Tài liệu Nghiên cứu ứng dụng quy trình công nghệ sản xuất văcxin bại liệt bất hoạt từ chủng sabin

  • Số trang: 126 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 33 |
  • Lượt tải: 0
nhattuvisu

Đã đăng 27125 tài liệu

Mô tả:

BKHCN-BYT TTKHSXVXSB BKHCN-BYT TTKHSXVXSB BKHCN-BYT TTKHSXVXSB Bé Khoa häc c«ng nghÖ – bé y tÕ Trung t©m KHSX V¨cxin Sabin 135 Lß ®óc – Hµ néi B¸o c¸o tæng kÕt khoa häc vµ kü thuËt §Ò tµi Nghiªn cøu øng dông quy tr×nh c«ng nghÖ s¶n xuÊt V¨cxin B¹i liÖt bÊt ho¹t tõ chñng Sabin M· sè : KC.10-24 GS.TSKH NguyÔn V¨n MÉn 5857 05/6/2006 Hµ néi – 12/2005 B¶n quyÒn 2005 thuéc TTKHSXVXSB §¬n xin sao chÐp toµn bé hoÆc tõng phÇn tµi liÖu nµy ph¶i göi ®Õn Gi¸m ®èc TTKHSXVXSB trõ tr−êng hîp sö dông víi môc ®Ých nghiªn cøu. Bé Khoa häc c«ng nghÖ – bé y tÕ Trung t©m KHSX v¨cxin Sabin 135 Lß ®óc – Hµ néi B¸o c¸o tæng kÕt khoa häc vµ kü thuËt ®Ò tµi Nghiªn cøu øng dông quy tr×nh c«ng nghÖ s¶n xuÊt V¨cxin B¹i liÖt bÊt ho¹t tõ chñng Sabin M· sè : KC.10-24 GS.TSKH NguyÔn V¨n MÉn Hµ néi – 12/2005 B¶n th¶o viÕt xong 11/2005 Tµi liÖu nµy ®−îc chuÈn bÞ trªn c¬ së kÕt qu¶ thùc hiÖn §Ò tµi cÊp Nhµ n−íc, m· sè KC.10-24 §Ò tµI nghiªn cøu khoa häc c«ng nghÖ nhµ n−íc KC10-24 Nghiªn cøu øng dông quy tr×nh c«ng nghÖ s¶n xuÊt V¨cxin B¹i liÖt bÊt ho¹t tõ chñng Sabin Cè vÊn Khoa häc: GS.TSKH. Hoµng Thñy Nguyªn Chñ nhiÖm ®Ò tµi : GS.TSKH. NguyÔn V¨n MÉn C¸c c¸n bé tham gia: 1. TS NguyÔn ThÞ Quú 2. TS NguyÔn §¨ng HiÒn 3. PGS.TS Lª ThÞ Lu©n 4. Ths Cao Xu©n ThÞnh 5. Cn §Æng Mai Dung 6. Cn D−¬ng ThÞ Nga 7. Cn NguyÔn Thanh Thuû 8. Cn NguyÔn H¶i Thanh C¬ quan thùc hiÖn: Trung t©m Khoa häc S¶n xuÊt V¨cxin Sabin Ch÷ viÕt t¾t b¶ng c¸c kÝ hiÖu vµ ch÷ viÕt t¾t ARN AxÝt Ribonucleic ATCC American Type Correction Centre BH BÊt ho¹t BSA Bovin Serum Albumin BT Bµo thai CCID50 Cell culture infective dose (liÒu g©y nhiÔm 50% nu«i tÕ bµo) CDC Dd Dung dÞch DMEM Dubeco Minimum Essencial Medium Du Antigen-D unit (®¬n vÞ kh¸ng nguyªn D) §¦MD §¸p øng miÔn dÞch §¦KT §¸p øng kh¸ng thÓ EDTA Ethylene Diamine Tetraacetic Acid Hep2C Human Laryngocacinoma cincinati (tÕ bµo ung th− thanh qu¶n ng−êi) HIV Human HRP Horseradish peroxidase HV§T HiÓn vi ®iÖn tö IgG Immuno globulin G (globulin miÔn dÞch G) IgM Immuno globulin M (globulin miÔn dÞch M) IgA Immuno globulin A (globulin miÔn dÞch A) IPV Inactivated Polio Vaccine (V¨cxin B¹i liÖt bÊt ho¹t-V¨cxin B¹i liÖt chÕt) IPVK V¨cxin b¹i liÖt bÊt ho¹t s¶n xuÊt tõ tÕ bµo thËn khØ IPVkBT V¨cxin b¹i liÖt bÊt ho¹t s¶n xuÊt tõ tÕ bµo thËn khØ bµo thai IPVV V¨cxin b¹i liÖt bÊt ho¹t s¶n xuÊt tõ tÕ bµo Vero JEM JVKT Japan Verver Kidney Tissue kDa Kilo Dalton KHT Kh¸ng huyÕt thanh KHV§T KÝnh hiÓn vi ®iÖn tö KTT KhØ tr−ëng thµnh LHE Lactabumin Hydrolysate Eagle (trong ®Öm Hanks) Ch÷ viÕt t¾t LH3E Lactabumin Hydrolysate Eagle (trong ®Öm Earle) LMC LiÖt mÒm cÊp M0 Tr−íc tiªm liÒu 1 M1 Sau tiªm liÒu 1 M2 Sau tiªm liÒu 2 M3 Sau tiªm liÒu 3 M199 M«i tr−êng 199 MEF MEM Minimum Essencial Medium MGCB MWCB Master Working Cell Bank (Ng©n hµng tÕ bµo gièng) MWCO OPV Oral Polio Vaccine (V¾c xin B¹i liÖt uèng) P0 TÕ bµo tiªn ph¸t P1 TÕ bµo tiªn ph¸t t¸ch lÇn 1 P2 TÕ bµo tiªn ph¸t t¸ch lÇn 1 PARKER M«i tr−êng 199 PB Phosphate Buffer PBF PJRI Polio Japan Research Institute POLIOVAC Trung t©m Khoa häc S¶n xuÊt V¨cxin Sabin PVDF Polyvinyl-idene-difluoride RD TÕ bµo ung th− phæi ë ng−êi SIV Simian Immunodeficieny Virus (Virut g©y suy gi¶m miÔn dÞch khØ) S-IPV Sabin - Inactivated Polio Vaccine SL Siªu läc SLT Siªu ly t©m SSL Sau siªu läc SV40 Simian virus 40 TB TÕ bµo TBH Tr−íc bÊt ho¹t TBS 1X Tris-HCl buffed solution 1 lÇn TCMR Tiªm chñng më réng Ch÷ viÕt t¾t TCTQ Tiªm chñng toµn quèc TCYTTG Tæ chøc Y tÕ ThÕ giíi TKTF TÕ bµo thËn khØ tiªn ph¸t TTKHSXVXSB Trung t©m KHSX v¨cxin Sabin TSL Tr−íc siªu läc VERO The kidney cells of an African Green Monkey (TÕ bµo thËn khØ xanh ch©u phi) VLDT VËt liÖu di truyÒn VRBL Virót B¹i liÖt WHO World Health Organization (Tæ chøc Y tÕ ThÕ giíi) Môc lôc Môc lôc Trang Danh môc c¸c ký hiÖu vµ ch÷ viÕt t¾t Môc lôc §Æt vÊn ®Ò ............................................................................................................................ 1 Ch−¬ng 1 : Tæng quan .......................................................................................................... 3 1.1 Virut B¹i liÖt .................................................................................................................... 3 1.1.1 Ph©n lo¹i virut .............................................................................................................. 3 1.1.2 H×nh th¸i häc ................................................................................................................ 3 1.1.3 Thµnh phÇn ho¸ häc cña virut B¹i liÖt .......................................................................... 3 1.1.4 TÝnh chÊt miÔn dÞch häc ............................................................................................... 4 1.1.5 Sù nh©n lªn cña virut b¹i liÖt trong tÕ bµo c¶m thô ...................................................... 4 1.2 T×nh h×nh B¹i liÖt ë ViÖt nam .......................................................................................... 7 1.3 V¨cxin phßng bÖnh B¹i liÖt ............................................................................................. 7 1.3.1 LÞch sö cña v¨cxin B¹i liÖt ........................................................................................... 8 1.3.2 S¶n xuÊt v¨cxin B¹i liÖt bÊt ho¹t .................................................................................. 9 1.3.3 Kh¶ n¨ng b¶o vÖ cña v¨cxin IPV ............................................................................... 10 1.3.3.1 So s¸nh gi÷a 2 lo¹i v¨cxin OPV vµ IPV .................................................................. 11 1.3.3.2 Thanh to¸n B¹i liÖt ë ViÖt nam ................................................................................ 12 1.3.3.3 VÊn ®Ò sö dông v¨cxin sau khi ®· thanh to¸n B¹i liÖt ............................................. 12 1.3.3.4 VÊn ®Ò nghiªn cøu s¶n xuÊt v¨cxin B¹i liÖt bÊt ho¹t cña NhËt b¶n ........................ 13 1.3.3.5 ViÖc sö dông IPV vµ OPV ë Mü ............................................................................. 14 1.4 ChiÕn l−îc sö dông v¨cxin IPV trªn thÕ giíi – liÒu dïng khuyÕn c¸o .......................... 15 Ch−¬ng 2 : VËt liÖu vµ ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu ............................................................... 18 2.1 VËt liÖu vµ nghiªn cøu s¶n xuÊt .................................................................................... 18 2.1.1 Chñng virut ................................................................................................................. 18 2.1.2 TÕ bµo ......................................................................................................................... 18 2.1.2.1 TÕ bµo thËn khØ tiªn ph¸t vµ thø ph¸t ...................................................................... 18 2.1.2.2 TÕ bµo th−êng trùc Vero .......................................................................................... 19 2.1.3 C¸c lo¹i m«i tr−êng .................................................................................................... 20 2.1.4 G©y nhiÔm virut .......................................................................................................... 20 2.1.5 Qu¸ tr×nh c« ®Æc vµ tinh chÕ kh¸ng nguyªn ............................................................... 21 2.1.5.1 Qu¸ tr×nh c« ®Æc vµ tinh chÕ kh¸ng nguyªn b»ng siªu läc ...................................... 21 2.1.5.2 Qu¸ tr×nh c« ®Æc vµ tinh chÕ kh¸ng nguyªn b»ng siªu ly t©m ................................. 22 2.1.5.3 Tinh chÕ ................................................................................................................... 23 2.1.5.4 KiÓm tra v¨cxin tinh chÕ qua c¸c giai ®o¹n ............................................................ 24 2.1.6 BÊt ho¹t virut týp 1, týp 2 vµ 3 ................................................................................... 25 Môc lôc 2.1.7 Pha v¨cxin .................................................................................................................. 25 2.1.8 S¬ ®å tãm t¾t ............................................................................................................... 26 2.2 VËt liÖu vµ ph−¬ng ph¸p kiÓm tra chÊt l−îng v¨cxin B¹i liÖt bÊt ho¹t tõ chñng Sabin ........... 28 2.2.1 §èi t−îng nghiªn cøu ................................................................................................. 28 2.2.1.1 V¨cxin B¹i liÖt bÊt ho¹t b¸n thµnh phÈm ................................................................ 28 2.2.1.2 V¨cxin B¹i liÖt bÊt ho¹t thµnh phÈm ....................................................................... 28 2.2.2 VËt liÖu vµ dông cô ..................................................................................................... 28 2.2.3 Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu ............................................................................................ 30 2.2.3.1 KhØ s¹ch vµ sè liÖu tÕ bµo Vero dïng cho s¶n xuÊt ................................................. 30 2.2.3.2 X¸c ®Þnh hiÖu gi¸ v¨cxin ®¬n gi¸ qua c¸c giai ®o¹n s¶n xuÊt ................................. 30 2.2.3.3 X¸c ®Þnh týp virut cña v¨cxin ®¬n týp b»ng thö nghiÖm nhËn d¹ng ....................... 31 2.2.3.4 KiÓm tra an toµn ®Æc hiÖu cña v¨cxin ®¬n týp trªn sóc vËt thö nghiÖm .................. 32 2.2.3.5 X¸c ®Þnh quy tr×nh bÊt ho¹t virut B¹i liÖt ................................................................ 33 2.2.3.6 KiÓm tra protein ®Æc hiÖu cña virut B¹i liÖt ............................................................. 33 2.2.3.7 Ph−¬ng ph¸p tÝnh ®¬n vÞ kh¸ng nguyªn D .............................................................. 36 2.2.3.8 KiÓm tra tÝnh v« trïng cña v¨cxin ®¬n gi¸ vµ v¨cxin thµnh phÈm .......................... 37 2.2.3.9 X¸c ®Þnh hµm l−îng Formaldehyde/liÒu cña v¨cxin BTP vµ TP ............................. 37 2.2.3.10 X¸c ®Þnh hµm l−îng protein/liÒu cña v¨cxin BTP vµ TP ....................................... 38 2.2.3.11 KiÓm tra ®¸p øng miÔn dÞch trªn khØ ..................................................................... 39 Ch−¬ng 3 : KÕt qu¶ vµ bµn luËn ......................................................................................... 42 3.1 X©y dùng quy tr×nh c«ng nghÖ s¶n xuÊt v¾c xin b¹i liÖt bÊt ho¹t tõ chñng Sabin ......... 42 3.1.1 T¸ch tÕ bµo thËn khØ tr−ëng thµnh b»ng ph−¬ng ph¸p truyÒn dÞch trypsin - versen .............42 3.1.2 Nu«i tÕ bµo thËn khØ vµ Vero ...................................................................................... 43 3.1.3 G©y nhiÔm virut .......................................................................................................... 44 3.1.4 C« ®Æc hçn dÞch v¨cxin ®¬n type b»ng siªu läc .......................................................... 49 3.1.5 C« ®Æc tinh chÕ kh¸ng nguyªn b»ng siªu ly t©m ........................................................ 52 3.1.6 Tinh chÕ....................................................................................................................... 55 3.1.7 BÊt ho¹t kh¸ng nguyªn ............................................................................................... 60 3.1.8 Pha v¨cxin thµnh phÈm ............................................................................................... 63 3.2 KÕt qu¶ kiÓm tra chÊt l−îng v¨cxin b¹i liÖt bÊt ho¹t tõ chñng Sabin ................................... 64 3.2.1KiÓm tra khØ s¹ch vµ sè liÖu vÒ tÕ bµo Vero dïng cho s¶n xuÊt IPV ........................... 64 3.2.1.1 KiÓm tra khØ tr−íc khi dïng cho s¶n xuÊt ............................................................... 64 3.2.1.2 NhËt ký tÕ bµo vero dïng cho s¶n xuÊt ................................................................... 64 3.2.1.3 NhËn xÐt .................................................................................................................. 64 3.2.2 HiÖu gi¸ cña v¨cxin ®¬n týp qua c¸c giai ®o¹n s¶n xuÊt ............................................ 64 3.2.3 X¸c ®Þnh týp cña v¨cxin ®¬n týp b»ng thö nghiÖm nhËn d¹ng .................................. 67 3.2.4 KiÓm tra an toµn ®Æc hiÖu cña v¨cxin ®¬n týp trªn sóc vËt thö nghiÖm ..................... 68 3.2.5 KiÓm tra ®é sèng cña virut tr−íc vµ trong qu¸ tr×nh bÊt ho¹t ..................................... 68 Môc lôc 3.2.6 Protein ®Æc hiÖu cña virut B¹i liÖt .............................................................................. 70 3.2.7 TÝnh v« trïng cña v¨cxin ®¬n gi¸ vµ v¨cxin thµnh phÈm ........................................... 72 3.2.8 KÕt qu¶ ®¸p øng miÔn dÞch trªn khØ ........................................................................... 73 3.2.9 Hµm l−îng Formaldehyde cña v¨cxin thµnh phÈm .................................................... 81 3.2.10 Hµm l−îng protein cña v¨cxin thµnh phÈm .............................................................. 82 Ch−¬ng 4 : KÕt luËn vµ ®Ò nghÞ .......................................................................................... 83 4.1 X©y dùng c«ng nghÖ s¶n xuÊt v¨cxin B¹i liÖt bÊt ho¹t tõ chñng Sabin ......................... 83 4.2 X©y dùng quy tr×nh kiÓm ®Þnh v¨cxin B¹i liÖt bÊt ho¹t tõ chñng Sabin ........................ 84 4.3 X©y dùng c«ng thøc pha v¨cxin B¹i liÖt bÊt ho¹t tõ chñng Sabin ................................. 85 4.4 X©y dùng tiªu chuÈn chÊt l−îng cho v¨cxin b¹i liÖt bÊt ho¹t tõ chñng Sabin ............... 85 4.5 KÕt qu¶ .......................................................................................................................... 86 Tµi liÖu tham kh¶o ............................................................................................................... 88 Phô lôc ..................................................................................................................................... Môc lôc Danh môc c¸c b¶ng trong b¸o c¸o Trang B¶ng 1 : Tû lÖ trÎ 0 – 4 tuæi m¾c b¹i liªn quan ®Õn sè liÒu v¨cxin tiªm ............................. 10 B¶ng 2 : Kh¸ng thÓ trung hoµ ®−îc t¹o ra ë trÎ em t×nh nguyÖn cã ph¶n øng d− huyÕt thanh ©m tÝnh ®−îc tiªm phßng ....................................................................................... 14 B¶ng 3 : C«ng thøc pha dung dÞch Formaldehyde chuÈn .................................................... 38 B¶ng 4 : Pha lo·ng mÉu thö 10 lÇn ...................................................................................... 38 B¶ng 5 : M«i tr−êng sinh tr−ëng vµ m«i tr−êng duy tr× cña c¸c lo¹i tÕ bµo ........................ 43 B¶ng 6 : HiÖu gi¸ 13 lo¹t v¨cxin b¹i liÖt typ 1 s¶n xuÊt trªn TB thËn KTT ........................ 44 B¶ng 7 : HiÖu gi¸ 18 lo¹t v¨cxin b¹i liÖt typ 1 s¶n xuÊt trªn TB thËn khØ bµo thai ............. 44 B¶ng 8 : HiÖu gi¸ 7 lo¹t v¨cxin b¹i liÖt typ 1 s¶n xuÊt trªn tÕ bµo Vero ............................. 45 B¶ng 9 : HiÖu gi¸ 13 lo¹t v¨cxin b¹i liÖt typ 2 s¶n xuÊt trªn TB thËn KTT ........................ 46 B¶ng 10 : HiÖu gi¸ 12 lo¹t v¨cxin b¹i liÖt typ 2 s¶n xuÊt trªn TB thËn khØ bµo thai ........... 46 B¶ng 11 : HiÖu gi¸ 11 lo¹t v¨cxin b¹i liÖt typ 2 s¶n xuÊt trªn tÕ bµo Vero ......................... 47 B¶ng 12 : HiÖu gi¸ 7 lo¹t v¨cxin b¹i liÖt typ 3 s¶n xuÊt trªn TB thËn KTT ........................ 47 B¶ng 13 : HiÖu gi¸ 5 lo¹t v¨cxin b¹i liÖt typ 3 s¶n xuÊt trªn TB thËn khØ bµo thai ............. 48 B¶ng 14 : HiÖu gi¸ 11 lo¹t v¨cxin b¹i liÖt typ 3 s¶n xuÊt trªn tÕ bµo Vero ......................... 48 B¶ng 15 : HiÖu gi¸ v¨cxin b¹i liÖt 3 typ 1, 2, 3 s¶n xuÊt trªn 3 lo¹i tÕ bµo ......................... 48 B¶ng 16 : HiÖu gi¸ v¨cxin typ 1 sau siªu läc ...................................................................... 50 B¶ng 17 : HiÖu gi¸ v¨cxin typ 2 sau siªu läc ...................................................................... 50 B¶ng 18 : HiÖu gi¸ v¨cxin typ 3 sau siªu läc ...................................................................... 51 B¶ng 19 : HiÖu gi¸ v¨cxin typ 1 sau siªu ly t©m ................................................................. 52 B¶ng 20 : HiÖu gi¸ v¨cxin typ 2 sau siªu ly t©m ................................................................. 53 B¶ng 21 : HiÖu gi¸ v¨cxin typ 3 sau siªu ly t©m ................................................................. 54 B¶ng 22 : HiÖu gi¸ 3 typ trªn c¸c lo¹i tÕ bµo qua c¸c b−íc tiÕn hµnh ................................. 56 B¶ng 23 : Hµm l−îng protein toµn phÇn qua c¸c c«ng ®o¹n so víi thÓ tÝch c« ®Æc ............ 57 B¶ng 24 : HiÖu gi¸, sè l−îng ®Õn s¶n phÈm cuèi cïng cña typ 1, typ 2 vµ typ 3 ................ 61 B¶ng 25 : KiÓm tra khØ s¹ch cho s¶n xuÊt IPV 3 typ ........................................................... 64 B¶ng 26 : L« tÕ bµo Vero dïng cho s¶n xuÊt ...................................................................... 64 B¶ng 27 : HiÖu gi¸ v¨cxin b¸n thµnh phÈm typ 1 trªn tÕ bµo thËn khØ tiªn ph¸t vµ Vero ... 65 B¶ng 28 : HiÖu gi¸ v¨cxin b¸n thµnh phÈm typ 2 trªn tÕ bµo thËn khØ tiªn ph¸t vµ Vero ... 66 B¶ng 29 : HiÖu gi¸ v¨cxin b¸n thµnh phÈm typ 3 trªn tÕ bµo thËn khØ tiªn ph¸t vµ Vero ... 67 B¶ng 30 : KÕt qu¶ ®Þnh typ virut ......................................................................................... 68 B¶ng 31 : KÕt qu¶ kiÓm tra an toµn ®Æc hiÖu trªn ®éng vËt nhá .......................................... 68 B¶ng 32 : KÕt qu¶ kiÓm tra ®é sèng cña virut typ 1 tr−íc vµ trong qu¸ tr×nh bÊt ho¹t ....... 69 B¶ng 33 : KÕt qu¶ kiÓm tra ®é sèng cña virut typ 2 tr−íc vµ trong qu¸ tr×nh bÊt ho¹t ....... 69 B¶ng 34 : KÕt qu¶ kiÓm tra ®é sèng cña virut typ 3 tr−íc vµ trong qu¸ tr×nh bÊt ho¹t ....... 70 Môc lôc B¶ng 35 : KÕt qu¶ v« trïng cña v¨cxin ®¬n gi¸ ................................................................... 72 B¶ng 36 : KÕt qu¶ v« cña v¨cxin thµnh phÈm ..................................................................... 72 B¶ng 37 : KÕt qu¶ theo dâi l©m sµng khØ tiªm v¨cxin b¹i liÖt bÊt ho¹t ®−îc s¶n xuÊt trªn tÕ bµo thËn khØ Macaca mulatta (IPV0105)............................................................. 73 B¶ng 38 : KÕt qu¶ theo dâi l©m sµng khØ tiªm v¨cxin b¹i liÖt bÊt ho¹t ®−îc s¶n xuÊt trªn tÕ bµo Vero (IPV0205) ........................................................................................... 74 B¶ng 39 : KÕt qu¶ theo dâi l©m sµng khØ tiªm mÉu ®èi chøng (Imovax Polio) .................. 75 B¶ng 40 : KÕt qu¶ theo dâi khØ tiªm v¨cxin b¹i liÖt bÊt ho¹t pha theo c«ng thøc NhËt b¶n míi (IPV0305) .................................................................................................... 76 B¶ng 41 : HiÖu gi¸ kh¸ng thÓ trung hoµ typ 1 trªn khØ sau tiªm v¨cxin b¹i liÖt bÊt ho¹t tam liªn theo c«ng thøc cña NhËt b¶n ....................................................................... 76 B¶ng 42 : HiÖu gi¸ kh¸ng thÓ trung hoµ typ 2 trªn khØ khi tiªm v¨cxin IPVs theo c«ng thøc cña NhËt b¶n tr−íc ®©y ë c¸c nång ®é kh¸c nhau .............................................. 77 B¶ng 43 : HiÖu gi¸ kh¸ng thÓ trung hoµ typ 3 trªn khØ khi tiªm v¨cxin IPVs theo c«ng thøc cña NhËt b¶n tr−íc ®©y ë c¸c nång ®é kh¸c nhau .............................................. 78 B¶ng 44 : HiÖu gi¸ kh¸ng thÓ trung hoµ b¹i liÖt trªn khØ khi tiªm v¨cxin IPVs theo c«ng thøc (3 Du typ 1 : 100 Du typ 2 : 100 Du typ 3) cña NhËt b¶n .......................... 79 B¶ng 45 : KÕt qu¶ ®Þnh l−îng Formaldehyde cña v¨cxin thµnh phÈm ................................ 81 B¶ng 46 : KÕt qu¶ ®Þnh l−îng protein cña v¨cxin thµnh phÈm ........................................... 82 B¶ng 47 : Mét sè kÕt qu¶ kiÓm ®Þnh v¨cxin b¹i liÖt bÊt ho¹t s¶n xuÊt tõ chñng gi¶m ®éc lùc Sabin ................................................................................................................... 82 Môc lôc Danh môc c¸c h×nh, ¶nh trong b¸o c¸o Trang H×nh 1 : S¬ ®å cÊu tróc gen cña virut b¹i liÖt ........................................................................ 4 H×nh 2 : CÊu tróc gen cña virut b¹i liÖt vµ c¸c s¶n phÈm cña chóng ..................................... 6 ¶nh 1 : §µn khØ nu«i t¹i ®¶o RÒu – Qu¶ng Ninh ................................................................ 18 ¶nh 2 : HÖ thèng siªu läc .................................................................................................... 22 ¶nh 3 : M¸y siªu ly t©m ...................................................................................................... 23 ¶nh 4 : Cét tinh chÕ ............................................................................................................ 24 ¶nh 6a : Khu nu«i khØ tiªm ®¸p øng miÔn dÞch .................................................................. 41 ¶nh 6b : LÊy m¸u khØ tiªm ®¸p øng miÔn dÞch ................................................................... 41 ¶nh 7 : §iÖn di c¸c lo¹t v¨cxin typ 1 sau siªu ly t©m ......................................................... 53 ¶nh 8 : §iÖn di c¸c lo¹t v¨cxin typ 2 sau siªu ly t©m ......................................................... 54 ¶nh 9 : §iÖn di c¸c lo¹t v¨cxin typ 3 sau siªu ly t©m ......................................................... 55 ¶nh 10 : T¸ch rêi virut sau siªu ly t©m ............................................................................... 55 ¶nh 11 : Bá cÆn sau siªu ly t©m .......................................................................................... 55 ¶nh 12 : §iÖn di tinh chÕ c¸c giai ®o¹n .............................................................................. 58 ¶nh 13a : H×nh ¶nh KHV§T typ III sau siªu läc ............................................................... 59 ¶nh 13b : H×nh ¶nh KHV§T typ III sau siªu ly t©m .......................................................... 59 ¶nh 13c : H×nh ¶nh KHV§T typ III sau tinh chÕ ............................................................... 59 ¶nh 14a : H×nh ¶nh HV§T virut v¨cxin typ 1 sau bÊt ho¹t ................................................ 62 ¶nh 14b : H×nh ¶nh HV§T virut v¨cxin typ 2 sau bÊt ho¹t ................................................ 62 ¶nh 14c : H×nh ¶nh HV§T virut v¨cxin typ 3 sau bÊt ho¹t ................................................. 63 ¶nh 15 : Protein ®Æc hiÖu cña v¨cxin b¹i liÖt bÊt ho¹t s¶n xuÊt trªn tÕ bµo thËn khØ (IPVK), Vero (IPVV), v¨cxin chuÈn Imovax) b»ng ph−¬ng ph¸p Western Blot ............................... 70 ¶nh 16a : Sau tinh chÕ týp 1 ............................................................................................... 71 ¶nh 16b : MiÔn dÞch HV§T g¾n vµng typ 1 ....................................................................... 71 ¶nh 17a : Sau tinh chÕ týp 2 ............................................................................................... 71 ¶nh 17b : MiÔn dÞch HV§T g¾n vµng typ 2 ....................................................................... 71 ¶nh 18a : Sau tinh chÕ týp 3 ............................................................................................... 72 ¶nh 18b : MiÔn dÞch HV§T g¾n vµng typ 3 ....................................................................... 72 ®Æt vÊn ®Ò BÖnh b¹i liÖt do viru Polio lµ mét bÖnh nhiÔm khuÈn cÊp tÝnh rÊt nguy hiÓm ®èi trÎ em. BÖnh cã thÓ g©y hËu qu¶ liÖt c¬ vËn ®éng vµ ®Ó l¹i di chøng liÖt suèt ®êi, ®Æc biÖt nghiªm träng nÕu nh− g©y liÖt h« hÊp cã thÓ ®e däa tíi tÝnh m¹ng. §Ó ng¨n chÆn bÖnh b¹i liÖt, biÖn ph¸p dù phßng ®Æc hiÖu lµ sö dông v¨cxin b¹i liÖt. Cã 2 lo¹i v¨cxin phßng bÖnh b¹i liÖt lµ v¨cxin bÊt ho¹t cña Salk (IPV) vµ v¨cxin uèng gi¶m ®éc lùc cña Sabin (OPV). V¨cxin Sabin kÝch thÝch c¬ thÓ t¹o nªn miÔn dÞch t¹i chç vµ miÔn dÞch dÞch thÓ. Tuy nhiªn, dïng v¨cxin Sabin cã nh−îc ®iÓm lµ chñng Sabin ®−îc t¹o ra tõ chñng hoang d¹i lµm gi¶m ®éc lùc nªn trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn tù nhiªn, virut Sabin cã thÓ g©y ®ét biÕn vµ cã xu h−íng trë vÒ céi nguån cña nã, cã ®éc lùc ®Æc biÖt lµ typ 3. V¨cxin IPV chØ g©y miÔn dÞch dÞch thÓ, ng¨n ngõa virut x©m nhËp vµo hÖ thÇn kinh trung −¬ng. V¨cxin nµy virut b¹i liÖt ®· bÞ bÊt ho¹t nªn cã thÓ phèi hîp víi OPV ®Ó phßng bÖnh b¹i liÖt. Trong qu¸ tr×nh thanh to¸n bÖnh b¹i liÖt viÖc sö dông v¨cxin sèng gi¶m ®éc lùc cña Sabin lµ thÝch hîp vµ hiÖu qu¶ nhÊt. §Õn nay, ViÖt Nam mÆc dï bÖnh b¹i liÖt ®· ®−îc thanh to¸n tõ n¨m 2000 song vÉn cÇn thiÕt cho trÎ míi sinh uèng phßng bÖnh b¹i liÖt b»ng v¨cxin OPV. Dù kiÕn cña Tæ chøc Y tÕ thÕ giíi ®Õn n¨m 2005 sÏ thanh to¸n bÖnh b¹i liÖt trªn ph¹m vi toµn cÇu, nh−ng trªn thùc tÕ ch−a thÓ thùc hiÖn ®−îc. N¨m 2001, 3 khu vùc ®· ®−îc c«ng nhËn thanh to¸n b¹i liÖt bao gåm : Trung Mü, T©y Th¸i b×nh d−¬ng vµ Ch©u ¢u, cßn c¸c vïng kh¸c vÉn ch−a thanh to¸n ®−îc bÖnh b¹i liÖt : T©y ¸, §«ng nam ¸, Trung ®«ng, Nam phi… Do ®ã dÞch b¹i liÖt cã thÓ lan trµn sang c¸c n−íc ®· thanh to¸n bÖnh b¹i liÖt. Indonexia lµ n−íc ®· thanh to¸n ®−îc bÖnh b¹i liÖt n¨m 2000 nh−ng do virut b¹i liÖt hoang d¹i tõ trung Phi x©m nhËp vµo ®· g©y ra nh−ng ca b¹i liÖt míi, lan trµn thµnh vô dÞch nhá, cã tíi h¬n 300 ca m¾c b¹i liÖt do virut hoang d¹i vµ h¬n 40 tr−êng hîp cã liªn quan ®Õn virut v¨cxin. Nh− vËy ®Ó b¶o vÖ thµnh qu¶ thanh to¸n bÖnh b¹i liÖt lµ v« cïng khã kh¨n. Tr−íc t×nh h×nh ®ã Tæ Chøc Y TÕ ThÕ giíi khuyÕn c¸o tõ nay ®Õn 2010 tÊt c¶ c¸c n−íc vÉn sö dông v¨cxin b¹i liÖt cho trÎ em nh− v¨cxin b¹i liÖt sèng gi¶m ®éc lùc (OPV) hoÆc v¨cxin b¹i liÖt bÊt ho¹t (IPV), nh−ng sau 2010 chØ sö dông v¨cxin IPV ®Ó phßng bÖnh b¹i liÖt do chñng hoang d¹i hoÆc b¹i liÖt liªn quan ®Õn v¨cxin. T¹i n−íc ta, sö dông IPV nhËp ngo¹i cho trÎ em <1 tuæi th× thËt khã kh¨n v× kinh phÝ sÏ lªn ®Õn 350 tû ®ång cho 5 triÖu liÒu v¨cxin. §iÒu kiÖn phßng thÝ nghiÖm cña Trung T©m (còng nh− nhiÒu c¬ së nghiªn cøu ë ViÖt Nam) kh«ng thÓ dïng chñng virut b¹i liÖt 1 hoang d¹i ®Ó s¶n xuÊt v× trong qu¸ tr×nh thÝ nghiÖm virut hoang d¹i cã thÓ theo ®−êng th¶i ra ngoµi, nguy c¬ g©y nªn dÞch b¹i liÖt. XuÊt ph¸t tõ t×nh h×nh ®ã, Trung t©m Khoa häc S¶n xuÊt v¨cxin Sabin ®Þnh h−íng nghiªn cøu s¶n xuÊt v¨cxin b¹i liÖt bÊt ho¹t dïng chñng gi¶m ®éc lùc cña Sabin theo c«ng nghÖ cña NhËt B¶n ®Ó phôc vô cho trÎ em cña ViÖt Nam, víi ®Ò tµi cÊp Nhµ n−íc “Nghiªn cøu øng dông quy tr×nh c«ng nghÖ s¶n xuÊt V¨cxin B¹i liÖt bÊt ho¹t tõ chñng Sabin” m∙ sè KC-10-24. Víi môc tiªu cña ®Ò tµi : 1. S¶n xuÊt ®−îc v¨cxin b¹i liÖt bÊt ho¹t trªn tÕ bµo thËn khØ vµ trªn tÕ bµo vero 2. §¸nh gi¸ tÝnh an toµn vµ hiÖu lùc cña v¨cxin nµy trong phßng thÝ nghiÖm theo tiªu chuÈn ViÖt Nam vµ tiªu chuÈn cña TCYTTG. 2 Ch−¬ng 1 Ch−¬ng I Tæng quan 1.1 Virut b¹i liÖt Virut B¹i liÖt (VRBL) ®−îc Landsteiner vµ Popper ph¸t hiÖn n¨m 1909 sau khi tiªm dÞch tuû sèng cña mét trÎ bÞ chÕt v× b¹i liÖt vµo n·o khØ [5,8]. 1.1.1 Ph©n lo¹i virut Virut B¹i liÖt cã tªn lµ virut Polio. Lµ thµnh viªn cña nhãm virut ®−êng ruét, hä Picornaviridae [4,73,106]. Bao gåm 3 typ kh¸ng nguyªn [134]. Typ 1: tªn gäi lµ Brunhilde víi c¸c chñng ®¹i diÖn lµ Mahoney (Mü) vµ 1942 (ViÖn Pasteur Paris). Typ 2: chñng gèc lµ Lansing víi c¸c chñng ®¹i diÖn lµ MEF vµ 1523 (ViÖn Pasteur Paris). Typ 3: chñng gèc lµ Leon víi c¸c chñng ®¹i diÖn lµ Saukett vµ 1226 (ViÖn Pasteur Paris) (5,73). Typ 1 lµ nguyªn nh©n chÝnh cña c¸c vô dÞch lín chiÕm 80-90%. Trong khi ®ã typ 2 vµ 3 gÆp Ýt h¬n tuú theo tõng n−íc vµ tõng vïng ®Þa lý kh¸c nhau. 1.1.2 H×nh th¸i häc VRBL cã h×nh cÇu cÊu tróc 20 mÆt (104), ®−êng kÝnh kho¶ng 30nm, kh«ng vá, träng l−îng ph©n tö 6,8 x 106 dalton. Tû träng cña virut lµ 1,34 g/cm3 trong caseum chloride. Bao bäc xung quanh lâi ARN lµ mét vá capsit. Capsit bao gåm 60 tiÓu ®¬n vÞ (Capsome) gièng hÖt nhau xÕp ®èi xøng, mçi tiÓu ®¬n vÞ ®−îc cÊu t¹o bëi mét trong 4 chuçi polypeptit lµ VP1, VP2, VP3 vµ VP4 [104,137]. B»ng ph−¬ng ph¸p hiÓn vi ®iÖn tö vµ siªu cÊu tróc ng−êi ta biÕt chi tiÕt vÒ cÊu tróc cña h¹t virut hoµn chØnh. 1.1.3 Thµnh phÇn ho¸ häc cña virut AxÝt nucleic : Lµ ARN mét sîi d−¬ng, cã chiÒu dµi 2,4 µm, träng l−îng ph©n tö 2,5 × 106 dalton cuén l¹i vµ n»m gän trong vá capsit [5,46,64]. §Çu 5' cã mét ®o¹n polypeptÝt gäi ®−îc lµ VPg gåm 11 axit amin g¾n vµo vµ ®Çu 3' cã mét ®u«i Poly A. Genom chøa kho¶ng 7.450 baz¬ kh«ng kÓ ®u«i PolyA [104]. §Çu 5' cã kho¶ng 740 baz¬ chiÕm 10% VLDT vµ ®Çu 3' cã kho¶ng 70 baz¬ chiÕm 1% VLDT lµ c¸c ®o¹n kh«ng phiªn dÞch. 3 Ch−¬ng 1 Khung ®äc më ®−îc chia lµm 3 vïng chiÕm 89 % VLDT. §©y lµ trung t©m di truyÒn cña virut. Cßn ®Çu 5' cã liªn quan mËt thiÕt ®Õn ®éc lùc thÇn kinh vµ tÝnh æn ®Þnh cña virut [32,33,34,52,104]. Kho¶ng 7.500 baz¬ Vïng phiªn dÞch VPg Vïng 1 Vïng 2 Vïng kh«ng phiªn dÞch ®Çu 5’ Poly A Vïng 3 Vïng kh«ng phiªn dÞch ®Çu 3’ H×nh 1: S¬ ®å cÊu tróc gen cña virut B¹i liÖt 1.1.4 TÝnh chÊt miÔn dÞch häc MiÔn dÞch thô ®éng ®−îc truyÒn tõ mÑ sang con. Kh¸ng thÓ nµy chØ xuÊt hiÖn ë trÎ s¬ sinh sau ®ã gi¶m dÇn vµ biÕn mÊt khi trÎ ®−îc 6 th¸ng tuæi [138]. MiÔn dÞch chñ ®éng lµ sù §¦MD khi c¬ thÓ bÞ nhiÔm virut tù nhiªn hay do dïng v¨cxin. §©y lµ lo¹i miÔn dÞch quan träng mµ loµi ng−êi ®· biÕt øng dông ®Ó phßng bÖnh b»ng c¸ch dïng v¨cxin. Khi c¬ thÓ bÞ nhiÔm VRBL hoÆc dïng v¨cxin, c¬ thÓ sÏ t¹o ra MD ®Æc hiÖu chèng l¹i VRBL. Kh¸ng thÓ ®Æc hiÖu chñ yÕu lµ miÔn dÞch dÞch thÓ (18,54) bao gåm IgM, IgG vµ IgA. Nh÷ng ng−êi bÞ thiÕu hôt miÔn dÞch khi bÞ nhiÔm VRBL kÓ c¶ virut v¨cxin Sabin ®Òu cã nguy c¬ m¾c bÖnh B¹i liÖt [11]. ChÝnh v× vËy mµ v¨cxin Sabin bÞ chèng chØ ®Þnh ®èi víi nh÷ng ng−êi nµy. Cßn ®èi víi v¨cxin IPV cã thÓ dïng ®−îc khi ng−êi ®ã cã nguy c¬ m¾c bÖnh cao. Mét sè yÕu tè lµm gi¶m kh¶ n¨ng miÔn dÞch t¹i chç nh− nh÷ng ng−êi c¾t bá tuyÕn gi¸p vµ tuyÕn h¹nh nh©n [11]. ë trong mét sè vô dÞch ng−êi ta thÊy trÎ em d−íi 5 tuæi, phô n÷ cã thai, trÎ suy dinh d−ìng cã tû lÖ m¾c bÖnh cao h¬n [19,137]. 1.1.5 Sù nh©n lªn cña VRBL trong tÕ bµo c¶m thô VRBL còng gièng nh− c¸c virut kh¸c, nã b¾t buéc ph¶i nh©n lªn trong tÕ bµo c¶m thô. Dùa vµo tÝnh chÊt nµy mµ ng−êi ta ®· ph©n lËp vµ nghiªn cøu s©u ®−îc vÒ virut vµ s¶n xuÊt v¨cxin. Sù nh©n lªn cña VRBL ®· ®−îc biÕt tõ n¨m 1913. Dùa vµo tÝnh −a thÇn kinh cao cña 4 Ch−¬ng 1 VRBL ng−êi ta ®· dïng m« n·o vµ tuû sèng ®Ó nu«i cÊy virut. N¨m 1949, lÇn ®Çu tiªn Enders ®· thµnh c«ng trong viÖc nu«i cÊy VRBL trªn tÕ bµo m« cña ®éng vËt cã vó trong phßng thÝ nghiÖm [19,123]. TiÕp sau ®ã «ng ®· kh¼ng ®Þnh VRBL cã kh¶ n¨ng nhËy c¶m víi nu«i cÊy tÕ bµo thËn khØ tiªn ph¸t. §©y lµ mét ph¸t hiÖn quan träng t¹o tiÒn ®Ò cho viÖc s¶n xuÊt v¨cxin phßng B¹i liÖt kÓ c¶ OPV vµ IPV. Ngµy nay nhiÒu nhµ s¶n xuÊt v¨cxin B¹i liÖt trªn thÕ giíi vÉn cßn sö dông tÕ bµo nµy. Ngoµi tÕ bµo thËn khØ tiªn ph¸t VRBL cßn nhËy c¶m víi mét sè dßng tÕ bµo th−êng trùc kh¸c nh− HEp-2 cã nguån gèc tõ tÕ bµo ung th− biÓu m« ng−êi, RD cã nguån gèc tõ tÕ bµo ung th− phæi cña ng−êi, tÕ bµo Vero cã nguån gèc tõ thËn khØ xanh Phi Ch©u. Nh÷ng dßng tÕ bµo nµy ®−îc sö dông réng r·i trong c¸c phßng thÝ nghiÖm vÒ B¹i liÖt [137]. Qu¸ tr×nh nh©n lªn cña VRBL trong tÕ bµo Gièng nh− c¸c virut ®−êng ruét kh¸c, VRBL chøa vËt liÖu di truyÒn (lâi) lµ ARN mét sîi d−¬ng. Qu¸ tr×nh nh©n lªn cña chóng cã mét sè ®iÓm kh¸c víi c¸c lo¹i virut kh¸c nh− b¶n th©n ARN cña virut khi vµo trong tÕ bµo sÏ ho¹t ®éng nh− ARN th«ng tin (mARN). Qu¸ tr×nh nµy bao gåm 5 giai ®o¹n: (a) giai ®o¹n hÊp phô vµ x©m nhËp, (b) giai ®o¹n cëi ¸o hay huû bá vá capsit, (c) giai ®o¹n tæng hîp ARN vµ c¸c protein virut, (d) giai ®o¹n l¾p r¸p vµ (e) giai ®o¹n gi¶i phãng virut. Toµn bé qu¸ tr×nh nh©n lªn cña VRBL ®−îc thùc hiÖn ë trong bµo t−¬ng cña tÕ bµo [5]. (a) Giai ®o¹n hÊp phô vµ x©m nhËp: VRBL b¸m vµo c¸c thô thÓ ®Æc biÖt trªn bÒ mÆt cña tÕ bµo c¶m thô. Sau ®ã chóng x©m nhËp vµo bªn trong tÕ bµo b»ng c¬ chÕ thùc bµo. B¶n chÊt c¸c thô thÓ cña VRBL trªn bÒ mÆt tÕ bµo chñ lµ lipo-protein [126]. Trong s¶n xuÊt v¨cxin B¹i liÖt còng nh− trong qu¸ tr×nh ph©n lËp VRBL giai ®o¹n hÊp phô virut lµ rÊt quan träng. Vµ chÊt l−îng tÕ bµo nu«i cÊy còng quyÕt ®Þnh kh¶ n¨ng vµ møc ®é hÊp phô cña virut lªn bÒ mÆt tÕ bµo. (b) Giai ®o¹n cëi ¸o: giai ®o¹n nµy x¶y ra ngay sau khi virut x©m nhËp vµo bµo t−¬ng tÕ bµo. ViÖc th¸o bá vá capxit ®−îc thùc hiÖn d−íi sù tham gia cña men proteaza cña tÕ bµo. ARN ®−îc gi¶i phãng ra sÏ lµm khu«n mÉu ®Ó tæng hîp c¸c thµnh phÇn cña h¹t virut míi. (c) Giai ®o¹n tæng hîp c¸c thµnh phÇn cña virut: Sau khi tho¸t vá, ARN tån t¹i tù do trong bµo t−¬ng cña tÕ bµo. Chóng ho¹t ®éng nh− mét mARN vµ tæng hîp nªn mét polyprotein cã träng l−îng ph©n tö 220 kDal d−íi t¸c ®éng cña men ARN-polymeraza cã 5 Ch−¬ng 1 s½n trong tÕ bµo. Tõ polyprotein nµy t¸ch ra thµnh c¸c protein trung gian P1, P2, P3. Tõ protein P1 sÏ tæng hîp nªn c¸c protein cÊu tróc cña virut nh− VP1, VP2, VP3, VP4. Protein P2 sÏ tæng hîp nªn protein 2A (men proteaza), 2B, 2C. Protein P3 sÏ tæng hîp nªn protein 3A, 3C (men proteaza), VPg vµ men polymeraza. (H×nh3) Tæng hîp ARN: ARN (+) cña virut ®−îc dïng lµm khu«n mÉu ®Ó tæng hîp nªn ARN sîi (-). TiÕp theo chóng lÊy ARN (-) nµy lµm khu«n mÉu ®Ó tæng hîp nªn c¸c sîi ARN (+) míi cña virut. Qu¸ tr×nh sao chÐp nµy ®−îc thùc hiÖn tõ ®Çu 3' d−íi t¸c ®éng cña men sao chÐp ARN. Kho¶ng 7.500 baz¬ VPg Vïng phiªn dÞch Vïng 1 Vïng 2 Poly A Vïng 3 Vïng kh«ng phiªn dÞch ®Çu 3' Vïng kh«ng phiªn dÞch ®Çu 5' Polyprotein (220 kDal.) P1 VP4 VP2 VP3 VP1 P2 P3 2A 2B 2C Protease VPg 3A 3C 3D Polymerase H×nh 2: CÊu tróc gen cña VRBL vµ c¸c s¶n phÈm cña chóng [106] (d) Giai ®o¹n l¾p r¸p C¸c sîi ARN (+) míi ®−îc tæng hîp sÏ g¾n víi VPg vµ ®−îc bao bäc bëi vá capsit ®Ó t¹o thµnh h¹t virut míi. §Çu tiªn VP4 ®−îc liªn kÕt víi ARN ë ®Çu 5'. C¸c protein kh¸c VP1, VP2, VP3 tËp hîp l¹i thµnh c¸c capsomer. C¸c capsomer nµy tËp hîp l¹i thµnh mét vá capsit vµ bao bäc lÊy ARN ®Ó h×nh thµnh nªn h¹t virut míi. C¸c h¹t virut míi ®−îc l¾p r¸p hoµn chØnh sÏ tËp trung t¹i bµo t−¬ng cña tÕ bµo t¹o 6 Ch−¬ng 1 thµnh c¸c tinh thÓ virut mµ d−íi d¹ng tiÓu thÓ trong bµo t−¬ng tÕ bµo khi ta nhuém vµ soi trªn kÝnh hiÓn vi ®iÖn tö. C¸c tiÓu thÓ nµy ®Èy lÖch nh©n tÕ bµo vÒ mét phÝa s¸t víi mµng tÕ bµo. (e) Giai ®o¹n gi¶i phãng virut: VRBL ®−îc gi¶i phãng ra ngoµi nhê qu¸ tr×nh tÕ bµo tho¸i hãa vµ mµng tÕ bµo bÞ ph¸ vì ®Ó toµn bé sè virut ®−îc gi¶i phãng ra ngoµi. Ng−êi ta tÝnh r»ng mçi chu kú nh©n lªn cña virut kÐo dµi kho¶ng 6 giê. Sè l−îng virut ®−îc t¹o ra trong 1 tÕ bµo ®¹t kho¶ng 100.000 h¹t. 1.2 T×nh h×nh bÖnh B¹i liÖt ë ViÖt Nam V¨cxin B¹i liÖt uèng (OPV) ®−îc ®−a vµo sö dông tõ n¨m cuèi cña thËp niªn 50. Nã ®· lµm gi¶m h¼n sè ng−êi m¾c bÖnh hµng n¨m vµ ng¨n chÆn hÇu hÕt c¸c vô dÞch lín x¶y ra. ë ViÖt Nam bÖnh B¹i liÖt ®· xuÊt hiÖn tõ l©u vµ ®· hoµnh hµnh nhiÒu n¨m trong toµn quèc. N¨m 1952 vô dÞch B¹i liÖt lín ®Çu tiªn ®−îc ph¸t hiÖn ë Hµ Néi cã kho¶ng 1500 ng−êi m¾c. Trong 3 n¨m liªn tôc 1957, 1958, 1959 ®· x¶y ra 3 vô dÞch lín ë Hµ Néi vµ MiÒn b¾c ViÖt Nam víi hµng ngµn ng−êi m¾c trong ®ã 80-90% lµ trÎ < 3tuæi. Vô dÞch n¨m 1959 víi tû lÖ m¾c trªn toµn miÒn b¾c lµ 44,99/100.000 d©n, cßn riªng Hµ néi tû lÖ m¾c lµ 226/100.000 d©n [9,12]. V¨cxin B¹i liÖt (Sabin) ®−îc sö dông ®Çu tiªn ë MiÒn B¾c tõ th¸ng 12 n¨m 1959 do Liªn X« cung cÊp víi sè l−îng Ýt. Tõ cuèi n¨m 1961 ®Çu n¨m 1962 b¾t ®Çu dïng v¨cxin Sabin do ViÖt Nam s¶n xuÊt vµ dïng liªn tôc cho ®Õn ngµy nay. KÕt qu¶ sè vô dÞch lín kh«ng x¶y ra n÷a. ChØ cßn nh÷ng tr−êng hîp m¾c bÖnh lÎ tÎ. N¨m 1961 víi 529 ca chiÕm tû lÖ 3,9/100.000 d©n . §Õn n¨m 1965 sè m¾c chØ cßn 0,66/100.000 d©n gi¶m 70 lÇn [16]. Sau khi gi¶i phãng miÒn nam thèng nhÊt ®Êt n−íc n¨m 1975 bÖnh B¹i liÖt xuÊt hiÖn ë nhiÒu n¬i trong c¶ n−íc nhÊt lµ c¸c tØnh phÝa Nam [11]. N¨m 1981 ViÖt Nam tiÕn hµnh ch−¬ng tr×nh TCMR cho trÎ d−íi 1 tuæi. §Õn n¨m 1986 ch−¬ng tr×nh ®−îc më réng trªn ph¹m vi c¶ n−íc. Ch−¬ng tr×nh uèng v¨cxin phßng B¹i liÖt ®· ®¹t ®−îc kÕt qu¶ cao. Trong nh÷ng n¨m 80 ®¹t 87% vµ trong nh÷ng n¨m 90 ®¹t trªn 90%. KÓ tõ n¨m 1993 hµng n¨m cßn tæ chøc 2 ®ît nh÷ng ngµy tiªm chñng toµn quèc cho trÎ d−íi 5 tuæi uèng 2 liÒu v¨cxin B¹i liÖt ®¹t trªn 99%. Do ®ã t×nh h×nh m¾c bÖnh B¹i liÖt gi¶m ®i râ rÖt. N¨m 1993, n¨m b¾t ®Çu chiÕn dÞch nh÷ng ngµy TCTQ cã 152 ca B¹i liÖt trong toµn quèc. N¨m 1994 cßn 31 ca. N¨m 1995 cßn 12 ca, ®Õn 1996 chØ cßn 2 ca vµ n¨m 1997 chØ cßn 1 ca. Tõ ®ã ®Õn nay kh«ng cßn ca B¹i liÖt do virut hoang d¹i nµo ®−îc ph¸t hiÖn. 1.3 V¨cxin phßng bÖnh B¹i liÖt 7 Ch−¬ng 1 1.3.1 LÞch sö cña v¨cxin B¹i liÖt HiÖn nay trªn thÞ tr−êng cã 2 lo¹i v¨cxin B¹i liÖt: - V¨cxin chÕt (cßn ®−îc gäi lµ v¨cxin B¹i liÖt bÊt ho¹t): ®−îc lµm tõ nh÷ng h¹t virut ®· bÞ bÊt ho¹t kh«ng cã kh¶ n¨ng g©y nhiÔm trïng. - V¨cxin sèng gi¶m ®éc lùc: ®−îc lµm tõ nh÷ng h¹t virut cßn kh¶ n¨ng g©y nhiÔm nh−ng ®· ®−îc lµm gi¶m ®éc lùc ®Õn møc kh«ng cßn kh¶ n¨ng g©y liÖt n÷a. * Tr−íc n¨m 1955 Nh÷ng th«ng b¸o sím nhÊt vÒ sù g©y ®−îc miÔn dÞch cho ng−êi ®èi víi bÖnh B¹i liÖt lµ cña Brodie vµ Park n¨m 1936 vµ Kolmer -1936. Nh÷ng t¸c gi¶ nµy ®· dïng ph−¬ng ph¸p ho¸ häc ®Ó bÊt ho¹t hçn dÞch virut thu ®−îc sau khi g©y nhiÔm virut vµo hÖ thèng thÇn kinh trung −¬ng cña khØ [28,68]. Vµo thêi gian ®ã kh¶ n¨ng kiÓm tra vÒ tÝnh an toµn cña v¨cxin ch−a ®−îc tèt do ®ã v¨cxin cßn g©y ra nhiÒu tai biÕn. H¬n mét thËp kû sau, vµo n¨m 1948 Morgan ®· chøng minh r»ng hçn dÞch virut B¹i liÖt typ 2 ®−îc bÊt ho¹t b»ng Formaldehyde cã kh¶ n¨ng g©y ®¸p øng miÔn dÞch trªn khØ. Còng theo ph−¬ng ph¸p ®ã ng−êi ta ®· thùc hiÖn ®èi víi virut typ 1 [86]. Nghiªn cøu trªn chuét ®· kh¼ng ®Þnh r»ng virut bÊt ho¹t typ 2 g©y ®−îc ®¸p øng miÔn dÞch trªn loµi gÆm nhÊm [71]. N¨m 1952 tiÕn hµnh thö nghiÖm trªn ®−êi −¬i vµ 6 ng−êi t×nh nguyÖn cho thÊy kh¸ng thÓ tån t¹i trªn 6 th¸ng (60). Nh÷ng kÕt qu¶ nghiªn cøu nµy cho thÊy virut bÊt ho¹t b»ng Formalin cã kh¶ n¨ng g©y ®¸p øng miÔn dÞch b¶o vÖ c¬ thÓ khái bÞ bÖnh B¹i liÖt. Mét ph¸t hiÖn r»ng virut B¹i liÖt cã kh¶ n¨ng nh©n lªn trªn c¸c nu«i cÊy tÕ bµo m« thÇn kinh cña ng−êi vµ khØ [47,122]. Sau ®ã ng−êi ta biÕt ®−îc r»ng virut B¹i liÖt cã kh¶ n¨ng nh©n lªn trªn nu«i cÊy tÕ bµo thËn khØ [113]. Hçn dÞch virut nµy ®−îc bÊt ho¹t b»ng Formalin vµ cã kh¶ n¨ng g©y ®¸p øng miÔn dÞch. HiÖu lùc b¶o vÖ cña c¶ 3 typ v¨cxin bÊt ho¹t b»ng formalin ®· ®−îc chøng minh qua mét thö nghiÖm lín trªn thùc ®Þa cña Thomas Francis n¨m 1954 [49,50,118]. KÕt qu¶ cña thö nghiÖm nµy cho thÊy v¨cxin cã hiÖu lùc b¶o vÖ ®¹t 80-90% trong ®ã typ 1 lµ 60-70%, typ 2 vµ 3 lµ 90 vµ trªn 90%. Sù kh¸c biÖt gi÷a c¸c typ vµ hiÖu lùc thÊp h¬n so víi dù kiÕn lµ do sù cã mÆt cña Merthiolate (Thimerosal), mét chÊt dïng lµm chÊt b¶o qu¶n. Trong ®ã hµm l−îng cña chÊt nµy trong typ 1 lín h¬n typ 2 vµ 3 [118]. VÊn ®Ò nµy ®−îc chøng minh mét c¸ch râ rµng khi ng−êi ta thay thÕ Merthiolate b»ng chÊt kh¸c. * Sau n¨m 1955 8
- Xem thêm -