Tài liệu Phát triển thị trường du lịch hà nội luận văn ths. kinh tế

  • Số trang: 116 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 222 |
  • Lượt tải: 2
nguyetha

Đã đăng 8490 tài liệu

Mô tả:

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN LÍ LUẬN CHÍNH TRỊ NGUYỄN THỊ CẨM THÚY PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG DU LỊCH HÀ NỘI LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ CHÍNH TRỊ Hà Nội – 2012 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN LÍ LUẬN CHÍNH TRỊ NGUYỄN THỊ CẨM THÚY PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG DU LỊCH HÀ NỘI Luận văn thạc sĩ chuyên ngành: Kinh tế chính trị Mã số: 60 31 01 Người hướng dẫn khoa học: TS. NGUYỄN THỊ KIM CHI MỤC LỤC Danh mục chữ cái viết tắt .................................................................................. 4 Mở đầu .............................................................................................................. 5 Chƣơng 1: thị trƣờng du lịch, những nhân tố thúc đẩy và cản trở sự phát triển của thị trƣờng du lịch. ..................................................................................... 10 1.1. Một số nhận thức chung về thị trƣờng du lịch: ............................................10 1.1.1. Quan niệm về thị trường du lịch ...................................................................10 1.1.2. Thị trường du lịch và những đặc trưng của thị trường du lịch ...................11 1.1.3. Các yếu tố cơ bản của thị trường du lịch ......................................................18 1.2. Những nhân tố ảnh hƣởng đến sự phát triển của thị trƣờng du lịch ................28 1.2.1. Những nhân tố thúc đẩy sự phát triển thị trường du lịch............................31 1.2.2. Những nhân tố cản trở sự phát triển thị trường du lịch .............................. 35 1.3. Kinh nghiệm thị trƣờng du lịch một số Tỉnh, Thành ...................................37 1.3.1. Kinh nghiệm phát triển thị trường du lịch của một số Tỉnh, Thành phố trong nước. ...............................................................................................................37 1.3.2. Những bài học vận dụng để phát triển thị trường du lịch Hà Nội ....................42 Chƣơng 2: Thực trạng phát triển thị trƣờng du lịch Hà Nội (giai đoạn 20082010). ............................................................................................................... 45 2.1. Các nhân tố tác động đến thị trƣờng du lịch Hà Nội. ...................................45 2.1.1. Tài nguyên du lịch..........................................................................................45 2.1.2. Dân cư và điều kiện kinh tế xã hội................................................................53 2.1.3. Hệ thống kết cấu hạ tầng. ..............................................................................54 2.2. Thực trạng phát triển thị trƣờng du lịch Hà Nội. .........................................55 1 2.2.1. Thực trạng thị trường khách du lịch Hà Nội. ..............................................55 2.2.2. Thực trạng phát triển sản phẩm hàng hoá dịch vụ và hệ thống kinh doanh du lịch ở Hà Nội. ......................................................................................................57 2.2.3. Về công tác quy hoạch và đầu tư phát triển: ................................................59 2.2.4. Về lực lượng doanh nghiệp hoạt động kinh doanh du lịch và cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch .........................................................................................................62 2.2.5. Các loại hình, sản phẩm du lịch chủ yếu du lịch của Hà Nội .....................67 2.2.6. Về nguồn nhân lực du lịch ............................................................................ 66 2.2.7. Về tuyên truyền quảng bá, xúc tiến du lịch ..................................................70 2.2.8. Về quản lý nhà nước đối với thị trường du lịch ở Hà Nội. .........................72 2.3. Đánh giá chung về thị trƣờng du lich Hà Nội................................................75 2.3.1. Những thành tựu đạt được. ...........................................................................75 2.3.2. Những hạn chế. ............................................................................................110 2.3.3. Nguyên nhân của những hạn chế. ................................................................79 Chƣơng 3: Định hƣớng và giải pháp phát triển thị trƣờng du lịch Hà Nội. .. 115 3.1. Định hƣớng phát triển thị trƣờng du lịch Hà Nội. ......................................115 3.1.1. Quan điểm phát triển thị trường du lịch Hà Nội. .......................................115 3.1.2. Định hướng phát triển thị trường du lịch Hà Nội........................................86 3.1.3. Dự báo các chỉ tiêu cụ thể ...........................................................................127 3.2. Các giải pháp cơ bản phát triển thị trƣờng du lịch Hà Nội. ......................130 3.2.1. Nâng cao nhận thức và quan tâm đầu tư đúng mức tới phát triển thị trường du lịch, hạn chế những tác động tiêu cực của kinh tế thị trường. ..........................130 3.2.2. Xây dựng chiến lược phát triển thị trường du lịch. Nâng cao tính hấp dẫn và tạo dựng hình ảnh của sản phẩm du lịch trên thị trường du lịch Hà Nội .....134 2 3.2.3. Tăng cường vốn đầu tư xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật, tăng cường hợp tác quốc tế mở rộng liên kết thị trường du lịch nội địa và thị trường du lịch quốc tế ..............................................................................................................................135 3.2.4. Phát triển du lịch đáp ứng yêu cầu phát triển thị trường, đào tạo nguồn nhân lực du lịch và nghiên cứu ứng dụng khoa học công nghệ ...........................97 3.2.5. Nâng cao vai trò, hiệu lực quản lý nhà nước đối với thị trường du lịch Hà Nội ...........................................................................................................................138 3.2.6. Một số giải pháp khác ..................................................................................100 Kết luận ......................................................................................................... 143 Danh mục tài liệu tham khảo......................................................................... 146 Phụ lục ........................................................................................................... 150 3 ANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT D ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam á CPTA Hội đồng xúc tiến du lịch châuá WTO Tổ chức thương mại thế giới PATA Tổ chức du lịch châu á Thái Bình Dương TPO Hội đồng xúc tiến du lịch châu á Thái Bình Dương MICE Loại hình du lịch thông qua tổ chức hội nghị- triển lãmhội thảo. 4 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cùng với sự phát triển của nền kinh tế xã hội, đời sống của con người ngày càng được nâng cao cả về vật chất và tinh thần. Khi nhu cầu về vật chất tương đối được thoả mãn thì nhu cầu về tinh thần cũng được đề cao. Một trong những nhu cầu đó là đi du lịch. Do vậy, du lịch đã, đang và sẽ là ngành có khả năng phát triển mạnh mẽ trong tương lai. Thị trường du lịch Việt Nam trong những năm gần đây có xu hướng tăng trưởng nhanh chóng, tài nguyên thiên nhiên, nhân văn phong phú, vị trí địa lý thuận lợi đã góp phần cho ngành du lịch phát triển, đem lại lợi nhuận cao trong nền kinh tế. Hà Nội là thủ đô, đồng thời cũng là trung tâm chính trị, văn hoá và du lịch quan trọng của Việt Nam. Hà Nội là thành phố có quá trình lịch sử lâu dài, truyền thống văn hoá đa dạng và giàu bản sắc, là nơi được thiên nhiên ưu đãi có nhiều danh lam thắng cảnh, là một trong những nơi thu hút khách quốc tế lớn nhất Việt Nam bởi dáng vẻ cổ kính, trầm mặc, thanh lịch và vẻ đẹp tiềm ẩn ở thành phố ngàn năm văn hiến. Quy mô của Hà Nội đã được mở rộng (từ 1/8/2008 đến nay toàn bộ Tỉnh Hà Tây và một phần nhỏ của Tỉnh Hoà Bình được sáp nhập vào Hà Nội) với hơn 3.300 Km2, dân số trên 6,4 triệu người, thì tự nó đã hình thành nên một thị trường du lịch nội địa hấp dẫn, với các địa danh nổi tiếng và nền văn hoá xứ Đoài đã và sẽ thu hút ngày càng nhiều khách du lịch đến với Hà Nội. Tuy nhiên, là thị trường mới phát triển, thị trường du lịch Hà Nội hiện không tránh khỏi những hạn chế, kết cấu hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch chưa đáp ứng yêu cầu phát triển, nguồn nhân lực du lịch còn yếu về trình độ chuyên môn, sản phẩm du lịch chưa thật phong phú, đa dạng với chất lượng còn thấp, chưa khắc phục được tính mùa vụ, chưa tạo ra được nhiều sản phẩm du lịch độc đáo, đặc sắc. Công tác thị trường, xúc tiến du lịch chưa được đẩy mạnh, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, của sản phẩm du lịch ở cấp vùng, quốc gia, quốc tế chưa cao, quan hệ cung - cầu, giá cả hàng hoá, dịch vụ chưa ổn định. Quản lý nhà nước chưa theo kịp để hướng dẫn, giám sát huy động thị trường, chưa phát huy hết mặt tích cực và hạn chế 5 tính tiêu cực của cơ chế thị trường... Do vậy, lượng khách du lịch tới Hà Nội trong thời gian qua chưa thực sự tương xứng với tiềm năng to lớn của thủ đô. Những mặt hạn chế đó cần sớm có giải pháp khắc phục để phát triển thị trường du lịch Hà Nội theo đúng định hướng XHCN trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Xuất phát từ mục đích đó, việc đánh giá thực trạng của thị trường du lịch ở Hà Nội trong thời gian qua và tìm ra giải pháp thích hợp để phát triển thị trường này trong thời gian tới là việc làm cần thiết, có ý nghĩa thiết thực và mang tính ứng dụng cao. Vì vậy, đề tài “Phát triển thị trƣờng du lịch Hà Nội” được tác giả lựa chọn làm luận văn tốt nghiệp. Đây là vấn đề có ý nghĩa về mặt lý luận và thực tiễn, cung cấp một số luận cứ khoa học về du lịch cũng như thực trạng phát triển thi trường du lịch thủ đô với những mặt mạnh và yếu của nó cho các nhà quản lý và những người quan tâm. 2. Tình hình nghiên cứu Ở nước ngoài, du lịch và thị trường du lịch đã trở thành đối tượng nghiên cứu kinh tế có hệ thống từ sau chiến tranh thế giới thứ II. Trên thế giới hiện đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học về các vấn đề du lịch. Trong đó, một số công trình đã được dịch ra tiếng việt như: - “Kinh tế du lịch” của Robert Lanquar, cuốn sách giới thiệu các mốc lịch sử của ngành du lịch và đi sâu phân tích những ảnh hưởng của du lịch đến kinh tế, những công cụ và phương tiện phân tích kinh tế học du lịch và kinh doanh du lịch. - “Maketing du lịch” của Robert Lanquar và Robert Hollier, sách giới thiệu những mốc lịch sử của maketing du lịch, các định nghĩa và quan niệm về maketing du lịch; phân tích cung, cầu du lịch và phát triển du lịch. - “Kinh tế du lịch và du lịch học” của Đổng Minh Ngọc, Vƣơng Lôi Đình, là công trình nghiên cứu khoa học có hệ thống về hoạt động du lịch từ thực tiễn của Trung Quốc, nêu lên nhiều mặt tương đối phù hợp với điều kiện Việt Nam. Đó là những kết quả nghiên cứu về vấn đề lý luận của thị trường du lịch được khái quát từ thực tiễn của những nền kinh tế có đặc thù và định hướng chính trị -xã hội khác nền kinh tế Việt Nam, nên các công trình này không thể được vận dụng 6 trực tiếp vào nền kinh tế đang hình thành và phát triển đồng bộ các loại thị trường, mà cần có sự nghiên cứu cụ thể hoá và nghiên cứu mới. Cùng với sự phát triển chung của thế giới, từ cuối những năm 80 trở lại đây nhiều sách chuyên khảo viết về du lịch và thị trường du lịch đã được xuất bản, nhiều đề tài nghiên cứu, luận án liên quan đã được thực hiện như: - “Nhập môn khoa học du lịch” của Tác giả Trần Đức Thanh, cuốn sách này đã đưa ra những vấn đề lý luận cơ bản về du lịch chứ chưa đề cập đến những giải pháp để phát triển du lịch. - “Thị trường du lịch” của tác giả PTS Nguyễn Văn Lƣu đã nêu lên những vấn đề tổng quan về thị trường du lịch: khái niệm và đặc điểm của thị trường du lịch, phân loại thị trường du lịch, phân tích một số yếu tố cơ bản trên thị trường du lịch nói chung mà không đi sâu vào một thị trường cụ thể nào. - “Nhu cầu của du khách trong quá trình du lịch” của Đinh Thị Lâm Chi. - “Du lịch và kinh doanh du lịch” của tác giả Trần Mạnh. - “Du lịch khách sạn” của tác giả Sơn Hồng Đức lại tập trung nghiên cứu về du lịch nói chung và những vấn đề liên quan đến khách sạn trong du lịch nói riêng. - “Kinh tế du lịch” của TS Nguyễn Hồng Giáp nghiên cứu du lịch dưới góc độ kinh tế. Ngoài ra, một số luận án tiến sĩ kinh tế như: “Những giải pháp chủ yếu nhằm phát triển kinh doanh du lịch lữ hành trên địa bàn Hà Nội” của Tiến sĩ Nguyễn Văn Mạnh, luận án đã phân tích lý luận về kinh doanh lữ hành, thực trạng kinh doanh lữ hành ở Hà Nội và đề xuất phương hướng, các giải pháp phát triển kinh doanh lữ hành trên địa bàn Hà Nội. “Khai thác và mở rộng thị trường du lịch quốc tế của các doanh nghiệp lữ hành trên địa bàn Hà Nội”, Luận án TS của Phạm Hồng Chung đã phân tích cơ sở lý luận về khai thác và mở rộng thị trường du lịch quốc tế của các doanh nghiệp lữ hành. Nghiên cứu thực trạng khai thác và mở rộng thị trường du lịch quốc tế của các doanh nghiệp lữ hành trên địa bàn Hà Nội, đồng thời đề xuất hệ thống các quan điểm và giải pháp phát triển thị trường du lịch quốc tế của doanh nghiệp lữ hành Hà Nội. 7 Ngoài ra, một số bài báo, tạp chí chuyên ngành cùng nhiều đề tài khoa học… nghiên cứu về du lịch cũng đăng tải khá nhiều nội dung tiếp cận vấn đề thị trường du lịch trên các góc độ khác nhau. Tuy đã đề cập đến một vài khía cạnh liên quan đến thị trường du lịch, song chưa có bài viết, công trình nào (qua tìm hiểu của tác giả) đi sâu nghiên cứu, đánh giá toàn diện, cập nhật về thị trường du lịch của Hà Nội trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực hiện nay. Do vậy, đề tài “ Phát triển thị trƣờng du lịch Hà Nội” sẽ được tác giả lựa chọn làm luận văn tốt nghiệp trên cơ sở lĩnh hội các kiến thức, các công trình nghiên cứu của các học giả trong và ngoài nước về du lịch, thị trường du lịch. Để đi sâu phân tích thực trạng thị trường du lịch Hà Nội trong những năm gần đây cùng những cơ hội, thách thức, định hướng, chiến lược và giải pháp nhằm phát triển thị trường du lịch Hà Nội trong những năm tới với mong muốn giúp cho thị trường du lịch Hà Nội ngày càng phát triển, thu hút được nhiều khách du lịch trong nước và quốc tế khi Việt Nam đã chính thức trở thành thành viên của tổ chức WTO, và hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng. 3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. 3.1. Mục đích nghiên cứu: Đi sâu, phân tích, làm rõ thực trạng thị trường du lịch Hà Nội, tìm ra những nhân tố thúc đẩy và cản trở sự phát triển của thị trường du lịch Hà Nội. Trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp nhằm phát triển thị trường này trong những năm tới. 3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu: - Khái quát một số vấn đề lý luận và thực tiễn về thị trường du lịch Hà Nội. - Đưa ra một số kinh nghiệm thị trường du lịch ở một số Tỉnh, Thành trong nước. - Phân tích những điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, những nội lực, ngoại lực để phát triển thị trường du lịch Hà Nội. - Làm rõ thực trạng du lịch Hà Nội trong những năm gần đây. - Tìm ra những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của thị trường du lịch Hà Nội. - Đề xuất các giải pháp và các định hướng cơ bản nhằm phát triển thị trường du lịch Hà Nội đến năm 2020. 4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 8 4.1. Đối tượng nghiên cứu Luận văn tập trung đi sâu nghiên cứu sự phát triển thị trường du lịch Hà Nội 4.2. Phạm vi nghiên cứu: - Về không gian: Đề tài giới hạn nghiên cứu thị trường du lịch Hà Nội, thông qua việc khảo sát hoạt động du lịch tại một số điểm du lịch của Thành phố. Không nghiên cứu rộng hết các điểm du lịch của Hà Nội theo địa giới hành chính. - Về mặt thời gian: Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng thị trường du lịch Hà Nội từ năm 2008 đến 2010 và định hướng giải pháp phát triển đến năm 2020 5. Phƣơng pháp nghiên cứu: Luận văn sử dụng các phương pháp sau: - Phương pháp luận cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin là chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử. - Phương pháp trừu tượng hoá khoa học để tìm hiểu bản chất bên trong của các hiện tượng trên thị trường du lịch. - Phương pháp lôgíc kết hợp chặt chẽ với phương pháp lịch sử để vạch ra những quy luật kinh tế chi phối thị trường. - Phương pháp tổng hợp, phân tích tài liệu, phương pháp thống kê, phương pháp so sánh, phương pháp phân tích dự báo, phương pháp phỏng vấn...và một số phương pháp khác. 6. Đóng góp mới của luận văn: - Hệ thống hoá một số vấn đề lý luận và thực tiễn về thị trường du lịch Hà nội. - Phân tích tiềm năng, lợi thế, thực trạng thị trường du lịch Hà Nội, chỉ ra điểm mạnh, yếu, cơ hội, thách thức của thị trường du lịch Hà Nội, so sánh với một số thị trường du lịch của các Tỉnh, Thành phố khác. - Đề xuất một số giải pháp phát triển thị trường du lịch Hà Nội theo hướng tăng trưởng, nhằm thu hút nhiều khách du lịch đến đây. 7. Kết cấu của luận văn: Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 3 chương: 9 Chương 1: Thị trường du lịch, những nhân tố thúc đẩy và cản trở sự phát triển thị trường du lịch. Chương 2: Thực trạng phát triển thị trường du lịch Hà Nội (giai đoạn 20082010) Chương 3: Định hướng và giải pháp phát triển thị trường du lịch Hà Nội. CHƢƠNG 1 THỊ TRƢỜNG DU LỊCH, NHỮNG NHÂN TỐ THÚC ĐẨY VÀ CẢN TRỞ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA THỊ TRƢỜNG DU LỊCH. 1.1. Một số nhận thức chung về thị trƣờng du lịch: 1.1.1. Quan niệm về thị trường du lịch Ngay từ rất sớm, hoạt động du lịch được hiểu là việc con người rời khỏi nơi cư trú thường xuyên để đến một nơi xa lạ vì nhiều mục đích khác nhau (ngoại trừ mục đích kiếm việc làm) và ở đó họ phải tiêu tiền mà họ kiếm được từ nơi khác. Từ giữa thế kỷ XIX, du lịch thực sự trở thành hiện tượng đại chúng và ngày càng mở rộng. Lý thuyết du lịch lần đầu tiên được đưa ra do các giáo sư người Thuỵ sỹ là Hunziker và Krapf “Du lịch là tổng hợp các mối quan hệ và hiện tượng bắt nguồn từ cuộc hành trình và lưu trú tạm thời của các cá nhân tại nơi không phải là nơi ở và nơi làm việc của họ”.(26.Tr 13) Theo nhiều chuyên gia thuộc tổ chức du lịch thế giới, hoạt động du lịch mới chỉ bắt đầu từ thế kỷ XX. Các hoạt động du lịch gắn bó, phối hợp với nhau tạo thành một hệ thống mở rộng ra nhiều vùng trên phạm vi toàn cầu. Ngày nay du lịch đã trở nên hiện tượng phổ biến, một nhu cầu không thể thiếu được trong đời sống văn hoá - xã hội của con người. Từ hoạt động du lịch đã góp phần làm phong phú thêm cuộc sống và nhận thức của con người. Điều 4, Luật du lịch Việt Nam năm 2005, thuật ngữ “Du lịch” được giải thích: “Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm đáp 10 ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định.” (27, Tr.3) Trên góc độ kinh tế, Du lịch là hoạt động phản ánh mối quan hệ về lợi ích, không chỉ đơn thuần giữa người kinh doanh với du khách, mà còn là lợi ích của chính quyền địa phương, dân cư và các đối tượng tham gia mua bán sản phẩm du lịch. Du lịch mang bản chất kinh tế riêng biệt, thể hiện ở chỗ nó sản xuất và cung ứng những hàng hoá nhằm thoả mãn nhu cầu vật chất và tinh thần của khách du lịch. Từ đó mà ngành du lịch đã ra đời và một thị trường mới được mở ra là thị trường du lịch. Qua nghiên cứu một số quan niệm về du lịch có thể rút ra điểm chung nhất: Du lịch là một phạm trù phản ánh hoạt động của con người rời khỏi nơi lưu trú thường xuyên không nhằm mục đích sản xuất mà nhằm thoả mãn nhu cầu vật chất và tinh thần thông qua các hoạt động tham quan, nghỉ dưỡng, giải trí... Ngày nay, xu hướng đi du lịch ngày càng tăng đã mở ra cơ hội kinh doanh rất lớn. Hoạt động kinh doanh du lịch ngày càng mở rộng và cần có sự quan tâm đầu tư của nhiều ngành chức năng để thị trường du lịch có thể phát triển. 1.1.2. Thị trường du lịch và những đặc trưng của thị trường du lịch 1.1.2.1. Khái niệm và phân loại thị trường du lịch - Khái niệm thị trƣờng du lịch. Thị trường là một phạm trù của nền sản xuất và lưu thông hàng hoá. Theo Lênin “Hễ ở đâu, khi nào có phân công lao động xã hội và sản xuất hàng hoá, thì ở đó và khi ấy cũng có thị trường”. Thị trường được coi là điều kiện để thực hiện trao đổi hàng hoá, dịch vụ, nơi tập trung cung và cầu về mọi hàng hoá và dịch vụ. Thị trường phản ánh toàn bộ quan hệ trao đổi giữa người mua và người bán, giữa cung – cầu và toàn bộ các mối quan hệ như kỹ thuật, thông tin, kinh tế... nảy sinh từ những mối quan hệ đó. So với thị trường hàng hoá thông thường thì thị trường du lịch ra đời khá muộn, được hình thành khi du lịch trở thành hiện tượng kinh tế xã hội phổ biến. Thị trường du lịch ra đời nhằm đáp ứng nhu cầu của con người, được thể hiện ở việc các sản phẩm hàng hoá du lịch được kinh doanh, mua bán, trao đổi dễ dàng giữa người 11 mua và người bán. Từ đó các sản phẩm du lịch mới thực hiện được đầy đủ chức năng của nó với đúng nghĩa là hàng hoá trên thị trường. Tại đây người mua và người bán tác động qua lại, xác định giá cả và số lượng hàng hoá đang lưu thông. Thị trường du lịch trở thành một bộ phận của thị trường hàng hoá, bao gồm toàn bộ các mối quan hệ và cơ chế kinh tế liên quan đến địa điểm, thời gian, điều kiện và phạm vi thực hiện các hàng hoá du lịch. Các mối quan hệ và cơ chế kinh tế được hình thành trên cơ sở các quy luật đặc trưng cho từng hình thái kinh tế- xã hội nhất định. Qua phân tích có thể đưa ra khái niệm về thị trường du lịch như sau: Thị trường du lịch là một phạm trù kinh tế phản ánh mối quan hệ giữa người với người trong quá trình trao đổi, mua bán hàng hoá dịch vụ du lịch dưới tác động của các quy luật thị trường. Cùng với sự phát triển chung của nền kinh tế thế giới, thị trường du lịch không ngừng được mở rộng, thị trường du lịch trong nước và quốc tế có sự kết hợp chặt chẽ trong quá trình hoạt động, từ đó thực hiện đầy đủ những chức năng của nó. Thông thường, thị trường du lịch cũng giống như các thị trường hàng hoá khác có các chức năng cơ bản sau: Chức năng thực hiện. Thông qua thị trường du lịch, các hoạt động mua bán và trao đổi sản phẩm hàng hoá du lịch và dịch vụ du lịch được thực hiện. Điều đó có nghĩa là thông qua thị trường, nơi diễn ra cạnh tranh giữa các hoạt động mua bán, giá trị và giá trị sử dụng của các hàng hoá du lịch được thực hiện, từ đó mối quan hệ lợi ích kinh tế giữa các nhà cung cấp hàng hoá du lịch và khách du lịch được thực hiện. Những sản phẩm du lịch không phù hợp sẽ không thực hiện được giá trị của nó. Xét về tổng thể, sự thực hiện của thị trường du lịch là sự thực hiện tổng khối lượng hàng hoá, dịch vụ du lịch cung ứng ra thị trường trong thời gian nhất định với cơ cấu và quan hệ cung cầu thích hợp. Chức năng thực hiện diễn ra một cách khách quan dưới tác động của quy luật giá trị, quy luật cung cầu. Chức năng điều tiết. Thị trường du lịch điều tiết các mối quan hệ kinh tế, góp phần mở rộng hay thu hẹp sản xuất và tiêu dùng du lịch. Các tổ chức kinh doanh du 12 lịch luôn có xu hướng đầu tư vào lĩnh vực mang lại lợi nhuận cao. Trong quá trình kinh doanh, họ có thể tăng thêm hoặc giảm bớt các dịch vụ và hàng hoá cho có lợi nhất, phát triển những sản phẩm mới đáp ứng nhu cầu du khách. Khách du lịch luôn hướng tới các sản phẩm có giá rẻ hơn mà vẫn thoả mãn nhu cầu du lịch của họ. Thị trường sẽ kích thích nhu cầu đi du lịch, giúp du khách có thể thay đổi việc sử dụng hàng hoá, dịch vụ du lịch cho phù hợp với khả năng thanh toán. Chức năng thông tin. Thị trường du lịch cung cấp thông tin về cung- cầu, giá cả… những thông tin này là căn cứ quan trọng giúp các doanh nghiệp kinh doanh đưa ra các quyết định về chiến lược kinh doanh có hiệu quả cao và tối đa hoá lợi nhuận. Khách du lịch cần các thông tin về địa điểm du lịch, giá cả và phương tiện phục vụ để họ lựa chọn được những chuyến đi thích hợp nhất, sử dụng những hàng hoá dịch vụ ưa thích nhất và có thể chủ động về thời gian đi du lịch. Quan trọng nhất là phải có thể chế cơ chế thị trường ở mức cao, có hệ thống chính sách phù hợp, môi trường pháp lý đầy đủ, chi tiết, quy định quyền hạn, trách nhiệm và chế tài đối với các vi phạm nhằm đảm bảo tính lành mạnh và trong sạch của thị trường mới đảm bảo những chức năng trên của thị trường du lịch được tiến hành một cách tốt nhất. - Phân loại thị trƣờng du lịch. Mục đích của các cuộc hành trình của du khách rất phong phú và đa dạng. Để có thể nắm bắt được nhu cầu và thị hiếu của khách, từ đó xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật chuyên ngành, tổ chức bộ máy sản xuất kinh doanh hợp lý, xây dựng cơ chế quản lý phù hợp để thoả mãn đầy đủ nhất nhu cầu của khách và đạt được hiệu quả kinh tế cao đòi hỏi phải phân biệt các loại thị trường du lịch. Có nhiều cách phân loại thị trường du lịch, căn cứ vào những tiêu chuẩn và đặc điểm nhất định, dưới đây là một số cách phân loại chủ yếu: + Căn cứ vào vị trí địa lý và biên giới lãnh thổ, thị trường du lịch chia làm hai loại là thị trường du lịch quốc gia và thị trường du lịch quốc tế. Thị trường du lịch quốc gia hay thị trường du lịch nội địa là thị trường du lịch ở đó có cung và cầu du lịch đều nằm trong biên giới lãnh thổ quốc gia. Thị trường du lịch quốc tế là thị 13 trường mà ở đó, cung thuộc một quốc gia còn cầu thuộc một quốc gia khác. Đặc trưng về mặt kinh tế của thị trường du lịch quốc tế là sự thanh toán và sử dụng ngoại tệ. Điều này có nghĩa thị trường du lịch quốc tế sẽ làm biến đổi cán cân thu chi của quốc gia. + Căn cứ vào đặc điểm không gian của cung và cầu có thể chia thành thị trường nhận khách và thị trường gửi khách. Thị trường nhận khách là thị trường cung sản phẩm du lịch, nơi có điều kiện sẵn sàng cung ứng các dịch vụ du lịch, đáp ứng nhu cầu du lịch của du khách. Thị trường gửi khách là thị trường về cầu du lịch, tức là nơi du khách xuất phát để đến nơi khách tiêu dùng sản phẩm du lịch. + Căn cứ vào tình hình thực tế và tiềm năng, thị trường du lịch được phân thành hai loại là thị trường du lịch thực tế và thị trường du lịch tiềm năng. Thị trường du lịch thực tế là thị trường mà hàng hoá, dịch vụ du lịch đã được thực hiện hoặc có đủ điều kiện để thực hiện. Thị trường du lịch tiềm năng là thị trường du lịch ở đó đang cần một số điều kiện mới có thể thực hiện được hàng hoá, dịch vụ du lịch, trong đó có thể có cả ở cung và cầu du lịch. Do thiếu một số điều kiện cần thiết mà cung và cầu không thể gặp nhau. + Căn cứ vào tính thời vụ trên thị trường du lịch có thị trường du lịch thời vụ và thị trường du lịch quanh năm. Thị trường du lịch quanh năm là thị trường tại đó, hoạt động du lịch không bị gián đoạn, các giao dịch mua, bán sản phẩm du lịch diễn ra liên tục trong năm. Thị trường du lịch thời vụ là thị trường du lịch tại đó, hoạt động du lịch bị gián đoạn theo mùa. Cung hoặc cầu du lịch chỉ xuất hiện vào một thời gian nhất định trong năm. + Căn cứ vào đặc thù của hàng hoá dịch vụ du lịch có thể chia thành các loại thị trường để gắn với việc tạo ra và tiêu thụ các sản phẩm đó. Theo cách phân chia này, có bao nhiêu loại hàng hóa dịch vụ du lịch sẽ có từng đó loại thị trường du lịch như: Du lịch khách sạn, du lịch văn hoá, du lịch thiên nhiên, du lịch Motel (khách sạn cạnh đường), du lịch Bungalow (nhà gỗ), du lịch camping (cắm trại), du lịch nhà trọ thanh niên, làng du lịch... 14 + Căn cứ vào đặc điểm địa lý của điểm du lịch có các loại thị trường: Du lịch miền biển, du lịch núi, du lịch đô thị, du lịch thôn quê... + Căn cứ vào phương tiện giao thông có các loại hình: Du lịch đi bộ, du lịch xe đạp, du lịch ô tô, du lịch tàu hoả, du lịch tàu thuỷ, du lịch máy bay... Mỗi loại thị trường đều có vai trò độc lập tương đối, đồng thời chúng có mối quan hệ chặt chẽ, phụ thuộc nhau, bổ sung cho nhau. Việc hình hành, phát triển, biến động hoặc triệt tiêu một loại thị trường sẽ gây tác động đến một loại thị trường khác. Do đó, khi phát triển một loại thị trường bao giờ cũng phải chú ý đến sự tác động của nó tới các thị trường khác. Dưới tác động của cuộc cách mạng khoa học công nghệ, cầu về sản phẩm du lịch tăng lên, đồng thời làm cho mối quan hệ giữa các thị trường du lịch trở nên phức tạp và đa dạng. Trong từng loại và giữa các loại thị trường du lịch xuất hiện xu hướng vừa cạnh tranh, vừa hợp tác. Xu thế hợp tác và cạnh tranh đã dẫn đến quá trình quốc tế hoá trên thị trường du lịch, hình thành thị trường du lịch chung thu hút và phục vụ khách đến khu vực mình. Phân tích các loại thị trường du lịch và mối quan hệ giữa chúng nhằm làm căn cứ để định ra các hướng chiến lược và mở rộng từng loại thị trường và tổng thể thị trường du lịch, biến ngành du lich của một địa phương, một quốc gia thành một ngành kinh tế để tăng trưởng tổng sản phẩm quốc dân. Trên mỗi địa bàn, thị trường du lịch có tính độc lập tương đối, đồng thời có mối quan hệ chặt chẽ, phụ thuộc nhau, bổ sung cho nhau. Sự thay đổi một thị trường nào đó sẽ gây tác động tới những thị trường khác. 1.1.2.2. Đặc trưng của thị trường du lịch Thị trường du lịch là một bộ phận của thị trường hàng hoá nói chung, song nó có một số đặc điểm riêng. Tính độc lập tương đối của thị trường du lịch được thể hiện ở một số đặc trưng cơ bản sau. - Thị trường du lịch gắn liền với khách du lịch. Khách du lịch là tất cả những công dân rời khỏi nơi ở thường xuyên của họ đến một nơi khác với mục đích không phải là kiếm tiền hoặc học tập, làm việc lâu dài. Mỗi loại khách du lịch có sự khác biệt lớn về mục đích và nhu cầu du lịch. Sự gắn kết chặt chẽ khách du lịch với thị trường du lịch là cơ sở cho sự phân loại thị trường du lịch dựa trên tiêu chí chủ yếu 15 là khách du lịch. Vai trò tương đối đặc biệt của khách du lịch trên thị trường là đặc điểm riêng có của thị trường du lịch. Khách du lịch là khách hàng cuối cùng tiêu dùng trực tiếp sản phẩm du lịch. Khách du lịch có vai trò quyết định tới tính chất và phạm vi của thị trường, là nhân vật trọng tâm làm nảy sinh các hoạt động và các mối quan hệ để trên cơ sở đó thoả mãn mục đích của các chủ thể tham gia vào các hoạt động và các mối quan hệ đó trên thị trường. - Trên thị trường du lịch về cơ bản không có sự dịch chuyển khối lượng hàng hoá. Để thực hiện việc trao đổi, mua bán sản phẩm du lịch thì người tiêu dùng phải di chuyển đến với sản phẩm du lịch. Đây là điểm khác biệt cơ bản giữa tiêu dùng hàng hoá du lịch và tiêu dùng hàng hoá khác trên thị trường. Để thực hiện tiêu dùng sản phẩm, người mua hàng được đưa đến nơi sản xuất và tiêu dùng tại chỗ. Đây chính là lý do không thể so sánh giá của sản phẩm du lịch này với giá của sản phẩm du lịch khác một cách tuỳ tiện. - Thị trường du lịch mang tính thời vụ rõ nét. Điều đó thể hiện ở chỗ cung hoặc cầu xuất hiện trong một thời gian nhất định của một năm. Thời gian và cường độ thời vụ du lịch không phải luôn cố định mà chúng biến đổi dưới tác động của nhiều yếu tố. Độ dài thời gian và cường độ của mùa vụ du lịch không bằng nhau đối với từng sản phẩm sản phẩm du lịch. Tính thời vụ của thị trường du lịch do các yếu tố khách quan cũng như chủ quan quyết định và vấn đề khó tìm ra lời giải chung cho mọi vùng cũng như hoạt động của thị trường du lịch với thị trường khác. Đặc điểm này của thị trường du lịch thể hiện rất rõ đối với các nước có ngành du lịch phát triển đi sau. - Thị trường du lịch hình thành ở cả nơi khách đến và nơi xuất phát của du khách.. Quan hệ thị trường nảy sinh giữa người mua và người bán bắt đầu ngay từ khi khách quyết định mua hàng đến khi khách trở về nơi cư trú. Trong quá trình hoạt động kinh doanh, các doanh nghiệp đã tìm đến nơi ở của du khách để quảng cáo. Giới thiệu những thông tin về sản phẩm, về giá cả, thời gian, không gian, địa điểm, phương tiện phục vụ chuyến du lịch, giúp khách du lịch hiểu rõ các điều kiện tham gia du lịch, từ đó họ có thể lựa chọn, trả giá cho một chuyến đi (tour) du lịch ngay từ nơi xuất phát. Nơi 16 đến du lịch là các điểm du lịch đã được tổ chức những dịch vụ, hàng hoá để sẵn sàng bán cho khách du lịch. - Đối tượng trao đổi chủ yếu trên thị trường du lịch là dịch vụ, hàng hoá chiếm tỷ trọng nhỏ. Đặc điểm này do đặc điểm của sản phẩm du lịch chủ yếu dưới dạng dịch vụ quy định. Trên thị trường du lịch, các yếu tố đầu vào và đầu ra kết hợp, tác động với nhau rất năng động, gắn bó với nhau chặt chẽ. Nói một cách khác, trên cơ sở tài nguyên du lịch, các chủ thể kinh doanh du lịch sản xuất ra những sản phẩm vật thể hoặc phi vật thể đáp ứng nhu cầu của khách du lịch. Chất lượng của các sản phẩm du lịch được xác định dựa vào sự chênh lệch giữa kỳ vọng và mức độ cảm nhận về chất lượng khách du lịch. Điều này mang tính chủ quan, phụ thuộc vào nhu cầu, thị hiếu, mức độ thoả mãn của du khách đến đâu. Các dịch vụ vận tải, lưu trú, giải trí,... là những đối tượng được mua bán nhiều nhất trên thị trường du lịch. Hàng hoá lưu niệm là đối tượng đặc biệt và chủ yếu được thực hiện trên thị trường du lịch. - Cung, cầu trên thị trường du lịch có sự tách biệt cả về không gian và thời gian. Cung du lịch là những điểm đã xác định, tồn tại với thời gian cả năm, còn cầu du lịch do con người quyết định lại có mặt ở khắp nơi và chỉ xuất hiện khi con người có đủ điều kiện về thời gian và khả năng thanh toán. Đối với khách sử dụng các tour du lịch chọn gói, dịch vụ cơ bản và sản phẩm lớn dịch vụ bổ sung đã được khách quyết định mua từ trước khi hành trình bắt đầu tại thị trường gửi khách. Các dịnh vụ này được cung ứng dần trong suốt hành trình, từ nơi xuẫt phát đến địa điểm du lịch và ngược lại. Quan hệ thị trường giữa người mua và người bán kéo dài hơn so với trao đổi hàng hoá thông thường. Khi thực hiện chuyến du lịch, quá trình này người mua được phục vụ từ khi bắt đầu đi du lịch cho đến khi kết thúc chuyến đi. Lúc này hàng hoá và dịch vụ du lịch mới thực hiện được giá trị. Đây là một đặc thù khác hẳn so với thị trường hàng hoá khác. Trên thị trường hàng hoá chung, quan hệ thị trường sẽ chấm dứt khi khách mua trả tiền, nhận hàng, nếu có kéo dài cũng chỉ thêm thời gian bảo hành. 17 Những nét đặc trưng trên tác động trực tiếp đến cơ chế hoạt động trên thị trường du lịch, chúng tác động mạnh đến hiệu quả kinh doanh du lịch. 1.1.3. Các yếu tố cơ bản của thị trường du lịch Thị trường du lịch được hình thành từ nhiều yếu tố. Những yếu tố cơ bản nhất là cung du lịch, cầu du lịch, giá cả sản phẩm du lịch, cạnh tranh và quản lý nhà nước đối với thị trường du lịch. 1.1.3.1. Cung trên thị trường du lịch Trên thị trường du lịch, cung xuất hiện trong mối quan hệ hàng hoá và tiền tệ về du lịch. Đây là sự đáp ứng mọi nhu cầu về hàng hoá và dịch vụ du lịch cho thị trường. Đó là khả năng cung ứng mọi hàng hoá, dịch vụ khác nhau nhằm đáp ứng nhu cầu của du khách ở các mức giá khác nhau tại các thời kỳ và địa điểm khác nhau. Cung du lịch là toàn bộ các hàng hoá, dịch vụ du lịch được người bán đưa ra thị trường nhằm thoả mãn nhu cầu có khả năng thanh toán của khách du lịch trong một thời gian nhất định. Cung du lịch là đại lượng có thực được xác định về số lượng và chất lượng. Số lượng của cung du lịch trên thị trường du lịch được xác định bởi các yếu tố tài nguyên du lịch, khả năng cơ sở vật chất kỹ thuật chuyên ngành và kết cấu hạ tầng để tạo ra dịch vụ, hàng hoá. Cung du lịch chỉ bao gồm số lượng hàng hoá mà người bán có khả năng và sẵn sàng bán ở những mức giá chấp nhận trong một thời gian và không gian nhất định trên thị trường. Trong du lịch, tỷ trọng sản phẩm du lịch tiêu dùng không qua thị trường so với cung du lịch nói chung rất nhỏ. Chất lượng của cung du lịch là toàn bộ các mối quan hệ phức tạp giữa người mua và người bán, thông qua giá cả dịch vụ, hàng hoá trên thị trường du lịch. Nó còn phụ thuộc vào quyền lợi người bán, tỷ trọng chiếm lĩnh thị trường, các động lực kinh tế như lãi suất, lợi nhuận, tỷ giá... Phần lớn những đặc điểm của cung du lịch trên thị trường du lịch đều bắt nguồn từ những đặc điểm của cầu du lịch và thể hiện ở những mặt sau: Cung chủ yếu không ở dạng hiện vật mà thông qua các dịch vụ. Mặc dù cung du lịch là đại lượng được xác định nhưng chúng phần lớn không tồn tại ở dạng hiện 18
- Xem thêm -