Tài liệu Nuoi bo sua o nong ho chuong 4 (ts. nguyen xuan trach)

  • Số trang: 43 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 242 |
  • Lượt tải: 0
chuyendong24h

Tham gia: 02/06/2016

Mô tả:

Ch−¬ng 4 nu«i d−ìng vµ ch¨m sãc I. §Æc ®iÓm tiªu ho¸ cña bª vµ bß 1. §Æc tr−ng cña ®−êng tiªu ho¸ HÖ tiªu ho¸ cña bß còng nh− c¸c gia sóc nhai l¹i kh¸c ®−îc ®Æc tr−ng bëi hÖ d¹ dµy kÐp cã 4 tói gåm d¹ cá, d¹ tæ ong, d¹ l¸ s¸ch vµ d¹ mói khÕ (h×nh 4-1). Ba tói ®Çu ®−îc gäi chung lµ d¹ tr−íc. Trong d¹ cá cã hÖ vi sinh vËt céng sinh dµy ®Æc. D¹ mói khÕ lµ d¹ dµy thùc, t−¬ng tù nh− d¹ dµy cña gia sóc kh«ng nhai l¹i. D¹ cá D¹ tæ D¹ l¸ D¹ mói H×nh 4-1: D¹ dµy kÐp ë bß tr−ëng thµnh Tuy nhiªn, d¹ dµy cña bª cã kh¸c so víi d¹ dµy cña bß. Lóc s¬ sinh bª cã d¹ dµy gÇn gièng d¹ dµy cña 68 gia sóc d¹ dµy ®¬n v× c¸c d¹ tr−íc ch−a ph¸t triÓn. Do ®ã bª cÇn ph¶i ¨n s÷a vµ s÷a ®−îc ®−a th¼ng xuèng d¹ khÕ th«ng qua r·nh thùc qu¶n mµ kh«ng ®i qua c¸c d¹ tr−íc (h×nh 4-2). H×nh 4-2: Khi bª bó s÷a ®i qua r·nh thùc qu¶n xuèng th¼ng d¹ mói khÕ H×nh 4-3: Qu¸ tr×nh ph¸t triÓn d¹ cá ë bß Khi bª lín lªn nã dÇn dÇn ¨n cá vµ thøc ¨n ®−îc ®−a vµo c¸c d¹ tr−íc tr−íc khi ®−îc chuyÓn xuèng d¹ 69 khÕ. C¸c d¹ tr−íc còng dÇn dÇn hoµn thiÖn vµ khi bß tr−ëng thµnh dung tÝch (søc chøa thøc ¨n) cña d¹ tr−íc gÊp 13-14 lÇn d¹ khÕ (h×nh 4-3). 2. Tiªu ho¸ thøc ¨n ë bß Khi bß ¨n cá c¸c miÕng thøc ¨n sau khi ®−îc thÊm −ít n−íc bät sÏ ®−îc nuèt qua thùc qu¶n xuèng d¹ cá. Vi sinh vËt d¹ cá lªn men vµ lµm gi¶m kÝch th−íc cña thøc ¨n. PhÇn thøc ¨n cã kÝch th−íc lín trong d¹ cá ®−îc î lªn miÖng ®Ó ®−îc thÊm n−íc bät vµ nhai l¹i kü h¬n tr−íc khi ®−îc nuèt trë l¹i d¹ cá (h×nh 4-4). H×nh 4-4: Sù nhai l¹i thøc ¨n th« ë bß S¶n phÈm lªn men thøc ¨n cña vi sinh vËt trong d¹ cá lµ c¸c axÝt bÐo bay h¬i, nh÷ng vi sinh vËt míi, c¸c chÊt khÝ vµ c¶ c¸c vitamin nhãm B, K. C¸c axÝt bÐo bay h¬i ®−îc hÊp thu qua v¸ch d¹ cá trë thµnh 70 nguån dinh d−ìng cho bß, cßn c¸c chÊt khÝ ®−îc th¶i ra ngoµi qua î h¬i. Nh÷ng tiÓu phÇn thøc ¨n nhá cïng víi c¸c vi sinh vËt b¸m trªn ®ã ®i ra khái d¹ cá, qua d¹ tæ ong vµ d¹ l¸ s¸ch ®Ó ®Õn d¹ mói khÕ vµ ruét. DÞch tiªu ho¸ cña d¹ mói khÕ vµ ruét ph©n gi¶i phÇn thøc ¨n cßn l¹i vµ x¸c vi sinh vËt. C¸c s¶n phÈm tiªu ho¸ ®−îc hÊp thu ë ruét vµ mét phÇn kh«ng tiªu ho¸ ®−îc th¶i ra ngoµi qua ph©n. Vi sinh vËt trong d¹ cá kh«ng nh÷ng ph©n gi¶i ®−îc chÊt x¬ mµ cßn cã kh¶ n¨ng chuyÓn ho¸ c¸c chÊt chøa nit¬ (kÓ c¶ nit¬ phi protein nh− urª) thµnh protein cho c¬ thÓ chóng. Sau ®ã nh÷ng vi sinh vËt nµy ®−îc chuyÓn xuèng d¹ mói khÕ, ®−îc tiªu ho¸ vµ trë thµnh nguån ®¹m cã gi¸ trÞ sinh vËt häc cao cung cÊp cho c¬ thÓ bß. §ã lµ −u thÕ sinh häc cña gia sóc nhai l¹i cho phÐp con ng−êi khai th¸c c¸c thøc ¨n x¬ th« (cá, r¬m) vµ c¸c nguån ®¹m v« c¬ (nh− urª) ®Ó cho bß ¨n, tiÕt kiÖm ®−îc c¸c lo¹i thøc ¨n chÊt l−îng cao (®¾t tiÒn). ii. thøc ¨n vµ khÈu phÇn 1. Thµnh phÇn vµ gi¸ trÞ dinh d−ìng cña thøc ¨n Hµng ngµy bß s÷a cÇn ®−îc cung cÊp ®Çy ®ñ c¸c lo¹i chÊt dinh d−ìng sau: 71 - ChÊt ®¹m (protein vµ c¸c chÊt chøa nit¬ kh«ng ph¶i lµ protein) ®Ó x©y dùng c¬ b¾p khoÎ m¹nh vµ cÊu t¹o s¶n phÈm (bµo thai, s÷a). - Gluxit (x¬, mì, bét, ®−êng) vµ mì ®Ó cung cÊp n¨ng l−îng cho c¬ thÓ ho¹t ®éng vµ t¹o s¶n phÈm. - ChÊt kho¸ng ®Ó x−¬ng khíp (c¶ bß mÑ vµ thai) ®−îc ch¾c ch¾n vµ t¹o s÷a. - Vitamin ®Ó c¬ thÓ ho¹t ®éng ®−îc nhÞp nhµng. - N−íc cÇn cho trao ®æi chÊt, cÊu t¹o c¬ thÓ vµ t¹o s¶n phÈm (n−íc chiÕm gÇn 90% trong s÷a). Bß lÊy c¸c chÊt dinh d−ìng nµy tõ thøc ¨n. Thøc ¨n cho bß cã thµnh phÇn phøc t¹p do c¸c nguyªn tè ho¸ häc cÊu t¹o nªn. Nãi chung, thøc ¨n cã c¸c thµnh phÇn nh− sau: 72 Thøc ¨n Lµm kh« (sÊy) N−íc VËt chÊt kh« §èt ch¸y ChÊt h÷u c¬: → Protein (N) → Bét & §−êng → ChÊt x¬ → ChÊt bÐo → Vitamin Tro (kho¸ng) Do vËy, khi cho bß ¨n mét lo¹i thøc ¨n nµo ®ã ng−êi ch¨n nu«i cÇn biÕt ®−îc gi¸ trÞ dinh d−ìng cña thøc ¨n ®ã ®Ó xem cÇn cho bß ¨n bao nhiªu thøc ¨n nh»m tho¶ m·n nhu cÇu dinh d−ìng cña bß. Gi¸ trÞ dinh d−ìng cña mét lo¹i thøc ¨n th−êng ®−îc thÓ hiÖn qua: - Gi¸ trÞ n¨ng l−îng: Gi¸ trÞ n¨ng l−îng cña thøc ¨n do c¸c chÊt h÷u c¬ trong ®ã t¹o nªn. Ng−êi ta th−êng dïng gi¸ trÞ n¨ng l−îng trao ®æi (ME), n¨ng l−îng thuÇn (NE) hay quy c¸c gi¸ trÞ n¨ng l−îng nµy ra thµnh ®¬n vÞ thøc ¨n. - Protein: Tr−íc ®©y th−êng dïng gi¸ trÞ protein th« hay protein tiªu ho¸, hiÖn nay ng−êi ta b¾t 73 ®Çu chuyÓn sang dïng c¸c gi¸ trÞ protein hiÖn ®¹i h¬n; vÝ dô, protein hÊp thu ë ruét (PDI). - C¸c lo¹i kho¸ng: HiÖn nay ë n−íc ta míi tÝnh ®Õn can-xi (Ca) vµ phèt-pho (P) trong thøc ¨n cña bß. 2. Tiªu chuÈn ¨n cña bß Tiªu chuÈn ¨n lµ nhu cÇu c¸c chÊt dinh d−ìng cho con vËt trong mét ngµy ®ªm. Nhu cÇu ®−îc thÓ hiÖn theo c¸c ®¬n vÞ gièng nh− c¸c ®¬n vÞ ®¸nh gi¸ gi¸ trÞ dinh d−ìng cña thøc ¨n. Nhu cÇu dinh d−ìng cña bß s÷a bao gåm: - Nhu cÇu duy tr×, tøc lµ sè l−îng c¸c chÊt dinh d−ìng mµ con vËt cÇn khi nã kh«ng t¨ng träng vµ kh«ng s¶n xuÊt. Nhu cÇu nµy chñ yÕu phô thuéc vµo thÓ träng cña bß. - Nhu cÇu s¶n xuÊt, tøc lµ nhu cÇu c¸c chÊt dinh d−ìng v−ît trªn nhu cÇu duy tr× ®Ó cho s¶n xuÊt s÷a, mang thai vµ t¨ng träng (nÕu cã). Nhu cÇu dinh d−ìng cña bß s÷a th−êng ®−îc c¸c nhµ khoa häc lËp ra c¸c c«ng tÝnh thøc hay tÝnh s½n thµnh B¶ng nhu cÇu dinh d−ìng ®i kÌm víi B¶ng thµnh phÇn vµ gi¸ trÞ dinh d−ìng thøc ¨n. C¸n bé kü thuËt ch¨n nu«i cã thÓ gióp c¸c n«ng hé tÝnh to¸n cô thÓ cho mçi con bß. 74 3. Phèi hîp khÈu phÇn ¨n a. Kh¸i niÖm KhÈu phÇn ¨n lµ tæ hîp c¸c lo¹i thøc ¨n ®Ó cung cÊp ®Çy ®ñ nhu cÇu dinh d−ìng cho con vËt trong mét ngµy ®ªm. b. Nh÷ng yªu cÇu c¬ b¶n cña phÈu phÇn: - Cung cÊp ®Çy ®ñ vµ lµ c©n ®èi c¸c chÊt dinh d−ìng cho bß theo tiªu chuÈn ¨n. - Cã khèi l−îng vµ dung tÝch phï hîp víi kh¶ n¨ng thu nhËn cña bß. - Gåm nhiÒu lo¹i thøc ¨n, phï hîp víi khÈu vÞ ®Ó gia sóc ¨n hÕt. - §¶m b¶o hiÖu qu¶ kinh tÕ (gåm chñ yÕu nh÷ng lo¹i thøc ¨n dÔ kiÕm vµ rÎ). - Khi thay ®æi khÈu phÇn míi ph¶i thay ®æi tõ tõ ®Ó vi sinh vËt d¹ cá vµ gia sóc quen dÇn. c. Nh÷ng th«ng tin cÇn biÕt khi lËp khÈu phÇn Muèn x©y dùng khÈu phÇn cho bß ®¸p øng ®−îc c¸c yªu cÇu trªn cÇn cã ®−îc nh÷ng th«ng tin sau: 1) Gi¸ trÞ dinh d−ìng cña c¸c lo¹i thøc ¨n dù kiÕn ®−a vµo sö dông. 75 Ng−êi ch¨n nu«i cã thÓ xem c¸c B¶ng thµnh phÇn vµ gi¸ trÞ dinh d−ìng thøc ¨n gia sóc ®Ó biÕt ®−îc gi¸ trÞ dinh d−ìng cña c¸c lo¹i thøc ¨n dù kiÕn sö dông. 2) Tiªu chuÈn ¨n (nhu cÇu dinh d−ìng) cña bß. Ng−êi ch¨n nu«i ph¶i c¨n cø vµo khèi l−îng, n¨ng suÊt s÷a, th¸ng mang thai, tuæi... cña bß vµ ®èi chiÕu víi B¶ng nhu cÇu dinh d−ìng cña bß (lËp s½n) ®Ó tÝnh xem con bß ®ã cÇn bao nhiªu n¨ng l−îng (®¬n vÞ thøc ¨n), protein vµ kho¸ng mçi ngµy. 3) Kh¶ n¨ng thu nhËn vµ giíi h¹n sö dông c¸c lo¹i thøc ¨n kh¸c nhau trong khÈu phÇn. §Ó x©y dùng ®−îc c¸c khÈu phÇn c¬ së lµ thøc ¨n th« mµ gia sóc cã kh¶ n¨ng ¨n hÕt, cÇn biÕt ®−îc l−îng thøc ¨n th« bß cã thÓ ¨n ®−îc. L−îng thu nhËn tù do nµy chÞu ¶nh h−ëng cña chÊt l−îng cña thøc ¨n: 76 ChÊt l−îng cá L−îng thu nhËn VCK (% thÓ träng) RÊt tèt 3,0 Tèt 2,5 Trung b×nh 2,0 XÊu 1,5 RÊt xÊu 1,0 C¨n cøa vµo hµm l−îng vËt chÊt kh« (VCK) trong thøc ¨n cho ¨n ta cã thÓ −íc tÝnh ra ®−îc khèi l−îng mét con bß cã thÓ ¨n. VÝ dô, víi cá xanh trung b×nh (20% VCK) bß 500kg cã thÓ ¨n 500 x 2/100 x 100/20 = 50 kg. 4) Gi¸ c¶ cña c¸c lo¹i thøc ¨n cã thÓ dïng. Khi phèi hîp khÈu phÇn cho bß kh«ng nh÷ng ph¶i ®¶m b¶o ®ñ nhu cÇu dinh d−ìng mµ ph¶i chän c¸c lo¹i thøc ¨n hîp lý ®Ó gi¸ thµnh rÎ nhÊt. d. C¸ch x©y dùng khÈu phÇn Cã thÓ x©y dùng khÈu phÇn cho bß v¾t s÷a theo c¸c b−íc nh− sau: 1. TÝnh nhu cÇu n¨ng l−îng vµ protein cho duy tr×, sinh tr−ëng vµ mang thai (nÕu cã). 2. X©y dùng khÈu phÇn c¬ së dùa vµo nh÷ng thøc ¨n th« hiÖn cã vµ kh¶ n¨ng thu nhËn cña bß. TÝnh gi¸ trÞ n¨ng l−îng vµ protein cña nã. 3. TÝnh phÇn n¨ng l−îng vµ protein cßn l¹i cña khÈu phÇn c¬ së sau khi ®· trõ ®i nhu cÇu duy tr×, sinh tr−ëng vµ mang thai. 4. Bæ sung khÈu phÇn c¬ së b»ng mét hoÆc vµi lo¹i thøc ¨n giµu n¨ng l−îng hoÆc protein (tuú tr−êng hîp) ®Ó c©n b»ng n¨ng l−îng vµ protein nh»m ®¸p øng 77 thªm ®−îc nhu cÇu s¶n xuÊt mét l−îng s÷a nµo ®ã (vÝ dô 5 lÝt s÷a/ngµy). 5. Dïng thøc ¨n hçn hîp bæ sung ®Ó ®¸p øng møc s¶n xuÊt s÷a v−ît trªn møc mµ khÈu phÇn thøc ¨n c¬ së (®· ®iÒu chØnh) cho phÐp. Cã mét c¸ch ®¬n gi¶n ®Ó −íc tÝnh l−îng thøc ¨n cÇn cho bß s÷a khi kh«ng tÝnh to¸n ®−îc khÈu phÇn chÝnh x¸c nh− sau: - Bß cã thÓ ¨n ®−îc mét l−îng thøc ¨n th« xanh hµng ngµy b»ng kho¶ng 10% khèi l−îng c¬ thÓ (bß 500kg ¨n ®−îc 50kg cá xanh/ngµy). L−îng thøc ¨n nµy cã thÓ ®ñ cho nhu cÇu duy tr× c¬ thÓ vµ s¶n xuÊt 45 lÝt s÷a/ngµy. - Mçi kg thøc ¨n tinh hçn hîp cã thÓ ®¸p øng ®−îc nhu cÇu cho s¶n xuÊt 2 – 2,5 kg s÷a. Nh− vËy, mét con bß s¶n xuÊt 15 kg s÷a/ngµy vµ ®−îc cho ¨n thøc ¨n xanh tù do th× cÇn cho ¨n thªm kho¶ng 5 kg thøc ¨n tinh (®Ó s¶n xuÊt 10 kg s÷a mµ thøc ¨n xanh kh«ng ®¸p øng ®−îc). iii. nu«i d−ìng vµ ch¨m sãc bª Nu«i d−ìng bª ph¶i nh»m ®ång thêi vµo 3 môc tiªu sau: - §¶m bµo cho bª s¬ sinh nhËn ®−îc ®ñ kh¸ng thÓ tõ s÷a mÑ ®Ó cã kh¶ n¨ng kh¸ng bÖnh tèt. 78 - §¶m b¶o cung cÊp ®ñ nhu cÇu dinh d−ìng hµng ngµy cho bª. - ChuyÓn ®−êng tiªu ho¸ cña bª tõ chç tiªu ho¸ gièng nh− mét gia sóc d¹ dµy ®¬n (tiªu ho¸ s÷a) sang tiªu ho¸ cña mét gia sóc nhai l¹i thùc sù (tiªu ho¸ cá). §Ó ®¹t ®−îc 3 môc tiªu trªn viÖc nu«i d−ìng ch¨m sãc bª ®−îc ph©n ra c¸c giai ®o¹n nh− sau. 1. Bª s¬ sinh (7 ngµy ®Çu) a. Thøc ¨n nu«i bª s¬ sinh Thøc ¨n chñ yÕu cña bª s¬ sinh lµ s÷a ®Çu vµ s÷a th−êng. - S÷a ®Çu S÷a ®Çu lµ s÷a ®−îc tiÕt ra trong vµi ngµy ®Çu tiªn sau khi ®Î. S÷a ®Çu ®−îc h×nh thµnh trong tuyÕn s÷a vµo giai ®o¹n cuèi cña thêi gian mang thai. S÷a ®Çu ®¸p øng ®−îc yªu cÇu cña bª trong giai ®o¹n nµy v× nã cã thµnh phÇn ho¸ häc vµ b¶n chÊt sinh häc ®Æc thï mµ kh«ng thÓ thay thÕ b»ng thøc ¨n nµo kh¸c. 79 B¶ng 4-1: Thµnh phÇn cña s÷a bß S÷a ®Çu Thµnh phÇn S÷a ngµy thø 10 V¾t lÇn 1 V¾t lÇn 2 Mì (%) 7,2 5,15 4,25 §−êng (%) 3,96 3,72 4,49 Protein (%) 15,23 10,66 3,41 Kho¸ng (%) 1,074 0,953 0,635 Caroten (mg%) 0,158 0,155 0,027 38 33 19 §é chua (oT) S÷a ®Çu cã hµm l−îng vËt chÊt cao (250300g/kg). Thµnh phÇn s÷a ®Çu cã thÓ tham kh¶o qua b¶ng 4-1. So víi s÷a th−êng s÷a ®Çu tréi h¬n h¼n vÒ thµnh phÇn mì (1,5 lÇn), protein (5 lÇn), kho¸ng (2 lÇn), caroten (5 lÇn). S÷a ®Çu cã ®é chua cao cã t¸c dông kÝch thÝch tuyÕn tiªu ho¸, øc chÕ vi khuÈn, kÝch thÝch tiÕt dÞch mËt. Trong s÷a ®Çu cã hµm l−îng gama-globulin cao cã t¸c dông lµm t¨ng søc ®Ò kh¸ng cña bª. Bª s¬ sinh cã kh¶ n¨ng hÊp thu nguyªn vÑn gama-globulin tõ s÷a ®Çu vµo m¸u. Tuy nhiªn, kh¶ n¨ng nµy cµng l©u sau khi sinh cµng gi¶m xuèng. Trong s÷a ®Çu cßn cã hµm l−îng chÊt sun-ph¸t manhª (MgSO4) cao t¹o thµnh chÊt tÈy nhÑ ®Ó ®Èy cøt su ra ngoµi. 80 Do cã c¸c yÕu tè trªn mµ bª cÇn ®−îc bó s÷a ®Çu cµng sím cµng tèt vµ tû lÖ m¾c bÖnh cµng thÊp. ThÝ nghiÖm cho thÊy sau 1 giê cho bó tû lÖ m¾c bÖnh lµ 7,9%, cßn nÕu sau khi ®Î 7 giê míi cho bó th× tû lÖ nµy lªn tíi 42%. Nh− vËy s÷a ®Çu ®· n©ng cao søc sèng cña bª s¬ sinh nhê 2 nh©n tè: - Dinh d−ìng cao vµ dÔ ®ång ho¸ - T¨ng kh¶ n¨ng ®Ò kh¸ng cña c¬ thÓ ®èi víi bÖnh tËt. Trong tr−êng hîp thiÕu s÷a ®Çu ng−êi ta cã thÓ lµm s÷a ®Çu nh©n t¹o cho bª bó víi thµnh phÇn nh− sau: 1 lÝt s÷a nguyªn, 10ml dÇu c¸, 5-10g muèi, 2-3 qu¶ trøng, nÕu t¸o bãn cho thªm 5-10g MgSO4. S÷a nguyªn sau khi thanh trïng h¹ nhiÖt ®é xuèng 3839oC, ®Ëp trøng vµ cho dÇu c¸, muèi vµo, ®¸nh thËt ®Òu. - S÷a th−êng: Sau thêi gian bó s÷a ®Çu bª ®−îc cho uèng s÷a th−êng, tèt nhÊt cña chÝnh mÑ nã, nÕu kh«ng còng ph¶i cña nh÷ng con khoÎ m¹nh, kh«ng viªm vó. 81 - C¸c thøc ¨n kh¸c: Thêi gian cuèi bª ph¶i ®−îc tËp ¨n thøc ¨n th«: cá kh«, r¬m. Tõ ngµy thø 5 trë ®i cã thÓ cho ¨n thªm kho¸ng bæ sung. b. C¸ch cho bª bó s÷a Yªu cÇu bª ph¶i ®−îc bó s÷a ®Çu sau khi ®Î chËm nhÊt lµ 1 giê. S÷a ®Çu dïng cho bª ®Õn ®©u th× v¾t ®Õn ®ã (v¾t thõa lµm mÊt s÷a ®Çu cña bª vµ dÔ g©y sèt s÷a cho bß mÑ). S÷a ph¶i ®¶m b¶o vÖ sinh, nh−ng tuyÖt ®èi kh«ng dïng nhiÖt ®Ó xö lý v× dÔ g©y ®«ng vãn. Kh«ng ®−îc cho bª bó s÷a vó viªm. S÷a ph¶i cã nhiÖt ®é thÝch hîp, tèt nhÊt lµ 35-37oC. L−îng s÷a mçi lÇn cho bó kh«ng ®−îc qu¸ 8% so víi khèi l−îng bª v× nã phô thuéc vµo dung tÝch d¹ mói khÕ. NÕu s÷a bó qu¸ nhiÒu sÏ trµn xuèng d¹ cá trong khi nhu ®éng d¹ cá cßn yÕu nªn vi sinh vËt g©y thèi sÏ ph¸t triÓn. L−îng s÷a cho bó mçi ngµy b»ng 1/5-1/6 khèi l−îng s¬ sinh. Sè lÇn cho bª bó b»ng sè lÇn v¾t s÷a mÑ. Th−êng lóc ®Çu cho bó 3-4 lÇn/ngµy, vÒ sau gi¶m xuèng. Cho bª bó ph¶i tõ tõ kh«ng ®Ó bª bÞ sÆc s÷a. Trong thêi kú nµy cã thÓ cho bª bó trùc tiÕp hay gi¸n tiÕp: 82 - Cho bó trùc tiÕp: Sau khi ®Î bª ®−îc trùc tiÕp bó mÑ hµng ngµy. Th−êng c¸ch nµy ¸p dông trong ch¨n nu«i bß kiªm dông s÷a-thÞt vµ vµ ®èi víi mét sè lo¹i bß s÷a cã tËp tÝnh lµm mÑ cao chØ tiÕt s÷a lóc cã con bó. L−îng s÷a bª bó kh«ng hÕt sÏ ®−îc v¾t. Tr−íc khi cho bª nghÐ bó cÇn ph¶i lµm vÖ sinh chuång tr¹i, vó bß mÑ ph¶i ®−îc lau s¹ch. NÕu vó bÞ viªm ph¶i ch÷a trÞ ®Ó tr¸nh bª nghÐ viªm ruét. Thêi kú nµy kh«ng cho bª ®i theo mÑ mµ ph¶i nu«i ë chuång. C¸ch cho bó nµy cã −u ®iÓm lµ: tû lÖ sèng cña bª cao, ®Ò phßng viªm vó ë bß míi ®Î. - Cho bó gi¸n tiÕp: Khi ®Î t¸ch con ra ngay, sau ®ã v¾t s÷a ®Çu cho vµo b×nh cã nóm vó cao su cã ®−êng kÝnh lç tiÕt < 2mm nh»m ®¶m b¶o mét lÇn mót kh«ng qu¸ 30 mm s÷a ®Ó cho r·nh thùc qu¶n ho¹t ®éng tèt. Khi cho bó ®Æt b×nh nghiªng gãc 30o. Sau mét vµi ngµy cho bó b×nh b¾t ®Çu chuyÓn sang tËp cho bª uèng s÷a trong x«. Ph−¬ng ph¸p tËp cho bª uèng s÷a trong x« nh− sau: röa s¹ch tay vµ ng©m vµo trong s÷a, thß 2 ngãn tay lªn lµm vó gi¶. Tay kia Ên mâm bª xuèng cho ngËm mót 2 ®Çu ngãn tay. S÷a sÏ theo kÏ ngãn tay lªn. Lµm vµi lÇn nh− vËy bª sÏ quen vµ tù uèng s÷a. 83 c. Ch¨m sãc vµ qu¶n lý bª s¬ sinh Sau khi sinh, tr−íc lóc cho bª bó s÷a ®Çu cÇn tiÕn hµnh c©n khèi l−îng cña bª. Nh÷ng thao t¸c nµy ph¶i lµm rÊt nhanh chãng ®Ó bª ®−îc bó s÷a ®Çu sím. CÇn quan s¸t ®Æc ®iÓm l«ng, da, ph¶n x¹ mót bó, r¨ng, niªm m¹c miÖng, t×nh h×nh søc khoÎ, ¨n uèng, ®i ®øng... ®Ó cã chÕ ®é nu«i d−ìng cho thÝch ®¸ng vµ x¸c ®Þnh h−íng sö dông vÒ sau. H×nh 4-5: Còi nu«i bª s¬ sinh Bª s¬ sinh rÊt yÕu, kh¶ n¨ng chèng ®ì bÖnh tËt kÐm nªn cÇn ®−îc nu«i ë chuång c¸ch ly, trong ®ã mçi con ®−îc nu«i trong mét còi c¸ thÓ (h×nh 4-5) cã kÝch th−íc: dµi 1,2- 1,4m, cao 1m, réng 0,7m, sµn c¸ch mÆt ®Êt 0,15m. Còi nµy cã thÓ lµm b»ng gç, tre 84 hay b»ng thÐp. Sµn nªn lµm b»ng gç nh− r¸t gi−êng. Còi ph¶i ®−îc ®Æt n¬i tho¸ng nh−ng kh«ng cã giã lïa, hµng tuÇn ®−îc tiªu ®éc, hµng ngµy ®−îc lau sµn vµ lµm vÖ sinh. Thêi gian nu«i bª trong còi nµy chØ cho phÐp kh«ng qu¸ 30 ngµy. Trªn còi nµy ph¶i ®Æt x« chøa n−íc cho bª uèng vµ x« ®Ó cá kh« cho bª tËp ¨n. Mçi ngµy s¸t trïng rèn cho bª mét lÇn b»ng c¸c dung dÞch s¸t trïng ®Õn khi rèn kh« míi th«i. Hµng ngµy cho bª xuèng còi ®Ó ®−îc vËn ®éng tù do trong 3-4 giê, th−êng mïa hÌ s¸ng vµo lóc 8-10 giê, chiÒu tõ 3-5 giê, mïa ®«ng chËm h¬n 30 phót. Hµng ngµy ph¶i kiÓm tra t×nh h×nh søc khoÎ bÖnh tËt cña bª, vÖ sinh tiªu ®éc chuång nu«i vµ còi bª. Mïa ®«ng treo rÌm che chuång nu«i ®Ó bª ®−îc Êm, mïa hÌ ph¶i tho¸ng m¸t. Trong chuång nªn m¾c bãng ®iÖn vµ cho s¸ng gi¸n ®o¹n: s¸ng 3-4 giê/t¾t 1-2 giê. 2. Bª tõ sau s¬ sinh ®Õn cai s÷a a. C¸c lo¹i thøc ¨n vµ c¸ch sö dông - S÷a nguyªn §©y lµ lo¹i thøc ¨n quan träng nhÊt ®èi víi bª trong giai ®o¹n nµy. C¸c chÊt dinh d−ìng ë trong s÷a t−¬ng ®èi hoµn chØnh vµ phï hîp víi yªu cÇu sinh lý cña bª. Cho nªn trong bÊt kú ph−¬ng thøc nu«i d−ìng 85 nµo còng cÇn ph¶i cã s÷a nguyªn. Tuy nhiªn sè l−îng s÷a nguyªn cho ¨n tuú thuéc vµo gièng, tÇm quan träng cña bª, kh¶ n¨ng s¶n xuÊt s÷a thay thÕ. Trong th¸ng ®Çu tiªn chñ yÕu cho bª ¨n s÷a nguyªn cßn c¸c thøc ¨n kh¸c chØ lµ tËp ¨n. Tõ th¸ng thø 2 vÒ sau tuú theo møc ®é sö dông thøc ¨n thùc vËt cña bª mµ cã thÓ gi¶m dÇn l−îng s÷a nguyªn xuèng. Còng cã thÓ thay thÕ dÇn b»ng s÷a khö b¬. Ph¶i cho bª bó s÷a tõ tõ ®Ó cho r·nh thùc qu¶n khÐp kÝn ®−a ®−îc hÕt s÷a xuèng d¹ mói khÕ. Cho bó tõ tõ cßn ®¶m b¶o thêi gian ph©n tiÕt n−íc bät vµ c¸c dÞch tiªu ho¸ kh¸c. S÷a cho bª ¨n ph¶i ®¶m b¶o vÖ sinh vµ cã nhiÖt ®é thÝch hîp: th¸ng ®Çu 35-37oC, th¸ng thø hai 335oC, nh÷ng th¸ng sau 20-25oC. NÕu cã ®iÒu kiÖn nªn tiÕn hµnh läc s÷a, sau ®ã ®un lªn nhiÖt ®é 80oC ®Ó thanh trïng råi h¹ xuèng nhiÖt ®é cÇn thiÕt. Sè lÇn cho bó/ngµy = l−îng s÷a cho bó trong ngµy/l−îng s÷a 1 lÇn. Trong ®ã l−îng s÷a cho bó/ngµy = 1/5-1/6 khèi l−îng s¬ sinh. L−îng s÷a cho bó/lÇn b»ng 8% khèi l−îng s¬ sinh. Kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c lÇn cho bó ph¶i gÇn ®Òu nhau bëi v× dÞch vÞ tiÕt t−¬ng ®èi æn ®Þnh nªn c−êng ®é tiªu ho¸ gÇn ®Òu nhau theo thêi gian. Tuy nhiªn lÇn 86 bó cuèi cïng trong ngµy kh«ng nªn muén qu¸ 8-9 giê ®ªm. C¸ch cho bó: Cho bó b»ng b×nh cã nóm vó cao su hay b»ng x« nh− ®· giíi thiÖu ë phÇn tr−íc. - S÷a khö mì Cã thÓ dïng lo¹i s÷a nµy thay thÕ cho mét phÇn s÷a nguyªn. VÒ mÆt gi¸ trÞ n¨ng l−îng s÷a khö mì chØ b»ng 50% so víi s÷a nguyªn, nh−ng gi¸ trÞ sinh vËt häc cña nã cao. S÷a khö mì cã thÓ dïng tõ tuÇn tuæi thø 3-4 trë ®i. C¸ch dïng t−¬ng tù s÷a nguyªn, nh−ng kh«ng ®−îc hçn hîp víi s÷a nguyªn, mµ ph¶i cho ¨n xen kÎ nhau trong ngµy trong mét thêi gian, sau ®ã dïng s÷a khö mì thay h¼n cho s÷a nguyªn. Th−êng dïng s÷a khö mì thay h¼n s÷a nguyªn tõ 40-45 ngµy tuæi trë ®i. - S÷a thay thÕ §©y lµ lo¹i thøc ¨n chÕ biÕn cã thµnh phÇn t−¬ng tù s÷a nguyªn nh»m thay thÕ mét phÇn s÷a nguyªn. Tuú theo chÊt l−îng cña s÷a thay thÕ mµ quyÕt ®Þnh thêi gian b¾t ®Çu cho ¨n. S÷a tèt cµng gÇn gièng s÷a nguyªn cµng cho ¨n sím, cã thÓ b¾t ®Çu tõ 15-20 ngµy tuæi. C¸c n−íc tiªn tiÕn dïng s÷a khö mì lµm nÒn ®Ó s¶n xuÊt s÷a thay thÕ. VÝ dô, mét lo¹i s÷a thay thÕ cã thÓ gåm: s÷a khö mì 80%, dÇu thùc vËt hydro ho¸ 15%, photphatit 87
- Xem thêm -