Tài liệu Skkn giúp học sinh nhận biết, phân biệt các hình thức văn nghị luận

  • Số trang: 18 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 67 |
  • Lượt tải: 0
hoanggiang80

Đã đăng 20010 tài liệu

Mô tả:

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GIÚP HỌC SINH NHẬN BIẾT, PHÂN BIỆT CÁC HÌNH THỨC VĂN NGHỊ LUẬN A. Đặt vấn đề. I. Lời nói đầu. Tích hợp là quan điểm cơ bản của việc đổi mới nội dung chương trình SGK và đổi mới phương pháp dạy học trong bé môn Ngữ văn của nhiều năm nay. Trong chương trình SGK Ngữ văn THCS, các tác giả biên soạn đã thể hiện rất rõ quan điểm tích hợp này ở mọi hình thức: tích hợp ngang giữa các phân môn, tích hợp dọc, tích hợp đồng tâm… Sự đổi mới này không chỉ giúp học sinh có được kiến thức tổng hợp mà còn có kỹ năng tốt hơn trong quá trình học và làm văn. Một trong những nhiệm vụ cơ bản của môn Ngữ văn ở trường phổ thông nãichung và ở trường THCS nói chung là phải giúp học sinh hình thành bốn kỹ năng cơ bản là: Nghe, nói, đọc, viết; trong đó kỹ năng viết có một vai trò vô cùng quan trọng. Nhiệm vụ hình thành kỹ năng viết chính là ở phân môn Tập làm văn, chính vì vậy chỉ riêng ở phần tập làm văn ở lớp 9, bên cạnh việc hướng dẫn các em viết những văn bản hành chính thông dụng như: Biên bản, Hợp đồng, Thư (điện) chúc mừng và thăm hỏi, sẽ đi sâu hơn vào ba kiểu văn bản Thuyết minh, Tự sự, Nghị luận, giúp các em biết sử dụng một số biện pháp nghệ thuật và yếu tố miêu tả trong văn bản thuyết minh, yếu tố miêu tả và nghị luận, đối thoại, độc thoại và độc thoại nội tâm trong văn bản tự sự, phép phân tích và tổng hợp trong văn bản nghị luận. Về văn bản nghị luận, các em sẽ được tìm hiểu sâu hơn về hai hình thức thường gặp nhất là nghị luận xã hội, một hình thức trước đây chưa được chỉ ý đúng mức trong nhà trường và nghị luận văn học với hai dạng cơ thể là nghị luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích) và nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ. Nhưng trong thực tế có thể khẳng định rằng thể loại văn nghị luận là một thể loại văn khá khó đối với học sinh THCS. Qua quá trình giảng dạy tôi nhận thấy rằng một bộ phận lớn học sinh chưa thực sự có kỹ năng xác định luận điểm, luận cứ; chưa xác định và phân biệt được các yêu cầu khác nhau của các hình thức văn nghị luận. II.Thực trạng của vấn đề nghiên cứu. 1.Thực trạng. Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy bé môn Ngữ văn ở trường THCS , tôi nhân thấy khi giảng dạy phân môn Tập làm văn và cụ thể là kiểu bài văn nghị luận đang tồn tại những vấn đề sau: - Một bộ phận không nhỏ giáo viên vẫn quan niệm phân môn Tập làm văn nói chung và kiểu bài văn nghị luận nói chung là một kiểu bài khó. Vì vậy khi giảng dạy chưa thật sự được chú trọng, thời lượng dành cho thực hành của phân môn này chưa thật sự được sử dụng có hiệu quả. Mỗi hình thức nghị luận đều có một tiết giành cho luyện nói, nhưng trên thực tế thì giờ luyện nói này chưa thật sự được sô dụng đúng với mục đích của giờ luyện nói. - Trong khi giảng dạy giáo viên chỉ chú ý đến nội dung bài học, miễn sao cung cấp đầy đủ cho học sinh dung lượng kiến thức trong sách giáo khoa mà ít chú trọng đến việc giúp các em hình thành kỹ năng nhận biết, phân biệt các hình thức nghị luận để qua đó các em có thể xác định ngay được nội dung yêu cầu của từng hình thức nghị luận để áp dụng vào bài văn nghị luận của mình. - Thực tế thì hiện nay ở trong nhà trường nói chung và riêng ở cấp THCS nói riêng vẫn còn một bộ phận lớn học sinh có thói quen thụ động, quen nghe, chép lại những gì giáo viên nói. Khi làm bài thì phụ thuộc hoàn toàn vào các tài liệu học tốt, bài văn mẫu lúc nào cũng có sẵn trên thị trường mà hàn toàn không có thói quen suy nghĩ khám phá và tự bộc lộ bản thân. 2.Kết quả của thực trạng trên. Từ những thực trạng như trên sẽ dẫn đến kết quả tất yếu là các em dần phụ thuộc hoàn toàn vào những tài liệu có sẵn, không chú trọng hoặc không còn hứng thú với môn học. Các em không còn khả năng nhận biết, phân biệt các hình thức nghị luận. Chính vì vậy mà các em sẽ không nắm được yêu cầu riêng, cụ thể của từng hình thức nghị luận, bài nghị luận của các em sẽ không có lập luận chặt chẽ, lô gích, thiếu tính thuyết phục. Qua khảo sát chất lượng ở hai lớp 9C, 9D tôi trực tiếp giảng dạy thông qua các bài viết, kết quả thu được là: Lớp Sĩ Kết quả đạt được số Gỏi % Khá % TB % Yếu % Kém % 9C 38 1 2,6% 5 13,2% 24 63,2% 8 21% 0 0% 9D 40 1 2,5% 6 15% 24 60% 9 22,5% 0 0% Từ kết quả nh­ trên, bằng kinh nghiệm giảng dạy thực tế của bản thân tôi đưa ra một vài biện pháp nho nhỏ để nhằm nâng cao hiệu quả của việc dạy và học các hình thức văn nghị luận ở trường THCS. B.Giải quyết vấn đề I. Các giải pháp thực hiện. 1.Nghị luận là gì? Nghị luận nghĩa bàn và nhận định, đánh giá về một tình hình, một vấn đề nào đó(Từ điển Tiếng Việt). 2. Phân loại: Có hai loại Nghị Luận: + Nghị luận chính tri, xã hội. + Nghị luận văn chương. Nghị luận về một sự việc hiện tượng trong đời sống xã hội là nghị luận chính trị, xã hội. Ví dụ: Bàn luận về " Không có gì quý hơn độc lập tự do" là nghị luận chính trị. Nghị luận về thói đố kị, lòng khoan dung, lòng nhân ái, tƯ tham nhũng... là nghị luận xã hội. Nghị luận tục ngữ là nghị luận xã hội, nh­ :"Uống nước nhớ nguồn"; "Tốt danh hơn lành áo", " Có công mài sắt có ngày nên kim", v.v.. 3.Thế nào gọi là văn nghị luận? Nghị luận là kiểu bài, là phương pháp nghị luận sử dụng thao tác bàn bac, phân tích giúp người đọc, người nghe hiểu đúng, hiểu sâu, hiểu rộng một vấn đề, chỉ rõ vấn đề ấy là đúng hay là sai, tốt hay xấu, cũ hay mới...đồng thời giúp người nghe, người đọc có thái độ đúng, hành động đúng đối với vấn đề đang nghị luận. Chính vì vậy, một bài nghị luận phải đạt được ba mục tiêu cụ thể nh­ sau: - Một là, Phân biệt rõ đúng, sai, tốt, xấu, cũ mới... của vấn đề. - Hai là, mở rộng, khơi sâu tầm nhận thức, sự hiểu biết về vấn đề đó. - Ba là, xác định rõ thái độ, tình cảm, hành động đúng đắn khi đối diện với vấn đề ấy. 4. Các thao tác nghị luận. Một bài nghị luận phải nâng vấn đề có ý nghĩa khái quát, có giá trị lý luận và thực tiễn trên cơ sở một quan điểm, một lập trường nhất định. Để đạt được ba mục tiêu của bài nghị luận, người viết phải sử dụng thao tác nghị luận kết hợp với thao tác giải thích và thao tác chứng minh. Muốn phân biệt vấn đề đúng hay sai, tốt hay xấu, cũ hay mới, ta phải giải thích, phải trả lời thoả đáng các câu hỏi: Nghĩa là gì? nh­ thế nào? tại sao? Vì sao? Muốn mở rộng, khơi sâu tầm nhận thức, sự hiểu biết về vấn đề đó ta phải bàn luận, so sánh, đối chiếu lý luận với thực tế, nghĩa là ta phải bb×nh, phải luận kết hợp với chứng minh. Việc kết hợp thao tác, thao tác chứng minh với thao tác bình và luận trong một bài văn nghị luận mang tính tất yếu. Vì thế, một bài nghị luận nếu viết nông cạn chẳng khác gì một bài văn giải thích được thêm thắt một vài dẫn chứng. 5.Ba bước của một bài văn nghị luận. Trong thân bài của bài nghị luận , cần lần lượt phát triển theo ba bước nh­ sau: - Bước một, phải giải thích rõ vấn đề. Một từ ngữ khó, một khái niệm mới cần được giải thích rõ. Nghĩa đen, nghĩa bóng, ý nghĩa của vấn đề phải được giải thích cụ thể. Bước một giải thích này được coi nh­ soi sáng vấn đề là bước rất cần thiết. - Bước hai, phải bình để chỉ rõ đúng sai, tốt xấu, cũ mới, của vấn đề. Tại sao đúng(sai)? Đúng sai nh­ thế nào? Phải có lý lÊ trên một quan điểm lập trường nhất định. Phần bình thể hiện rõ cái yêu, cái ghét, sự tiến bộ hay lạc hậu, hạn chế về mặt nhận thức, về tư tưởng, tình cảm của người bình luận. Phần bình cần sự sắc sảo. - Bước ba, phải luận, nghĩa là phải bàn bạc, bàn luận, so sánh, đối chiếu khơi sâu, mở rộng vấn đề; đặt vấn đề trong nhiều mối tương quan về gia đình, xã hội, lịch sử, về lý luận, về thực tiễn để bàn luận cho thoả đáng. Bước ba của một bài văn nghị luận chính là nơi để phân biệt mức độ, chất lượng của trình độ của bài văn, của người viết. *Chú ý: Ba bước của một bài nghị luận cần rạch ròi trong nhận thức. Những bài nghị luận một câu tục ngữ, mét câu ca dao, một ý kiến ngắn... thường thường ở thân bài nên tiến hành theo trình tự ba bước. Đối với những vấn đề bình luận về một vấn được trích dẫn trong một câu dài có nhiều vỊ, ta phải: - Có lúc gộp bước 2 và 3, kết hợp nghị luận trong từng vỊ. - Có lúc phải gộp cả ba bước trong từng vỊ cụ thể. - Đọc các bài văn minh hoạ sẽ thấy rõ sự sáng tạo trong văn nghị luận phản ánh trí tuệ và độ thông minh, nhạy cảm của người học sinh. 6.Dàn ý một bài văn nghị luận. a,Mở bài: Cần có hai nhân tố sau, gắn liền với nhau, hô ứng nhau: dẫn, nhập. - Dẫn: là dẫn dắt hướng về luận đề. Cần đúng hướng chưa vội nêu bật ý nghĩa của vấn đề. Có nhiều cách dẫn dắt nh­ nêu xuất xứ của vấn đề, hoặc nêu hoàn cảnh( xã hội, lịch sử, nghệ thuật, học thuật... ) của vấn đề xuất, hiện, nảy sinh. Cũng có thể nêu mục đích của vấn đề phải nghị luận. Cũng có trường hợp sử dụng cách so sánh, nghi vấn hoặc tương phản, ...nói chung là cần biến hoá linh hoạt. - Nhập: là nhập đề. Dẫn với gắn liền với nhập nh­ hình với bóng. Nhập tức là nêu vấn đề phải bình luận. Nếu danh ngôn, câu văn, câu thơ, ca dao, tục ngữ... được chỉ định trong đề bài, thì ta phải giới thiệu trích dẫn và đặt trong dấu ngoặc kép. - Mở bài bài văn nghị luận cần thể hiện một phong độ và sư sâu sắc. b,Thân bài: Có ba bước sau. - Bước 1: Phải giải thích vấn đề. Giải thích nghĩa đen, nghĩa bóng, rót ra ý nghĩa của vấn đề. Tục ngữ, ca dao thì phải giải thích nghĩa đen, nghĩa bóng. Câu văn, câu danh ngôn, câu thơ (Đặc biệt là thơ cổ)... thì ta phải giải thích từ khó, khái niệm, để từ đó tìm ra hàm nghĩa, nội dung ý nghĩa. Không thể đơn giản bước 1, nỊu là nghị luận ca dao, tục ngữ, thơ văn cổ. - Bước 2: là bình. Nghĩa là phải khẳng định vấn đề đúng hay sai. Dùng lý lẽ để phân tích đúng sai của vấn dÒ. Chỉ ra được nguyên nhân: Tai sao đúng? Vì sao sai? Đúng sai nh­ thế nào? NÕu thiếu lý lÊ hoặc lý lÊ nông cạn, nếu thiếu kiến thức hoặc hiểu biết lờ mờ, thì làm sao mà bình, mà khen mà chê được. Có lúc người viết phải sử dụng một vài dẫn chứng để minh hoạ cho cái sai, cái đúng của vấn đề. Quan điểm, lập trường nhận thức về tư tưởng, đạo đức, về hoạ thuật của người nghị luận thể hiện rõ ở phần này. Cần một cách viết sắc và gọn, linh hoạt. ít sử dụng câu dài. Tính chất tranh luận, tự biện được bộc lộ. - Bước 3: Luận. Luận là bàn bạc, bàn luận, mở rộng lật đi lật lại vấn đề, đối chiếu vấn đề ( Về các mặt lịch sử, xã hội, học thuật, về lý luận và thực tiễn, trong không gian, thời gian và các lĩnh vực....) Có lúc so sánh với các vấn đề tương quan, liên quan. Cũng có lúc đánh giá vấn đề, nêu bật tác dụng và tác hại, mặt tích cực hoặc hạn chế của vấn đề. Dây là phần hay nhất và cũng là phần khó nhất. Nó thể hiện độ sâu, rộng của bài nghị luận. Nếu bài nghị luận chỉ dừng lại ở bước 2 thì chẳng khác gì bài giải thích. Chú ý: Ba bước của một bài văn nghị luận là những bước đi cơ bản, cần có và phải có. Học sinh cần định hình ba bước ấy. Làm văn nói chung, nghị luận nói riêng, cần phải căn cứ vào đề bài cụ thể, phân tích cụ thể để vận dụng sáng tạo. Từ khuôn mẫu mà sáng tạo, ấy mới là làm văn. - Nghị luận ca dao, tục ngữ, thơ cổ thì nên có ba bước. - Có vấn đề bình luận là câu văn, câu danh ngôn có nhiều vỊ, mỗi vỊ là một khía cạnh của vấn đề thì sau bước 1, ta kết hợp bình và luận từng vỊ một, đi sâu vào vỊ chính, vào trọng điểm. Ví dụ: a, Bình luận câu tục ngữ: " Đời người có một gang tay, Ai hay ngủ ngày còn được nửa gang" Nên tiến hành theo ba bước. b, Bình luận ý kiến sau đây của Chủ Tịch Hồ Chí Minh: " Học để hành. Học với hành phải đi đôi. Học mà không hành thì học cũng vô ích. Hành mà không học thì hành không trôi chảy" - Sau bước 1 giải thích thế nào là học và hành; tại sao học với hành phải đi đôi? Ta phải kết hợp bình luận: - Học để hành. Học với hành phải đi đôi. - Học mà không hành thì cũng vô ích. - Hành mà không học thì hành không trôi chảy. c, Kết bài: - Nhấn mạnh ý nghĩa, tầm quan trọng của vấn đề đang nghị luận. - Rót ra bài học (tư tưởng, tình cảm, nhận thức...) nêu phương hướng hành động. - Mở ra một vấn đề liên quan với vấn đề đang nghị luận ( vấn đề nghị luận đã khép lại, một vấn đề mới lại được nêu ra, xuất phát từ vấn đề trước- rất hay, rất khó). II.Các biện pháp tổ chức thực hiện. A. Các hình thức nghị luận. 1. Nghị luận xã hội. 1.1.Nghị luận về một sự việc, hiện tượng đời sống. a, Nhận diện. Nghị luận về vấn đề tư tưởng, đạo đức, lối sống là bài nghị luận xã hội, trong đó người viết phải bàn luận, bình phẩm, khen, chê về các biểu hiện trong cộng đồng đã và đang diễn ra. Ví dụ: Lòng hiếu thảo, tính khoe khoang, sự đua đòi, tinh thần tự học, đạo lý uống nước nhớ nguồn, hiện tượng vứt rác bừa bãi... Trong đời sống xã hội thường xảy ra vô vàn những sự việc, hiện tượng. Xét về tính chất, có những sự việc, hiện tượng lớn như chiến tranh, tình trạng tai nạn giao thông, tình trạng thiên tai hoả hoạn, sự xu«ng cấp về đạo đức; nhưng cũng có những sự việc, hiện tượng nhỏ, đơn giản như sự thất hứa, thói đua đòi, đi học muộn, tính hiếu thắng... Ngay trong từng sự việc, hiện tượng cũng có nhiều tình huống, nhiều cách biểu hiện diễn biến khác nhau. Chẳng hạn nh­ cùng là việc đi học, nhưng có người đi học sớm, có người đi học muộn; có người đi học chuyên cần, có người lại hay bỏ học... Hay cũng là sự việc giữ gìn vệ sinh công cộng nhưng người này thực hiện nghiêm túc, có trách nhiệm, người kia lại thường xuyên vi phạm qui định chung, lại có người cũng thực hiện nhưng mang tính chất đối phó. Đứng trước những sự việc ấy, con người cần phải bày tỏ thái độ của mình: hoặc khen, hoặc chê; hoặc đồng; hoặc phản đối; hoặc khâm phục tôn trọng, hoặc coi thường chế giễu... Điều đó cũng có nghĩa là trong quá trình hoà nhập với đời sống xã hội, người ta phải biết rót ra những vấn đề có ý nghĩa tư tưởng trên cơ sở xem xét, quan sát các sự việc, hiện tượng cụ thể, từ đó điều chỉnh nhận thức hành vi của mình và mọi người. Việc rót ra ý nghĩa tư tưởng ấy và trình bày một cách có hệ thống bằng ngôn ngữ( nói và viết) nhằm tạo cho con người một năng lực suy nghĩ, một năng lực tư duy gọi là nghị luận xã hội. Dù dưới hình thức nào, ở phạm vi mức độ nào, nghị luận về một sự việc hiện tượng đời sống cũng thường bao gồm các khâu: Bộc lộ nhận thức( thông qua mô tả, xem xét sự việc, hiện tượng với các biểu hiện khác nhau); đánh giá( thông qua ý kiến nhận xét về các mặt đúng- sai, phải - trái, lợi - hại... của hiện tượng ấy); bày tỏ thái độ( khen - chê, đồng tình - phản đối, tiếp thu - khuyên bảo, khâm phục - phê phán... ); hoặc kèm theo những lời lý giải( nêu nguyên nhân, dự báo hệ quả... ) b, Bố cục. Về bố cục, bài văn nghị luận về một sự việc hiện tượng đời sống trong đời sống cũng gồm ba phần: - Mở bài: Trực tiếp hoặc gián tiếp nêu vấn đề cần nghị luận. - Thân bài: Lần lượt bày tỏ nhận thức, đánh giá, thái độ hoặc đưa ra lời lý giải hay dự báo( nếu có) của bản thân đối với vấn đề được nghị luận. - Kết bài: Định hướng nhận thức, hành động cho bản thân, cho mọi người hoặc đưa ra ý kiến khái quát để tổng hợp vấn đề đã được bàn bạc thấu đáo. Trong quá trình nghị luận cần chú ý một số điểm sau: * Muốn có nội dung nghị luận sắc sảo, đủ thuyết phục thì người làm bài nghị luận phải quan sát những sự việc, hiện tượng đã và đang xảy ra xunh quanh; đồng thời phải xuất phát từ một quan điểm đúng đắn, minh bạch có trách nhiệm đối với xã hội, biết quan tâm đến lợi ích cộng đồng, quan tâm tới việc tu dưỡng đạo đức, phẩm chất cho bản thân và cho mọi người ; có thái độ đúng đắn để nhìn nhận đánh giá sự việc, hiện tượng một cách khách quan, khoa học ; luôn đứng về phía lẽ phải để suy xét đối tượng. Tránh thái độ đánh giá thiếu trung thực, thiếu khách quan, thiếu công bằng. * Trong quá trình nghị luận, người viết cần đưa ra nhiều hiện tượng khác nhau, thậm chí trái ngược nhau, phân tích để chỉ ra hiện tượng nào đúng để khẳng định, hiện tượng nào sai cần phê phán, từ đó định hướng nhận thức để hành động. Mặt khác cùng một sự việc, hiện tượng, cần soi xét từ nhiều góc độ, đặt trong nhiều tình huống khác nhau để nội dung nghị luận xác đáng, sâu sắc, thuyết phục. * Trong cách diễn đạt, đã là văn nghị luận thì phải sử dụng lập luận chặt chẽ thể hiện qua ngôn từ, qua các kiểu câu. Chẳng hạn như các từ biểu lộ thái độ khẳng định, nghi vấn, phỏng đoán, giả thiết; các kiểu câu nghi vấn, câu cảm.... 1.2.Nghị luận về một vấn đề tư tưởng đạo lý. Cũng nh­ nghị luận về một sự việc, hiện tượng đời sống, nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lý là dạng văn nghị luận chính trị xã hội quen thuộc và khá phổ biến thiết thực. Mảng đề tài này có ý nghĩa rất quan trọng đối với đời sống con người, bởi vì dù ở chế độ xã hội nào, thuộc thành phần giai cấp nào, điều kiện sống và làm việc ra sao… mỗi người đều phải xác định cho mình một tư tưởng, một lối sống, một phẩm chất chuẩn mực nào đó để tự điều chỉnh suy nghĩ và hành vi của mình. Mặt khác, khi đặt trong quan hệ xã hội, con người chịu nhiều tác động từ bên ngoài ảnh hưởng trực tiếp đến đạo đức, lối sống cá nhân. Sự ảnh hưởng này có thể theo chiều hướng tích cực hoặc tiêu cực. Đối tượng được nghị luận ở đây có thể là những vấn đề đã được xác định, thậm chí đã được coi là chân lý nh­ các câu danh ngôn, các câu tục ngữ, lời phát biểu của các danh nhân… Tuy nhiên cũng có thể là những vấn đề bức xúc do cuộc sống hiện đại đặt ra, có tính cập nhật và mới mẻ (như cách giao tiếp; văn hoá ứng sử; văn hoá trong sử dụng điện thoại di động nơi đông người; văn hoá trong lÔ tết, đám cưới, đám tang…) Muốn làm tốt bài văn nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lý, ngoài những đặc điểm về ngôn ngữ diễn đạt, về kỹ năng trình bày tương tự như đối với bài nghị luận về một sự việc, hiện tượng đời sống xã hội, người viết cần lưu ý thêm các điểm sau: * Phải có quan điểm lập trường rõ ràng khi nhìn nhận, xem xét, đánh giá một vấn đề thuộc phạm trù tư tưởng, đạo lý. Để nghị luận đúng hướng, người viết cần dựa vào những chuẩn mực về tư tưởng, đạo lý của xã hội, được đông đảo mọi người chấp nhận. * Trong quá trình nghị luận, người viết bài phải trực tiếp hoặc gián tiếp bày tỏ thái độ, quan điểm của mình như khen – chê, khẳng định- phê phán, thậm chí có thể thẳng thắn chỉ trích, phủ nhận một quan điểm, một tư tưởng, một lối sống nào đó. Muốn lời bình có sức thuyết phục thì phải có lý lÊ sắc sảo, đồng thời phải đưa ra được các dẫn chứng cụ thể về tư tưởng, đạo lý đã và đang diễn ra xung quanh theo nguyên tắc: dẫn chứng được lựa chọn vừa phong phú, vừa tiêu biểu, vừa phổ biến, vừa điển hình; có đúng, có sai, có xấu, có tốt….Dù đối tượng được nghị luận là vấn đề có tính cổ điển hay hiện đại thì người viết cũng phải mạnh dạn đưa ra được những cách nhìn, cách đánh giá độc lập của riêng mình, phải phát hiện thêm những khía cạnh mới, phải soi xét vấn đề từ nhiều chiều, nhiều góc độ khác nhau để lời bàn thấu đáo, có tình, có lý. * Trong quá trình tiến hành nghị luận, người viết có thể liên hệ, so sánh đối chiếu trên nhiều phương diện: về không gian, về thời gian, về đối tượng. Ngoài ra còn cần sử dụng các thao tác chứng minh, giải thích, phân tích để khẳng định thái độ tư tưởng của người viết cũng nh­ làm sáng tỏ vấn đề. * Mục đích của bài nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lý không chỉ xác định đúng sai, phải trái mà điều quan trọng hơn là phải định hướng nhận thức, tư tưởng và hành động cho bản thân, cho mọi người. Thậm chí trong quá trình nghị luận, nhất là ở phần Kết bài, có thể trực tiếp hoặc gián tiếp đưa ra những lời khuyên (tự khuyÖn mình hoặc khuyên mọi người). 2. Nghị luận văn học. 2.1. Nghị luận về một tác phẩm truyện hoặc đoạn trích. a, Nhận diện chung về hình thức và phương pháp. Nghị luận văn học hay còn gọi là nghị luận văn chương. Trong nghị luận văn học có một kiểu bài khá quen thuộc: Nghị luận về một tác phẩm truyện, vậy thế nào là nghị luận về một tác phẩm truyện? đối tượng nghị luận trong kiểu bài này là các tác phẩm văn học tự sự. Khi nghị luận về tác phẩm truyện, người viết thường trình bày những suy nghĩ, nhận xét đánh giá của bản thân về nhân vật, sự kiện, chủ đề hay nghệ thuật của tác phẩm cụ thể đó. Chính vì vậy, hình thức nghị luận về tác phẩm truyện khá phong phú, có thể bao gồm: Phân tích tác phẩm truyện (phân tích giá trị nội dung, giá trị nghệ thuật; phân tích một phần trích của truyện; phân tích một nhân vật của truyện; phân tích một nội dung chủ đề của truyện; phân tích một nét đặc sắc của truyện…). Tất nhiên, việc phân định, tách bạch ranh giới giữa các hình thức nghị luận trên chỉ ở mức độ tương đối. Đồng thời trong quá trình nghị luận, có thể đan xen giữa các hình thức nói trên. Tuỳ vào từng yêu cầu cụ thể của đề bài mà xác định mức độ, phạm vi, hình thức nghị luận chính cũng như sự kết hợp các hình thức nghị luận khác. Ví dụ: Phân tích hình ảnh nhân vật ông Hai trong truyện ngắn Làng của Kim Lân. Đây là dạng đề phân tích một nhân vật trong một tác phẩm truyện. Đề bài yêu cầu tập trung phân tích đặc điểm và đánh giá nhân vật ông Hai trên cơ sở trình bày những hiểu biết, cảm nhận, suy nghĩ của bản thân về nhân vật. Cần giải đáp được các vấn đề: Nhân vật có những đặc điểm nào? Đặc điểm ấy được tác giả thể hiện trong tác phẩm ra sao? Cách thể hiện tính cách nhân vật có gì sáng tạo? Qua nhân vật, ta liên hệ tới những phẩm chất gì của con người Viªt Nam trong thời kỳ đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp?.. b, Những yêu cầu của mét bài nghị luận về tác phẩm truyện. Ngoài những yêu cầu chung về bố cục, về ngôn ngữ diễn đạt nh­ với các loại văn bản nghị luận khác, cần chú ý những yêu cầu sau: + Nhận xét, đánh giá về tác phẩm truyện phải xuất phát từ giá trị nội dung, giá trị nghệ thuật của tác phẩm được người viết phát hiện và khái quát trong quá trình tiếp cận tác phẩm đó (ví dụ như: tính cách, số phận nhân vật; ý nghĩa cốt truyện; các tình huống nghệ thuật; kết cấu của tác phẩm…). Những nhận xét, đánh giá này có thể hình thành từ nhiều nguồn khác nhau: từ chính những rung động, xúc cảm của mình khi tiếp cận và khám phá tác phẩm; từ những nhận xét, đánh giá của của các nhà nghiên cứu, phê bình văn học về tác phẩm đó… Việc phối hợp, dung hoà các điểm nhìn, các ý kiến trên sẽ góp phần làm cho nội dung nhận xét, bình luận về tác phẩm thêm xác đáng, sâu sắc, toàn diện, tránh được sự suy diễn theo ý chủ quan của người viết. + Các nhận xét, đánh giá về tác phẩm truyện được hình thành trong quá trình nghị luận đòi hỏi phải rõ ràng, chính xác, có lập luận thuyết phục. Thông thường, các nhận xét, đánh giá ấy được thể hiện thành những luận điểm. Các luận điểm được sắp xếp theo một trình tự chặt chẽ, lô-gÝc. Trong từng luận điểm, hệ thống các luận cứ phải bảo đảm phong phú, đa dạng, tiểu biểu. + Trong quá trình nghị luận về tác phẩm truyện cần có thói quên liên hệ, so sánh, đối chiếu (liên hệ với cuộc đời và phong cách sáng tác của tác giả; liên hệ với hoàn cảnh sáng tác; liên hệ, so sánh đối chiếu với các tác phẩm khác cùng đề tài, cùng chủ đề, cùng tác giả…). NÕu nghị luận về đoạn trích của tác phẩm truyện thì phải đặt đoạn trích ấy trong mối quan hệ chặt chẽ với cÂu trúc tác phẩm( về cả kết cấu nghệ thuật cũng nh­ nội dung chủ đề). Trên cơ sở đó phân tích, đánh giá, khẳng định vị trí, vai trò của đoạn trích trong việc thể hiện chủ đề tác phẩm. c, Cách làm bài nghị luận về tác phẩm truyện. * Xác định yêu cầu của đề: Đề văn nghị luận về tác phẩm truyện có cách biểu đạt rất đa dạng với nhiều mức độ yêu cầu khác nhau. Ví dụ: nghị luận theo hướng bày tỏ suy nghĩ, tình cảm; nghị luận theo hướng đánh giá nhận xét, bình luận; nghị luận theo hướng phân tích… Do đó, khi làm bài phải căn cứ vào cách thức diễn đạt trong đề bài để xác định giới hạn, phạm vi, yêu cầu nghị luận. * Xây dựng và triển khai bố cục: - Mở bài: Có thể đi theo hướng gián tiếp hoặc trực tiếp. Dù bằng cách nào thì nội dung mở bài phải giới thiệu được tác giả, tác phẩm và nêu ý kiến đánh giá chung nhất về tác phẩm truyện được nghị luận. Ví dụ: Giới thiệu tác giả, tác phẩm – Nêu ý kiến chung nhất về tác phẩm truyện đó. Hoặc: Giới thiệu mảng đề tài ( nội dung chủ đề) – Dẫn ra tác phẩm được nghị luận. - Thân bài: Lần lượt nêu các luận điểm chính được sắp xếp theo một trình tự hợp lý. Hệ thống luận điểm có thể được hình thành theo nhiều hướng: trên cơ sở các tình huống được tác giả nêu trong tác phẩm; trên cơ sở giá trị tác phẩm (nếu đánh giá toàn diện về tác phẩm thì có giá trị nội dung – giá trị nghệ thuật; nếu đánh giá giá trị nội dung thì có giá trị hiện thực- giá trị nhân đạo; nếu đánh giá giá trị nghệ thuật thì có kết cấu – nhân vật – ngôn ngữ - cách tạo tình huống – lời thoại)… Trong quá trình triển khai luận điểm cần dùng một hệ thống luận cứ phong phú, xác đáng để minh hoạ nhằm tăng thêm độ tin cậy và sức thuyết phục cho những ý kiến đánh giá về tác phẩm. Luận cứ có thể được đưa ra dưới nhiều hình thức khác nhau: dùng hình thức kể chuyện, dùng hình thức miêu tả, thuyết minh… - Kết bài: Nêu khái quát nhận định, đánh giá chung về tác phẩm truyện. Cần lưu ý là khi nêu đánh giá chung, có thể chỉ rõ tác phẩm truyện đang được nghị luận tiểu biểu cho sự nghiệp sáng tác của tác giả nào, thuộc giai đoạn văn học nào, mảng đề tài hay chủ đề gì…( Ví dụ: Qua truyện ngắn Làng, ta có thể hiểu một cách sâu sắc thêm về hình ảnh những người dân kháng chiến Việt Nam với tình yêu quê hương đất nước). * Triển khai luận điểm: Chọn hình thức triển khai giàu cảm xúc; bám sát những chi tiết, những hình ảnh được coi là đặc sắc, có giá trị nhất trong tác phẩm để khai thác. Các luận điểm có thể được triển khai theo mô hình diễn dịch hoặc quy nạp. Trong quá trình viết bài, người viết cần cố gắng thể hiện những suy nghĩ, những cảm xúc riêng được hình thành trong quá trình tiếp cận, khám phá tác phẩm. Qua đó thể hiện khả năng cảm thụ tác phẩm. Muốn cho bài văn có tính liên kết chặt chẽ giữa các phần, các đoạn người viết cần quan tâm sử dụng hình thức chuyển ý hợp lý (có thể thông qua các từ ngữ chuyển tiếp như: mặt khác, bên cạnh đó, không chỉ… mà còn… hoặc chuyển ý thông qua các câu văn có ý nghĩa liên kết giữa các đoạn). 1.2. Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ. a,Thế nào là nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ? Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ là kiểu bài thuộc nhóm nghị luận văn học. Kiểu bài này đòi hỏi người viết phải thể hiện năng lực tiếp nhận, cảm thụ thơ của bản thân. Trong thực tế, ngay từ lứa tuổi mẫu giáo, các em đã làm quen với thao tác đọc thơ và cảm nhận thơ ở cấp độ đơn giản như đọc và phát biểu nhận xét về bài thơ (thích hoặc không thích, hay hoặc không hay). Đến bậc Tiểu học, mức độ cảm thụ thơ của các em được nâng lên một bước: biết đọc diễn cảm một bài thơ, biết chỉ ra cái hay, cái đẹp trong thơ, biết phát hiện những biện pháp nghệ thuật được các nhà thơ sử dụng trong bài. Sang chương trình Ngữ văn THCS, các em đã làm quen dần với thao tác đọc – hiểu văn bản, từng bước tiếp cận với việc khám phá những giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản thơ. Đây là những bước chuẩn bị quan trọng để các em đến với kiểu bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ. Vậy nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ là gì? Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ là trình bày nhận xét, đánh giá của bản thân về tư tưởng, tình cảm và nghệ thuật của đoạn thơ, bài thơ ấy. Hình thức thao tác chính của kiểu bài nghị luận này là phân tích hoặc bình giảng. b, Những yêu cầu đối với kiểu bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ. - Nói đến tư tưởng, tình cảm và nghệ thuật của đoạn thơ, bài thơ có nghĩa là cần đề cập tới cả hai yếu tố: tác phẩm (văn bản) và tác giả (người sáng tác, sáng tạo ra văn bản). Điều nµy®ßi hỏi người viết văn nghị luận phải quan tâm tới việc tìm hiểu cả những yếu tố trong văn bản (ngôn ngữ, hình tượng, các biện pháp nghệ thuật, nội dung chủ đề,…) và những yếu tố nằm ngoài văn bản (hoàn cảnh sáng tác, cuộc đời và phong cách nghệ thuật của tác giả). Ví dụ: Khi nghị luận về bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” của Thanh Hải, muốn làm toát lên tư tưởng chủ đề của tác phẩm thì cần đề cập tới thời điểm sáng tác, khi nhà thơ đang nằm trên giường bệnh, chuẩn bị từ giã cõi đời (vậy mà bài thơ vẫn tràn đầy sức xuân, vẫn ngời lên khát vọng được dâng hiến cho đời). - Thơ là nghệ thuật ngôn từ. Tư tưởng, tình cảm và nghệ thuật của thơ phải được thể hiện qua ngôn từ, hình ảnh, giọng điệu. Vì vậy, quá trình nghị luận để rót ra những nhận xét, đánh giá về tư tưởng, tình cảm cũng như giá trị nội dung – nghệ thuật của bài thơ, đoạn thơ phải bắt đầu từ những khám phá về vẻ đẹp và ý nghĩa biểu đạt của ngôn ngữ thơ, hình ảnh thơ, giọng điệu thơ; đồng thời phải khai thác giá trị của các biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong bài thơ (so sánh, nhân hoá, ẩn dụ…). - Bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ cần phải hội tụ cả hai yếu tố: năng lực cảm thụ văn chương (khả năng thẩm bình để tìm được cái hay, cái đẹp trong thơ) và phương pháp làm một bài văn nghị luận (cách xây dựng bố cục mạch lạc, rõ ràng; cách lập luận chặt chẽ, súc tích; cách nêu và giải quyết luận điểm trong bài một cách lô - gÝc…). Mặt khác, lời văn và cách thức diễn đạt trong bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ cần đảm bảo các tiêu chuẩn: vừa xúc tích, chặt chẽ, thể hiện chính kiến của người viết (yếu tố nghị luận) lại vừa gợi cảm, sinh động thể hiện sự rung động của người viết đối với tác phẩm (yếu tố văn chương). Đây là đặc điểm khác biệt giữa nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ với các dạng văn nghị luận khác. - Quá trình nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ phải đảm bảo theo quy trình hiểu đúng, hiểu sâu về đối tượng, từ đó mới trình bày lần lượt những cảm nhận, đánh giá của minhvÒ những giá trị đặc sắc, những phương diện nổi bật của tác phẩm. Bài văn nghị luận có nội dung đúng chưa hẳn là bài văn nghị luận hay, nhưng muốn có một bài văn nghị luận hay thì trước hết phải đảm bảo được các tiểu chuẩn đúng. - Phân tích hay bình thơ thì phải chú ý chọn bình câu chữ, hình ảnh, nhịp điệu, cách gieo vần, cách sử dụng các biện pháp nghệ thuật. - Để lời phân tích, đánh giá nhận xét thêm sâu sắc, người viết có thể viện dẫn ý kiến của người khác (thường là các nhà nghiên cứu, phê bình văn học). Đồng thời, trong khi phân tích, đánh giá đoạn thơ, bài thơ, nên tập thói quen sử dụng thao tác liên hệ, so sánh, đối chiếu với những câu thơ, đoạn thơ bài thơ khác cùng nội dung ý nghĩa, cùng đề tài (có thể cùng tác giả hoặc khác tác giả). c, Cách làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ. * Tìm hiểu đề và tìm ý: Cần đảm bảo các thao tác sau: - Đọc kĩ đề, xác định yêu cầu của đề (Nghị luận về một đoạn thơ hay cả bài thơ? Nghị luận dưới dạng bình giảng hay phân tích?...). - Đọc kĩ đoạn thơ, bài thơ và tìm những thông tin có liên quan (về tác giả, về thời điểm và hoàn cảnh sáng tác). - Tìm những đoạn thơ, câu thơ, những hình ảnh thơ đặc sắc, tạo ấn tượng nhất trong bài, Xác định các yếu tố cơ bản trong nội dung của đoạn thơ, bài thơ. Trên cơ sở đó, hình thành những nhận xét, suy nghĩ chung nhất về bài thơ (ngôn từ, hình ảnh, nhịp điệu…). * Lập dàn bài: Là quá trình sắp xếp những nhận xét, đánh giá của người viết thành một bố cục hoàn chỉnh. Phần mở bài: Giới thiệu tác giả, tác phẩm và đưa ra ý kiến khái quát nhất thể hiện cảm nhận và hiểu biết của mình về bài thơ. Đây là cách mở bài thông thường. Cũng có thể mở bài bằng nhiều cách khác: Chẳng hạn nh­ bắt đầu giới thiệu từ đề tài (hoặc chủ đề) và vị trí của mảng đề tài (hoặc chủ đề) ấy trong dòng chảy văn học. Trên cơ sở dẫn ra tác phẩm và nêu nhận xét, đánh giá chung. Cũng có thể mở bài rất tự nhiên, nêu hoàn cảnh tiếp cận tác phẩm của mình, từ đó đưa ra những cảm nhận chung về đoạn, thơ bài thơ. Phần thân bài: Triển khai những cảm nhận, đánh giá về tác phẩm thành những luận điểm chính của bài văn. Các luận điểm được sắp xếp theo trình tự hợp lý (theo bố cục hoặc theo mạch cảm xục của tác giả); đồng thời phải được cụ thể hoá thành những luận cứ, trình bày bằng thao tác phân tích (hoặc bình giảng) có sự kết hợp với các phép lập luận chính của văn nghị luận: giải thích, chứng minh, bình luận. Phần kết bài: Tổng kết và khẳng định giá trị nội dung, nghệ thuật của đoạn thơ, bài thơ; từ đó nhÂn mạnh thêm ý nghĩa sâu sắc, lớn lao của bài thơ đối với sự nghiệp sáng tác của tác giả, đối với cuộc đời, đối với bạn đọc… * Tổ chức và triển khai luận điểm. ở mỗi luận điểm (thường ứng với ít nhất một đoạn văn), người viết bài cần lựa chọn cách triển khai (theo phương pháp diễn dịch hoặc quy nạp). Trong đoạn văn triển khai luận điểm, các luận cứ phải cụ thể, rõ ràng. Có dẫn chứng minh hoạ sinh động. Mặt khác, lời văn phải thể hiện được cảm xúc chân thành của người viết đối với đối tượng nghị luận ( đan xen các yếu tố biểu cảm trong lời văn nghị luận về đoạn thơ, bài thơ). Trong quá trình triển khai luận điểm, cần lưu ý: - Việc trích dẫn thơ để minh hoạ cho ý kiến nhận xét, đánh giá phải có sự chọn lọc, tránh trích dẫn tràn lan. - Những câu thơ, đoạn thơ trích dẫn phải được phân tích, bình giảng để làm nổi bật cái hay cái đẹp, nét độc đáo của từng hình ảnh thơ. Có thể vận dụng hai hình thức trích dẫn thơ: dẫn trực tiếp (trích nguyên vẹn cả câu thơ, đoạn thơ) và dẫn gián tiếp (nêu ý của lời thơ). B. Bài tập vận dụng. a, Bài tập 1. * Đề bài: hiện nay có một hiện tượng khá phổ biến là có nhiều học sinh học qua loa , đối phó. Em hãy viết bài văn nêu suy nghĩ của mình về hiện tượng này. - Với đề bài này học sinh cần xác định được các ý chính sau. 1.Học qua loa : + Học không có đầu có đuôi, không đến nơi đến chốn, cái gì cũng biết một tí nhưng không có kiến thức cơ bản, hệ thống ..... + Học để khoe mẽ, nhưng thực ra đầu óc rỗng tuếch, không dám trình bày chính kiến của mình về các vấn đề có liên quan đến học thuật. 2.Học đối phó : - Là không lÂy việc học làm mục đích, xem việc học là phụ. - Là học bị động, cốt đối phó với sự đòi hỏi của thầy cô, cha mẹ, thi cử ..... - Học đối phó thì kiến thức nông cạn, hời hợt .... -> ngày càng dốt nát, hư hỏng, vừa lừa dối ngưêi khác, vừa tự đề cao mình -> nguyên nhân gây ra hiện tưîng " tiến sĩ giấy " đang bị xã hội lên án gay gắt . * Bản chất của lối học đối phó và tác hại của nó: - Bản chất: + Có hình thức của học tập: cũng đến lớp, cũng đọc sách, cũng có điểm thi, cũng bằng cấp. + Không có thực chất: đầu óc rỗng tuếch, đến nổi " ăn không nên đọi nói không nên lời " hỏi gì cũng không biết làm việc gì cũng hỏng. - Tác hại : + Đối với xã hội : những kẻ học đối phó sẽ trở thành gánh nặng lâu dài cho xã hội về nhiều mặt trong kinh tế, tư tưëng, đạo đức, lối sống .... + Đối với bản thân: những kẻ học đối phó sẽ không có hứng thú học tập, do đó hiệu quả học tập ngày càng thấp. b,Bài tập 2: Đề bài:Tinh thần tự học. 1. Mở bài : Giới thiệu tinh thần tự học và nêu khái quát đặc điểm, vai trò của tinh thần tự học đối với học sinh. 2. Thân bài : a, Giải thích : - Tinh thần tự học là tinh thần tự giác học tập mà không cần sự nhắc nhở của thầy cô, cha mẹ. - Tinh thần tự học còn thể hiện ở chỗ tự khám phá, chiếm lĩnh kiến thức của nhân loại qua sách vở, báo chí........ b, Đánh giá ý nghĩa của tự học : - Tinh thần tự học thể hiện ý thức học tập cao của học sinh, thể hiện sự sáng tạo, ham hiểu biết, không ngừng v­ơn lên để chủ động tiếp thu những tri thức có ích, làm hành trang cần thiết để bưíc vào cuộc sống. Chỉ có nêu cao tinh thần tự học thì mới có thể nâng cao chất lượng học tập của mỗi ngưêi. - Cần có phương pháp để tự học có hiệu quả : + Tự đề ra cho mình kế hoạch học tập hợp lÝ, phù hợp với việc học tập trên lớp. + Chủ động tìm sách vở, tư liệu tham khảo cho từng bộ môn ®­îc học trong nhà tr­êng nhằm nâng cao vốn hiểu biết về bộ môn đó. + Tạo cho mình một thói quen ghi chép một cách khoa học những tri thức tiếp thu ®­îc qua sách vở, tài liệu hay các phương tiện truyền thông. 3 . Kết bài : - Tinh thần tự học là phẩm chất đáng quý đối với mỗi ngưêi, nhất là đối với học sinh. - Cần phát huy tinh thần tự học để luôn tiếp cận ®­îc với những tri thức mới nhất của nhân loại. c,.Bài tập 3; Đề bài: Suy nghĩ của em về tình cảm cha con trong chiến tranh qua truyện ngắn “Chiếc lược ngà” của Nguyễn Quang Sáng. * Mở bài : -Giới thiệu truyện ngắn " Chiếc lưîc ngà " với những nét nổi bật về nội dung và nghệ thuật. * Thân bài : - Hoàn cảnh chiến tranh, ông Sáu đi chiến đấu xa nhà nên bé Thu hiếm khi gặp ®­îc cha. - Tình cảm cha con ông Sáu và bé Thu trải qua nhiều chịu đựng, thử thách, niÒm tin , nghị lực. + Dù đã lâu không gặp nhau, nhưng khi cha trở về Thu nhất định không nhận cha -> ông Sáu rất buồn. + Sự mất mát tình cảm ấy là do chiến tranh . -> Ông lại phải lên ®­êng để chiến đấu. + ở chiến khu niềm thư¬ng con, tình cha con là nguồn động viên tiếp thêm niềm tin cho ông Sáu. + Bé Thu với tình yêu cha -> tiếp nối con ®­êng mà cha đã lựa chọn. - Tình cảm cha con biểu hiện ở từng nhân vật. - Một số nét tiêu biểu về nghệ thuật: + Tình huống éo le, thô thách. + Chi tiết đặc sắc. + Ngời kể chuyện. * Kết bài : - Tình cảm cha con sâu sắc, cảm động của ông Sáu và bé Thu là nét ấn tưîng nổi bật nhất của truyện. d,Bài tập 4: Đề bài: Bếp lửa sưởi Âm mét đời - Bàn về bài thơ BỊp lửa của Bằng Việt. 1 . Mở bài : Giới thiệu bài thơ " Bếp lửa " của Bằng Việt và hình ảnh sáng tạo tiêu biểu, đặc sắc nhất của bài thơ: Hình ảnh bếp lửa. 2 . Thân bài : - Hình ảnh bếp lửa gắn với thời kỳ kháng chiến chống Pháp của nhân dân ta. Đối với nhà thơ, bếp lửa gợi nhớ những kỉ niệm tuổi ấu thơ sống trong tình yêu thư¬ng ch¨m sãc, ©n cÇn cña bµ. Chú ý khai thác các từ : " Chờn vờn " " ấp iu " .... - Hình ảnh bếp lửa gắn liền với hình ảnh người bà gợi lên lòng kính yêu , trân trọng , biết ơn của cháu đối với bà. - Từ tình cảm gia đình, bài thơ đã thể hiện tình yêu quê hư¬ng, đất nưíc. Tình cảm kính yêu, biết ơn đối với bà gắn liền với tình cảm yêu mến, tự hào về quê hư¬ng, đất nưíc. Do đó tinh thần chiến đấu của ngưêi cháu xuất phát từ tình yêu bà và tình yêu xóm làng. 3 . Kết bài : Hình ảnh " Bếp lửa " là mét sáng tạo độc đáo của nhà thơ. Qua đó nhà thơ thể hiện tình cảm kính yêu, biết ơn đối với ngưêi bà đã hi sinh cả đời vì con cháu. c. Kết luận. 1. Kết quả nghiên cứu. Được sự đồng ý của BGH nhà trường, tổ chuyên môn, sự đóng góp ý kiến của bạn bè đồng nghiệp. Tôi đã mạnh dạn áp dụng đề tài này vào việc giảng dạy ở hai lớp 9C, 9D. Sau một thời gian đã đạt được những kết quả nhất định. Từ chỗ một bộ phận lớn học sinh ở hai lớp này rất lúng túng khi tiếp cận với thể loại văn nghị luận, chưa có kỹ năng về làm bài văn nghị luận, chưa phân biệt được sự khác nhau cơ bản giữa các hình thức nghị luận, việc xác định yêu cầu của từng hình thức nghị luận (đây là một khâu vô cùng quan trọng trong viết bài văn nghị luận) còn gặp nhiều khó khăn. Thì đến nay về cơ bản đa số các em đã hiểu rõ được bản chất của thể loại văn nghị luận, biết phân biệt được các yêu cầu khác nhau của từng hình thức nghị luận. Chính vì vậy hiệu quả bài viết thực hành của các em đã được nâng lên một bước rõ rệt. Sự lầm lẫn giữa các hình thức đã được hạn chế tối đa, đa số bài viết của đã có lập luận rõ ràng, lô gích chặt chẽ. Việc xác định, sắp xếp các luận điểm, luận cứ đã có những tiến bộ rõ rệt. Kết quả cụ thể nh­ sau: Lớp Sĩ Kết quả đạt được số Gỏi % Khá % TB % Yếu % Kém % 9C 38 3 7,9% 8 21% 25 65,8% 2 5,3% 0 0% 9D 40 4 10% 10 25% 24 60% 2 5% 0 0% 2. Kiến nghị, đề xuất. Dạy học văn quả thật là rất khó, dạy học phân môn Tập làm văn lại càng khó hơn, đặc biệt là dạy phần văn nghị luận. Nói nh­ vậy không phải để nâng cao vấn đề mà đây là một thực tế ở nhà trường phổ thông. Tuy nhiên mọi vấn đề dù khó đến đâu cũng có cách giải quyết của nó nếu chóng ta có quyết tâm và lòng yêu nghỊ. Qua đề tài bằng những kết quả đã đạt được, tôi mong rằng sẽ đóng góp được một phần nhỏ bé vào việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy và học môn Ngữ văn ở trường THCS . Vì thời gian nghiên cứu và áp dụng chưa được nhiều, bản thân kinh nghiệm cũng chưa có được là bao cho nên khi tiến hành thực hiện đề tài sẽ không tránh khái những thiếu sót nhất định. Tôi rất mong được sự đóng góp ý kiến chân tình của bạn bè đồng nghiệp để đề tài của tôi ngày càng được hoàn thiện hơn. Tôi Xin chân thành cảm ơn! Xuân Tín, ngày 30 tháng 03 năm 2009 Người thực hiện Lê Đức Tĩnh Tài liệu tham khảo 1. SGK, SGV Ngữ văn 9, tập1, 2. 2. Nâng cao Ngữ văn 9 THCS – Tạ Đức Hiền- Nhà xuất bản Hà Nội. 3. Một số kiến thức – kỹ năng và bài tập nâng cao Ngữ văn 9- Nguyễn Thị Mai Hoa- Nhà xuất bản giáo dục.
- Xem thêm -