Tài liệu Thực trạng bệnh răng miệng và các yếu tố liên quan của học sinh trường tiểu học tam hiệp – thanh trì

  • Số trang: 78 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 315 |
  • Lượt tải: 2
hoanggiang80

Đã đăng 20010 tài liệu

Mô tả:

Thực trạng bệnh răng miệng và các yếu tố liên quan của học sinh trường tiểu học Tam Hiệp – Thanh Trì
1 ĐẶT VẤN ĐỀ Bệnh răng miệng là bệnh phổ biến ở nhiều nước trên thế giới, là những bệnh dễ mắc từ rất sớm ngay từ khi mọc răng. Ở nước ta, theo số liệu điều tra cơ bản của viện Răng – Hàm - Mặt Hà Nội (2001) tỷ lệ trẻ em bị sâu răng khoảng 65%, viêm lợi, viêm quanh răng chiếm từ 95% đến 99,5%. đĐiều tra sức khỏe răng miệng toàn quốc năm 2001 cho thấy tỷ lệ mắc các bệnh răng miệng (RM) ở học sinh tiểu học cao đặt biệt từ (6- 102 tuổi) cao, tỷ lệ nàytrẻ 6 tuổi mắc là 83,7%, tỷ lệ trẻ 12 tuổi mắc là 56,6%[11]. Việt Nam là một nước đang phát triển điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn, trang thiết bị và cán bộ răng hàm mặt còn thiếu trầm trọng, sự hiểu biết về bệnh răng miệng trong cộng đồng còn nhiều hạn chế. Tỷ lệ mắc các bệnh răng miệng trong cộng đồng cao và có chiều hướng gia tăng, nhất là ở các vùng nông thôn, miền núi - những nơi chưa có hoặc đã có chương trình nha học đfường nhưng chưa hiệu quả. Năm 1999-2001 Viện răng hàm mặt Hà Nội kết hợp với trường đại học Nha khoa Adelaide (Australia) tổ chức điều tra sức khoẻ răng miệng trên toàn quốc và kết quả là 83.7% trẻ em 6 tuổi sâu răng sữa; 56,6% trẻ em 12 tuổi sâu răng vĩnh viễn; trẻ 6-8 tuổi 25,5% có cao răng, 42,7% có chảy máu lợi; trẻ 1214 tuổi 78,4% có cao răng, 71,4% có chảy máu lợi.Trong buổi tổng kết chương trình Nha học đường năm 2005 vừa qua tại Hà Nội, GS.TS Trần Văn Trường (Chủ tịch Hội RHM Việt Nam, Chủ nhiệm chương trình Nha học đường toàn quốc) [.10.] đã đưa ra những số liệu thống kê về tình hình chăm sóc răng miệng của Việt Nam với những con số đáng giật mình cùng với lời khuyến cáo "nếu không chăm sóc dự phòng cho cộng đồng thì sâu răng sẽ là một vấn đề lớn về bệnh tật của xã hội và ảnh hưởng lớn đến sức khỏe cộng 1 2 đồng". Theo báo cáo này thì tỷ lệ sâu răng sữa ở trẻ em đang ở tuổi đến trường (từ 6 - 8 tuổi) là 85%. Theo kết quả điều tra, các em ở độ tuổi vào lớp 1, trong 10 em thì chỉ giỏi lắm là được 2 em không bị sâu răng. Bên cạnh đó, tình hình các loại bệnh quanh răng cũng không sáng sủa gì hơn. Trẻ em từ 6 8 tuổi có đến 42,7% em mắc bệnh và khi đạt tuổi 15 - 17, con số này là 67%. Điều đó cho thấy bệnh sâu răng, viêm lợi ở trẻ em đang ở mức độ báo động, đòi hỏi có những biện pháp cấp thiết trong phòng và điều trị bệnh. Tại sao chúng ta tiến hành nghiên cứu này, ở đối tượng này, tại trường tiểu học Tam Hiệp? Để góp phần mô tả thực trạng bệnh răng miệng, sự hiểu biết về chăm sóc sức khoẻ răng miệng ở đối tượng học sinh của trường tiểu học và góp phần đưa ra bằng chứng về xu hướng mắc các bệnh răng miệng học sinh tiểu học. Cho đến nay chưa có nghiên cứu nào chỉ rõ vấn đề này tại trường tiểu học Tam Hiệp – Thanh Trì - Hà Nội, một xã ngoại thành Hà Nội, nơi giáp ranh giữa thành thị và nông thôn. Việc xác định thực trạng vệ sinh răng miệng ở trẻ em trước khi thực hiện chương trình NHĐ và đánh giá mức độ tác động của việc giáo dục vệ sinh răng miệng đến tình trạng vệ sinh răng miệng ở học sinh là rất cần thiết. Câu hỏi nghiên cứu; Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Thực trạng bệnh răng miệng và các yếu tố liên quan của học sinh trường tiểu học Tam Hiệp – Thanh Trì – Hà Nội, năm 2009” với mục tiêu sau : 1. Mô tả thực trạng bệnh răng miệng của học sinh trường tiểu họcTam Hiệp, năm 2009. 2. Mô tả một số yếu tố liên quan đến bệnh răng miệng và đề xuất một số biện pháp phòng bệnh răng niệng ở lứa tuổi tiểu học. 2 3 CÂY VẤN ĐỀ 3 4 Vệ sinh RM kém Nhận thức chưa đầy đủ về các bệnh RM Không khám RM định kỳ Bệnh RM ở học sinh Tiểu học cao Nguồn nước thiếu Fluor Chế độ ăn và thói quen xấu CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4 5 1.1. Cấu tạo của răng: Răng được tạo thành bởi thân răng và chân răng. Thân răng là phần lộ ra trong khoang miệng, phần cắm trong xương máng răng gọi là chân răng.Bộ phận giáp ranh giữa thân răng và chân răng gọi là cổ răng.Quan sát theo mặt ngang răng gồm bốn bộ phận: Men răng, chất răng, xương răng và tuỷ răng [12]. - Men răng: Lớp cứng bao phủ trên thân răng có màu trắng sữa hoặc màu vàng nhạt, màu sắc của men răng có liên quan tới độ khoáng chất có trong men răng. - Cement chân răng: phần cứng phủ trên bề mặt của chân răng. - Ngà răng: Phần cứng nằm ở trong men răng và tạo thành chủ thể của răng bảo vệ tủy răng. - Tủy răng: Nằm trong hộp cứng của ngà răng. Tuỷ răng là mô liên kết gồm mô thần kinh, mạch máu, bạch huyết và ít tổ chức sợi.Tuỷ răng là trung tâm dinh dưỡng, cảm giác và miễn dịch của răng. 5 6 Hình 1.1: Cấu tạo giải phẫu răng 1.2. Thời kỳ mọc răng: Mỗi người trong cuộc đời sẽ trải qua hai lần mọc răng đó là thời kỳ mọc răng sữa và thời kỳ mọc răng vĩnh viễn. Có 20 răng sữa, mỗi hàm 10 răng, được chia làm 3 nhóm: 8 răng cửa, 4 răng nanh, 8 răng hàm. Quá trình canxi hóa răng sữa bắt đầu từ tháng thứ 4 của thời kỳ bào thai, tới cuối tháng thứ 6 thì tất cả 20 răng sữa đã bắt đầu canxi hóa. Răng số 6 vĩnh viễn bắt đầu được hình thành và canxi hóa từ lúc trẻ lọt lòng, tới 2 tuổi rưỡi thì tất cả các mầm răng vĩnh viễn đã được hình thành và bắt đầu canxi hóa. Tuổi mọc răng sữa tùy từng trẻ, có trẻ 4 tháng đã bắt đầu mọc răng cửa dưới nhưng có trẻ 15 tháng mới bắt đầu mọc răng. Từ 6-12 tuổi là thời kỳ thay răng, răng sữa dần dần tự rụng đi và thay răng, trẻ mọc răng vĩnh viễn số 6 lúc 6 tuổi, sau đó các răng sữa lần lượt được thay, bắt đầu từ răng cửa giữa hàm dưới, răng cuối cùng được thay là răng số 5, (khoảng 12 tuổi) cho tới khi răng hàm mọc lần thứ hai thì trong khoang miệng có tổng cộng 28 răng, từ 18-25 tuổi mới mọc răng hàm lần thứ ba. 6 7 1.3. Chức năng của răng: Chủ yếu là chức năng nhai giúp tiêu hoá thức ăn,.Các răng khác nhau có chức năng khác nhau: răng cửa dùng để cắt thức ăn, răng nanh nằm ở góc miệng có chức năng xé thức ăn, răng hàm có tác dụng nghiền nát thức ăn. pPhát âm: Răng có liên quan mật thiết đến ngôn ngữ và phát âm.Răng nằm giữa môi và lưỡi, khi phát âm chúng phối hợp với nhau không thể thiếu bộ phận nào.Các răng phía trước có ảnh hưởng rất lớn đối với ngôn ngữ và phát âm, khi bị mất răng cửa do không thể khống chế tốt các luồng hơi phát ra, khi nói sẽ thoát hơi, nếu hoạt động của lưỡi mất đi sự hạn chế của răng trước cũng ảnh hưởng tới độ chính xác của việc phát âm. Đối với trẻ nhỏ nếu răng sữa bị hỏng sớm, phải nhổ, trẻ có thể nói ngọng. Hơn nữa răng còn có ảnh hưởng quan trọng đến vẻ đẹp của khuôn mặt của mỗi người. Thêm vào đó răng sữa có công dụng giúp răng vĩnh viễn mọc đều hơn, không chen chúc. Thông thường, một răng sữa mọc lên và đứng trên cung hàm. Sau vài năm, chân răng bắt đầu tiêu dần, chuẩn bị nhường chỗ cho một mầm răng vĩnh viễn sẽ trồi lên ngay đúng vị trí đó. Nếu răng sữa bị hỏng và phải nhổ sớm, mầm răng vĩnh viễn bên dưới chưa lớn kịp nên không mọc ngay được, lỗ nhổ răng đó bị bít lại và cứng chắc. Mầm răng vĩnh viễn mọc âmlên sẽ gặp khó khăn, mọc chậm và đôi khi mọc lệch. và thẩm mỹ. 1.4. Các bệnh về răng miệng Các bệnh răng miệng phổ biến nhất là sâu răng, viêm tuỷ răng, vviêm lợi., viêm quanh răng. Những bệnh này thường không nguy 7 8 hiểm đến tính mạng nhưng gây đau đớn khiến mất ăn, mất ngủ, ảnh hưởng đến sức khỏe, sức lao động hoặc gây ảnh hưởng đến tâm lý trong những trường hợp răng vẩu, răng bị lệch lạc... 8 9 1.4.1 Bệnh sâu răng: Sâu răng là bệnh đặc thù tại chỗ liên quan đến sự phá huỷ của mô răng do các sản phẩm chuyển hoá từ vi khuẩn làm cho tổ chức cứng của răng bị phá huỷ tạo thành lỗ sâu trên răng. Sâu răng là bệnh rất phổ biến, có thể gặp ở mọi lứa tuổi INCLUDEPICTURE "http://nhakhoa.net.vn/userfiles/images/Sau-rang- 2.jpg" \* MERGEFORMATINET Hình 1.2: Hình ảnh sâu răng A: Miệng lỗ sâu tự nhiên trên miệng rất nhỏ và khó phát hiện B: Trên phim X-quang một vùng khuyết do mất cấu trúc Calci trong răng C: Lỗ sâu để đựợc điều trị cần mở rộng để lấy hết thức ăn và ngà mủn D:Bộc lộ hoàn toàn lỗ sâu thấy tình trạng đáy lỗ sâu đã thông vào tuỷ răng 9 10 1.4.1.1 Phân loại sâu răng: Sâu răng được chia làm 2 loại: sâu men, sâu ngà. - Sâu men: Có điểm đen ở răng, không đau, tiến triển chậm. - Sâu ngà bao gồm: ∗ + Sâu ngà nông: Không đau mặc dù ăn uống chua, nóng, lạnh, bệnh tiến triển nhanh. ∗+ Sâu ngà sâu: Đau buốt khi ăn, uống chua, nóng, lạnh. Khi ngừng ăn, uống hết đau ngay. 1.4.1.2 Nguyên nhân gây sâu răng: - Vi khuẩn: vi khuẩn gây sâu răng chủ yếu là các loại vi khuẩn có thể gây chua: Streptococcus mutans. - Thực phẩm: những thực phẩm có đường, đặc biệt là mía có tác dụng gây sâu răng rõ rệt nhất. Các loại thực phẩm ngọt được tinh chế có độ dính như bánh ngọt, kẹo, đường, mạch nha... càng dễ bám đọng lại trên các bề mặt răng, lên men và gây chua thúc đẩy quá trình sâu răng. - Vệ sinh răng miệng kém: Trên 60% trẻ em không bao giờ được đi khám răng miệng (bao gồm cả học sinh tiểu học và trung học), trên 50% người lớn không bao giờ đi khám răng miệng. Một nguyên nhân nữa là do người dân thiếu hiểu biết về phòng bệnh răng miệng, thiếu bác sỹ răng hàm mặt, nhiều tuyến huyện-xã còn “trắng” về bác sĩ răng hàm mặt bên cạnh một thực trạng là nhận thức của mọi người về vấn đề này còn quá đơn giản. - Nhân tố kí chủ:1.4.1.3 Sinh bệnh học sâu răng: 10 11 ∗+ Răng: hình thái, vị trí và kết cấu của răng có liên quan rất nhiều đến sự phát sinh của bệnh sâu răng. Sâu răng dễ phát sinh ở các khu vực dễ đóng mảnh vụn nhỏ của thức ăn như các chỗ lõm của mặt trên của răng, phần cổ răng và các kẽ răng. ∗+ Nước bọt: có tác dụng tự làm sạch răng, khi lượng bài tiết của nước bọt ít thì số lượng răng bị sâu tăng lên. 1.4.1.3 Sinh bệnh học sâu răng: Người ta cho rằng sâu răng là một bệnh đa nguyên nhân, trong đó vi khuẩn đóng vai trò quan trọng.Ngoài ra còn phải có các yếu tố thuận lợi như chế độ ăn nhiều đường, VSRM kém, tình trạng sắp xếp của răng khấp khểnh, chất lượng men răng kém và môi trường tự nhiênnhất là môi trường nước ăn có hàm lượng fluor thấp (hàm lượng fluor tối ưu là 0,8-0,9 ppm/lit ) đã tạo điều kiện cho răng sâu phát triển. Trước năm 1970, căn nguyên gây sâu răng được giải thích bằng sơ đồ Key: Thức ăn Vi khuẩn Men răng 11 12 Sau năm 1975 nguyên nhân của sâu răng được giải thích bằng sơ đồ White như sau: Dòng chảy pH quanh răng Nước bọt Thức ăn Vi khuẩn Chất nền Sơ đồ White [2] 12 13 - Răng: tuổi, fluor, dinh dưỡng - Vi khuẩn: Streptococcus. - Chất nền: VSRM có sử dụng fluor, pH vùng quanh răng. Khả năng trung hoà của nước bọt. Cơ chế sinh bệnh học sâu răng được thể hiện bằng hai quá trình: hủy khoáng và tái khoáng. Nếu quá trình hủy khoáng lớn hơn quá trình tái khoáng thì sẽ gây sâu răng. Tóm tắt cơ chế sâu răng như sau: Sâu răng = Hủy khoáng > tái khoáng ( Cơ chế hoá học và vật lý sinh học) Các yếu tố gây mất ổn định làm sâu răng: - Mảng bám vi khuẩn - Chế độ ăn nhiều đường - Nước bọt thiếu hay axít - Axít từ dạ dày tràn lên miệng PH< 3 Các yếu tố bảo vệ: - Nước bọt - Khả năng kháng axit của men răng - Flour có ở bề mặt men răng - Trắm bít hố rãnh 13 14 - Độ Ca++, NPO4 quanh răng - PH > 5,5 14 15 1.4.2. Viêm tủy răng : Viêm tuỷ răng thường xẩy ra khi bị sâu răng mà không được điều tri hợp lý, gồm: ∗- Tiền tủy viêm: Đau buốt khi ăn, uống chua nóng, lạnh, đau buốt kéo dài khi đã ngừng ăn. ∗- Tủy viêm cấp: Đau buốt tự nhiên mặc dù không ăn uống gì, đau dữ dội, đau liên tục, đau lan một nửa mặt, đau nửa đầu. *- Tủy viêm mãn tính: Cơn đau không rõ liên tục kéo dài. *- Tủy viêm hoại thư: Tủy đã chết, không đau, màu răng xám, mùi hôi thối, nếu không được điều trị tích cực và đúng phương pháp sẽ dẫn đến viêm cuống răng, viêm khớp răng và phải nhổ răng. 1.4.3 Bệnh viêm lợi:: Viêm lợi là bệnh viêm nhiễm xảy ra ở vùng xung quanh răng gây ra bởi vi khuẩn tích tụ trong rãnh giữa chân răng và lợi, hình thành cao răng, chúng tiết ra độc tố làm tổn thương lợi cuối cùng dẫn tới viêm lợi. 15 16 INCLUDEPICTURE "http://nhakhoa.net.vn/userfiles/images/nha-chuabcess-1.jpg" \* MERGEFORMATINET Hình 1.3: Một trường hợp viêm lợi 16 17 1.4.2. Viêm tủy răng : Viêm tuỷ răng thường xẩy ra khi bị sâu răng mà không được điều tri hợp lý, gồm: Tiền tủy viêm- Tủy viêm cấp- Tủy viêm mãn tính- Tủy viêm hoại tử 1.4.3 Bệnh viêm lợi:: Viêm lợi là bệnh viêm nhiễm xảy ra ở vùng xung quanh răng gây ra bởi vi khuẩn tích tụ trong rãnh giữa chân răng và lợi, hình thành cao răng, chúng tiết ra độc tố làm tổn thương lợi cuối cùng dẫn tới viêm lợi. INCLUDEPICTURE "http://nhakhoa.net.vn/userfiles/images/nha-chuabcess-1.jpg" \* MERGEFORMATINET Hình 1.3: Một trường hợp viêm lợi 1.4.3.1 Phân loại: * Bệnh viêm lợi bao gồm: - Viêm lợi mạn tính: Lợi đỏ tươi hoặc đỏ đậm, đầu lợi chảy máu, phù, tổ chức lợi mềm yếu, khám thấy chảy máu có thể chảy máu tự phát. 17 18 - Viêm lợi cấp tính: Viêm lợi hoại tử cấp, viêm lợi đa phát cấp tính * + Viêm lợi hoại tử cấp tính: Phát bệnh nhanh, trong một hai ngày lợi bị hoại tử rộng, lợi đau, chảy máu, miệng hôi, có thể có triệu chứng toàn thân như hạch bạch huyết sưng to, sốt, cơ thể mệt mỏi. * + Viêm lợi đa phát cấp tính: Phát bệnh nhanh, lợi sưng đỏ, hình thành mủ, đau, có thể có các triệu chứng toàn thân như sốt, bạch cầu tăng cao, hạch bạch huyết sưng to. 1.4.3.2 Nguyên nhân: Có nhiều nguyên nhân đưa đến viêm lợi như: Bệnh về máu, bệnh đường tiêu hoá, nhiễm độc, thiếu vitamin, thiếu sinh tố, sang chấn khớp cắn, vi khuẩn và vệ sinh răng miệng kém.Nhưng nguyên nhân chính là do vi khuẩn và vệ sinh răng miệng kém tạo mảng bám. Mảng bám răng được hình thành và phát triển khi môi trường trong miệng giàu chất dinh dưỡng nhất là đường Saccharose. Lúc đầu mảng bám vô khuẩn sau vi khuẩn xâm nhập và phát triển tạo thành cao răng. Cao răng đầu tiên là cặn lắng của nước bọt bám vào cổ răng dần dần tách lợi ra khỏi cổ răng gây viêm lợi thể nhẹ, nhìn thấy lợi cổ răng có màu đỏ sẫm, chạm vào dễ chảy máu, máu chảy ra đọng lại ở cổ răng để lại xác hồng cầu có chất sắt tạo thành cao răng có màu xám bám rất chắc vào cổ răng, tách lợi ra càng nhanh tạo thành các túi mủ. Khi túi mủ nông, mủ có thể thoát ra khỏi cổ răng nhưng khi túi mủ sâu mủ không thể thoát ra được nên tạo thành các ổ mủ cạnh chân răng hoặc cuống răng gây đau nhức, khó chịu, răng lung kay, đôi khi có cảm giác chồi lên nếu không được điều trị kịp thời răng sẽ phải nhổ. 5.Thực trạng bệnh răng miệng ở Việt Nam và trên thế giới: 5.1 Thực trạng bệnh răng miệng trên thế giới: 5.1.1 Bệnh sâu răng 18 19 Ở các nước công nghiệp hoá cao: Từ năm 1940 đến 1960 tình hình sâu răng ở trẻ em các nước này rất nghiêm trọng. Ở hầu hết các nước, chỉ số DMFT ở mức rất cao (trong khoảng 7,4- 12) nghĩa là trung bình mỗi trẻ em có từ 7,4- 12 chiếc răng sâu. Đến những năm 1979 đến 1982, chỉ số này đã giảm xuống. Bảng 1. Bảng chỉ số DMFT ở trẻ dưới 12 tuổi ở các nước công nghiệp hoá cao Tên Điều tra lần 1 Điều tra lần 2 DMFT Năm DMFT Năm Austral 9,3 1956 2,1 1982 Canada 7,4 1958 2,9 1979 Nhật 5,9 1975 2,0 1979 Thụy 7,8 1937 3,4 1979 Thụy 9,6 1961 1,7 1980 Mỹ 7,6 1946 2,0 1980 Na Uy 12,0 1940 4,5 Phần 7,5 1975 4,0 1981 New 10,7 1973 3,0 1982 nước ia Bản Điển Sĩ 1979 Lan Zealand Ở các nước đang phát triển: Trong khoảng thời gian từ 1960 đến 1982 sâu răng có khuynh hướng gia tăng. 19 20 Bảng 2. Bảng chỉ số DMFT ở trẻ dưới 12 tuổi ở các nước đang phát triển Tên nước Điều tra lần 1 DMF Điều tra lần 2 Năm DMFT Năm T Chi Lê 0,28 1960 6,3 1978 French 6,5 1966 10,7 1977 Iran 2,4 1974 4,9 1976 Mêhico 2,7 1972 5,3 1976 Marốc 2,6 1970 4,5 1980 Thái Lan 0,4 1960 2,7 1977 Zaize 0,1 1971 2,3 1982 Polyneia Theo thông báo của WHO năm 1994 và 1997 hầu hết các nước trong khu vực có trên 90% dân số bị sâu răng, chỉ số DMFT ở một số nước ở mức cao. Bảng 3.Bảng chỉ số DMFT ở trẻ dưới 12 tuổi ở khu vực Đông Nam Á, Thái Bình Dương năm 1994 và 2000-2003 Tên nước Năm 1994 Trung Năm 20002003 0,7 1,03 Lào 2,4 4,4 Triều 3,0 3,1 Brunei 4,9 1,8 Quốc Tiên 20
- Xem thêm -