Tài liệu Thiết kế mẫu các nhà vệ sinh

  • Số trang: 108 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 240 |
  • Lượt tải: 1
tranvantruong

Đã đăng 3224 tài liệu

Mô tả:

thiết kế mẫu các nhà vệ sinh
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA CÔNG NGHỆ --- oOo --- LÊ ANH TUẤN THIẾT KẾ ĐỊNH HÌNH CÁC MẪU NHÀ VỆ SINH NÔNG THÔN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẤP TRƯỜNG - 2005 - Thiết kế định hình các mẫu nhà vệ sinh nông thôn ThS. Lê Anh Tuấn ------------------------------------------------------------------------------------------------------------- LỜI MỞ ĐẦU --- oOo --Sức khoẻ và vệ sinh môi trường có quan hệ chặt chẽ với nhau và là một trong các tiêu chí của chất lượng sống. Trên 75% dân số Việt Nam sống tập trung ở các vùng nông thôn, vùng núi, hải đảo, ... mà những nơi đó, theo một số khảo sát cho thấy, không quá 35% số hộ gia đình có nhà xí hợp vệ sinh. Điều này cũng liên quan đến tỉ lệ các bệnh truyền nhiễm cao ở nông thôn. Có nhiều nguyên nhân lý giải cho mức tỉ lệ thấp này, tuy nhiên, điều này là một trong các khác biệt giữa nông thôn và thành thị . Hầu hết, chính phủ các nước trên thế giới đều có chương trình quốc gia về cấp nước và vệ sinh môi trường cho cư dân nông thôn với nhiều phương cách tiếp cận khác nhau. Quĩ UNICEF đã tiến hành Chương trình Cấp nước và Vệ sinh Môi trường tại nhiều tỉnh thành của Việt Nam từ năm 1982 đến nay. Nước ta cũng có Chiến lược Quốc gia Cấp nước sạch và Vệ sinh Nông thôn đến năm 2020 và đã được Thủ tướng Chính phủ ký duyệt ngày 25/8/2002 theo Quyết định số 104/2000/QĐ-TTg. Với mục tiêu góp phần vào việc quảng bá và truyền thông với các phương cách xây dựng nhà vệ sinh cho người dân nông thôn, tài liệu Thiết kế Định hình các mẫu Nhà Vệ sinh Nông thôn này được biên soạn như một tài liệu kỹ thuật nhằm giới thiệu các kiểu nhà vệ sinh cũng như cách xử lý chất thải người tương đối đơn giản, hiệu quả, vừa tầm thực hiện cho các vùng nông thôn Việt Nam cho các vùng sinh thái khác nhau, điều kiện kinh tế, xã hội, tập quán, ... Tài liệu này có thể phân phát cho các cán bộ Phát triển Nông thôn, Cấp thoát nước, Môi trường, ... Các thuật ngữ sử dụng trong tài liệu là các từ tương đối quen thuộc trong nước. Để tránh nhầm lẫn, một số thuật ngữ có phần chú thích tiếng Anh đi kèm. Người đọc có thể đọc thêm các tài liệu tham khảo trình bày ở cuối quyển tài liệu . Tài liệu được biên soạn theo các kiến thức và kinh nghiệm thu thập của tác giả. Do không có điều kiện tiếp xúc, trao đổi để xin phép, một số được trích dịch từ tác giả của các tài liệu tham khảo, mong quí vị miễn chấp. Mặc dầu có nhiều cố gắng nhưng tài liệu không thể trách khỏi các khuyết điểm, tác giả mong nhận được các phê bình, góp ý của các bạn. Trân trọng, LÊ ANH TUẤN ---------------------------------------------------------------------- ii -----------------------------------------------------PHẦN MỞ ĐẦU - MỤC LỤC Thiết kế định hình các mẫu nhà vệ sinh nông thôn ThS. Lê Anh Tuấn ------------------------------------------------------------------------------------------------------------- MỤC LỤC ========== trang ... TRANG BÌA LỜI MỞ ĐẦU MỤC LỤC ii iii 1. NHÀ VỆ SINH NÔNG THÔN Ở VIỆT NAM - HIỆN TRẠNG VÀ VẤN ĐỀ 1 1.1 TỔNG QUAN 1.1.1 Vấn đề 1.1.2 Các nguyên nhân hạn chế việc xây dựng nhà vệ sinh nông thôn 1.2 BỆNH TẬT LIÊN QUAN ĐẾN NGUỒN NƯỚC VÀ THIẾU NHÀ VỆ SINH 1.3 THÀNH PHÂN PHÂN VÀ NƯỚC TIỂU NGƯỜI 1.4 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1.4.1 Lược khảo tài liệu trong và ngoài nước 1.4.2 Các chủ trương và chính sách Quốc tế và Chính phủ 1.4.3 Thuyết minh sự cần thiết của đề tài 1.4.4 Mục tiêu của đề tài 1.4.5 Khả năng ứng dụng kết quả của đề tài 1 1 1 3 7 8 8 10 11 11 11 2. KIẾN THỨC CƠ SỞ VỀ NHÀ VỆ SINH NÔNG THÔN 12 2.1 MỘT SỐ NGUYÊN TẮC CƠ BẢN ĐỐI VỚI NHÀ VỆ SINH 2.1.1 Bố trí nhà vệ sinh 2.1.2 Phân loại nhà vệ sinh 2.2 YÊU CẦU XÂY DỰNG MỘT NHÀ VỆ SINH 2.3 QUI MÔ XÂY DỰNG NHÀ VỆ SINH 2.4 CẤU TRÚC CƠ BẢN VÀ TÊN GỌI CÁC BỘ PHẬN MỘT NHÀ VỆ SINH 2.5 CAO TRÌNH CƠ BẢN CỦA MỘT NHÀ VỆ SINH 2.6 XÁC ĐỊNH ĐỘ THẤM CỦA ĐẤT NỀN NHÀ VỆ SINH 12 12 13 18 19 24 39 40 3. NHÀ VỆ SINH NÔNG THÔN KHÔNG DÙNG NƯỚC 41 3.1 KHÁI QUÁT 3.1.1 Định nghĩa và ưu khuyết điểm 3.1.2 Ủ phân compost 3.2 CÁC KIỂU HỐ XÍ KHÔ CÓ CHUYỂN VẬN PHÂN 3.2.1 Hố xí thùng 3.2.2 Hố ủ phân "Bốn trong Một" kiểu Tàu 3.2.3 Hố xí ủ phân 2 ngăn kiểu Việt Nam 3.2.4 Hố xí tự hoại do chủ nhà tự xây 3.2.5 Hố xí tự hoại kiểu Guatemalan 3.2.6 Hố xí tự hoại có đường dẫn 3.2.7 Hố xí lấy phân ủ bằng xe 3.2.8 Nhà vệ sinh kiểu trống quay 3.2.9 Nhà vệ sinh dùng mặt trời 3.3 CÁC KIỂU NHÀ XÍ KHÔ KHÔNG CÓ CHUYỂN VẬN PHÂN 3.3.1 Nhà xí trên sông hay cầu tõm 41 41 41 42 42 44 45 48 48 49 51 52 52 53 53 ---------------------------------------------------------------------- iii -----------------------------------------------------PHẦN MỞ ĐẦU - MỤC LỤC Thiết kế định hình các mẫu nhà vệ sinh nông thôn ThS. Lê Anh Tuấn ------------------------------------------------------------------------------------------------------------3.3.2 Hố xí cạn 55 3.3.3 Hố xí đào chìm 56 3.3.4 Hố xí đào chìm kiểu ROEC 57 4. NHÀ VỆ SINH CÓ DÙNG NƯỚC 59 4.1 KHÁI QUÁT 4.2 THÙNG XÍ ĐƠN GIẢN 4.3 NHÀ TIÊU SINH THÁI VINASANRES 4.4 NHÀ TIÊU NƯỚC 4.5 NHÀ VỆ SINH CHO KHU DÂN CƯ VƯỢT LŨ 4.6 NHÀ VỆ SINH TỰ HOẠI 4.7 GÒ LỌC 59 60 63 65 67 69 71 5. QUẢN LÝ NHÀ VỆ SINH TRÊN CƠ SỞ CỘNG ĐỒNG 72 5.1 VẤN ĐỀ 5.2 CÁC XEM XÉT KHI QUYHOẠCH, THIẾT KẾ VÀ XÂY DỰNG 5.3 MỘT SỐ KIỂU NHÀ VỆ SINH TẬP THỂ 5.3.1 Hố vệ sinh kiểu rãnh trong trường hợp khẩn cấp 5.3.2 Một số kiểu nhà vệ sinh 5.4 XỬ LÝ PHÂN VÀ NƯỚC TIỂU NHÀ VỆ SINH CÔNG CỘNG 5.5 MỘT SỐ BÀI TOAN LAO ĐỘNG CHO NHÀ VỆ SINH CÔNG CỘNG 5.6 CHI PHÍ VÀ ĐỊNH MỨC NHÀ VỆ SINH 5.7 CHỌN LỰA CÁCH Ủ PHÂN COMOST 5.8 CÁCH CHỐNG RUỒI 5.9 CÁC VẤN ĐỀ CẦN NGHIÊN CỨU THÊM 72 72 77 77 78 82 83 85 86 88 92 Phụ lục TỰ ĐIỂN TOILET ANH - VIỆT TÀI LIỆU THAM KHẢO 93 99 ============================================================== ---------------------------------------------------------------------- iv -----------------------------------------------------PHẦN MỞ ĐẦU - MỤC LỤC Thiết kế định hình các mẫu nhà vệ sinh nông thôn ThS. Lê Anh Tuấn ------------------------------------------------------------------------------------------------------------- NHÀ VỆ SINH NÔNG THÔN Ở VIỆT NAM HIỆN TRẠNG VÀ VẤN ĐỀ =============================================================== 1.1. TỔNG QUAN 1.1.1. Vấn đề Con người và gia súc luôn luôn tạo ra chất thải từ chính mình, chủ yếu là phân và nước tiểu. Các chất thải người và gia súc là nguồn mang nhiều mầm bệnh ngoài vấn đề gây mùi hôi khó chịu và mất thẩm mỹ. Hình 1.1 cho thấy các đường đi của bệnh tật do ô nhiễm từ chất thải người. CHẤT THẢI NGƯỜI VÀ VẬT NUÔI Ø XẢ XUỐNG NGUỒN NƯỚC TƯỚI BÓN RAU 3 CÔN TRÙNG ĐẺ TRỨNG  LẤY NƯỚC ĐỂ ĂN UỐNG TAY NGƯỜI NHIỄM PHÂN THỰC PHẨM NHIỄM KHUẨN Æ Ç NHIỄM BỆNH Ở CỘNG ĐỒNG DÂN CƯ b vc Hình 1.1 : Đường đi của sự lây nhiễm bệnh tật từ chất thải con người và gia súc Chất thải từ người và gia súc khi thải ra tự nhiên, không được xử lý sẽ đi qua các đường dẫn từ nguồn nước, đất, côn trùng và chính tay chân người sẽ xâm nhập vào thực phẩm mang theo mầm bệnh trở lại cho chính con người và cộng đồng của họ. Vì vậy, các chất thải này cần phải có công trình tiếp nhận và xử lý tại chỗ trước khi cho vào hệ thống chung. Các hố xí gia đình hay tập thể trở thành một nhu cầu không thể thiếu trong một xã hội hiện đại và văn minh. --------------------------------------------------------------------------------------------------------Chương 1: NHÀ VỆ SINH NÔNG THÔN Ở VIỆT NAM - HIỆN TRANG VÀ VẤN ĐỀ 1 Thiết kế định hình các mẫu nhà vệ sinh nông thôn ThS. Lê Anh Tuấn ------------------------------------------------------------------------------------------------------------Cuối năm 1990, năm cuối của thập kỷ "Cung cấp nước sạch và vệ sinh môi trường toàn cầu", Tổ chức Y tế Thế giới WHO đã ước tính trên toàn thế giới chi có 72% khu vực đô thị có nhà vệ sinh và con số này là 49% đối với vùng nông thôn. Theo số liệu thống kê năm 2003, trên 75% dân số Việt Nam sống tập trung ở các vùng nông thôn, miền núi và hải đảo. Nhiều khảo sát gần đây cho thấy, số gia đình có nhà vệ sinh (hố xí) hợp vệ sinh còn rất thấp như các vùng miền núi phía Bắc (21%), vùng duyên hải miền Trung (32%), miền Tây Nguyên (24%) và đặc biệt rất thấp ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long (19%) (Bảng 1.1). Bảng 1.1: Tỉ lệ số dân sử dụng nước sạch và số gia đình có nhà vệ sinh các khu vực trong nước năm 2001 Tỉ lệ (%) Khu vực Số dân sử dụng Số gia đình có nước sạch nhà vệ sinh 39 Miền núi phía Bắc 23 Đồng bằng sông Hồng 50 47 Miền Bắc Trung bộ 44 41 42 Duyên hải miền Trung 32 36 Vùng Tây Nguyên 24 Vùng Đông Nam bộ 53 46 48 Vùng Đồng bằng sông Cửu Long 19 (Nguồn: Chương trình Mục tiêu Quốc gia Nước sạch Vệ sinh Môi trường Nông thôn, 2003) Một khảo sát tại một số điểm đại diện - được đăng trên tạp chí Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (số 2/2003) - cho thấy (Bảng 1.2), từ 1988 cho đến nay, trung bình mỗi năm số hộ nông dân có hố xí hợp vệ sinh tăng chừng 2 - 3 %. Báo cáo cho biết, năm 2002 vùng nông thôn của cả nước có khoảng 228.000 hố xí hợp vệ sinh, 6.000 hầm biogas liên hoàn và 516.000 chuồng trại chăn nuôi hợp vệ sinh đã được xây dựng. Bảng 1.2: Số hộ nông dân có hố xí hợp vệ sinh 1998 1999 2000 2001 % số hộ # 30 32 34 # 20 (Nguồn: Lê Văn Căn, 2003) 2002 37 Cũng theo bài báo trên, kế hoạch năm 2003, cả nước sẽ "xây dựng thêm khoảng 400.000 hố xí, 180.000 chuồng trại chăn nuôi hợp vệ sinh với tổng vốn 1.440 tỷ: ngân sách trung ương hỗ trợ: 236 tỷ, ngân sách quốc tế: 387 tỷ và vốn huy động từ địa phương và của dân khoảng 800 tỷ đồng" (L.V. Căn, 2003) Mặc dầu số nhà vệ sinh có gia tăng hằng năm nhưng con số trên cũng cho thấy số lượng này cũng còn thấp, nhất là các vùng sâu, vùng nông thôn xa. Các phân tích sau cho ta biết thêm nguyên nhân hạn chế dẫn đến của thực trạng vấn đề xây dựng và sử dụng nhà vệ sinh nông thôn. --------------------------------------------------------------------------------------------------------Chương 1: NHÀ VỆ SINH NÔNG THÔN Ở VIỆT NAM - HIỆN TRANG VÀ VẤN ĐỀ 2 Thiết kế định hình các mẫu nhà vệ sinh nông thôn ThS. Lê Anh Tuấn ------------------------------------------------------------------------------------------------------------1.1.2. Các nguyên nhân hạn chế việc xây dựng nhà vệ sinh nông thôn Các khác biệt lớn nhất giữa nông thôn và thành thị ở Việt Nam chính là sự cách biệt quá xa về thu nhập, mức sống, điều kiện học hành, điều kiện hưởng thụ nước sạch, vệ sinh môi trường, khám chữa bệnh, đi lại và hưởng thụ văn hóa, thông tin, ... Tập quán sống dựa vào các điều kiện tự nhiên của người dân nông thôn chưa có sự thay đổi lớn. Từ những hạn chế này, đa phần người dân nông thôn vẫn chưa quan tâm đến việc xây dựng nhà vệ sinh nông thôn. Sơ bộ có thể liệt kê: • Thu nhập thấp; • Chi phí làm nhà vệ sinh cao; • Khó khăn về nguồn nước; • Ý thức vệ sinh thấp; • Thói quen đại tiện ở ngoài đồng, trên sông rạch; • Không thích sự tù túng, chật hẹp trong nhà vệ sinh; • Xem việc nuôi cá bằng phân người và gia súc như một nguồn thu nhập; • Thói quen làm chuồng trại gia súc, lò sát sinh, họp chợ sát bên kênh rạch; • Cho rằng nhà vệ sinh là không cần thíết và; • Chưa được sự quan tâm hỗ trợ cao của các cấp chính quyền. Trog các nguyên nhân trên, thu nhập thấp và chi phí làm nhà vệ sinh cao là hai nguyên nhân hạn chế chính. Một phần hoặc tổng hợp các nguyên nhân trên đã dẫn đến con số từ 19% người dân vùng Đồng bằng sông Cửu long đến 47% người dân vùng Đồng bằng sông Hồng chưa có nhà vệ sinh như ở bảng 1.1. Các con số này cũng là cơ sở giải thích lý do dịch bệnh liên quan đến vệ sinh - nguồn nước ở nông thôn Việt Nam khá cao. 1.2 BỆNH TẬT LIÊN QUAN ĐẾN NGUỒN NƯỚC VÀ THIẾU NHÀ VỆ SINH Việc sử dụng nước sẽ tạo ra nước thải, nước thải sinh hoạt và sản xuất đều mang các chất độc hại ảnh hưởng đến sức khoẻ con người và làm suy giảm môi trường. Tình trạng thiếu nhà vệ sinh, thói quen đi đại tiện trên sông rạch và đồng ruộng bừa bãi (Hình 1.2) làm gia tăng nguy cơ nhiễm bệnh trong cộng đồng. Nhận thấy tầm quan trọng của việc cấp nước và vệ sinh môi trường, Tổ chức Liên hiệp quốc đã tuyên bố lấy thập niên 1981 – 1990 làm “Thập niên Cấp nước uống và Vệ sinh Quốc tế”. Tuy giai đoạn này đã chấm dứt gần 15 năm nhưng vấn đề vẫn còn cần thiết ở các quốc gia thuộc thế giới thứ ba, đặc biệt là những nước chậm phát triển và cả những vùng nông thôn của các quốc gia đang phát triển. Tại Việt Nam, hằng năm Chính phủ vẫn phát động tháng Nước sạch và Vệ sinh Môi trường, tuy nhiên tác dụng không nhiều, nhiều nơi chỉ mang tính hình thức và phong trào (Bảng 1.3). Mặt dầu có nhiều địa phương tìm cách cải thiện nâng cao mức sống của người dân nhưng vấn đề nước sạch và vệ sinh môi trường vẫn còn mang tính thời sự cho tất cả các khu vực khác nhau của đất nước, đặc biệt là các vùng tập trung cư dân đông đảo nhưng trình độ dân trí còn chậm như vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Mỗi năm chúng ta vẫn phải đối đầu thường xuyên với những thách thức liên quan đến bệnh tật và sức khoẻ của người dân. --------------------------------------------------------------------------------------------------------Chương 1: NHÀ VỆ SINH NÔNG THÔN Ở VIỆT NAM - HIỆN TRANG VÀ VẤN ĐỀ 3 Thiết kế định hình các mẫu nhà vệ sinh nông thôn ThS. Lê Anh Tuấn ------------------------------------------------------------------------------------------------------------Bảng 1.3: Hiện trạng sử dụng hố xí ở các đô thị ở Việt Nam (theo % hộ gia đình) Thành phố Loại Miền Hố xí có Hố xí Hố xí Không có xả nước 2 ngăn thùng hố xí Hà Nội I Bắc 48 18 16 18 Hải Phòng II Bắc 27 0 23 50 Thái Nguyên III Bắc 45 0 24 31 Hải Dương III Bắc 55 33 0 12 Bắc Giang III Bắc 0 0 100 0 Hồ Chí Minh I Nam 91 0 0 5 Đà Nẵng II Trung 83 4 0 13 Huế II Trung 63 1 0 36 Cần Thơ II Nam 91 0 0 9 Phan Thiết II Trung 36 0 0 64 Nha Trang III Trung 82 0 0 18 (Nguồn: Vietnam National Urban Wastewater Collection and Sanitation Strategy, 1995 (http://www.unep.or.jp/ietc/Publications/TechPublications/TechPub15/3-3AsiaPacific/3-3-1.asp)) Riêng đối với một đô thị lớn như ở Cần Thơ, số liệu thống kê nhiều năm cho thấy số người được hưởng điều kiện nước sạch và vệ sinh môi trường cũng còn rất thấp (Bảng 1.4). Các tỉnh nghèo hơn ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long, tỉ lệ này còn xuống rất thấp. Bảng 1.4: Số công trình liên quan đến vệ sinh môi trường ở Cần Thơ Năm 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 Nhà vệ sinh Tỉ lệ (%) Số người được hưởng điều kiện vệ sinh 57,886 64,904 80,480 80,826 121,188 119,976 67,906 18.26 20.58 25.58 25.69 38.22 37.65 21.31 Nước sạch Số gia đình Tỉ lệ có dùng (%) nước sạch 33,451 35,519 40,556 131,055 156,756 158,323 133,909 11.00 11.68 13.34 43.13 49.41 50.00 42.29 Công trình khác % gia đình % gia đình % gia có nhà tắm có chuồng đình có gia súc đạt điều túi gom hợp vệ kiện vệ sinh rác sinh 32.00 52.00 45.00 36.00 60.00 55.51 40.03 70.00 56.60 43.03 82.17 58.33 49.45 86.32 67.73 51.40 89.47 77.75 54.07 72.40 (Nguồn: Huỳnh Phước Lợi, Trung tâm Y học Dự phòng tỉnh Cần thơ, 2003) Các báo cáo khác nhau đều ghi nhận có trên 80% bệnh đường ruột hiện nay đều bắt nguồn từ nguồn nước không an toàn (Bảng 1.5 và 1.6). Bradley (1974) và Feachem (1975) đã phân loại 4 cơ chế khác biệt của các bệnh liên quan đến nguồn nước là: • • • • bệnh do uống nước bị nhiễm phân (water-borne); bệnh do tiếp xúc với nước bẩn (water-wasted); bệnh do các sinh vật sống trong nước gây ra (water-based); bệnh do côn trùng sinh sản trong nước gây ra (water-related insect vector). --------------------------------------------------------------------------------------------------------Chương 1: NHÀ VỆ SINH NÔNG THÔN Ở VIỆT NAM - HIỆN TRANG VÀ VẤN ĐỀ 4 Thiết kế định hình các mẫu nhà vệ sinh nông thôn ThS. Lê Anh Tuấn ------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Hình 1.2: Đi tiêu bừa bãi là một trong các nguyên nhân gây dịch bệnh ở nông thôn Bảng 1.5: Phân loại các bệnh liên quan đến nguồn nước bị thiếu và ô nhiễm Phân loại truyền bệnh Ví dụ Uống nước bị nhiễm phân (do làm Dịch tả (Cholera) nhà cầu, chuồng trại chăn nuôi xả Kiết lỵ do que khuẩn (Bacillary dysentery) phân, nước tiểu, rác rến sinh hoạt, Tiêu chảy (Diarrhoeal) nước thải không xử lý vào ao hồ, Thương hàn (Typhoid) Viêm gan siêu vi (Hepatitis) sông rạch, ...) Đau mắt hột (Trachoma) Ghẻ ngứa (Scabies) Tiếp xúc với nước bẩn ở da, mắt Mụn cóc (Yaws) (tắm rửa, tiếp xúc, làm việc trong Sốt do chí rận (Louse-borne fever) môi trường nước bẩn, ...) Bệnh phong hủi (Leprosy) Nấm da (Tinea) Nhiễm sinh vật sống trong nước Bệnh sán máng (Schistosomiasis) xâm nhập qua da (tắm, đi chân Giun lãi (Guinea worm) không, vết thương ngoài da, ...) vào Giun móc (Ankylostrioni) bụng (do ăn không nấu kỹ các loại Sán dây (Clonorchirs) cá, sò, ốc, hàu, tôm, cua, rau, rong Sán (Diphyclobothisas) bèo, ...) Bệnh buồn ngủ (Sleeping sickness) Sốt rét (Malaria) Do côn trùng sinh sản trong nước Sốt xuất huyết (Dengue fever) (muỗi, ruồi, bướm, sâu bọ, ...) chích Sốt vàng da (Yellow fever) hút Viêm não Giun chỉ Bảng 1.6: Số bệnh tật liên quan đến nguồn nước bị nhiễm bẩn ở Cần Thơ Dịch tả Kiết lỵ Sốt thương hàn Năm Nhiễm 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 15 0 1 0 0 0 1 Chết 0 0 0 0 0 0 0 Nhiễm 271 249 246 264 662 430 476 Chết Nhiễm 0 0 0 0 0 0 0 1446 1783 1649 663 435 426 313 Chết 0 0 0 0 0 0 1 Viêm gan siêu vi B Nhiễm Chết 17 78 0 0 5 48 57 32 0 2 4 3 Tiêu chảy Nhiễm 51987 41425 43881 39950 11531 32531 37013 Sốt xuất huyết Chết Nhiễm Chết 6 2 3 2 0 1 0 1498 5411 3001 1847 598 628 280 9 39 13 10 2 3 2 (Nguồn: Huỳnh Phước Lợi, Trung tâm Y học Dự phòng tỉnh Cần thơ, 2003) --------------------------------------------------------------------------------------------------------Chương 1: NHÀ VỆ SINH NÔNG THÔN Ở VIỆT NAM - HIỆN TRANG VÀ VẤN ĐỀ 5 Thiết kế định hình các mẫu nhà vệ sinh nông thôn ThS. Lê Anh Tuấn ------------------------------------------------------------------------------------------------------------1.3 THÀNH PHẦN PHÂN VÀ NƯỚC TIỂU NGƯỜI Lượng phân thải mỗi người hằng ngày dao động vào khoảng 100 - 400 gram (Bảng 1.7) hoặc xấp xỉ 0,06 m3/năm. Một nghiên cứu khác của J.Aa. Hansen and J.C. Tjell (1982) để so sánh thành phần nước thải sinh hoạt và thành phần kim loại trong phân người và gia súc (Bảng 1.8). Cũng theo tác giả trên, người trưởng thành mỗi năm thải ra chừng 400 - 500 lít nước tiểu (chứa 5 kg nitrogen, 0.4 kg phosphate và 0.9 kg posstasium) tương ứng với 50 - 60 lít phân (chứa 0.1 kg nitrogen, 0.2 kg phosphate và 0.2 kg posstasium). Bảng 1.7: Thành phần phân và nước tiểu người Thành phần Phân Nước tiểu 1000 - 1310 Trọng lượng (tươi) (g/người/ngày) 100 – 400 50 – 70 Trọng lượng (khô) (g/người/ngày) 30 – 60 93 – 96 Ẩm độ % 70 – 85 65 – 85 Chất hữu cơ (% trọng lượng khô) 88 – 97 1 Tỉ lệ C/N 6 – 10 10 BOD5 (g/người/ngày) 15 - 20 (Nguồn: Gotaas (1956), Feachem et al. (1983), trích bởi Chongrak P., 1989) Bảng 1.8: Hàm lượng các chất dinh dưỡng và kim loại nặng hòa tan trong nước thải, trong phân người, trong phân gia súc và trong đất tự nhiên Chất Đơn vị Nước thải Trong phân Trong phân Trong đất hòa tan đường cống người gia súc tự nhiên 1-2 25 250 30 kg/ton N 0.4 10 35 20 kg/ton P 0.5 17 45 2 kg/ton K 25 12 30 25 kg/ton Ca 7 4 7 4 kg/ton Mg 26 100 - 800 200 1750 g/ton Zn 8 20 - 350 30 250 g/ton Cu 5 1 - 36 2 20 g/ton Ni 0.2 0.3 0.4 7 g/ton Cd 17 5 - 15 1 300 g/ton Pb 0.05 0.5 5 g/ton Hg (Nguồn: J.Aa. Hansen và J.C. Tjell, 1982, trích bởi Jacob Vester) Bảng 1.9: So sánh thành phần hóa học của phân, nước tiểu của người và gia súc Hàm lượng theo % trọng lượng Loại chất thải K2O N P2O5 0,5 - 0,6 0,32 - 0,50 0,45 - 0,6 Phân heo 0,3 - 0,5 0,2 - 0,7 0,07 - 0,15 Nước tiểu heo 0,60 0,60 0,60 Rác thải sinh hoạt 0,48 0,49 0,25 Phân chuồng heo 1,00 0,37 0,50 Phân người 0,50 0,19 0,13 Nước tiểu người 0,5 - 0,8 0,2 - 0,3 0,20 - 0,4 Phân lẫn nước tiểu người (Nguồn: Nguyễn Đăng Đức, Đặng Đức Hữu (1968), Bùi Thanh Tâm (1984) trích bởi Trần Hiếu Nhuệ, 2001) --------------------------------------------------------------------------------------------------------Chương 1: NHÀ VỆ SINH NÔNG THÔN Ở VIỆT NAM - HIỆN TRANG VÀ VẤN ĐỀ 6 Thiết kế định hình các mẫu nhà vệ sinh nông thôn ThS. Lê Anh Tuấn ------------------------------------------------------------------------------------------------------------Bảng 1.10: So sánh thành phần hóa học các loại phân hữu cơ Thành phần (%) Loại phân Mức N2O N P2O5 1,600 0,205 0,358 Max. 1,129 0,115 0,256 Trâu Min. 1,360 0,171 0,306 Avg. Max. 0,380 0,294 0,992 Min. 0,302 0,164 0,924 Bò Avg. 0,341 0,227 0,958 1,412 1,958 0,861 Max. 0,954 0,932 0,537 Heo Min. 1,194 1,194 0,669 Avg. 0,600 0,900 0,200 Max. 0,350 0,450 0,450 Phân rác Min. 0,580 0,850 0,840 Avg. (Nguồn: CINOTECH, Trung tâm Khoa học Tự nhiên TP. HCM, 1995) Các bảng này cho thấy trong phân và nước tiểu người có thành phần N-P-K khá cao, hơn hẳn phân gia súc, nước thải và trong đất tự nhiên. Lượng nước chiếm tỷ lệ khoảng 70 - 85% khối lượng phân. Trong phân người lượng Carbon gấp 6 ÷ 10 lần lượng Nitơ (C/N = 6 ÷ 10), nếu so sánh với tỷ số C/N thích hợp cho quá trình sinh học trong khoảng 20 ÷ 30 thì C/N trong phân người là thấp hơn. Tỷ lệ này có thể điều chỉnh nếu ta có phương pháp ủ phân hay lên men yếm khí thích hợp. Nước tiểu có thành phần đạm N cao hơn rất nhiều nếu so sánh với phân. Chính vì vậy một số hộ nông dân có thể sử dụng chất thải người đã hoai, đặc biệt là nước tiểu, để làm phân bón cho cây trồng hoặc dùng để nuôi cá, nuôi giun đất, … Trong một dự án về nhà tiêu sinh thái VinaSanres, Viện Pasteur Nha Trang đã phân tích thành phần N, P và K trung bình lần lượt trong nước tiểu (của 10 người thuộc các gia đình nông dân tại Cam Ranh ở các độ tuổi khác nhau) là 4,6 - 0,4 4,2 g/l. Theo tính toán, mỗi năm một hộ có 5 người sẽ thải ra một lượng đạm tương đương với 25 kg urê tinh khiết hoặc 43 kg amoni sunfat (SA) tinh khiết, chưa kể lượng Kali à Photpho đi cùng. Nitơ trong nuớc tiểu nằm dưới dạng urê và amoni là dạng mà cây trồng dễ dàng hấp thu (Dương Trọng Phỉ, 2003). Tuy nhiên cũng dễ nhận thấy yếu tố này cũng là môi trường thuận tiện cho các loài vi khuẩn, giun sán và các loại mầm bệnh dễ dàng phát triển và lây lan các dịch bệnh. Lý do chính dẫn đến sự lây nhiễm bệnh có thể là do cách thức thu gom, quá trình vận chuyển, khả năng rơi vãi, vị trí tích trữ và phương pháp ủ phân và sự thận trọng vệ sinh của bản thân người dân. --------------------------------------------------------------------------------------------------------Chương 1: NHÀ VỆ SINH NÔNG THÔN Ở VIỆT NAM - HIỆN TRANG VÀ VẤN ĐỀ 7 Thiết kế định hình các mẫu nhà vệ sinh nông thôn ThS. Lê Anh Tuấn ------------------------------------------------------------------------------------------------------------1.4 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1.4.1 Lược khảo tài liệu ở trong và ngoài nước Nhà vệ sinh là tên gọi chung để chỉ nơi cho các hộ gia đình hoặc cộng đồng sử dụng để tập trung xả bỏ chất thải của người và dùng cho các nhu cầu vệ sinh khác như tắm, rửa, … Tùy nơi, tùy chỗ người ta có thể có các tên gọi tương tự như: cầu tiêu, nhà tiêu, hố xí, nhà xí, toilet, WC (Water Closet), … Tên gọi này cũng được sử dụng chung trong tập nghiên cứu này và hầu như có nghĩa tương tự với nhau. Từ trước đến nay, việc nghiên cứu thiết kế các mẫu nhà vệ sinh nông thôn rất ít được đề cập trong nước. Trong khoảng thời gian 1997 - 2000, tổ chức SIDA của Thũy Điển đã có một dự án hợp tác với Bộ Y tế - Viện Pasteur Nha Trang giới thiệu một loại hình nhà vệ sinh sinh thái Vinasanres. Dự án đã nghiên cứu lựa chọn từ 5 kiểu nhà vệ sinh thí điểm khác nhau ở Việt Nam. Loại nhà vệ sinh Vinasanres đã áp dụng ở một số tỉnh thành miền Bắc, miền Trung và một số vùng miền Nam. Theo Dương Trọng Phỉ (2003), thông tin về kỹ thuật nhà vệ sinh này được giới thiệu ở tài liệu Thông tin Y tế Dự phòng số 1/2001 và Sổ tay Xây dựng và Sử dụng Nhà tiêu Sinh thái Vinasanres (2003) do Viên Pasteur Nha Trang xuất bản, tập san Nước sạch và Vệ sinh Môi trường số 1-1/2002 và số 5-3/2003 của Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh Môi trường Nông thôn và trong tập sách Nhà tiêu cho Nông thôn Việt Nam (2003) của Nhà xuất bản Y học. Một số tác giả khác như ThS. Lê Anh Tuấn (2000) đã trình bày một phần thiết kế Nhà vệ sinh nông thôn trong Giáo trình Công trình Xử lý Nước thải (Đại học Cần Thơ), GS.TS. Trần Hiếu Nhuệ và các cộng sự (2001) có trình bày một số kiểu nhà vệ sinh trong quyển Cấp nước và Vệ sinh Nông thôn (Nxb. Khoa học & Kỹ thuật). Ngoài ra còn có một số bài báo, tạp chí, tập san rải rác trong cả nước cũng trình bày một số kiểu nhà vệ sinh đơn giản ở nông thôn. Ở nước ngoài, phải kể một số tài liệu liên quan đến nhà vệ sinh nông thôn như của các tác giả Richard Feachem, Michael McGarry, Duncan Mara (1978) với tác phẩm Rural Water Supplies and Sanitation (Nxb. Mac Millan Press); Uno Winblad (1978) với tác phẩm Sanitation Without Water (Preliminary Edition); Peter Morgan (1994) với Water, Wastes and Health in Hot Climates (Eng. Lang. Book Society anh John Wiley & Sons Chichester). Quyển Low-Cost Technology Options for Sanitation - A State of the Art Review and Annotated Bibliography (International Development Research Centre) của nhóm tác giả Witold Ryberyski, Chongrak Polprasert và Micheal McGarry (1978) là một tài liệu lược khảo khá nhiều các kiểu nhà vệ sinh rẻ tiền, thích hợp cho vùng nông thôn. Ngân hàng Thế Giới (The World Bank - WB) đã tài trợ cho nhóm tác giả John M. Kalbermatten, DeAnne S. Julius, Charles G. Gunnerson và D. Duncan Mara (1982) biên soạn tài liệu Appropriate Sanitation Alternatives - a Planning and Design Manual, đây là một cẩm nang khá hữu ích cho các nhà ra quyết định và nhà kỹ thuật trong việc lựa chọn các phương án xây dựng nhà vệ sinh. Một số nghiên cứu liên quan đến nhà vệ sinh nói chung và nhà vệ sinh nông thôn cũng có đăng rải rác ở một số website trên Internet (xem tài liệu tham khảo). Trên web cũng có một môn học liên quan đến nhà vệ sinh (Toiletology, hình 1.3). Tổ chức Toilet thế giới (World Toilet Organization) là một tổ chức quốc tế có mục tiêu trao đổi phổ biến thông tin liên quan việc xây dựng và sử dụng nhà vệ sinh. Tổ chức này có trụ sở tại Singapore và Việt Nam cũng là một thành viên của tổ chức này (Hình 1.4). Các tài liệu trên có giá trị ứng dụng triển khai cho các vùng nông thôn đặc thù. --------------------------------------------------------------------------------------------------------Chương 1: NHÀ VỆ SINH NÔNG THÔN Ở VIỆT NAM - HIỆN TRANG VÀ VẤN ĐỀ 8 Thiết kế định hình các mẫu nhà vệ sinh nông thôn ThS. Lê Anh Tuấn ------------------------------------------------------------------------------------------------------------Welcome to the Toilet Repair Lessons: Toiletology 101 ... A Free Course on Toilet Repairs to Save Water and Money Click Here Water Management, Inc. The leader in Water Efficiency Programs since 1980 A Toiletology 101 sponsor since 1998 Photo by Ken Heinen The Care and Repair of Toilets Hình 1.3: Môn học Toiletology trên http://www.toiletology.com Hình 1.4: Trang web của Tổ chức Toilet thế giới http://www.worldtoilet.org/ --------------------------------------------------------------------------------------------------------Chương 1: NHÀ VỆ SINH NÔNG THÔN Ở VIỆT NAM - HIỆN TRANG VÀ VẤN ĐỀ 9 Thiết kế định hình các mẫu nhà vệ sinh nông thôn ThS. Lê Anh Tuấn ------------------------------------------------------------------------------------------------------------1.4.2 Các chủ trương và chính sách của Quốc tế và Chính phủ Có thể liệt kê các chủ trương và chính sách của các tổ chức quốc tế và Nhà nước liên quan đến vấn đề nước sạch và vệ sinh môi trường sau: • Tổ chức Liên hiệp quốc đã tuyên bố lấy thập niên 1981 – 1990 làm “Thập niên Cấp nước uống và Vệ sinh Quốc tế”. • Liên hiệp quốc (1992) đã chính thức chọn ngày 22 tháng 3 hằng năm làm ngày "Quốc tế về nước" nhằm nhắc nhở mọi người quan tâm hơn về nguồn nước. • Tại Việt Nam, Chương trình nước sạch và vệ sinh môi trường đã được UNICEF tài trợ từ 1982 đến nay. Chương trình này tập trung giải quyết vấn đề nước sạch vùng nông thôn. • Ngày 03/12/1998, Thủ tướng Chính phủ đã ra Quyết định số 237/1998/QĐTTg phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia nước sạch - vệ sinh môi trường nông thôn và giao cho Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì, phối hợp với các Bộ, Ngành, địa phương triển khai. • Chiến lược Quốc gia Cấp nước sạch và Vệ sinh Nông thôn đến năm 2020 đã được Thủ tướng Chính phủ chính thức phê duyệt (Quyết định số 104/2000/QĐ-TTg ngày 25/8/2000) và đang được triển khai rộng rãi trên toàn bộ các tỉnh thành cả nước. Mục tiêu cụ thể của chiến lược là: Mục tiêu tới năm 2010: 85% dân cư nông thôn sử dụng nước hợp vệ sinh với số lượng 60 lít/người.ngày, 70% gia đình và dân cư nông thôn sử dụng hố xí hợp vệ sinh và thực hiện tốt vệ sinh cá nhân. Mục tiêu tới năm 2020: tất cả dân cư nông thôn sử dụng nước sạch đạt tiêu chuẩn quốc gia với số lượng ít nhất 60 lít/người.ngày, sử dụng hố xí hợp vệ sinh và thực hiện tốt vệ sinh cá nhân, giữ sạch vệ sinh môi trường, làng, xã. • Tháng 7/2002, Chính phủ ban hành Quyết định số 99/2002/QĐ-TTg về việc chuyển Chương trình mục tiêu quốc gia nước sạch - vệ sinh môi trường nông thôn thành Chương trình mục tiêu quốc gia có tầm quan trọng đặc biệt của chính phủ, mở rộng thêm hai nhiệm vụ là bảo đảm nước sạch và bảo vệ môi trường nông thôn. Chương trình này cũng được lồng ghép vói các Chương trình và Dự án thuộc quản lý của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn như di dân, xây dựng vùng kinh tế mới, định canh, định cư, xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn và các Chương trình do các Bộ, Ngành khác quản lý như Chương trình Xóa đói giảm nghèo, xây dựng các cụm dân cư miền núi. • Các bộ luật liên quan: + Luật bảo vệ sức khoẻ nhân dân (1989) + Luật phát triển và bảo vệ rừng (1991) + Luật bảo vệ môi trường (1993) + Luật tài nguyên nước (1998) --------------------------------------------------------------------------------------------------------- 10 Chương 1: NHÀ VỆ SINH NÔNG THÔN Ở VIỆT NAM - HIỆN TRANG VÀ VẤN ĐỀ Thiết kế định hình các mẫu nhà vệ sinh nông thôn ThS. Lê Anh Tuấn ------------------------------------------------------------------------------------------------------------1.4.3 Thuyết minh sự cần thiết của đề tài Hiện nay, trên 60% cư dân nông thôn ở Việt Nam không có hố xí hợp vệ sinh và môi trường. Nguyên nhân chính là do nhận thức kém và thu nhập thấp đã hạn chế việc sử dụng hố xí hợp vệ sinh (xem phần 1.2.3). Chính sự hạn chế này cộng thêm các thiếu thốn tài liệu và cán bộ kỹ thuật hướng dẫn, việc vận động xây dựng các nhà vệ sinh hợp lý gặp ít nhiều khó khăn. Do vậy, đề tài nhằm biên soạn tài liệu phổ biến phục vụ nông thôn Việt Nam, đặc biệt hỗ trợ cho Chương trình Nước và Vệ sinh Nông thôn của Chính phủ Việt Nam. 1.4.4 Mục tiêu của đề tài 1.4.4.1 Mục tiêu tổng quát Mục tiêu tổng quát của đề tài là biên soạn một tập tài liệu giới thiệu các mẫu nhà vệ sinh. Các mẫu nhà này có thể là kết quả tổng hợp các nghiên cứu trước đó và có điều chỉnh cho phù hợp cho tình hình nông thôn địa phương. 1.4.4.2 Mục tiêu cụ thể • Tập hợp các dữ liệu liên quan đến nhà vệ sinh nông thôn; • Phân loại nhà vệ sinh nông thôn theo chức năng sủ dụng và xử lý; • Vai trò của nhà vệ sinh trong sức khoẻ cộng đồng; • Các kiểu thiết kế nhà vệ sinh không dùng nước ở nông thôn; • Các kiểu thiết kế nhà vệ sinh có dùng nước ở nông thôn; • Các chỉ tiêu kỹ thuật liên quan đến xây dựng nhà vệ sinh nông thôn; 1.4.4.3 Tiêu chí Tiêu chí cho việc thiết kế: Rẻ tiền, phù hợp với mức thu nhập trung bình - khá của nông hộ. Hợp vệ sinh, đạt các yêu cầu về vệ sinh môi trường và hạn chế tối thiểu sự lây lan các mầm bệnh cho cộng đồng. Dễ xây dựng, dễ sửa chữa: người dân nông thôn với một số sự hướng dẫn của các bộ kỹ thuật có thể tự làm cho mình hoặc cho cộng đồng. Tận dụng vật liệu địa phương: các vật liệu xây dựng nhà vệ sinh đều có thể kiếm dễ dàng đâu đó ở khu vực nông thôn. Một số vật tư khác có thể phải mua ở thành phố hoặc các cửa hàng vật liệu xây dựng cấp huyện, thị xã hoặc chợ thị trấn. Hoàn toàn sử dụng lao động tại chỗ, không cần phải thuê mướn thợ từ các địa phương khác. Phù hợp với khả năng quản lý ở qui mô gia đình và cộng đồng. 1.4.5 Khả năng ứng dụng kết quả của đề tài Việc ứng dụng và triển khai kết quả của tài liệu này sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố như mức phổ biển rộng tài liệu, sự quan tâm tuyên truyền của cán bộ địa phương, kinh phí hỗ trợ cho việc thực hiện và quan trọng hơn là sự đồng tình của người dân. Tuy nhiên, cũng có nhiều kỳ vọng cho việc áp dụng kết quả của đề tài này nếu có sự hỗ trợ kinh phí và nhân lực trong việc phổ biến kỹ thuật. --------------------------------------------------------------------------------------------------------- 11 Chương 1: NHÀ VỆ SINH NÔNG THÔN Ở VIỆT NAM - HIỆN TRANG VÀ VẤN ĐỀ Thiết kế định hình các mẫu nhà vệ sinh nông thôn ThS. Lê Anh Tuấn ------------------------------------------------------------------------------------------------------------ KIẾN THỨC CƠ SỞ VỀ NHÀ VỆ SINH NÔNG THÔN d =============================================================== 2.1 MỘT SỐ NGUYÊN TẮC CƠ BẢN ĐỐI VỚI NHÀ VỆ SINH 2.1.1 Bố trí Nhà vệ sinh Ở các vùng nông thôn, nơi có diện tích rộng rãi, kinh phí và vật liệu xây dựng khó khăn, nhà vệ sinh thường bố trí bên ngoài nhà ở, mang tính cộng đồng (cho 1 hoặc vài nông hộ sử dụng chung), cấu trúc đơn giản nhưng để đảm bảo yêu cầu vệ sinh môi trường, một số khoảng cách tối thiểu ở hình 2.1 cần được tham khảo. NHÀ Ở NGUỒN SÔNG % GIẾNG NƯỚC , > 8 - 30 m #4-6m > 8 - 30 m WC > 8 - 30 m - CÁC NGUỒN NƯỚC KHÁC > 1,5 – 2,0 m MỰC NƯỚC NGẦM (tầng trên) Hình 2.1: Khoảng cách tối thiểu tham khảo khi bố trí hố xí công cộng ở vùng nông thôn Nhà vệ sinh công cộng nên bố trí nơi thấp nhất, cần cách xa giếng và các nguồn nước khác ít nhất là 8 m đối với vùng đồng bằng và đến 30 m đối với vùng núi, vùng cao nguyên. Hướng chảy của nước ngầm phải chảy theo hướng từ giếng đến hố xí để tránh nước thải người chảy vào giếng. Đáy hố xí phải cao hơn mực nước ngầm tầng trên tối thiểu khoảng 1,5 đến 2,0 m. Chỉ tiêu này, ở trong một số điều kiện nào đó ở vùng Đồng bằng Sông Cửu Long tương đối khó đạt, đặc biệt là các vùng ngập lũ, những nơi mà nước cao hơn mặt đất tự nhiên hơn 1 mét và ------------------------------------------------------------------------------------------------------- 12 Chương 2: KIẾN THỨC CƠ SỞ VỀ NHÀ VỆ SINH NÔNG THÔN Thiết kế định hình các mẫu nhà vệ sinh nông thôn ThS. Lê Anh Tuấn -----------------------------------------------------------------------------------------------------------kéo dài vài ba tháng liên tục. Tuy nhiên, chúng ta cũng có thể chấp nhận sự nhiễm bẩn tạm thời cho những vùng này nếu chưa có các kinh phí cần thiết để xây dựng các nhà vệ sinh tự hoại chắc chắn và cố định. Trường hợp này, với khối lượng nước lũ quá lớn thì xem khả năng sự pha loãng, sự tiêu thụ phân của cá tự nhiên và khả năng tự làm sạch của thiên nhiên là cao. 2.1.2 Phân loại nhà vệ sinh Có 3 dạng chính để chọn lựa khi quyết định xây dựng nhà vệ sinh: Bảng 2.1: Phân loại nhà vệ sinh theo nguyên lý xử lý phân Tính chất Dạng Nguyên lý nhà vệ sinh xử lý phân Ưu điểm Nhược điểm • Sạch sẽ, gọn gàng, • Chi phí cao. • Vi khuẩn yếm khí không hoặc ít gây sẽ phân hủy các • Không thể dùng rò rỉ mùi hôi chất thải người nước mặn và sau một thời gian nước phèn được • Thích hợp cho trong bể tự hoại. Tự hoại vì các loại nước những vùng đất này không giúp cao, đất phù sa cho phân tự hoại nước ngọt. được. • Chất thải thấm qua các tầng đất và tự làm sạch Tự thấm Dạng khô • Dạng này không dùng nước, thường dùng tro bếp, tro trấu hoặc cát mịn để phủ lấp phân. • Có thể thiết kế để phân và nước tiểu đi đến những thùng chứa riêng biệt. • Thích hợp cho các vùng đất thấm nước tốt như các vùng cao, vùng đồi núi, vùng giồng cát ven biển • Được UNICEF đề xuất xây dựng khá nhiều nơi khô hạn. • Rẻ tiền • Phân người sau một thời gian ủ trộn với tro bếp có thể dùng để làm phân bón cho cây trồng. • Có thể ảnh hưởng phần nào đối với nền đất nơi đặt nhà vệ sinh. • Không được vệ sinh và thẩm mỹ • Có mùi hôi • Nếu không che đậy cần thận, ruồi có thể đến sinh sản. Khi xét đến việc có hay không sự chuyển vận phân đi nơi khác kết hợp với khả năng có hoặc không có nước để dội cầu thì ta có thể theo sự khuyến cáo ở Bảng 2.2 và 2.3: ------------------------------------------------------------------------------------------------------- 13 Chương 2: KIẾN THỨC CƠ SỞ VỀ NHÀ VỆ SINH NÔNG THÔN Thiết kế định hình các mẫu nhà vệ sinh nông thôn ThS. Lê Anh Tuấn -----------------------------------------------------------------------------------------------------------Bảng 2.2 : Phân loại bể thải liên quan đế sự dùng nước và vận chuyển phân Có sự vận chuyển phân Không vận chuyển phân 3. Xây dựng loại nhà vệ 1. Xây dựng nhà vệ sinh sinh có nút xả nối hố chứa loại có nút nhấn xả nước Có dùng nước nối với hệ thống dẫn thoát phân hoặc ao cá hoặc hầm biogas nước 2. Xây dựng loại nhà vệ 4. Xây dựng loại nhà vệ Không dùng sinh với loại hố xí thùng sinh với hố ủ phân nước compost Bảng 2.3: Các hình thức chuyển phân Hình thức vận chuyển Đặc điểm • Vận chuyển phân bùn bằng xe hút hầm cầu • Phù hợp với các vùng đô thị và ven đô, thị trấn • Chi phí cao • Vệ sinh tốt • Vận chuyển phân bằng công lao động (người cào và xe đẩy) • Phù hợp với vùng nông thôn và vùng núi, nơi khan hiếm nước • Tiết kiệm phân bón • Thiếu vệ sinh • Vận chuyển phân bằng thùng • Phù hợp với vùng nông thôn và vùng núi, nơi khan hiếm nước • Tiết kiệm phân bón • Thiếu vệ sinh • Vận chuyển phân bằng thùng dạng cơ giới • Phù hợp với vùng nông thôn và thành thị • Có thể làm phân bón • Vệ sinh ở mức độ vừa ------------------------------------------------------------------------------------------------------- 14 Chương 2: KIẾN THỨC CƠ SỞ VỀ NHÀ VỆ SINH NÔNG THÔN Thiết kế định hình các mẫu nhà vệ sinh nông thôn ThS. Lê Anh Tuấn -----------------------------------------------------------------------------------------------------------Nếu xem xét đến việc vận chuyển, xử lý và tái sử dụng phân thì có thể theo sơ đồ hình 2.2 sau. Quan hệ này là một phần của mô hình canh tác sinh thái khép kín VACB (Vườn - Ao - Chuồng - Biogas) ở nông thôn. Người HỐ XÍ Thùng chứa SỬ DỤNG& TÁI SỬ DỤNG VẬN CHUYỂN & XỬ LÝ THU GOM Không dùng nước Hố ủ tạm Dùng nước Hầm cố định Nuôi trùn Bể chứa phân/ Bể tự hoại Cống rãnh Xe hút hầm cầu Xe bò chuyển phân Hố ủ Biogas Xuống ao, hồ * Nuôi tảo Nuôi cá Ao trữ Hố trữ Tưới, bón ruộng / Trồng cỏ Nuôi trâu, bò, dê, Nuôi gà, vịt Thực phẩm Hình 2.2: Mô hình VACB liên quan đến việc sử dụng hố xí Ghi chú: * Nhà xí thải chất bài tiết xuống ao hồ (như nhà xí ao cá), trong một số phân loại, được xem là loại nhà xí không dùng nước. Ngoài ra người ta còn phân loại theo kiểu nhà xí có hay không sự chia tách phân và nước tiểu cho các mục tiêu xử lý và sử dụng khác nhau. ------------------------------------------------------------------------------------------------------- 15 Chương 2: KIẾN THỨC CƠ SỞ VỀ NHÀ VỆ SINH NÔNG THÔN Thiết kế định hình các mẫu nhà vệ sinh nông thôn ThS. Lê Anh Tuấn -----------------------------------------------------------------------------------------------------------• Nhà xí không có sự chia tách nước tiểu (non-urine-diverting units) Loại nhà xí này giữ phân và nước tiểu cùng một hố xả, đây cũng là một kiểu thông dụng ở nhiều nơi, kể cả vùng nông thôn hoặc thành phố. Nếu có yêu cầu ủ phân thì chuyển tất cả các chất thải người thành đất mùn bằng cách phủ lên chúng vôi, tro cây, đất bột, rơm mục, … sau mỗi lần đi tiêu tiểu. Thời gian ủ thường ít nhất 3 - 4 tháng. Nếu có hệ thống thông hơi thì có thể rút ngắn xuống còn khoảng 2 tháng. Hầu hết loại này có hầm chứa đặt dưới mặt đất và để phân - nước tiểu tự hoại và có kết cấu hầm như sau (Hình 2.3). Hình 2.3: Kết cấu hầm chứa phân và nước tiểu • Nhà xí có sự chia tách nước tiểu (urine-diverting units) Loại nhà xí này tách phân và nước tiểu đi thành 2 con đường riêng biệt. Phân được dẫn theo một đường ống vào hầm xả, Hầm này có thể để ủ trong 3 - 4 tháng. Còn nước tiểu được dẫn đi theo một đường ống riêng ra ngoài để xử lý cho hoai khoảng vài ngày và hoà với nước, dùng tưới cho cây trồng. Bệ ngồi xả có kết cấu đặc biệt để có sự chia tách này. (Hình 2.4). Hình 2.4: Kết cấu một bể ngồi với sự chia tách phân và nước tiểu ------------------------------------------------------------------------------------------------------- 16 Chương 2: KIẾN THỨC CƠ SỞ VỀ NHÀ VỆ SINH NÔNG THÔN
- Xem thêm -