Tài liệu Phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học lịch sử việt nam từ đầu thế kỉ xx đến hết chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1918) ở lớp 11 thpt là

  • Số trang: 81 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 18 |
  • Lượt tải: 0
sharebook

Tham gia: 25/12/2015

Mô tả:

Lời Cảm Ơn Em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới giảng viên, Th.S. Dương Vũ Thái người đã tận tâm, tận tình hướng dẫn, động viên, giúp đỡ em trong suốt quá trình thực hiện khóa luận. Em xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Quý thầy cô giáo Khoa Khoa học xã hội, Quý thầy cô giáo Trường Đại học Quảng Bình đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để em bồi dưỡng tri thức và hoàn thành khóa học của mình. Thiết tha bày tỏ lòng tri ơn sâu nặng tới gia đình, là suối nguồn niềm tin và khát vọng của em. Cảm ơn bạn bè đã chia sẻ, động viên và giúp đỡ em trong suốt thời gian vừa qua. Chân thành cảm ơn! Sinh viên Trần Thị Thuận LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đề tài khóa luận tốt nghiệp Phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến hết chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1918) ở lớp 11 - THPT là kết quả nghiên cứu của riêng tôi, các tài liệu và kết quả nghiên cứu trong khóa luận là trung thực, được các độc giả cho phép và chưa từng công bố trong bất kỳ một công trình nào khác . Tác giả Trần Thị Thuận BẢNG KÍ HIỆU CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT CHỮ CÁI VIẾT TẮT NGHĨA LÀ CMTS Cách mạng tư sản CM XHCN Cách mạng xã hội chủ nghĩa DHLS Dạy học lịch sử GV Giáo viên HS Học sinh NXB Nhà xuất bản PP Phương pháp PPDH Phương pháp dạy học SGK Sách giáo khoa SK Sự kiện SKLS Sự kiện lịch sử THPT Trung học phổ thông TTC Tính tích cực VD Ví dụ 1 MỤC LỤC MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 3 1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................ 3 2. Lịch sử vấn đề ................................................................................................ 4 3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu .................................................................. 6 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu................................................................... 7 5. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................... 7 6. Đóng góp của đề tài ........................................................................................ 7 7. Cấu trúc đề tài ................................................................................................ 8 NỘI DUNG ....................................................................................................... 9 CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN ........................................ 9 1.1. Cơ sở lý luận ............................................................................................... 9 1.1.1. Quan niệm về tính tích cực ....................................................................... 9 1.1.2. Ý nghĩa của việc phát huy tính tích cực của HS trong DHLS Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến hết chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1918) ở lớp 11 – THPT ......................................................................................................................... 11 1.2. Thực tiễn phát huy tính tích cực HS ở trường THPT Ninh Châu ............... 11 1.2.1. Đối với giáo viên .................................................................................... 12 1.2.2. Đối với học sinh ..................................................................................... 13 CHƯƠNG 2. PHƯƠNG PHÁP PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ ĐẦU THẾ KỈ XX ĐẾN HẾT CHIẾN TRANH THẾ GIỚI LẦN THỨ NHẤT (1918) Ở LỚP 11 THPT ......................................................................................................................... 16 2.1. Cơ sở để xác định PP dạy học phát huy tính tích cực của học sinh trong DHLS Việt Nam đầu thế kỉ XX đến hết chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1918) ở lớp 11 THPT ............................................................................................................... 16 2.1.1. Vị trí, ý nghĩa của phần lịch sử Việt Nam đầu thế kỉ XX đến hết chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1918) ở lớp 11 THPT...................................................... 16 2 2.1.2. Mục tiêu của phần lịch sử Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến hết chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1918) ở lớp 11 THPT...................................................... 17 2.1.3. Nội dung lịch sử Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến hết chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1918) ở lớp 11 THPT .................................................................. 18 2.1.4. Đặc điểm tâm lý và trình độ nhận thức của học sinh THPT .................... 18 2.1.5. Nguyên tắc khi sử dụng các PP nhằm pháp huy tính tích cực của học sinh ......................................................................................................................... 20 2.2. Phương pháp phát huy tính tích cực của học sinh trong DHLS Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến hết chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1918) ở lớp 11 THPT 22 2.2.1. Dạy học nêu vấn đề nhằm phát huy tính tích cực học sinh ...................... 22 2.2.2. Sử dụng câu hỏi nhằm phát huy tính tích cực học sinh ........................... 25 2.2.3. Sử dụng bài tập nhận thức nhằm phát huy tính tích cực học sinh ............ 26 2.2.4. Sử dụng đồ dùng trực quan nhằm phát huy tính tích cực học sinh .......... 29 2.2.5. Sử dụng SGK nhằm phát huy tính tích cực học sinh ............................... 31 2.2.6. Sử dụng tài liệu tham khảo nhằm phát huy tính tích cực HS ................... 35 2.3. Thực nghiệm sư phạm ............................................................................... 38 2.3.1. Mục đích, yêu cầu thực nghiệm .............................................................. 38 2.3.2. Đối tượng và địa bàn thực nghiệm sư phạm ........................................... 38 2.3.3. Nội dung và PP thực nghiệm sư phạm .................................................... 39 2.3.4. Kết quả thực nghiệm............................................................................... 39 KẾT LUẬN ..................................................................................................... 44 TÀI LIỆU THAM KHẢO.............................................................................. 45 PHẦN PHỤ LỤC............................................................................................ 47 PHỤ LỤC 1..................................................................................................... 47 PHỤ LỤC 2..................................................................................................... 52 3 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Lịch sử là quá khứ, là nơi chứa đựng giá trị văn hóa, là nguồn dữ liệu để tham chiếu những kinh nghiệm cha ông ta vào sự phát triển hôm nay. Đó là hồn cốt, truyền tải những giá trị truyền thống, mà nếu không có lịch sử không thể hiểu được vị trí của hiện tại và định hướng cho tương lai, với ý nghĩa đó thì nếu lịch sử còn thì văn hóa còn, và văn hóa còn thì dân tộc còn. Mặc dù chứa đựng nhiều sự kiện bi tráng nhưng bản thân Lịch sử không có lỗi, bởi đó là sự vận hành khách quan, có những sự kiện oai hùng nhưng cũng có những bi thương vì đó là sự thật không thể thay đổi. Lịch sử là sự trung thực của những sự thực khách quan và không ai có thể chọn lịch sử, mà nhờ lịch sử con người và thời đại được định hình. Dân tộc Việt Nam có lịch sử lâu đời, từ xưa nhân dân ta đã coi trọng việc lấy lịch sử để giáo dục thế hệ trẻ. Lịch sử là cô giáo của cuộc sống, dạy lịch sử là dạy làm người, dạy cho thế hệ trẻ giữ gìn phẩm giá, nhân cách con người, đồng thời góp phần quan trọng vào việc nâng cao văn hóa cho học sinh. Trong cuốn Lịch sử nước ta của chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: “Dân ta phải biết sử ta. Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”. Người dạy chúng ta phải học, phải hiểu, phải biết cho tường tận, cụ thể gốc tích lịch sử nước nhà Việt Nam. Đây không chỉ là lời kêu gọi mà còn là yêu cầu của Bác với toàn thể nhân dân Việt Nam, đặc biệt là thế hệ học sinh phải hiểu rõ được lịch sử của dân tộc. Điều đó đã cho chúng ta thấy, môn Lịch sử có vai trò hết sức quan trọng, tuy nhiên hiện nay theo xu thế phát triển của thời đại thế hệ trẻ tiếp thu một cách máy móc, thụ động kiến thức lịch sử dân tộc cũng như lịch sử thế giới. Học sinh luôn coi bộ môn Lịch sử là môn học thuộc lòng, là môn phụ ít gây hứng thú. Chính vì vậy mà các em học theo cách đối phó, kiến thức nắm được rất mờ nhạt. Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến sự giảm sút chất lượng dạy học bộ môn Lịch sử. Xuất phát từ thực trạng trên để giúp các em có hứng thú trong học tập lịch sử. Sau mỗi bài giảng của giáo viên, học sinh có thể hiểu rõ bản chất và giải thích 3 được các mốc lịch sử, nhân vật lịch sử, quy luật phát triển lịch sử dân tộc gắn liền với lịch sử thế giới. Qua đó HS biết liên hệ với thực tế và nhận thức đúng đắn hơn về bộ môn lịch sử. Đồng thời để đáp ứng nhu cầu cấp thiết của việc đổi mới PP dạy học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay là phát huy tính tích cực, độc lập, sáng tạo của học sinh. Với PP lấy người học làm trung tâm, giáo viên là người hướng dẫn, chỉ đạo, tạo cơ hội cho các em thể hiện khả năng của bản thân trước tập thể và tự tin hơn trong cuộc sống. Và để đạt được kết quả như trên trước hết người giáo viên phải biết tạo cho học sinh có hứng thú với bộ môn lịch sử từ đó phát huy tính tích cực của bản thân trong học tập để hiểu, ghi nhớ và vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Như vậy, việc phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học nói chung và trong dạy học lịch sử Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến hết chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1918) nói riêng có ý nghĩa rất lớn với việc nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy học lịch sử ở trường THPT hiện nay. Trên cơ sở đó, tôi quyết định chọn vấn đề “Phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến hết chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1918) ở lớp 11 THPT” làm đề tài khóa luận tốt nghiệp của mình. 2. Lịch sử vấn đề Liên quan tới đề tài đã có một số công trình đề cập tới vấn đề phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam. GS. Phan Ngọc Liên trong tác phẩm “PP dạy học Lịch sử” đã nêu lên tầm quan trọng của việc phát huy tính tích cực của học sinh thông qua việc phát triển khả năng nhận thức và hành động cho học sinh học tập lịch sử ở trường phổ thông trung học. Đã hệ thống được các PP dạy học nhằm nâng cao chất lượng học tập môn lịch sử ở trường phổ thông. Trong giáo trình “Nhập môn sử học”, các tác giả Phan Ngọc Liên, Trịnh Đình Tùng, Đặng Văn Hồ, Trần Quốc Tuấn đã dẫn dắt người học, người nghiên cứu lịch sử đi từ những hiểu biết cơ bản về khoa học lịch sử đến PP học tập nghiên cứu lịch sử. Đặc biệt ở chương IV trong phần thứ ba - PP học tập và nghiên cứu 4 lịch sử, tác giả cũng đã chỉ rõ một số vấn đề cơ bản trong học tập và nghiên cứu lịch sử như tài liệu, sự kiện lịch sử, khái quát lí luận trên cơ sở tài liệu - sự kiện nhằm tìm hiểu sâu sắc toàn diện lịch sử. Các tác giả xem việc phát huy tính tích cực chủ động của HS yếu tố cần thiết nhất để tiếp cận những tri thức khoa học. Tác giả Thái Duy Tuyên trong quyển “PP dạy học - truyền thống và đổi mới”, khi nói về tính tích cực nhận thức của HS đã nhấn mạnh cần nhận thức những điểm khác biệt giữa cách “dạy học truyền thống” và “dạy học tích cực”. Điều phân biệt đầu tiên, quan trọng nhất các cách dạy học truyền thống chỉ hướng vào việc “cung cấp sự kiện, nhớ tốt, đọc thuộc”, còn cách dạy học tích cực là “cung cấp kiến thức cơ bản có chọn lọc”, cổ vũ HS tìm tòi, bổ sung kiến thức đã có. Trong cuốn “Hệ thống thao tác sư phạm trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông trung học” của Kiều Thế Hưng đã nhấn mạnh hệ thống thao tác sư phạm chính là một trong những nhân tố quan trọng giúp cho cơ chế khoa học về phát huy tính tích cực của học sinh được thực hiện. Đặc trưng cơ bản của thao tác sư phạm “buộc” người giáo viên phải thường xuyên chú ý tới thao tác của trò, thường xuyên khai thác tiềm năng sáng tạo của học sinh, thường xuyên kích thích tính chủ động của học sinh. GS. Nguyễn Thị Côi khi đề xuất “Các con đường, biện pháp nâng cao hiệu quả DHLS ở trường phổ thông”, đã xây dựng hệ thống các con đường, biện pháp nâng cao hiệu quả bài học lịch sử ở trường phổ thông, trong đó luôn nhấn mạnh tới việc phát huy tính tích cực học sinh bằng việc sử dụng một cách đa dạng và hợp lý các PP dạy học với nhau. Công trình Luận văn Thạc sĩ của tác giả Mai Thị Hà “Thiết kế và sử dụng bài tập nhằm phát huy tính tích cực của HS trong dạy học Lịch sử Việt Nam từ 1919 đến 1945 (lớp 12 – THPT – chương trình chuẩn)” đã đề cập khá đầy đủ về những vấn đề lý luận và một số nguyên tắc, PP sử dụng câu hỏi, bài tập nhằm phát huy tính tích cực của HS. Nhìn chung các tác phẩm nêu trên đã giải quyết được những vấn đề quan trọng sau đây: 5 Thứ nhất, khẳng định tầm quan trọng của đổi mới PP dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh trong giảng dạy lịch sử. Thứ hai, xây dựng các cơ sở lí luận cho việc nghiên cứu vấn đề phát huy tính tích cực của học sinh trong DHLS ở trường THPT. Tuy nhiên, các kết quả nghiên cứu trên chủ yếu đặt ra những vấn đề mang tính định hướng, chưa chỉ rõ các biện pháp sư phạm cụ thể cho việc phát huy tính tích cực với từng đối tượng học sinh cụ thể hay với một khóa trình lịch sử cụ thể trong chương trình hoặc từng bài học của SGK Lịch sử trường THPT. Những kết quả nghiên cứu trên được tôi kế thừa, làm cơ sở lí luận và thực tiễn cho việc nghiên cứu và giải quyết các nhiệm vụ do đề tài của mình đặt ra. 3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3.1. Mục đích nghiên cứu Khẳng định sự đúng đắn và cần thiết của việc phát huy tính tích cực của học sinh trong DHLS ở trường THPT và đề xuất được các biện pháp sư phạm có tính khoa học và khả thi cho việc phát huy tính tích cực của học sinh trong DHLS Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến hết chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1918) ở lớp 11 THPT. 3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu - Sưu tầm, tập hợp tư liệu lý luận và tư liệu các PP phát huy tính tích cực của học sinh trong DHLS. - Xác định cơ sở lý luận, cơ cở thực tiễn về việc phát huy tính tích cực của học sinh trong DHLS. - Nghiên cứu nội dung chương trình SGK Lịch sử lớp 11 THPT (chương trình Chuẩn). - Điều tra nhằm tìm hiểu thực trạng việc phát huy tính tích cực của học sinh trong DHLS. - Đề xuất những nguyên tắc, biện pháp sư phạm để phát huy tính tích cực của HS trong DHLS. 6 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4.1 Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của đề tài là quá trình “phát huy tính tích cực của học sinh trong DHLS Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến hết chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1918) ở lớp 11 THPT”. 4.2. Phạm vi nghiên cứu Đề tài giới hạn vào việc tìm hiểu những vấn đề liên quan đến việc phát huy tính tích cực của học sinh trong DHLS Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến hết chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1918) ở lớp 11 THPT đối với hình thức dạy học nội khóa. Để chứng minh tính khả thi của những biện pháp đưa ra, tôi tiếp tục tiến hành điều tra, thực nghiệm sư phạm qua một số PP dạy cụ thể tại lớp 11 THPT, kết hợp với tìm hiểu, quan sát, tham khảo ý kiến, thu thập thông tin trong quá trình thực tập sư phạm ở trường THPT Ninh Châu, tỉnh Quảng Bình. 5. Phương pháp nghiên cứu 5.1. Phương pháp luận nghiên cứu Cơ sở phương pháp luận của đề tài là dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về giáo dục và giáo dục lịch sử. 5.2. Phương pháp nghiên cứu cụ thể - Phương pháp nghiên cứu lý thuyết. - Phương pháp lịch sử và phương pháp logic. - Phương pháp điều tra. - Phương pháp thực nghiệm sư phạm. - Phương pháp toán học thống kê. 6. Đóng góp của đề tài Những đóng góp chính của đề tài: 7 - Khẳng định lại một lần nữa vai trò, ý nghĩa của việc phát huy tính tích cực của học sinh trong DHLS Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến hết chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1918) ở lớp 11 THPT. - Làm rõ thực trạng việc phát huy tính tích cực của học sinh trong DHLS Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến hết chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1918) ở lớp 11 THPT. - Đề xuất được một số biện pháp sư phạm nhằm phát huy tính tích cực của học sinh trong DHLS Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến hết chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1918) ở lớp 11 THPT. - Góp phần nâng cao hiệu quả của việc dạy học lịch sử. 7. Cấu trúc đề tài Ngoài các mục Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, thì nội dung chính của đề tài được trình bày trong 2 chương: + Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn + Chương 2: Phương Pháp phát huy tính tích cực của học sinh trong DHLS Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến hết chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1918) ở lớp 11 THPT 8 NỘI DUNG CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.1. Cơ sở lý luận 1.1.1. Quan niệm về tính tích cực - Khái niệm tính tích cực: Theo nghĩa từ điển: Tính tích cực là một trạng thái tinh thần có tác dụng khẳng định và thúc đẩy. Theo nghĩa thông thường: Tính tích cực được hiểu là một thái độ, tính tích cực là: “Tỏ ra năng động hăng hái nhiệt tình đối với công việc”. Khi nói đến khái niệm tính tích cực đã có rất nhiều tác giả đã nghiên cứu và đưa ra nhiều quan điểm khác nhau như sau: Theo các nhà tâm lý học: Okon cho rằng “Tính tích cực là lòng mong muốn hành động được nảy sinh một cách không chủ định và gây nên những biểu hiện bên ngoài hoặc bên trong của hoạt động”. Ở Việt Nam, nhiều nhà nghiên cứu đã đưa ra các quan niệm về tính tích cực. PGS.TS Vũ Hồng Tiến quan niệm: Tính tích cực là một phẩm chất vốn có của con người, bởi vì để tồn tại và phát triển con người chủ động tích cực cải biến lại môi trường tự nhiên, cải tạo xã hội. Vì vậy, hình thành và phát triển thành một trong những nhiệm vụ chủ yếu của giáo dục [35; 25 - 28]. GS. Trần Bá Hoành đã viết: “Tính tích cực là một phẩm chất vốn có của con người trong đời sống xã hội. Khác với động vật, con người không chỉ tiêu thụ những gì sẵn có trong thiên nhiên mà còn chủ động sản xuất ra những của cải vật chất cần thiết cho sự tồn tại và phát triển của xã hội, sáng tạo nên nền văn hóa ở mỗi thời đại, chủ động cải biến môi trường tự nhiên, cải tạo xã hội” [14;40]. Như vậy, để tồn tại và phát triển thì con người không ngừng lao động, không những nghiên cứu về sự vật hiện tượng xung quanh mình. Từ đó con người đã phát hiện ra được nhiều điều mới lạ. Và để có thể phát triển xã hội thì mỗi người phải rèn luyện để trở thành những người công dân có kiến thức, kỹ năng nghề nhiệp, có nghĩa vụ và trách nhiệm đối với bản thân, đối với xã hội. Để đạt được 9 điều đó, mỗi người phải tích cực, chủ động, sáng tạo. Tính tích cực được xem là phẩm chất vốn có của con người, là năng lực tác động qua lại của con người với môi trường xung quanh [2; 18]. - Tính tích cực học tập: Hoạt động nhận thức của con người nói chung và hoạt động học tập của học sinh nói riêng đều có những nét tương đồng, đều nhận thức hiện thực khách quan, cách nhận thức mang tính chủ quan. Hoạt động nhận thức của học sinh cũng giống như với nhà khoa học ở sự nghiên cứu tìm tòi khám phá. Song ở quá trình học tập của học sinh luôn có sự hướng dẫn của giáo viên. Chính vì vậy, chúng ta có thể khẳng định rằng bản chất của hoạt động học là quá trình nhận thức của học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên. Theo GS. Trần Bá Hoành: Tính tích cực của con người biểu hiện trong hành động, đặc biệt trong những hoạt động của chủ thể. Học tập là hoạt động chủ đạo ở lứa tuổi học sinh. Tính tích cực học tập - về thực chất là TTC nhận thức, đặc trưng ở khát vọng hiểu biết, cố gắng trí lực và có nghị lực cao trong qúa trình chiếm lĩnh tri thức. Như vậy, khác với quá trình nhận thức trong nghiên cứu khoa học, quá trình nhận thức trong học tập không nhằm phát hiện ra những điều loài người chưa biết mà nhằm lĩnh hội những tri thức loài người đã tích lũy được trước đó. Tuy nhiên, trong học tập học sinh cũng phải khám phá ra những hiểu biết mối đối với bản thân. Học sinh sẽ thông hiểu, ghi nhớ những gì đã nắm được qua hoạt động chủ động, tự giác, nỗ lực của chính mình. Sự học tập tích cực sẽ giúp học sinh cũng có thể làm ra những tri thức mới cho khoa học. Tóm lại, TTC học tập là thái độ cải tạo của chủ thể với đối tượng nhận thức thông qua sự huy động tới mức tối đa các chức năng tâm lý, trong đó có tính độc lập, tư duy sáng tạo và toàn bộ nhân cách của chủ thể được phát triển. Bên cạnh đó, tính tích cực còn vừa là mục đích, vừa là kết quả của hành động. Do đó chỉ có thể hình thành và phát triển tính tích cực nhận thức cho học sinh thông qua quá trình tổ chức các hoạt động nói chung và hoạt động học tập nói riêng dựa trên những kiến thức kĩ năng, kĩ xảo của bản thân. Đây cũng là một phẩm chất, nhân 10 cách của người học, được thể hiện ở tình cảm, ý chí quyết tâm giải quyết các vấn đề mà tình huống học tập đề ra để có tri thức mới, kĩ năng mới [8; 47]. 1.1.2. Ý nghĩa của việc phát huy tính tích cực của HS trong DHLS Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến hết chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1918) ở lớp 11 – THPT Tính tích cực của học sinh phù hợp với nguyên tắc “tính tự giác, tích cực”, vì nó thúc đẩy được hoạt động học tập đã được hướng đích, gợi động cơ trong quá trình phát hiện và giải quyết vấn đề. Dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh là biểu hiện sự thống nhất giữa giáo dưỡng và giáo dục. Tác dụng của giáo dục kiểu dạy học này là ở chỗ dạy cho học sinh khám phá, tức là rèn luyện cho học sinh cách phát hiện, tiếp cận và giải quyết vấn đề một cách khoa học. Đồng thời góp phần bồi dưỡng cho học sinh những đức tính cần thiết của người lao động sáng tạo như tính chủ động, tự giác, tích cực, tính kiên trì vượt khó, thói quen tự kiểm tra. Tính tích cực học tập thể hiện ở cả hai mặt: tính chuyên cần trong hành động và tính sâu sắc trong hoạt động các hoạt động trí tuệ. Cách học tích cực thể hiện trong việc tìm kiếm, xử lý thông tin và vận dụng chúng vào giải quyết các nhiệm vụ học tập và thực tiễn cuộc sống, thể hiện sự tìm tòi, khám phá vấn đề mới bằng PP mới, không phải là sao chép, mà là sự sáng tạo của mỗi cá nhân. Theo Sukina, tính tích cực học tập có thể chia thành những cấp độ từ thấp lên cao như sau: + Tích cực bắt chước: gắng sức làm theo các mẫu hành động của thầy, của bạn. + Tích cực tìm tòi: độc lập giải quyết vấn đề nêu ra, tìm kiếm cách giải quyết khác nhau về một vấn đề. + Tích cực sáng tạo: tìm ra cách giải quyết mới, độc đáo, hữu hiệu. Như vậy việc phát huy tính tích cực của học sinh có ý nghĩa to lớn trong quá trình dạy học lịch sử. Tạo được hứng thú trong quá trình học tập và tìm hiểu, nâng cao trình độ nhận thức của HS thông qua học lịch sử [2; 28]. 1.2. Thực tiễn phát huy tính tích cực HS ở trường THPT Ninh Châu 11 Trong thực tiễn giảng dạy môn lịch sử ta thấy vẫn còn nhiều khó khăn trong việc phát huy tính tích cực của học sinh. 1.2.1. Đối với giáo viên Liên quan đến đề tài, chúng tôi đã tìm hiểu thực trạng của việc đổi mới PP giảng dạy nhằm pháp huy tính tích cực của học sinh trong DHLS lớp 11 ở trường THPT của GV thông qua phiếu điều tra số 1, với 03 GV chuyên môn lịch sử ở trường THPT Ninh Châu (Xem phụ lục 1). Bảng 1.1. Nhận thức về tầm quan trọng của việc đổi mới PP nhằm phát huy tính tích cực của HS trong DHLS lớp 11 THPT của GV. Theo quý thầy (cô) trong DHLS lớp 11 THPT có Câu hỏi cần thiết phải đổi mới PP nhằm phát huy tính tích cực của HS không? Mức độ Số GV (Số người) Tỷ lệ (%) Rất cần thiết 01 33.3 Cần thiết 02 66.7 Không cần thiết 0 0.00 Bảng 1.2. Mức độ phát huy tính tích cực của HS trong DHLS lớp 11 THPT của GV. Nếu việc đổi mới PPDH nhằm phát huy tính tích Câu hỏi Mức độ cực của HS trong DHLS lớp 11 THPT là cần thiết thì theo quý thầy (cô) nên tiến hành ở mức độ nào? Số GV (Số người) Tỷ lệ Rất thường xuyên 01 33.3 Thường xuyên 02 66.7 Thỉnh thoảng 0 0.00 Bảng 1.3. Ý kiến của GV về nguyên nhân chính dẫn đến việc phát huy tính tích cực của HS trong DHLS lớp 11 THPT còn hạn chế. 12 Theo quý thầy (cô) nguyên nhân khiến Câu hỏi GV ngại phát huy tính tích cực của HS trong DHLS lớp 11 THPTlà gì? Số GV (Số người) Tỷ lệ (%) 2 66.7 Chưa có cách phù hợp 1 33.3 Dễ cháy giáo án 0 0.00 Nguyên nhân Việc lựa chọn PP mất nhiều thời gian và công sức Qua kết quả thu được đều cho thấy, về cơ bản đa số các GV đều nhận thức được sự cần thiết của việc pháp huy tính tích cực của HS trong DHLS lớp 11 THPT. Đa số các GV đều hiểu được ý nghĩa của việc phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy về mặt kiến thức, thái độ tư tưởng và cả kĩ năng. Trên cơ sở đó, các GV đã thực hiện việc phát huy tính tích cực của HS trong DHLS Việt Nam ở lớp 11 THPT ở những mức độ khác nhau. Khá nhiều GV có tiến hành rất thường xuyên, nhưng cũng còn một số GV thỉnh thoảng mới sử dụng và không sử dụng. Nguyên nhân là do nhiều GV cho rằng việc lựa chọn PP mất nhiều thời gian, công sức và chưa có cách phù hợp. Điều này chứng tỏ trong DHLS các GV đã có quan tâm đến việc pháp huy tính tích cực của HS ở các mức độ khác nhau, nhưng chủ yếu vẫn tập trung để tạo biểu tượng, và vẫn chưa phát huy đầy đủ tính tích cực trong học tập lịch sử của HS. Các tiết học GV có sử dụng các PP mới tạo được biểu tượng lịch sử. Tuy nhiên việc sử dụng các PP để phát huy tính tích cực của HS vẫn chưa được đa số GV tiến hành nghiêm túc. Ngoài ra, nhiều GV vẫn còn dạy học theo PP truyền thống, nặng về thuyết trình, chỉ sử dụng những kiến thức trong SGK, ít quan tâm đến việc sưu tầm, chọn lọc đổi mới PP. 1.2.2. Đối với học sinh Để khảo sát thực tiễn việc phát huy tính tích cực trong DHLS đối với HS lớp 11 THPT, Chúng tôi sử dụng hệ thống câu hỏi thông qua phiếu điều tra số 2 (Xem phụ lục 2) sử dụng đối với tổng số 405 HS trên chín lớp 11 của trường THPT Ninh Châu, sau khi thu thập phiếu điều tra, chúng tôi rút ra một số nhận xét như sau: 13 Bảng 1.4. Thái độ học tập của HS khi GV sử dụng các PP phát huy tính tích cực của HS trong DHLS Thái độ Số HS Tỷ lệ các lớp 11 THPT Ninh Châu (%) Rất hứng thú 97 24.0 Hứng thú 195 48.1 Bình thường 80 19.8 Không hứng thú 33 8.1 Đa số HS có được hứng thú trong học tập lịch sử khi GV đổi mới PP dạy học cho các em là khá đông. Tuy vậy, vẫn còn tỷ lệ HS chưa có được hứng thú khi GV đổi mới PP giảng dạy. Nghĩa là vẫn còn nhiều giờ học lịch sử GV chưa gây được hứng thú và chưa phát huy được tính tích cực trong học tập cho HS. Khi được thăm dò ý kiến về ý nghĩa của việc GV đổi mới PP trong DHLS lớp 11 THPT, bằng câu hỏi: Theo em, nếu thầy (cô) sử dụng các PP dạy học mới nhằm phát huy tính tích cực sẽ giúp ích gì trong học tập lịch sử? Qua kết quả thu được ở bảng 1.6. chúng tôi nhận thấy, có một số lượng khá đông các em nhận thức được khi GV đổi mới PP sẽ giúp HS tạo biểu tượng lịch sử. Tỷ lệ HS cho rằng GV đổi mới PP giúp HS tích cực, hứng thú hơn trong học tập LS và ghi nhớ kiến thức nhanh, lâu hơn và rèn luyện các thao tác tư duy cũng khá cao. Trong khi đó, vẫn còn một số HS chưa hiểu được ý nghĩa của việc GV đổi mới PP cho rằng không giúp ích gì cho các em. 14 Bảng 1.5. Quan niệm của HS về ý nghĩa của việc phát huy tính tích cực trong DHLS lớp 11 THPT Số HS Tỷ lệ các lớp 11 THPT Ninh Châu (%) Yêu thích môn lịch sử 168 41.5 Ghi nhớ kiến thức nhanh và lâu hơn 125 30.9 Rèn luyện tính tự giác, tư duy so 98 24.2 14 3.4 Quan niệm sánh, phân tích, khái quát, tổng hợp Không giúp ích gì Bảng 1.6. Mức độ GV sử dụng PP phát huy tính tích cực HS trong DHLS Việt Nam lớp 11 THPT theo ý kiến, nhận xét của HS Số HS Tỷ lệ các lớp 11 THPT Phan Bội Châu (%) Rất thường xuyên 90 22.2 Thường xuyên 170 42.0 Thỉnh thoảng 130 32.1 Không sử dụng 15 3.7 Mức độ Qua kết quả thu được cho thấy, số HS được GV thường xuyên đổi mới PP nhằm phát huy tính tích cực của HS chỉ chiếm trong khoảng một nửa số HS. Số còn lại, tức khoảng gần một nửa số HS còn lại cho rằng, GV chỉ thỉnh thoảng đổi mới PP nhằm phát huy tính tích cực của HS, hoặc không đổi mới cho các em khi DHLS lớp 11 THPT. Từ những điều trên nên việc phát huy tính tích cực của HS trong DHLS là rất quan trọng để nâng cao hiệu quả bài học lịch sử. 15 CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ ĐẦU THẾ KỈ XX ĐẾN HẾT CHIẾN TRANH THẾ GIỚI LẦN THỨ NHẤT (1918) Ở LỚP 11 THPT 2.1. Cơ sở để xác định PP dạy học phát huy tính tích cực của học sinh trong DHLS Việt Nam đầu thế kỉ XX đến hết chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1918) ở lớp 11 THPT 2.1.1. Vị trí, ý nghĩa của phần lịch sử Việt Nam đầu thế kỉ XX đến hết chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1918) ở lớp 11 THPT Ở cấp THCS HS đã được học về “lịch sử Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến năm 1918” trong “Bài 29: Chính sách khai thác thuộc địa của thực dân Pháp và những chuyển biến về kinh tế xã hội ở Việt Nam”, và “Bài 30: Phong trào yêu nước chống Pháp từ đầu thế kỉ XX đến năm 1918” trong chương trình lớp 8. Lên cấp THPT HS được học kỹ hơn về “lịch sử Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến năm 1918” trong chương trình lớp 11 được phân phối trong bài 22, 23, 24 SGK. Khóa trình “lịch sử Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến năm 1918” được đưa vào giảng dạy ở lớp 11 với yêu cầu cung cấp cho HS những kiến thức cơ bản về xã hội Việt Nam trong cuộc khai thác lần thứ nhất của thực dân Pháp; Phong trào yêu nước và cách mạng ở Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến chiến tranh thế giới thứ nhất (1914); Việt Nam trong những năm chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 – 1918). Phần “lịch sử Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến năm 1918” giúp HS nắm được những kiến thức về xã hội Việt Nam trong cuộc khai thác lần thứ nhất của thực dân Pháp; về phong trào yêu nước và cách mạng ở Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến chiến tranh thế giới thứ nhất (1914); Việt Nam trong những năm chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 – 1918). Bổ sung, nâng cao một cách có hệ thống, sâu sắc hơn những kiến thức mà các em đã tiếp thu được ở cấp THCS nhằm giúp các em tiếp tục củng cố vững chắc những kiến thức đó. 16 Giúp HS hiểu rõ hơn về tác động của những chính sách của thực dân Pháp đối với tình hình kinh tế, xã hội Việt Nam ở những năm cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX. Hiểu được nguyên nhân diễn biến và vai trò quần chúng nhân dân cũng như các cá nhân trong phong trào yêu nước và cách mạng Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến hết chiến tranh thế giới lần thứ nhất 1918. 2.1.2. Mục tiêu của phần lịch sử Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến hết chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1918) ở lớp 11 THPT - Về kiến thức Nội dung phần lịch sử Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến hết chiến tranh thế giới thứ nhất 1918 (lớp 11 THPT) nhằm: Giúp HS nắm được mục đích của các chính sách cai trị về chính trị, văn hóa, giáo dục của thực dân Pháp thi hành ở Việt Nam ngay sau khi chúng hoàn thành công cuộc bình định bằng quân sự. Hiểu được những tác động của những chính sách đó đối với kinh tế - xã hội của Việt Nam ở những năm cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX. Và nhận biết được những nét mới, sự tiến bộ của phong trào yêu nước đầu thế kỉ XX so với phong trào cuối thế kỉ XIX. Hiểu được đặc điểm của bối cảnh Việt Nam trong chiến tranh và phong trào giải phóng dân tộc trong thời kì này. Bổ sung, nâng cao một cách có hệ thống, sâu sắc hơn những kiến thức mà các em đã tiếp thu được ở cấp THCS nhằm giúp các em tiếp tục củng cố vững chắc những kiến thức đó. - Về thái độ Thông qua việc tìm hiểu những chính sách cai trị hà khắc của thực dân Pháp đã thực hiện trên đất nước ta, đã giúp HS hiểu rõ bản chất của đế quốc, thực dân phong kiến tàn bạo đã bóc lột dã man và đàn áp về chính trị một cách tàn bạo đối với nhân dân ta. Qua các phong trào yêu nước, kháng chiến chống Pháp của nhân dân ta, cho HS thấy được vai trò của quần chúng nhân dân trong lịch sử và vai trò của các cá nhân xuất sắc đối với lịch sử dân tộc. Từ đó bồi dưỡng tình cảm giai cấp, lòng yêu mến kính trọng giai cấp nông dân, công nhân và các tầng lớp lao động khác, biết trân trọng truyền thống yêu nước của nhân dân ta. 17
- Xem thêm -