thực hiện khóa luận này. Ths. BS. Nguyễn Thùy Linh, người đã nhiệt tình giảng dạy cho tôi nhiều kiến thức của nghiên cứu khoa học, người đã hướng dẫn tôi từ việc xác định vấn đề nghiên cứu, xây dựng đề cương nghiên cứu, chia sẻ thông tin để hoàn thành khóa luận này. Tôi xin chân thành cảm ơn các Thầy, Cô giáo trong bộ môn Dinh dưỡng và ATTP đã có những đóng góp hữu ích cho khóa luận này. Các bác, các cô, các chú đang công tác tại trạm Y tế xã Xuân Quang , huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang đã cung cấp những thông tin cần thiết cho nghiên cứu này. Các anh em, bạn bè đã khuyến khích tôi trên con đường học tập trong 4 năm học qua. Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới mẹ và em trai tôi, những người đã quan tâm, chăm sóc, động viên và tạo mọi điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập cũng như làm khóa luận này. Xin chân thành cảm ơn! CỘNG HÒA Xà HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập – Tự do – Hạnh Phúc ----***---- LỜI CAM ĐOAN Kính gửi: Phòng đào tạo Đại học – Trường Đại học Y Hà Nội, Viện Đào tạo Y học Dự phòng và Y tế Công Cộng, Bộ môn Dinh dưỡng & ATTP - Trường Đại học Y Hà Nội, Hội đồng chấm khóa luận tốt nghiệp: Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong khóa luận là hoàn toàn trung thực. Nếu có sai sót tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm. Hà Nội, ngày 20 tháng 06 năm 2013 Sinh viên Nguyễn Thị Yến DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT CN/T Cân nặng theo tuổi CC/T Chiều cao theo tuổi CN/CC Cân nặng theo chiều cao NCHS Trung tâm thống kê Y tế Quốc gia Hoa Kỳ LTTP Lương thực thực phẩm SD Độ lệch chuẩn SDD Suy dinh dưỡng TTDD Tình trạng dinh dưỡng WAZ Cân nặng/Tuổi (Weight Age Z-Score) HAZ Chiều cao/Tuổi (Height Age Z-Score) WHZ Cân nặng/Chiều cao (Weight Height Z-Score) WHO Tổ chức Y tế thế giới (World Health Organization) ĐẶT VẤN ĐỀ Trẻ em là tương lai của đất nước.Trong bất cứ thời đại nào thì việc chăm sóc và giáo dục trẻ em cũng cần được đầu tư đúng mức nhằm tạo nên thế hệ kế thừa đủ tài đức và sức khỏe để gánh vác trọng trách xây dựng đất nước.Trẻ em dưới 5 tuổi là đối tượng được ưu tiên nhất khi đề cập đến vấn đề dinh dưỡng và sức khỏe vì đây là lứa tuổi trẻ còn non nớt, phụ thuộc hoàn toàn vào tác động từ bên ngoài, là thời kỳ nguy cơ cao của các bệnh nhiễm trùng,suy dinh dưỡng và tử vong [11].Tuy nhiên, tình trạng suy dinh dưỡng ở trẻ em đang là một gánh nặng của thế giới,đặc biệt nghiêm trọng ở các nước đang phát triển trong đó có Việt Nam. Suy dinh dưỡng không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất mà còn ảnh hưởng tới sự phát triển tinh thần, trí tuệ và để lại hậu quả nặng nề cho xã hội[10]. Hiện nay, trên thế giới có tới 180 triệu trẻ em phát triển còi cọc và hơn 20 triệu trẻ em dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡngnghiêm trọng. Theo ước tính của WHO,hàng năm có khoảng 10,9 triệu trường hợp tử vong ở trẻ em,trong đó có tới gần 60% trường hợp bị ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp do suy dinh dưỡng[17]. Ở Việt Nam,mặc dù trong những năm qua tình hình dinh dưỡng trẻ em đã được cải thiện đáng kể nhưng thiếu năng lượng trường diễn vẫn còn ở mức cao so với phân loại của WHO.Việt Nam đứng thứ 13 trong số 36 nước trên thế giới có tỷ lệ suy dinh dưỡngthấp còi cao. Theo thống kê của Viện dinh dưỡng Quốc giatỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡngthể thấp còi ở nước ta năm 2011 là 27,5% tương đương gần 1/3 trẻ em dưới 5 tuổi ở nước ta trong tình trạng SDD thể thấp còi. Cùng với sự phát triển của nền kinh tế,xã hội,hoạt động phòng chống SDD ở trẻ em tại Việt Nam đã được triển khai rộng rãi và đã đạt được những thành tựu đáng kể, tuy nhiên việc tiếp tục hạ thấp tỷ lệ SDD và hạ thấp một cách đồng đều giữa các vùng vẫn còn là một nhiệm vụ khó khăn.Đối với khu vực miền núi,tình trạng dinh dưỡng còn khá trầm trọng và khống chế SDD là một bài toán phức tạp bởi SDD do nhiều nguyên nhân chồng chéo,đan xen cùng tác động. Xuân Quang là một xã miền núi nằm ở phía bắc của huyện Chiêm Hóa.Người dân sống chủ yếu bằng lao động sản xuất nông nghiệp (96,94%), tỷ lệ hộ nghèo khá cao (19,63%). Năm 2011,tỷ lệ suy dinh dưỡng thể thấp còi ở trẻ từ 2-5 tuổi là 29,1% (CC/T), thể nhẹ cân là 24,5% (CN/T) và thể gầy còm là 14,3% (CN/CC). (Theo số liệu thông kê của TYT xã Xuân Quang năm 2011) Xuất phát từ những vấn đề nêu trên,chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài:“Thực trạng dinh dưỡng và khẩu phần ăn 24h của trẻ từ 24- 59 tháng tuổi tại xã Xuân Quang – Chiêm Hóa – Tuyên Quang năm 2012’’ nhằm: 1. Mô tả tình trạng dinh dưỡng của trẻ từ 24- 59 tháng tuổi tại xã Xuân Quang- Chiêm Hóa- Tuyên Quang năm 2012. 2. Mô tả khẩu phần ăn 24h của trẻ từ 24 -59 tháng tuổitại xã Xuân Quang- ChiêmHóa- Tuyên Quang năm 2012. CHƯƠNG1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU I. TÌNH TRẠNG DINH DƯỠNG 1.Khái niệm và phân loại SDD 1.1.Khái niệm SDD là tình trạng cơ thể thiếu protein- năng lượng và các vi chất dinh dưỡng; ảnh hưởng đến quá trình sống,hoạt động và tăng trưởng bình thường của cơ thể. 1.2.Phân loại 1.2.1.Phân loại theo Gomez (1956) Là phương pháp phân loại đượcdùng sớm nhất dựa trên chỉ số cân nặng theo tuổi và sử dụng quần thể tham khảo Havard Bảng 1.1: Phân loại SDD theo Gomez (1956) Tiêu chuẩn Mức độ SDD Từ 75% - 90% của cân nặng chuẩn SDD độ I Từ 60% - 75% của cân nặng chuẩn SDD độ II Từ dưới 60% của cân nặng chuẩn SDD độ III Cách phân loại này không phân biệt giữa Marasmus và Kwashiorkor cũng như giữa SDD cấp hay mạn bởi vì cách phân loại này không đánh giá tới chiều cao. 1.2.2. Phân loại theo Wellcome (1970) Bảng 1.2: Phân loại SDD theo Wellcome (1970) Phù Cân nặng (%) so với chuẩn Có Không 60% - 80% Kwashiorkor Thiếu cân < 60% Marasmus – Kwashiorkor Marasmus Phân loại này phù hợp để phân biệt giữa Marasmus và Kwashiorkor 1.2.3. Phân loại theo Waterlow (1972) Để khắc phục nhược điểm phân loại Wellcome là không phân biệt được SDD hiện tại hay quá khứ. Bảng 1.3: Phân loại SDD theo Waterlow (1972) Cân nặng theo chiều cao (80% hay -2SD) Trên Chiều cao theo Trên tuổi (90% hay - 2SD) Dưới Bình thường Dưới Thiếu dinh dưỡnggầy còm Thiếu dinh dưỡng còi Thiếu cọc dinh dưỡngnặng kéo dài Thiếu dinh dưỡng gầy còm là thiếu dinh dưỡng cấp tính. Thiếu dinh dưỡng còi cọc là biểu hiện thiếu dinh dưỡng trường diễn và đã xuất hiện từ lâu. 1.2.4.Phân loại theo WHO 2005 SDD trong cộng đồng được chia thành 3 thể: SDD nhẹ cân, SDD thấp còi và SDD gầy còm[9]. Theo khuyến nghị của WHO, các chỉ tiêu thường dùng để đánh giá tình trạng dinh dưỡng là cân nặng theo tuổi (CN/T), chiều cao theo tuổi (CC/T), cân nặng theo chiều cao (CN/CC). Thiếu dinh dưỡng được ghi nhận khi các chỉ tiêunói trên thấp hơn hai độ lệch chuẩn (<-2SD) so với quần thể tham chiếu NCHS (National Center For Health Statistics) của Hoa Kỳ[36]. Đây là cách phân loại đơn giản cho phép đánh giá nhanh các mức độ SDD và có thể áp dụng rộng rãi trong cộng đồng. Tuy nhiên, hiện nay việc sử dụng quần thể tham chiếu NCHS để đánh giá tình trạng dinh dưỡng của trẻ em không phù hợp với thực tế vì vậy để đánh giá tình trạng dinh dưỡng của trẻ, từ năm 2006 WHO đưa ra “chuẩn tăng trưởng mới ở trẻ em” và đề nghị áp dụng trên toàn thế giới [37]. WHO đề nghị lấy điểm ngưỡng < 2 độ lệch chuẩn (< - 2SD) so với quần thể WHO 2005 để đánh giá trẻ bị SDD. Dựa vào Z - Score (điểm – Z), tính theo công thức: Z – Score = Chỉ số đo được – số trung bình của quần thể tham chiếu Độ lệch chuẩn của quần thể tham chiếu - Khi CN/T: Z - score < - 2, SDD thể thiếu cân. - Khi CC/T: Z - score < - 2, SDD thể thấp còi. - Khi CN/CC: Z - score < - 2, SDD thể gầy còm. 2.Các phương pháp đánh giá tình trạng dinh dưỡng trẻ em Mục đích của quá trình đánh giá tình trạng dinh dưỡng là xác định được thực trạng dinh dưỡng, xác lập được nhóm đối tượng có nguy cơ cao, tìm các yếu tố liên quan, trên cơ sở đó dự báo tình hình và đề xuất những biện pháp can thiệp[13] Hiện nay có 4 nhóm chỉ tiêu được dùng để đánh giá tình trạng dinh dưỡng của trẻ em[7]: - Điều tra khẩu phần và tập quán ăn uống. - Thăm khám thực thể để phát hiện các dấu hiệu lâm sàng của bệnh tật có liên quan đến ăn uống. - Các chỉ tiêu nhân trắc. - Các xét nghiệm hóa sinh. Trong đó 2 nhóm chỉ tiêu được sử dụng nhiều nhất là nhân trắc và điều tra khẩu phần ăn mà các số đo nhân trắc là các chỉ số đánh giá trực tiếp tình trạng dinh dưỡng. WHO đã khuyến cáo có 3 chỉ tiêu nhân trắc nên dùng là cân nặng theo tuổi, cân nặng theo chiều cao và chiều cao theo tuổi[36].Cụ thể như sau:  Cân nặng theo tuổi: Là chỉ số được dùng sớm và phổ biến nhất. Chỉ số này thường được dùng để đánh giá tình trạng SDD chung nhưng không cho biết cụ thể đó là loại suy dinh dưỡng hiện tại hay trong quá khứ. Vì việc theo dõi cân nặng tương đối đơn giản hơn chiều cao ở cộng đồng nên tỷ lệ nhẹ cân vẫn được xem như tỷ lệ chung của thiếu dinh dưỡng. Chỉ số cân nặng theo tuổi có thể quan sát trong một thời gian ngắn.  Chiều cao theo tuổi: Phản ánh tiền sử dinh dưỡng. Chỉ sốnàyđãđượckhuyến cáosử dụng đểphát hiệntrẻ "thấp còi" kết hợpvớicân nặng theo chiều cao. Thấp còilàm chậmtăng trưởngxươngvàtầm vóc, được định nghĩa làkết quả cuối cùnggiảmtốc độtăng trưởngtuyến tính. Chiều cao theo tuổi thấp phản ánh tình trạng thiếu dinh dưỡng kéo dài hoặc trong quá khứ làm cho đứa trẻ bị thấp còi và làm gia tăng khả năng mắc bệnh.  Cân nặng theo chiều cao: Là chỉ số đánh giá tình trạng dinh dưỡng hiện tại, nhạy. Chỉ số này phản ánh tình trạng SDD cấp hay còn gọi “Wasting”. Cân nặng theo chiều cao thấp phản ánh sự không tăng cân hay giảm cân nếu so sánh với trẻ có cùng chiều cao, chính là phản ánh mức độ thiếu ăn và nhiễm khuẩn là hai nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này. Tỷ lệ gầy còm được quan sát rõ nhất khi xảy ra các nạn đói, mất mùa hoặc những bệnh nặng. Tuy nhiên, khi bị phù thì chỉ số này sẽ không còn chính xác. 3.Tình hình SDD trẻ em dưới 5 tuổi 3.1.Trên thế giới SDD là bệnh phổ biến tại nhiều quốc gia trên thế giới. Theo ước tính của WHO, trên thế giới hiện nay có khoảng 500 triệu trẻ em bị thiếu dinh dưỡng, phần lớn tập trung ở châu Á, châu Phi và châu Mỹ Latinh. Có ít nhất 2/3 số trẻ SDD ở châu Á và một nửa số trẻ SDD sống ở khu vực Nam Á[31].Theo thống kê của UNICEF năm 1998, ở các nước khu vực Đông Nam Á còn một số nước có tỷ lệ SDD khá cao như Lào (40%), campuchia (52%), Indonexia (34%). 3.2. Tại Việt Nam Hiện nay, SDD ở nước ta vẫn còn ở mức cao so với phân loại của WHO (1997) Tỷ lệ SDD cũng có sự chênh lệch giữa các vùng sinh thái, miền núi cao hơn đồng bằng, nông thôn cao hơn thành thị, những vùng bị hạn hán – thiên tai –lũ lụt thường có tỷ lệ cao hơn các vùng khác. Theo điều tra dinh dưỡng toàn quốc năm 2010 cho thấy tỷ lệ SDD cao nhất ở vùng núi như Tây Nguyên 24,7%; miền núi Tây Bắc 22,1%; khu vực phía Bắc miền Trung 19,8%; đồng bằng sông Cửu Long 16,8%; đồng bằng sông Hồng 14,6% và thấp nhất ở Đông Nam Bộ 10,7%[8]. Do vậy can thiệp dinh dưỡng ở trẻ em cần được tiến hành ở các cấp và phải dựa vào tình hình cụ thể của từng địa phương. 4.Nguyên nhân, các yếu tố ảnh hưởng và hậu quả của SDD 4.1.Nguyên nhân và các yếu tố ảnh hưởng đến tình trạng dinh dưỡng trẻ em SDD ở trẻ em rất phức tạp,do nhiều nguyên nhân chồng chéo,đan xen cùng tác động.Lứa tuổi dưới 5 tuổi là thời kỳ phát triển đặc biệt của trẻ với các nhu cầu dinh dưỡng và đặc điểm cơ thể khác hẳn với trẻ lớn.Trẻ càng nhỏ nhu cầu cành cao. Do tốc độ pháttriển nhanh nên đòi hỏi nhu cầu dinh dưỡng cao, vì vậy nếu thiếu ăn, nhu cầu dinh dưỡng không thỏa mãn sẽ dẫn đến tình trạng dinh dưỡng kém.Để đảm bảo sự phát triển tốt cho trẻ em ngay từ những năm tháng đầu tiên thì trước hết cần quan tâm đến việc nuôi con bằng sữa mẹ và cho ăn bổ sung hợp lý[16]. Cho bú sớm và bú sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu là chăm sóc nuôi dưỡng đầu tiên và thiết yếu đảm bảo cho đứa trẻ phát triển tốt[12]. Theo WHO sữa mẹ chỉ thỏa mãn nhu cầu trẻ trong 6 tháng đầu vì cơ thể trẻ ngày càng lớn lên[33].Do vậy để đáp ứng nhu cầu phát triển của trẻ đến một giai đoạn nhất định, trẻ cần được ăn bổ sung thức ăn khác ngoài sữa mẹ. Thời gian bắt đầu cho trẻ ăn bổ sung là một yếu tố nguy cơ [12]. Ăn bổ sung quá sớm hoặc quá muộn, thức ăn không đạt yêu cầu cả về số lượng và chất lượng đều dẫn đến tình trạng SDD của trẻ. Vì vậy việc đảm bảo nhu cầu trong chế độ ăn cho trẻ là rất cơ bản. Song , dù nhu cầu bữa ăn có đầy đủ nhưng cách nuôi dưỡng không hợp lý kéo dài cũng có thể là nguyên nhân dẫn đến SDD ở trẻ[15].Thực hành chăm sóc trẻ là kết quả của nhiều yếu tố như văn hóa, tập quán, điều kiện kinh tế gia đình tác động đến hiểu biết của người phụ nữ về cách thức lựa chọn thực phẩm, chế biến thức ăn cho đến cách cho trẻ ăn. Mẹ là người gần gũi con nhất nên kiến thức cũng như thực hành nuôi con của mỗi bà mẹ có ý nghĩa quyết định tình trạng sức khỏe. Những sơ xuất trong cách nuôi và cách dạy trẻ ăn đều có ảnh hưởng xấu nhất định đến sự trưởng thành sau này của trẻ[15]. Tình trạng dinh dưỡng của trẻ dưới 5 tuổi còn chịu ảnh hưởng rất lớn của cân nặng sơ sinh. Qua nghiên cứu của Nguyễn Thị Kim Hưng và cộng sự vào năm 1999 ở trẻ dưới 5 tuổi tại TPHCM cho thấy tình trạng dinh dưỡng có liên quan chặt chẽ với cân nặng lúc sinh. Trẻ có cân nặng sơ sinh < 2500gr có tỷ lệ SDD là 38,7% so với 16,5% ở nhóm trẻ sinh ra có cân nặng lúc sinh ≥ 2500gr. Nghiên cứu cũng cho thấy, trẻ có cân nặng sơ sinh cao sẽ ăn được tốt hơn và ít mắc bệnh hơn[14]. Một yếu tố làm tăng tỷ lệ SDD mà từ lâu người ta đã thừa nhận nó là một trong những nguyên nhân trực tiếp dẫn đến SDD ở trẻ em đó là các bệnh nhiễm trùng và ký sinh trùng. SDD và nhiễm trùng là một vòng xoắn bệnh lý. Ở giai đoạn này, sức đề kháng của trẻ rất yếu nên mọi sự xâm nhập của vi trùng đều có khả năng gây bệnh cao cho trẻ , ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến khả năng hấp thu của trẻ làm cho tình trạng dinh dưỡng càng trở nên trầm trọng. Trẻ bị SDD khả năngđề kháng với bệnh nhiễm trùng cũng giảm[35]. Bên cạnh đó, tình trạng dinh dưỡng của trẻ lứa tuổi này còn liên quan đến nhiều yếu tố khác như điều kiện sống, vệ sinh môi trường và sự lưu hành của các bệnh nhiễm khuẩn...Do đó việc phòng chống SDD không còn là một vấn đề sức khỏe đơn thuần mà nó đã mang ý nghĩa rộng lớn về kinh tế xã hội, là nhiệm vụ của mọi ban ngành đoàn thể, việc xã hội hóa công tác dinh dưỡng là một trong những vấn đề cần ưu tiên trong chiến lược của mỗi quốc gia. 4.2. Hậu quả của SDD - Tăng tỉ lệ tử vong ở trẻ em dưới 5 tuổi: Theo Tổ chức Y tế Thế giới, 54% trường hợp tử vong của trẻ dưới 5 tuổi ở các nước đang phát triển có liên quan đến thiếu dinh dưỡng ở mức độ vừa và nhẹ. - Tăng các nguy cơ bệnh lý: Nhiễm trùng hô hấp, tiêu chảy... Suy dinh dưỡng là điều kiện thuận lợi để các bệnh lý này xảy ra và kéo dài, bệnh lý làm cho trẻ ăn uống kém, nhu cầu năng lượng gia tăng và vì vậy suy dinh dưỡng ngày càng trở nên nặng nề hơn. - Chậm phát triển thể chất: Ảnh hưởng trên tầm vóc. Thiếu dinh dưỡng là nguyên nhân trực tiếp làm cho tất cả các hệ cơ quan của cơ thể giảm phát triển, bao gồm của cả hệ cơ xương, nhất là khi tình trạng thiếu dinh dưỡng diễn ra sớm như suy dinh dưỡng trong giai đoạn bào thai và giai đoạn sớm trước khi trẻ được 2 tuổi[1]. Nếu tình trạng suy dinh dưỡng kéo dài đến thời gian dậy thì, chiều cao của trẻ sẽ càng bị ảnh hưởng trầm trọng hơn. Chiều cao của trẻ được quy định bởi di truyền, nhưng dinh dưỡng chính là điều kiện cần thiết để trẻ đạt tối đa tiềm năng di truyền của mình. - Chậm phát triển tâm thần: Suy dinh dưỡng ảnh hưởng đến sự phát triển bình thường của não bộ trong giai đoạn trẻ dưới 5 tuổi. Trẻ bị thiếu dinh dưỡng thường là thiếu đồng bộ nhiều chất trong đó có những chất tối cần thiết cho sự phát triển não và trí tuệ của trẻ như chất béo, chất đường, sắt, iốt, DHA,.. Trẻ bị suy dinh dưỡng cũng thường chậm chạp lờ đờ vì vậy giao tiếp xã hội thường kém, kéo theo sự giảm học hỏi, tiếp thu. - Nguy cơ về mặt xã hội: Tầm vóc của dân tộc sẽ chậm tăng trưởng nếu tình trạng suy dinh dưỡng không được cải thiện qua nhiều thế hệ. Khả năng lao động về thể lực cũng như về trí lực của những người suy dinh dưỡng trong quá khứ hay trong hiện tại đều không thể đạt đến mức tối ưu, là một sự lãng phí vôcùng lớn với những nước đang phát triển có nhu cầu về nguồn nhân lực rất cao. Nguồn nhân lực trong tương lai cũng sẽ bị ảnh hưởng vì tầm vóc và thể lực của các lớp thanh thiếu niên liên quan đến sức khỏe sinh sản. II. KHẨU PHẦN ĂN CỦA TRẺ 1. Nhu cầu năng lượng của trẻ dưới từ 24- 59 tháng tuổi Từ tháng thứ 6 trở đi, trẻ đã có thể bắt đầu làm quen với việc ăn dặm. Khi bắt đầu cho trẻ ăn dặm, cần phối hợp một cách cân đối và hợp lý các loại thức ăn bám sát theo ô vuông thức ăn. Ô vuông thức ăn có thể được mô tả như sau: Thức ăn giàu protein Thịt, cá, trứng Đậu đỗ Thức ăn giàu glucid Bột ngũ cốc Thức ăn giàu Vitamin SỮA MẸ Rau xanh Quả chín Thức ăn giàu lipid Dầu, mỡ Lạc, vừng 1.1.Nhu cầu về năng lượng Nhu cầu năng lượng của trẻ ở thời kỳ này là rất cao, nhu cầu năng lượng theo bảng khuyến nghị của Việt Nam trẻ từ 1-3 tuổi thì năng lượng cần là 1180kcal/ngày, trẻ từ 4-6 tuổi là 1470kcal/ngày [19]. 1.2.Nhu cầu về glucid Nhu cầu glucid của trẻ bú mẹ hoàn toàn được cung cấp từ nguồn sữa mẹ, 8% trong sữa mẹ là lactose, cứ 100ml sữa mẹ cung cấp 7g glucid.Trong 6tháng đầuđời, trẻ sơ sinhtiêu thụsữa khoảng780ml/ngàyhoặc60gglucid,chiếm37%tổngnăng lượngtrong lượng sữa đưa vàocủa trẻ. Trẻ từ 7đến 12 tháng,nhu cầu glucidlà91g/ngàytrong đótừsữamẹ khoảng 600ml/ngày, tương đươngvới glucidlà 44g/ngày, cộng thêmtừnguồn thức ănbổ sunglà 51g/ngày. Đối với trẻ từ 1 đến 3 tuổi thì nhu cầu glucid là khoảng 100g/ngày, trẻ từ 4-6 tuổi là khoảng hơn 200g/ngày [19], [38], [45]. 1.3.Nhu cầu về protid Trẻ từ 1-3 tuổi, nhu cầu protid khuyến nghị là 35-44g/ngày và trẻ từ 4-6 tuổi là 44-55g/ngày. [19] 1.4.Nhu cầu về lipid Đã từ lâu, lipid được nhận biết là thành phần thiết yếu của bữa ăn. Lipid là nguồn cung cấp năng lượng (với đậm độ cao gấp hơn 2 lần so với protein và glucid, khoảng 9,3 Kcal/1gam lipid) và các acid béo, đồng thời là vật mang (carrier) của các chất dinh dưỡng cần thiết tan trong dung môi dầu mỡ (như các vitamin A, D, E và K). Giá trị sinh học của các chất dinh dưỡng tan trong dầu phụ thuộc vào khả năng hấp thu lipid của cơ thể (60). Tiêu thụ lipid quá thấp trong bữa ăn hàng ngày ảnh hưởng đến chức phận nhiều cơ quan tổ chức trong cơ thể, đặc biệt là não bộ và thần kinhở trẻ em và trẻ nhỏ. Hậu quả là chậm tăng trưởng và thiếu dinh dưỡng do thiếu protein năng lượng. Tiêu thụ quá nhiều lipid có thể dẫn đến thừa cân-béo phì, có liên quan đến các bệnh mạn tính không lây và hội chứng rối loạn chuyển hoá (22, 40, 46, 58, 90, 103, 109). Nhu cầu lipidvà các acid béo cần thiết ở trẻ đảm bảo cho nhu cầu về năng lượngvà hỗ trợ cho việc hấp thu các vitamin tan trong dầu (A,D,E,K). Ở trẻ đang bú mẹ, vì 50-60% năng lượng ăn vào là do chất béo của sữa mẹ cung cấp, nên khi trẻ bắt đầu ăn bổ sung, nhất là khi trẻ cai sữa mẹ cần hết sức chú ý ngăn ngừa tình trạng giảm chất béo đột ngột do được bú mẹ ít đi hoặc không còn được bú sữa mẹ nữa. Do đó, nhu cầu khuyến nghị về lipid cho trẻ em rất cao. Bảng 1.5:Nhu cầu lipid khuyến nghị cho trẻ dưới 5 tuổi [19] LỨA TUỔI NHU CẦU KHUYẾN NGHỊ (% tổng năng lượng/ngày ) Từ 1- 3 tuổi 35-40 Từ 4-6 tuổi 20-25 1.5.Nhu cầu về vitamin và chất khoáng Vitamin là thành phần không thể thiếu đối với trẻ nhỏ mặc dù trong cơ thể sự hiện diện của vitamin rất nhỏ nhưng lại rất cần thiết. Phần lớn vitamin không được tổng hợp bởi cơ thể mà được cung cấp từ thức ăn. Do đòi hỏi về cường độ phát triển và sự chuyển hoá cao nên nhu cầu vitamin ở trẻ em cao hơn người lớn. Vì thế trong sữa mẹ cũng như khẩu phần ăn của trẻ cần cung cấp nhiều loại vitamin, nhất là vitamin A và C từ các nguồn tự nhiên trong rau, củ quả, trái cây. Bên cạnh đó vitamin D cũng rất cần thiết cho sự tái tạo và phát triển của xương, trong khẩu phần ăn hàng ngày không cung cấp đủ nhu cầu. Tắm nắng hợp lý mỗi ngày giúp cho quá trình tổng hợp vitamin D nội sinh tăng lên trong những điều kiện nhất định. Bảng 1.6: Nhu cầu khuyến nghị một số loại Vitamin Loại Nhóm tuổi 1- 3 tuổi 4- 6 tuổi Vitamin A(mcg/ngày) 400 450 Vitamin B1(mg/ngày) 0,5 0,6 Vitamin B2(mg/ngày) 0,5 0,6 Vitamin C(mg/ngày) 30 30 Vitamin D(mcg/ngày) 5 5 Vitamin PP(NE/ngày) 6 8 Vitamin Chất khoáng là các muối vô cơ, là các nguyên tố cần thiết để cấu tạo nên các tổ chức cần thiết của cơ thể và duy trì chức năng sinh lý bình thường.
- Xem thêm -