Tài liệu Pháp luật việt nam về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài

  • Số trang: 78 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 221 |
  • Lượt tải: 4
minhtuan

Tham gia: 10/11/2015

Mô tả:

TRƯỜNG ðẠI HỌC CẦN THƠ KHOA LUẬT LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT NIÊN KHÓA 2008 – 2012 ðề tài: PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ QUAN HỆ THỪA KẾ THEO PHÁP LUẬT CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI Giảng viên hướng dẫn: ThS. BÙI THỊ MỸ HƯƠNG Sinh viên thực hiện: PHÙNG VĂN ðỊNH MSSV: 5085952 LỚP LUẬT TƯ PHÁP 2 – K34 Cần Thơ, 4/2012 Pháp luật Việt Nam về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN  Cần thơ, ngày….tháng….năm 2012 GVHD: ThS. Bùi Thị Mỹ Hương SVTH: Phùng Văn ðịnh Pháp luật Việt Nam về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài MỤC LỤC  Trang LỜI NÓI ðẦU..................................................................................................... 1 1. Lý do chọn ñề tài .......................................................................................... 1 2. Phạm vi nghiên cứu ...................................................................................... 2 3. Mục ñích nghiên cứu .................................................................................... 2 4. Phương pháp nghiên cứu .............................................................................. 3 5. Bố cục của ñề tài ........................................................................................... 3 Chương 1: NHỮNG VẤN ðỀ LÝ LUẬN VỀ THỪA KẾ THEO PHÁP LUẬT CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI ................................................................ 4 1.1. Khái niệm về quan hệ thừa kế theo pháp luật và quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài.............................................................. 4 1.1.1. Khái niệm về quan hệ thừa kế theo pháp luật ..................................... 4 1.1.2. Khái niệm về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài .. 5 1.2. ðặc trưng của quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài ........................................................................................................................... 7 1.2.1. Về chủ thể ........................................................................................... 7 1.2.2. Về khách thể...................................................................................... 11 1.2.3. Về sự kiện pháp lý............................................................................. 12 1.3. Phương pháp ñiều chỉnh và nguồn luật ñiều chỉnh quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài............................................................ 13 1.3.1. Phương pháp ñiều chỉnh.................................................................... 13 1.3.1.1. Khái niệm ................................................................................... 13 1.3.1.2. Các phương pháp ñiều chỉnh ...................................................... 13 1.3.2. Nguồn luật ñiều chỉnh ....................................................................... 16 1.3.2.1. Khái niệm ................................................................................... 16 1.3.2.2. Các loại nguồn............................................................................ 16 1.4. Nguyên tắc giải quyết xung ñột pháp luật về thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài ..................................................................................... 19 1.4.1. Nguyên tắc luật quốc tịch.................................................................. 20 1.4.2. Nguyên tắc luật nơi cư trú................................................................. 21 1.4.3. Nguyên tắc luật tài sản (luật nơi có vật) ........................................... 22 1.4.4. Nguyên tắc luật Tòa án ..................................................................... 23 GVHD: ThS. Bùi Thị Mỹ Hương SVTH: Phùng Văn ðịnh Pháp luật Việt Nam về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài Chương 2: PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ QUAN HỆ THỪA KẾ THEO PHÁP LUẬT CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI .................................................. 25 2.1. Những trường hợp thừa kế theo pháp luật, diện và hàng thừa kế theo pháp luật ........................................................................................................ 25 2.1.1. Những trường hợp thừa kế theo pháp luật ........................................ 25 2.1.2. Diện thừa kế ...................................................................................... 29 2.1.3. Hàng thừa kế ..................................................................................... 33 2.2. Phân chia di sản thừa kế theo pháp luật.............................................. 39 2.2.1. Phân chia di sản thừa kế.................................................................... 39 2.2.2. Hạn chế phân chia di sản theo pháp luật........................................... 41 2.3. Thừa kế thế vị......................................................................................... 42 2.3.1. Những trường hợp ñược thừa kế thế vị............................................. 43 2.3.2. Các nguyên tắc khi áp dụng thừa kế thế vị ....................................... 44 2.4. Thẩm quyền giải quyết các tranh chấp về thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài .......................................................................................... 46 2.4.1. Thẩm quyền của Tòa án Việt Nam trong giải quyết các tranh chấp về thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài............................................... 46 2.4.2. Những trường hợp Tòa án Việt Nam không có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp về thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài.................. 48 Chương 3: THỰC TRẠNG VÀ HƯỚNG HOÀN THIỆN VỀ QUAN HỆ THỪA KẾ THEO PHÁP LUẬT CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI .................. 50 3.1. Thực trạng về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài ......................................................................................................................... 50 3.1.1. Vấn ñề chọn luật ñể giải quyết xung ñột........................................... 50 3.1.2. Vấn ñề từ chối nhận di sản ................................................................ 54 3.1.3. Vấn ñề về hàng thừa kế..................................................................... 55 3.1.4. Vấn ñề về thừa kế thế vị.................................................................... 59 3.2. Hướng hoàn thiện về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài ............................................................................................................... 63 3.2.1. Vấn ñề chọn luật ñể giải quyết xung ñột........................................... 63 3.2.2. Vấn ñề về từ chối nhận di sản ........................................................... 66 3.2.3. Vấn ñề về hàng thừa kế..................................................................... 67 3.2.4. Vấn ñề về thừa kế thế vị.................................................................... 68 GVHD: ThS. Bùi Thị Mỹ Hương SVTH: Phùng Văn ðịnh Pháp luật Việt Nam về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài KẾT LUẬN ....................................................................................................... 69 GVHD: ThS. Bùi Thị Mỹ Hương SVTH: Phùng Văn ðịnh Pháp luật Việt Nam về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài LỜI NÓI ðẦU  1. Lý do chọn ñề tài Pháp luật thừa kế ñã có từ xa xưa và gắn liền với lịch sử phát triển của xã hội loài người. Tuy có những ñặc thù riêng nhưng dân tộc nào, ñất nước nào và từng con người cụ thể ñều chịu sự tác ñộng của pháp luật thừa kế. Với ý nghĩa và tầm quan trọng như vậy nên trong bất kỳ chế ñộ xã hội có giai cấp nào, vấn ñề thừa kế cũng có vị trí quan trọng trong các chế ñịnh pháp luật nói chung và bản thân nó cũng phản ánh phần nào bản chất chế ñộ xã hội ñó, thậm chí còn phản ánh ñược tính chất từng giai ñoạn trong quá trình phát triển của một chế ñộ xã hội nói riêng. Trong ñiều kiện giao lưu và hợp tác quốc tế, một số quan hệ thừa kế vượt ra khỏi phạm vi ñiều chỉnh của hệ thống pháp luật một quốc gia, ñó là những quan hệ thừa kế có yếu tố nước ngoài. Quan hệ thừa kế có yếu tố nước ngoài cũng là một trong các nội dung nghiên cứu của tư pháp quốc tế khi công dân các nước cư trú, làm ăn, sinh sống ở nhiều nước khác nhau, một cá nhân có thể sở hữu nhiều tài sản ở nhiều quốc gia khác nhau. Khi cá nhân chết, nhiều vấn ñề pháp lý ñặt ra trong việc phân chia di sản thừa kế của người này. Ở nước ta, sớm nhận thức ñược vai trò ñặc biệt quan trọng của thừa kế nên ngay những ngày ñầu mới dựng nước, các triều ñại Lý, Trần, Lê cũng ñã quan tâm ñến ban hành pháp luật về thừa kế. Pháp luật thành văn về thừa kế ở nước ta lần ñầu tiên ñược quy ñịnh trong chương "ðiền sản" của Bộ luật Hồng ðức dưới triều vua Lê Thái Tổ. Từ năm 1945 ñến nay pháp luật thừa kế ñược xây dựng và hoàn thiện phù hợp với các quan hệ xã hội xã hội chủ nghĩa, theo ñó quyền và lợi ích về tài sản của công dân ñược chú ý bảo vệ phù hợp với tình hình phát triển kinh tế - xã hội của ñất nước. Lịch sử ñã cho thấy rằng, quyền thừa kế nói chung và quyền thừa kế theo pháp luật nói riêng của công dân Việt Nam có sự biến ñổi theo hướng ngày càng mở rộng và có sự phụ thuộc vào thành quả phát triển kinh tế - xã hội qua các thời kỳ và ñược mở rộng tương ứng với quan ñiểm, cách nhìn nhận ñúng ñắn hơn ñối với mối quan hệ giữa người có tài sản ñể lại và những người thừa kế. Trong những năm qua Nhà nước ta ñã ñề ra và thực hiện nhiều chủ trương, ñường lối nhằm ñổi mới toàn diện ñất nước, phát triển nền kinh tế nhiều thành phần, nhiều hình thức sở hữu ñược thừa nhận như một quy luật tất yếu, trong ñó GVHD: ThS. Bùi Thị Mỹ Hương 1 SVTH: Phùng Văn ðịnh Pháp luật Việt Nam về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài hình thức sở hữu tư nhân ñã có ñược vị trí quan trọng. Việc thực hiện tốt các chủ trương, ñường lối ñó ñã tạo thêm cơ sở cho sự phát triển quyền thừa kế của công dân Việt Nam. Với cơ chế thị trường mở pháp luật nước ta cụ thể hóa vấn ñề thừa kế theo pháp luật trong tư pháp quốc tế ñể phù hợp với thông lệ quốc tế, hội nhập kinh tế với các nước trên thế giới. Xuất phát từ những lý do trên ñã tác ñộng cho người viết chọn ñề tài: "Pháp luật Việt Nam về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài" ñể làm ñề tài nghiên cứu nhằm cung cấp những kiến thức pháp luật về thừa kế cho mọi người, ñồng thời người viết cũng mong muốn góp phần nhỏ bé của mình vào hoàn thiện các chế ñịnh về thừa kế, ñặc biệt là thừa kế theo pháp luật, giúp cho các chế ñịnh về thừa kế của nước ta phù hợp với ñời sống xã hội và thông lệ quốc tế. 2. Phạm vi nghiên cứu ðối với ñề tài “Pháp luật Việt Nam về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài”, người viết ñi vào tìm hiểu những vấn ñề lý luận chung về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài. ðặc biệt, người viết ñi sâu vào phân tích các vấn ñề liên quan ñến thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài theo quy ñịnh của pháp luật Việt Nam hiện hành. Qua ñó, người viết ñề cập ñến một số thực trạng trong quy ñịnh về các quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài ở nước ta hiện nay, ñồng thời ñưa ra một số ñề xuất nhằm hoàn thiện các quan hệ về thừa kế ñó. 3. Mục ñích nghiên cứu Trong xu thế hội nhập và phát triển toàn cầu như hiện nay, các quan hệ về thừa kế có yếu tố nước ngoài ngày càng phát triển ña dạng và phổ biến. Trong khi ñó, về vấn ñề này pháp luật của các nước lại có quan ñiểm, giải pháp rất khác nhau, ñiều ñó ñã tạo ra hiện tượng xung ñột pháp luật trong lĩnh vực này. Do ñó, việc nghiên cứu và tìm ra giải pháp ñể hoàn thiện hơn chế ñịnh này trong pháp luật mỗi quốc gia là ñiều hết sức cần thiết. Xuất phát từ những nhu cầu và thực tiễn của pháp luật hiện nay, người viết làm ñề tài này nhằm phân tích rõ các quy ñịnh của pháp luật Việt Nam về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài, qua ñó ñánh giá thực trạng pháp luật về thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài ở Việt Nam hiện nay. ðồng thời nêu lên những quan ñiểm, giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về thừa kế ở nước ta hiện nay. GVHD: ThS. Bùi Thị Mỹ Hương 2 SVTH: Phùng Văn ðịnh Pháp luật Việt Nam về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài 4. Phương pháp nghiên cứu ðề tài ñược hoàn thành dựa trên các phương pháp như: phân tích câu chữ của luật viết, so sánh, diễn dịch, tổng hợp các vấn ñề ñồng thời ñưa ra các ví dụ cụ thể…, ñể làm sáng tỏ các vấn ñề ñược ñặt ra và giải quyết trong luận văn. 5. Bố cục của ñề tài Ngoài lời nói ñầu và kết luận, luận văn ñược chia làm 3 chương: Chương 1: Những vấn ñề lý luận về thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài. Chương 2: Pháp luật Việt Nam về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài. Chương 3: Thực trạng và hướng hoàn thiện về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài. GVHD: ThS. Bùi Thị Mỹ Hương 3 SVTH: Phùng Văn ðịnh Pháp luật Việt Nam về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài Chương 1 NHỮNG VẤN ðỀ LÝ LUẬN VỀ THỪA KẾ THEO PHÁP LUẬT CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI 1.1. Khái niệm về quan hệ thừa kế theo pháp luật và quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài 1.1.1. Khái niệm về quan hệ thừa kế theo pháp luật Trong thời kỳ cộng sản nguyên thủy, từ khi xã hội loài người xuất hiện nền sản xuất ñơn giản với lao ñộng thô sơ, chủ yếu là hái lượm và săn bắn thì các quan hệ về sở hữu cũng bắt ñầu xuất hiện. Trong quá trình sản xuất, lưu thông, phân phối của cải vật chất bắt ñầu xuất hiện việc chiếm hữu của cải vật chất trong xã hội, ñó là tiền ñề ñầu tiên ñể làm xuất hiện quan hệ thừa kế. Ngay trong thời kỳ này, các bộ lạc, thị tộc theo chế ñộ mẫu quyền, khi một người phụ nữ chết thì tài sản của người ñó sẽ ñược trao lại cho những người bà con thân thích nhất, nghĩa là trao cho những người cùng huyết tộc với người mẹ(1).Ở thời kỳ này, việc thừa kế nhằm di chuyển tài sản của người chết cho những người còn sống ñược tiến hành dựa trên quan hệ huyết thống và do những phong tục tập quán riêng của từng bộ lạc, thị tộc quyết ñịnh. Như vậy, ta có thể thấy thừa kế với ý nghĩa là một phạm trù kinh tế, nó có mầm mống và xuất hiện từ xa xưa, khi xã hội loài người bắt ñầu xuất hiện sự chiếm hữu vật chất. Quan hệ thừa kế và quan hệ sở hữu có mối quan hệ mật thiết và chặt chẽ với nhau, chúng xuất hiện cùng nhau và cùng phát triển với sự phát triển của xã hội loài người. Trong bất kỳ chế ñộ xã hội có giai cấp nào, vấn ñề thừa kế cũng có vị trí quan trọng trong các chế ñịnh pháp luật, là hình thức pháp lý chủ yếu ñể bảo vệ các quyền của công dân. Chính vì vậy, thừa kế ñã trở thành một nhu cầu không thể thiếu ñối với ñời sống của mỗi cá nhân, gia ñình, cộng ñồng xã hội. Mỗi nhà nước dù có các xu thế chính trị khác nhau, nhưng ñều coi thừa kế là một quyền cơ bản của công dân và ñược ghi nhận trong Hiến pháp. Theo quan ñiểm của Ăng - ghen: “Thừa kế là sự chuyển dịch tài sản của người chết cho người còn sống”(2). Hầu hết các quốc gia ñều có cách hiểu về (1) Giáo trình luật dân sự Việt Nam, Nxb. Công an nhân dân, 2004, tr.463. Http://www.hcmulaw.edu.vn/hcmulaw/index.php?option=com_content&view=article&id=1 10:tc2001s4qtktllmcd&catid=64:ctc2001s4&Itemid=62, [truy cập ngày 26/12/2011]. (2) GVHD: ThS. Bùi Thị Mỹ Hương 4 SVTH: Phùng Văn ðịnh Pháp luật Việt Nam về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài thừa kế gần giống nhau. Thông qua các quy ñịnh về thừa kế, ta có thể ñịnh nghĩa thừa kế như sau: Thừa kế là tổng hợp các quy phạm pháp luật ñiều chỉnh sự truyền lại tài sản của người ñã chết cho người khác theo di chúc hoặc theo quy ñịnh của pháp luật. Thừa kế di sản theo quan hệ pháp luật dân sự chính là sự chuyển dịch tài sản và quyền sở hữu tài sản của cá nhân người ñã chết cho cá nhân, tổ chức có quyền hưởng thừa kế; người thừa kế trở thành chủ sở hữu của tài sản theo di chúc hay theo pháp luật. Sự chuyển dịch di sản của người chết sang người sống ñược thực hiện theo hai căn cứ: Nếu căn cứ theo ý chí, nguyện vọng của người chết thì ñược gọi là thừa kế theo di chúc; Nếu căn cứ theo các quy ñịnh của pháp luật thì ñược gọi là thừa kế theo pháp luật. Ở ñây, người viết ñi sâu vào nghiên cứu về vấn ñề thừa kế theo pháp luật. Giả sử khi một người chết mà không ñể lại di chúc hoặc ñã lập di chúc nhưng lại chưa hiểu rõ về pháp luật khiến cho bản di chúc này không ñúng với quy ñịnh của pháp luật làm cho nó bị vô hiệu. Câu hỏi ñược ñặt ra là trong trường hợp này ai sẽ là người ñược nhận di sản thừa kế? Di sản thừa kế ñược phân chia như thế nào…? Trong trường hợp này, hầu hết các quốc gia trên thế giới ñều quy ñịnh ñây là trường hợp thừa kế theo pháp luật và trình tự giải quyết thừa kế như thế nào thì tùy thuộc vào pháp luật của từng quốc gia. Như vậy, ta có thể hiểu một cách ñơn giản thừa kế theo pháp luật chính là sự chuyển dịch tài sản và quyền sở hữu tài sản của cá nhân người ñã chết cho cá nhân người có quyền hưởng thừa kế theo quy ñịnh của pháp luật về thừa kế, người thừa kế trở thành chủ sở hữu của tài sản ñược hưởng theo pháp luật. Như vậy, thừa kế di sản theo pháp luật là loại hình thừa kế di sản tuân theo các nguyên tắc, ñiều kiện, trình tự và thủ tục do pháp luật quy ñịnh, mà không phụ thuộc vào sự ñịnh ñoạt ý chí của người có tài sản ñể lại. Theo quy ñịnh về thừa kế theo pháp luật thì sau khi người ñể lại tài sản qua ñời, tài sản sẽ ñược chia ñều cho những người thừa kế của người ñó. Nhìn chung pháp luật của hầu hết các nước trên thế giới ñều có những quy ñịnh về những người thừa kế theo pháp luật ñược xác ñịnh thông qua ba mối quan hệ chính là: Quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống và quan hệ nuôi dưỡng. 1.1.2. Khái niệm về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài Như chúng ta ñã biết các quan hệ về thừa kế nói chung và quan hệ thừa kế GVHD: ThS. Bùi Thị Mỹ Hương 5 SVTH: Phùng Văn ðịnh Pháp luật Việt Nam về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài theo pháp luật nói riêng ra ñời từ rất sớm và là một trong những chế ñịnh quan trọng của dân luật các nước. Về nguyên tắc, các quan hệ nảy sinh trong lĩnh vực thừa kế trong phạm vi của quốc gia nào thì do pháp luật về thừa kế của quốc gia ñó ñiều chỉnh. Mỗi quốc gia ñều có quyền ban hành các quy tắc giải quyết các vấn ñề liên quan ñến thừa kế trong phạm vi lãnh thổ của mình. Tuy nhiên, trong ñiều kiện giao lưu và hợp tác quốc tế, một số quan hệ thừa kế vượt ra khỏi phạm vi ñiều chỉnh của hệ thống pháp luật một quốc gia, ñó là những quan hệ thừa kế có yếu tố nước ngoài và nó thuộc phạm vi ñiều chỉnh của tư pháp quốc tế. Ở nước ta, thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài là hình thức thừa kế còn khá mới mẻ, nó chỉ ñược ñề cập trong Bộ luật dân sự (BLDS) năm 2005 và còn tồn tại nhiều hạn chế trong thực tiễn áp dụng pháp luật. Thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài tuy ñã ñược cụ thể hóa trong BLDS năm 2005 nhưng ñến nay vẫn chưa có văn bản nào ñịnh nghĩa cụ thể về nó. Quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài cũng là một phần trong quan hệ dân sự theo nghĩa rộng nên ta có thể ñịnh nghĩa về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài thông qua quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài. Theo quy ñịnh tại ðiều 758 BLDS năm 2005: “Quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài là quan hệ dân sự có ít nhất một trong các bên tham gia là cơ quan, tổ chức, cá nhân nước ngoài, người Việt Nam ñịnh cư ở nước ngoài hoặc các quan hệ dân sự giữa các bên tham gia là công dân, tổ chức Việt Nam nhưng căn cứ ñể xác lập, thay ñổi, chấm dứt quan hệ ñó theo pháp luật nước ngoài, phát sinh tại nước ngoài hoặc tài sản liên quan ñến quan hệ ñó ở nước ngoài”. Dựa vào ðiều 758 BLDS năm 2005 và khái niệm về thừa kế theo pháp luật, ta có thể ñịnh nghĩa về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài như sau : Quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài là quan hệ thừa kế theo pháp luật mà trong ñó có ít nhất một trong các bên tham gia vào quan hệ ñó là cá nhân nước ngoài, người Việt Nam ñịnh cư ở nước ngoài hoặc quan hệ thừa kế theo pháp luật giữa các bên tham gia là công dân Việt Nam nhưng căn cứ ñể xác lập, thay ñổi, chấm dứt quan hệ ñó theo pháp luật nước ngoài, phát sinh tại nước ngoài hoặc tài sản liên quan ñến quan hệ ñó (di sản thừa kế) ở nước ngoài. Như vậy, khác với quan hệ thừa kế theo pháp luật trong dân luật, một quan hệ thừa kế theo pháp luật chỉ ñược xem là có yếu tố nước ngoài và thuộc phạm GVHD: ThS. Bùi Thị Mỹ Hương 6 SVTH: Phùng Văn ðịnh Pháp luật Việt Nam về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài vi ñiều chỉnh của tư pháp quốc tế khi có một trong các yếu tố: Về mặt chủ thể có ít nhất một trong các bên tham gia vào quan hệ thừa kế theo pháp luật là cá nhân người nước ngoài hoặc người Việt Nam ñịnh cư ở nước ngoài; Về mặt khách thể di sản thừa kế tồn tại ở nước ngoài; Về mặt sự kiện pháp lý căn cứ ñể xác lập, thay ñổi, chấm dứt quan hệ ñó theo pháp luật nước ngoài, phát sinh tại nước ngoài. 1.2. ðặc trưng của quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài Thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài là thừa kế ñược nghiên cứu trong tư pháp quốc tế. Tại Việt Nam, yếu tố nước ngoài trong các quan hệ thừa kế ñược xác ñịnh theo ðiều 758 BLDS năm 2005, bao gồm 3 yếu tố: - Chủ thể: Có ít nhất một trong các bên tham gia vào quan hệ thừa kế theo pháp luật là cá nhân người nước ngoài hoặc người Việt Nam ñịnh cư ở nước ngoài. - Khách thể: Di sản thừa kế nằm ở nước ngoài. - Sự kiện pháp lý: Căn cứ ñể xác lập, thay ñổi, chấm dứt quan hệ ñó theo pháp luật nước ngoài, phát sinh tại nước ngoài. 1.2.1. Về chủ thể Chủ thể là một trong những yếu tố cơ bản ñể góp phần vào việc xác ñịnh một quan hệ thừa kế theo pháp luật là quan hệ thừa kế theo pháp luật ñơn thuần hay là quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài. Pháp luật Việt Nam cũng như pháp luật của nhiều nước trên thế giới ñều xác ñịnh chủ thể trong quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài chỉ có thể là cá nhân chứ không thể là pháp nhân hay tổ chức. Khái niệm cá nhân trong tư pháp quốc tế là thực thể tự nhiên của xã hội, cá nhân là một con người cụ thể có thể là người mang quốc tịch của một nước, nhiều nước hoặc người không mang quốc tịch của nước nào. Theo pháp luật Việt Nam, cá nhân gồm có công dân Việt Nam và người nước ngoài. Như vậy, chủ thể trong quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài bao gồm các chủ thể sau ñây: Thứ nhất, công dân Việt Nam: Như chúng ta ñã biết, một trong những yếu tố cấu thành nên một quốc gia là dân cư của quốc gia ñó, trong ñó công dân của quốc gia là một bộ phận chiếm ñại ña số và có ñầy ñủ các quyền và nghĩa vụ mà pháp luật nước sở tại dành cho họ và ngược lại các quốc gia phải có nghĩa vụ GVHD: ThS. Bùi Thị Mỹ Hương 7 SVTH: Phùng Văn ðịnh Pháp luật Việt Nam về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài ñối với công dân mình. Mỗi cá nhân ñều gắn liền với một quốc gia nhất ñịnh về quyền và nghĩa vụ. Có thể nói việc xác ñịnh một cá nhân là công dân nước nào là một yếu tố rất quan trọng cho việc xác ñịnh quan hệ thừa kế giữa những cá nhân ñó có yếu tố nước ngoài hay không? Hầu hết các nước trên thế giới ñều dựa vào quốc tịch của cá nhân ñể xác ñịnh cá nhân ñó có phải là công dân của nước mình hay không? Tuy nhiên, do pháp luật về quốc tịch của các nước trên thế giới có cách xác lập quốc tịch khác nhau dẫn ñến tình trạng có những cá nhân mang nhiều quốc tịch cũng có những cá nhân không mang quốc tịch của một quốc gia nào cả. Ở nước ta, ñể xác ñịnh một cá nhân có phải là công dân Việt Nam hay không căn cứ vào quốc tịch mà người ñó ñang ñược hưởng, vấn ñề này ñược quy ñịnh tại ðiều 49 Hiến pháp năm 1992: “Công dân Việt Nam là người có quốc tịch Việt Nam” . Pháp luật Việt Nam cũng như pháp luật của các nước trên thế giới ñều quy ñịnh việc một cá nhân có quốc tịch của một quốc gia nhất ñịnh hay không là tùy thuộc vào những quy ñịnh về hưởng quốc tịch trong luật quốc tịch của quốc gia ñó. Về cơ bản các quốc gia trên thế giới xác ñịnh quốc tịch của cá nhân theo ba nguyên tắc sau ñây: - Nguyên tắc huyết thống: Nguyên tắc này quy ñịnh trẻ em sinh ra có cha mẹ, có cha hoặc mẹ là công dân nước nào thì ñược công nhận có quốc tịch nước ñó. Trường hợp có xung ñột về quốc tịch do cha và mẹ là công dân hai nước khác nhau thì pháp luật quy ñịnh lựa chọn quốc tịch cho con. - Nguyên tắc lãnh thổ: Nguyên tắc này quy ñịnh trẻ em sinh ra trên lãnh thổ nước nào thì mang quốc tịch nước ñó nếu có cha hoặc mẹ là công dân nước ñó hoặc không xác ñịnh ñược cha mẹ là ai. - Nguyên tắc thỏa thuận quốc tế: Công ước Liên hợp quốc về hạn chế tình trạng không quốc tịch, các nước cam kết “hành ñộng theo Nghị quyết 896 (IX) do ðại hội ñồng Liên hợp quốc thông qua ngày 04 tháng 12 năm 1954; xem xét một cách thiện chí ñể giảm tình trạng không quốc tịch bằng một ñiều ước quốc tế”. Các quốc gia có thỏa thuận ña phương hoặc song phương về quốc tịch, những thỏa thuận này là cơ sở xác ñịnh một bộ phận dân cư nhất ñịnh thuộc quốc tịch nước nào. Một công dân Việt Nam khi muốn tham gia vào quan hệ dân sự nói chung và quan hệ thừa kế có yếu tố nước ngoài nói riêng thì cá nhân ñó phải có năng GVHD: ThS. Bùi Thị Mỹ Hương 8 SVTH: Phùng Văn ðịnh Pháp luật Việt Nam về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài lực chủ thể (năng lực pháp luật dân sự và năng lực hành vi dân sự) .Theo quy ñịnh tại ðiều 14 BLDS năm 2005 thì năng lực pháp luật dân sự của cá nhân là khả năng của cá nhân có quyền dân sự và nghĩa vụ dân sự. Mọi cá nhân ñều có năng lực pháp luật dân sự như nhau. Năng lực pháp luật dân sự của cá nhân có từ khi người ñó sinh ra và chấm dứt khi người ñó chết. Ngoài ra, ðiều 17 BLDS năm 2005 cũng quy ñịnh : “Năng lực hành vi dân sự của cá nhân là khả năng của cá nhân bằng hành vi của mình xác lập, thực hiện quyền, nghĩa vụ dân sự”. Tuy nhiên, quan hệ thừa kế theo pháp luật là một trường hợp ñặc biệt, những người thừa kế theo pháp luật không phụ thuộc vào mức ñộ năng lực hành vi, dù cho người ñó có bị hạn chế năng lực hành vi hay thậm chí bị mất năng lực hành vi thì người ñó vẫn có quyền thừa kế. ðảm bảo nguyên tắc bình ñẳng của công dân về quyền thừa kế nên mọi người ñều có quyền bình ñẳng trong việc hưởng di sản thừa kế từ người chết và bình ñẳng trong việc thực hiện nghĩa vụ tài sản mà người chết ñể lại trong phạm vi di sản mình nhận ñược. Thứ hai, người nước ngoài: Người nước ngoài là một trong những chủ thể cơ bản của tư pháp quốc tế nói chung và quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài nói riêng. Do ñó, thuật ngữ người nước ngoài ñược sử dụng rộng rãi trong pháp luật của các nước trên thế giới. Hầu hết các nước ñều lấy dấu hiệu quốc tịch làm căn cứ ñể ñịnh nghĩa người nước ngoài. Theo ñó, người nước ngoài là người không có quốc tịch của quốc gia sở tại (nước nơi mà họ ñang cư trú), bao gồm : Người mang một quốc tịch nước ngoài, người mang nhiều quốc tịch nước ngoài, người không mang quốc tịch của một quốc gia nào (còn gọi là người không quốc tịch). Như vậy, dựa vào các khái niệm trên ta thấy bất kỳ một cá nhân nào cư trú trên lãnh thổ của một nước nhất ñịnh mà không mang quốc tịch của quốc gia ñó thì ñều là người nước ngoài. Theo pháp luật Việt Nam, tại khoản 2 ðiều 3 Nghị ñịnh 138/2006/Nð - CP quy ñịnh chi tiết thi hành các quy ñịnh của BLDS năm 2005 về quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài thì “ người nước ngoài là người không có quốc tịch Việt Nam, bao gồm người có quốc tịch nước ngoài và người không quốc tịch”. Ngoài ra, theo khoản 1 và 2 ðiều 3 Luật quốc tịch năm 2008 cũng quy ñịnh : “1. Quốc tịch nước ngoài là quốc tịch của một nước khác không phải là quốc tịch Việt Nam ; GVHD: ThS. Bùi Thị Mỹ Hương 9 SVTH: Phùng Văn ðịnh Pháp luật Việt Nam về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài 2. Người không quốc tịch là người không có quốc tịch Việt Nam và cũng không có quốc tịch nước ngoài”. Phân tích những ñiều luật trên ta có thể hiểu quy ñịnh của pháp luật Việt Nam về người nước ngoài như sau : Người nước ngoài là người không có quốc tịch Việt Nam, họ có thể là người có quốc tịch của một nước khác, một vài nước khác hoặc không mang quốc tịch của một nước nào. Về vấn ñề xác ñịnh năng lực pháp luật dân sự và năng lực hành vi dân sự của người nước ngoài, luật pháp các nước thường quy ñịnh người nước ngoài có năng lực pháp luật dân sự ngang hoặc tương ñương với công dân nước sở tại theo nguyên tắc ñãi ngộ như công dân, còn về năng lực hành vi thì ña số luật pháp các nước áp dụng nguyên tắc luật quốc tịch (tức là năng lực hành vi ñược xác ñịnh theo pháp luật của nước ñương sự là công dân, bất kể người ñó cư trú ở ñâu). Riêng hệ thống luật Anh - Mỹ (Common law) lại áp dụng nguyên tắc luật nơi cư trú ñể xác ñịnh năng lực hành vi dân sự cho người nước ngoài (năng lực hành vi ñược xác ñịnh theo pháp luật nơi ñương sự ñang cư trú, bất kể quốc tịch của ñương sự). Hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay, ðiều 761 BLDS năm 2005 quy ñịnh: “1. Năng lực dân sự của cá nhân là người nước ngoài ñược xác ñịnh theo pháp luật của nước mà người ñó có quốc tịch; 2. Người nước ngoài có năng lực pháp luật dân sự tại Việt Nam như công dân Việt Nam, trừ trường hợp pháp luật Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam có quy ñịnh khác”. Và ðiều 762 quy ñịnh: “1. Năng lực hành vi dân sự của cá nhân là người nước ngoài ñược xác ñịnh theo pháp luật của nước mà người ñó là công dân, trừ trường hợp pháp luật Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam có quy ñịnh khác; 2. Trong trường hợp người nước ngoài xác lập, thực hiện các giao dịch dân sự tại Việt Nam thì năng lực hành vi dân sự của người nước ngoài ñược xác ñịnh theo pháp luật Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”. Tuy nhiên, cũng như công dân Việt Nam, khi người nước ngoài tham gia vào quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài thì không ñòi hỏi người ñó phải có năng lực chủ thể ñầy ñủ. Do ñó, khi người nước ngoài tham gia vào quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài thì chúng ta không cần xét ñến năng lực chủ thể của họ. GVHD: ThS. Bùi Thị Mỹ Hương 10 SVTH: Phùng Văn ðịnh Pháp luật Việt Nam về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài Thứ ba, Quốc gia chủ thể ñặc biệt trong quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài: Quốc gia là chủ thể cơ bản và chủ yếu tham gia vào tất cả các lĩnh vực lập pháp, hành pháp và tư pháp quốc tế. Quốc gia là một thực thể ñược hình thành bởi các yếu tố tự nhiên và xã hội, ñó là lãnh thổ, dân cư, chính phủ và chủ quyền quốc gia. Quốc gia tham gia vào quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài với tư cách là bên nhận thừa kế. Khi tham gia vào quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài quốc gia cũng ñược hưởng các quyền miễn trừ tư pháp tuyệt ñối. Quyền miễn trừ tư pháp tuyệt ñối của quốc gia thể hiện trước hết ở quyền miễn trừ xét xử (Toà án của quốc gia này không có quyền xét xử quốc gia kia, nếu quốc gia kia không cho phép). Quyền miễn trừ tư pháp tuyệt ñối của quốc gia còn thể hiện ở chỗ: nếu quốc gia ñồng ý cho Toà án nước ngoài xét xử vụ tranh chấp về thừa kế mà quốc gia là bên bị ñơn thì Toà án nước ngoài ñược xét xử, nhưng không ñược phép áp dụng các biện pháp cưỡng chế sơ bộ ñối với ñơn kiện hoặc bảo ñảm thi hành phán quyết của Toà án. Toà án nước ngoài chỉ ñược phép cưỡng chế khi ñược quốc gia ñó cho phép. Quốc gia có quyền ñứng tên nguyên ñơn trong vụ tranh chấp về thừa kế theo pháp luật với cá nhân nước ngoài. Trong trường hợp ñó, Toà án nước ngoài ñược phép giải quyết tranh chấp. Tuy nhiên, bị ñơn là cá nhân nước ngoài chỉ ñược phép phản kiện khi ñược quốc gia nguyên ñơn ñồng ý. 1.2.2. Về khách thể Cũng giống như chủ thể, khách thể cũng là một trong các yếu tố cơ bản ñể xác ñịnh một quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài hay không. Trong quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài, khách thể của quan hệ này là tài sản thừa kế (di sản) ñang tồn tại ở nước ngoài. Di sản bao gồm : tài sản riêng của người chết, phần tài sản của người chết trong khối tài sản chung với người khác (ðiều 364 BLDS năm 2005). Ngoài ra, di sản thừa kế còn là các quyền tài sản mà người chết ñể lại (ví dụ như: Quyền sở hữu ñất, quyền ñòi nợ v.v…). Theo quy ñịnh tại ðiều 163 BLDS năm 2005 : “Tài sản bao gồm vật, tiền, giấy tờ có giá và các quyền tài sản”. ðiều 181 BLDS năm 2005 cũng quy ñịnh : “Quyền tài sản là quyền trị giá ñược bằng tiền và có thể chuyển giao trong giao lưu dân sự, kể cả quyền sở hữu trí tuệ”. Như vậy, di sản là toàn bộ tài sản thuộc quyền sở hữu hợp pháp của người chết, quyền về tài sản của người ñó. Di sản thừa kế có mối quan hệ chặt chẽ với quyền sở hữu. Quyền sở hữu tài GVHD: ThS. Bùi Thị Mỹ Hương 11 SVTH: Phùng Văn ðịnh Pháp luật Việt Nam về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài sản là một trong những quyền cơ bản của công dân và nó ñược quy ñịnh tại ðiều 58 Hiến pháp năm 1992: “Công dân có quyền sở hữu về thu nhập hợp pháp, của cải ñể dành, nhà ở, tư liệu sinh hoạt, tư liệu sản xuất, vốn và tài sản khác trong doanh nghiệp hoặc trong các tổ chức kinh tế khác ; ñối với ñất ñược nhà nước giao sử dụng thì theo quy ñịnh tại ðiều 17 và ðiều 18. Nhà nước bảo hộ quyền sở hữu hợp pháp và quyền thừa kế của công dân”. Quyền sở hữu tài sản của cá nhân chính là cơ sở ñể xác ñịnh di sản thừa kế. Dựa trên các chế ñộ sở hữu khác nhau, chế ñịnh về quyền sở hữu tài sản của mỗi hệ thống pháp luật cũng có những quy ñịnh khác nhau. ðể giải quyết xung ñột pháp luật về quyền sở hữu tài sản ña số các nước hiện nay trên thế giới ñều áp dụng nguyên tắc chung ñó là áp dụng pháp luật của nước nơi có tài sản (Lex rei sitae hoặc Lex situs obiectus - Luật nơi có tài sản hoặc Luật nơi có ñối tượng của quyền sở hữu). Luật nơi có tài sản không những quy ñịnh nội dung của quyền sở hữu mà còn ấn ñịnh cả các ñiều kiện phát sinh, chấm dứt và chuyển dịch sở hữu. Hệ thống pháp luật Việt Nam, theo khoản 1 ðiều 766 BLDS năm 2005: “ Việc xác lập, thực hiện, thay ñổi chấm dứt quyền sở hữu tài sản, nội dung quyền sở hữu ñối với tài sản ñược xác ñịnh theo pháp luật của nước nơi có tài sản ñó”. Như vậy, theo nguyên tắc chung pháp luật Việt nam cũng áp dụng dựa theo pháp luật nơi có tài sản. Về vấn ñề ñịnh danh tài sản, hầu hết các nước trên thế giới ñều chia tài sản thành hai loại ñó là ñộng sản và bất ñộng sản. Tuy nhiên, việc xác ñịnh tài sản nào là ñộng sản, tài sản nào là bất ñộng sản thì ở pháp luật của mỗi quốc gia lại có cách xác ñịnh khác nhau, dẫn ñến phát sinh xung ñột pháp luật về ñịnh danh tài sản. ðể giải quyết xung ñột về ñịnh danh tài sản, pháp luật Việt Nam cũng như pháp luật của ña số các nước trên thế giới ñều xác ñịnh theo pháp luật của nước nơi có tài sản. Khoản 3 ðiều 766 BLDS năm 2005 quy ñịnh: “Việc phân biệt tài sản là ñộng sản hoặc bất ñộng sản ñược xác ñịnh theo pháp luật của nước nơi có tài sản ñó”. 1.2.3. Về sự kiện pháp lý Sự kiện pháp lý trong quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài có thể là sự kiện pháp lý xảy ra ở Việt Nam hoặc ở nước ngoài và phải là sự kiện hành vi phù hợp với pháp luật Việt Nam hoặc pháp luật nước ngoài. Sự kiện pháp lý làm phát sinh, thay ñổi, chấm dứt quan hệ thừa kế theo pháp luật GVHD: ThS. Bùi Thị Mỹ Hương 12 SVTH: Phùng Văn ðịnh Pháp luật Việt Nam về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài xảy ra ở nước ngoài: một công dân Việt Nam chết ở nước ngoài, khi chết còn một số tài sản trong nước. Quan hệ thừa kế giữa người thân (vợ, con…) của người ñó ñối với tài sản trên phát sinh dựa trên cơ sở pháp lý là cái chết của công dân Việt Nam ở nước ngoài. Như vậy, sự kiện pháp lý cũng là cơ sở ñể xác ñịnh quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài hay không. 1.3. Phương pháp ñiều chỉnh và nguồn luật ñiều chỉnh quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài 1.3.1. Phương pháp ñiều chỉnh 1.3.1.1. Khái niệm Tư pháp quốc tế là một ngành luật ñộc lập do ñó nó cũng có ñối tượng ñiều chỉnh và phương pháp ñiều chỉnh riêng biệt. Phương pháp ñiều chỉnh của tư pháp quốc tế là tổng hợp các biện pháp, cách thức mà Nhà nước sử dụng ñể tác ñộng lên các quan hệ dân sự (theo nghĩa rộng) có yếu tố nước ngoài (gọi là quan hệ tư pháp quốc tế) làm cho các quan hệ này phát triển theo hướng có lợi cho giai cấp thống trị(3). Do quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài cũng là một bộ phận trong tư pháp quốc tế nên ta có thể ñịnh nghĩa phương pháp ñiều chỉnh của quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài thông qua phương pháp ñiều chỉnh của tư pháp quốc tế. Theo ñó, phương pháp ñiều chỉnh quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài là tổng hợp các biện pháp, cách thức mà Nhà nước sử dụng ñể tác ñộng lên các quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài làm cho quan hệ này phát triển theo hướng có lợi cho giai cấp thống trị trong xã hội. 1.3.1.2. Các phương pháp ñiều chỉnh Các biện pháp, cách thức mà Nhà nước sử dụng ñể tác ñộng lên các quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài ñược biểu hiện ở hai phương pháp cụ thể là phương pháp ñiều chỉnh trực tiếp và phương pháp ñiều chỉnh gián tiếp. * Phương pháp ñiều chỉnh trực tiếp. Phương pháp ñiều chỉnh trực tiếp (còn gọi là phương pháp thực chất) là phương pháp quy ñịnh một cách cụ thể cách thức hành xử của các chủ thể liên (3) Http://www.luathoc.net/index.php?option=com_content&task=view&id=37&Itemid=45, [truy cập ngày 12/01/2012]. GVHD: ThS. Bùi Thị Mỹ Hương 13 SVTH: Phùng Văn ðịnh Pháp luật Việt Nam về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài quan (trực tiếp phân ñịnh quyền và nghĩa vụ rõ ràng giữa các bên chủ thể), ñược xây dựng trên cơ sở hệ thống các quy phạm thực chất trực tiếp giải quyết quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài. ðây là phương pháp ñược áp dụng phổ biến và là phương pháp cơ bản của tư pháp quốc tế nói chung và quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài nói riêng. Các quy phạm thực chất có thể ñược xây dựng trong các ñiều ước quốc tế người ta gọi là các quy phạm thực chất thống nhất, còn các quy phạm thực chất xây dựng trong các văn bản pháp quy của mỗi nhà nước ñược gọi là quy phạm thực chất trong nước(4). Chúng ta sẽ ñi vào tìm hiểu nội dung của từng quy phạm này. Thứ nhất, các quy phạm thực chất thống nhất: Quy phạm thực chất thống nhất là quy phạm thực chất ñược xây dựng bằng cách các quốc gia ký kết, tham gia các ñiều ước quốc tế hoặc chấp nhận và sử dụng tập quán quốc tế. Việc xây dựng và hình thành các quy phạm thực chất thống nhất làm giảm sự khác biệt trong pháp luật về thừa kế giữa các quốc gia, làm ñơn giản hóa trong giải quyết quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài (vốn là một quan hệ rất phức tạp). Khi có các ñiều ước quốc tế và tập quán quốc tế mà trong ñó có các quy phạm thực chất thống nhất, cơ quan có thẩm quyền giải quyết cũng như các bên tham gia quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài sẽ căn cứ ngay vào quy phạm ñó ñể xem xét và giải quyết thực chất vấn ñề. Thứ hai, các quy phạm thực chất trong nước: Quy phạm thực chất trong nước là quy phạm thực chất ñược xây dựng dựa trên hệ thống luật pháp của quốc gia và nó chỉ có giá trị ràng buộc trong phạm vi quốc gia ñó. Trong pháp luật Việt Nam cũng như pháp luật của hầu hết các quốc gia trên thế giới ñều quy ñịnh các quy chế pháp lý ñối với quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài, các quy phạm này trực tiếp ñiều chỉnh quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài và tất nhiên xung ñột pháp luật không tồn tại trong việc giải quyết vấn ñề này. * Phương pháp ñiều chỉnh gián tiếp. Phương pháp ñiều chỉnh gián tiếp (hay còn gọi là phương pháp xung ñột) là phương pháp sử dụng quy phạm xung ñột nhằm xác ñịnh hệ thống pháp luật (4) ðại học luật Hà Nội: Giáo trình tư pháp quốc tế, Nxb. Tư pháp, năm 2004, tr.34. GVHD: ThS. Bùi Thị Mỹ Hương 14 SVTH: Phùng Văn ðịnh Pháp luật Việt Nam về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài nước nào sẽ ñược áp dụng trong việc ñiều chỉnh quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài. Các quy phạm xung ñột không trực tiếp giải quyết quyền và nghĩa vụ của các bên trong quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài, nó chỉ có tác dụng ấn ñịnh luật nước nào sẽ là luật áp dụng ñể giải quyết. Các quy phạm xung ñột luôn mang tính dẫn chiếu (chọn luật) tới một hệ thống pháp luật nhất ñịnh. Như vậy, ta có thể thấy các quy phạm xung ñột sẽ dẫn chiếu ñến hệ thống pháp luật mà các quy phạm thực chất ñược áp dụng ñể giải quyết quan hệ một cách dứt ñiểm. ðiều này khẳng ñịnh mối quan hệ song hành giữa quy phạm thực chất và quy phạm xung ñột. Chính vì yếu tố này mà về cơ cấu, quy phạm xung ñột sẽ gồm hai bộ phận ñó là phần phạm vi (là phần quy ñịnh quy phạm xung ñột này ñược áp dụng cho loại quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài nào, cụ thể ở ñây là quan hệ thừa kế theo pháp luật) và phần hệ thuộc (là phần quy ñịnh luật pháp nào ñược áp dụng ñể giải quyết quan hệ thừa kế ñã ñược ghi ở phần phạm vi). Ví dụ: Trong Hiệp ñịnh tương trợ tư pháp về dân sự và hình sự giữa nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Cộng hòa nhân dân Lào, ðiều 36 quy ñịnh: “1. Việc thừa kế ñộng sản ñược thực hiện theo pháp luật của Nước ký kết mà người ñể lại di sản là công dân khi qua ñời; 2. Việc thừa kế bất ñộng sản ñược thực hiện theo pháp luật của Nước ký kết nơi có di sản là bất ñộng sản”. ðây là hai quy phạm xung ñột, quy phạm xung ñột thứ nhất, phần phạm vi là quan hệ thừa kế ñộng sản, phần hệ thuộc quy ñịnh luật áp dụng là pháp luật của Nước ký kết mà người ñể lại di sản là công dân vào thời ñiểm qua ñời. Quy phạm xung ñột thứ hai, phần phạm vi là quan hệ thừa kế bất ñộng sản, phần hệ thuộc quy ñịnh luật áp dụng là pháp luật của Nước ký kết nơi có di sản là bất ñộng sản. Cũng giống như quy phạm thực chất, người ta phân loại quy phạm xung ñột thành hai loại ñó là quy phạm xung ñột thống nhất (còn gọi là quy phạm xung ñột trong ñiều ước quốc tế) và quy phạm xung ñột trong nước. Ngoài cách phân loại trên, người ta còn phân loại quy phạm xung ñột theo luật áp dụng. Cụ thể phân thành hai loại như sau: - Quy phạm xung ñột một bên (hay còn gọi là quy phạm xung ñột một chiều): ðây là quy phạm chỉ ra quan hệ dân sự này chỉ áp dụng luật pháp của GVHD: ThS. Bùi Thị Mỹ Hương 15 SVTH: Phùng Văn ðịnh
- Xem thêm -