Tài liệu Nghiên cứu ứng dụng công nghệ tinh sinh học trong việc bảo tồn quỹ gen vật nuôi việt nam

  • Số trang: 137 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 38 |
  • Lượt tải: 0
nguyetha

Đã đăng 8490 tài liệu

Mô tả:

Bé khoa häc vµ c«ng nghÖ Bé N«ng nghiÖp vµ pTNT ViÖn Ch¨n nu«i --------------™------------- NhiÖm vô hîp t¸c quèc tÕ vÒ khoa häc vµ c«ng nghÖ theo nghÞ ®Þnh th− B¸o c¸o tæng hîp KÕt qu¶ nghiªn cøu khoa häc c«ng nghÖ ®Ò tµi Tªn ®Ò tµi: Nghiªn cøu øng dông c«ng nghÖ tin sinh häc trong viÖc b¶o tån quü gen vËt nu«i viÖt nam Chñ nhiÖm §Ò tµi : TS. Vâ V¨n Sù C¬ quan chñ tr× : ViÖn Ch¨n nu«i C¬ quan chñ qu¶n: Bé N«ng nghiÖp vµ PTNT 8823 Hµ Néi, 2010 B¶n tù ®¸nh gi¸ VÒ t×nh h×nh thùc hiÖn vµ nh÷ng ®ãng gãp míi cña ®Ò tµi KH&CN cÊp Nhµ −níc 1. Tªn ®Ò tµi: “Nghiªn cøu øng dông c«ng nghÖ tin sinh häc trong viÖc B¶o tån Nguån gen VËt nu«i ViÖt Nam” M· sè: 2. Thuéc ch−¬ng tr×nh: Hîp t¸c quèc tÕ vÒ khoa häc c«ng nghÖ theo nghÞ ®Þnh th−. 3. Chñ nhiÖm ®Ò tµi: TS. Vâ V¨n Sù 4. C¬ quan chñ tr× ®Ò tµi: ViÖn Ch¨n Nu«i 5. Thêi gian thùc hiÖn (b¾t ®Çu-kÕt thóc): n¨m 2006 ®Õn n¨m 2010 6. Tæng kinh phÝ thùc hiÖn ®Ò tµi: 650 triÖu VN§ Trong ®ã kinh phÝ tõ NSNN: 650 triÖu VN§ 7. T×nh h×nh thùc hiÖn ®Ò tµi so víi hîp ®ång 7.1. VÒ møc ®é hoµn thµnh khèi l−îng c«ng viÖc §Ò tµi ®· hoµn thµnh v−ît møc h¬n 100% néi dung nghiªn cøu ®−îc ®Ò ra. §ã lµ c¬ së d÷ liÖu ®−îc më réng thªm c¸c lo¹i th«ng tin ®¸p øng nhu cÇu qu¶n lý nguån gen vËt nu«i ViÖt Nam trong giai ®o¹n hiÖn t¹i: nh− ®−a thªm c¸c tiªu chÝ theo dâi trong c«ng t¸c qu¶n lý: ai lµ chñ tr×, tæ chøc nµo b¶o tån, khi nµo, ®−îc cÊp bao nhiªu kinh phÝ… PhÇn mÒm Vietgen ®· ®−îc x©y dùng tõ kho¶ng 100 modul, trong sè ®ã cã 20 modul ®−îc duyÖt triÓn khai ra vµ −íc tÝnh cã 30 modul míi ®−îc bæ sung thªm ®Ó ®¸p øng nhu cÇu qu¶n lý hiÖn t¹i mµ chÝnh t¸c gi¶ (Vâ V¨n Sù) ®ang ®¶m nhiÖm víi vÞ trÝ trî lý §Ò ¸n B¶o tån nguån gen vËt nu«i ViÖt Nam 7.2. VÒ yªu cÇu khoa häc vµ c¸c chØ tiªu c¬ b¶n cña c¸c s¶n phÈm khoa häc c«ng nghÖ TiÕp sau c¬ së d÷ liÖu ®Çu tiªn "¸t l¸t c¸c gièng vËt nu«i ë ViÖt Nam" mang tÝnh tæng qu¸t s¬ bé, ®©y lµ c¬ së d÷ liÖu vÒ nguån gen ®Çu tiªn ®−îc thiÕt kÕ theo c¸c tiªu chÝ cña nh÷ng cã së d÷ liÖu cña thÕ giíi: ®ã lµ DADIS (cña FAO), AGRI-IS (Ên §é), DAGRIS (ViÖn Ch¨n Nu«i quèc tÕ. C¸c th«ng tin c¬ b¶n cña c¸c gièng: nguån gèc, sù ph¸t triÓn, sù ®¸nh gi¸, c¸c 1 ®Æc ®iÓm vÒ ngo¹i h×nh, tÝnh n¨ng s¶n xuÊt.. H¬n thÕ, c¬ së d÷ liÖu cßn cã c¸c th«ng tin liªn quan vÒ khÝa c¹nh qu¶n lý (ai qu¶n lý, ë ®©u, khi nµo), nghiªn cøu (nh÷ng c«ng tr×nh nghiªn cøu liªn quan), t− liÖu (nh÷ng t− liÖu nµo liªn quan… ). PhÇn mÒm Vietgen ®· ®−îc x©y dùng trªn nguyªn t¾c thõa kÕ c¸c kinh nghiÖm ®· cã qua viÖc x©y dùng nhiÒu phÇn mÒm nh− VDM, Vietpig, VPM vµ qua c¸c kinh nghiÖm rót ra tõ c¸c phÇn mÒm chñ yÕu cña thÕ giíi nh− AGRI-IS cña Ên §é, DAD-IS (FAO), DAGRIS (ViÖn Ch¨n Nu«i quèc tÕ. Bªn c¹nh ®ã phÇn mÒm còng ®−îc bæ sung c¸c lo¹i b¸o c¸o kh¸c nhau vÒ lÝ lÞch toµn bé (profile) cña tõng gièng vËt nu«i, nh− hå s¬ c¸ thÓ: b¶o tån, c¬ b¶n, vµ ®Æc ®iÓm. C¸c b¸o c¸o tæng hîp ®a d¹ng: Tæng hîp lý lÞch nguån gen, nguån gen cã mÆt vµ ®−îc b¶o tån. Nh×n chung c¸c yªu cÇu khoa häc vµ c¸c chØ tiªu c¬ b¶n ®· ®−îc ®¶m b¶o. S¶n phÈm mét mÆt võa cung cÊp cho c«ng t¸c b¶o tån nguån gen, võa cho c¸c lÜnh vùc kh¸c nh− ch¨n nu«i, b¶o tån ®a d¹ng sinh häc, nghiªn cøu ®éng vËt häc mét c¬ së d÷ liÖu vÒ c¸c gièng vËt nu«i ViÖt Nam. PhÇn mÒm trùc tiÕp phôc vô c«ng t¸c cña Ban chñ nhiÖm (ViÖn Ch¨n Nu«i) "§Ò ¸n b¶o tån nguån gen vËt nu«i ViÖt Nam" mét ®Ò ¸n th−êng xuyªn. 7.3. VÒ tiÕn ®é thùc hiÖn §Ò tµi ®¨ng ký n¨m 2006-2007. Tuy nhiªn do phÝa ®èi t¸c Ên §é ph¶i ®i qua nhiÒu thñ tôc, ®Ò tµi ph¶i tr× ho·n, kÐo dµi ®Õn 2010. N¨m 2010 khi thñ tôc kÕt hîp ®«i bªn ®· ®−îc th«ng qua, th× hai bªn ViÖt Nam vµ Ên §é ®· phèi hîp víi nhau rÊt tÝch cùc vµ hiÖu qu¶. 8. Nh÷ng ®ãng gãp míi cña ®Ò tµi 8.1. VÒ gi¶i ph¸p khoa häc vµ c«ng nghÖ: KÕt hîp c¸c yªu cÇu c¬ b¶n vÒ x©y dùng c¬ së nguån gen qua viÖc tiÕp thu kÕt qu¶ nghiªn cøu cña thÕ giíi, ®Æc biÖt tõ nh÷ng tæ chøc lín ®ãng vai trß chÝnh mµ ë ®©y lµ FAO, ViÖn Ch¨n nu«i quèc tÕ vµ Ên §é vµ yªu cÇu trong n−íc. Sù kÕt hîp nµy gióp cho c¸c s¶n phÈm ®−a ra ®¶m b¶o tÝnh hiÖn ®¹i vµ hiÖu qu¶. PhÇn mÒm cÇn ph¶i kiÕn thiÕt thuËn tiÖn cho viÖc nhËp sè liÖu vµ ®a d¹ng, cã kh¶ n¨ng läc sè liÖu ®−îc theo nhiÒu tiªu chÝ kh¸c nhau. 2 8.2. VÒ ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu: Trong viÖc x©y dùng phÇn mÒm, ngoµi viÖc t×m hiÓu rÊt kü vÒ nh÷ng ®iÓm m¹nh ®iÓm yÕu ®−îc c«ng bè trªn c¸c tµi liÖu, ta cÇn ph¶i trùc tiÕp vËn hµnh c¸c phÇn mÒm ®ã, vµ xem xÐt kü phÇn mÒm ®ã ®−îc x©y dùng ®¶m b¶o môc tiªu nµo, trong bèi c¶nh nµo. 8.3. Nh÷ng ®ãng gãp míi kh¸c: Lµm t¨ng thªm "quü" phÇn mÒm cho n−íc nhµ, qua ®ã thùc hiÖn ®−êng lèi cña nhµ n−íc vÒ cè g¾ng tù x©y dùng c¸c phÇn mÒm ®Ó phôc vô chÝnh m×nh. Trong ®Ò tµi nµy nÕu mua phÇn mÒm AGRI-IS ë d¹ng b¶n ®· ®ãng gãi th× gi¸ ®· lµ 90 000 Ruppies (t−¬ng ®−¬ng víi 2000 USD) cho ng−êi n−íc ngoµi. Nh−ng nÕu mua b¶n nguån më hoÆc thuª viÕt ch¾c ch¾n gi¸ cao h¬n rÊt nhiÒu lÇn, ®ã lµ ch−a nãi mÆt bÊt tiÖn lµ chóng ta ph¶i phô thuéc nhiÒu vµ Ýt c¬ héi ®Ó v−¬n lªn tù chñ. Chñ nhiÖm ®Ò tµi (Hä tªn vµ ch÷ ký) TS. Vâ V¨n Sù 3 Më ®Çu Cïng víi nghÒ trång trät, ch¨n nu«i lµ ngµnh nghÒ ®Çu tiªn cña con ng−êi. Nã cung cÊp kho¶ng 90% nhu cÇu thÞt - trøng - s÷a cho x· héi cïng víi nhiÒu s¶n phÈm kh¸c nh− søc kÐo, ph©n bãn, gi¸o dôc, ®êi sèng v¨n hãa... Ngµnh còng mang l¹i c«ng ¨n viÖc lµm cho kho¶ng 3 tû ng−êi trªn thÕ giíi (FAO, 2007). ë n−íc ta vÞ trÝ cña ngµnh ch¨n nu«i còng t−¬ng tù, 75% d©n sè ViÖt Nam lµ n«ng d©n ®Òu cã liªn quan ®Õn ngµnh ch¨n nu«i. Víi møc ®é tiªu thô thÞt s÷a / ®Çu ng−êi cßn thÊp (12-15 kg), th× viÖc ph¸t triÓn m¹nh mÏ ngµnh ch¨n nu«i ®ang vÉn lµ môc tiªu lín cña x· héi. TiÒn ®Ò cña ngµnh ch¨n nu«i nµy lµ 45 loµi vËt nu«i víi h¬n 14 000 gièng (FAO, 2007). TËp ®oµn vËt nu«i nµy ®−îc gäi lµ “Nguån gen vËt nu«i”. ë n−íc ta nguån gen vËt nu«i lµ 80 gièng néi ®Þa vµ kho¶ng 200 gièng nhËp (vµ c¸c con sè nµy cßn t¨ng). Víi vÞ trÝ quan träng nh− thÕ, nguån gen vËt nu«i ®−îc xem lµ tµi s¶n cña loµi ng−êi. C«ng t¸c b¶o tån vµ khai th¸c nguån gen vËt nu«i trªn thÕ giíi b¾t ®Çu tõ n¨m 1960 vµ ë n−íc ta tõ n¨m 1990. §Ó thùc hiÖn ®−îc sù nghiÖp nµy cã hiÖu qu¶ ta cÇn ®Õn c¸c th«ng tin vÒ chóng vµ cã c«ng cô qu¶n lý chóng mét c¸ch bµi b¶n, hay nãi c¸ch kh¸c lµ cÇn ®Õn c¸c c¬ së d÷ liÖu ®−îc thiÕt lËp tèt nhÊt. HÖ thèng d÷ liÖu ®Çu tiªn vÒ vËt nu«i mang tÇm quèc tÕ lµ: "HÖ thèng th«ng tin ®a d¹ng vËt nu«i - DAD-IS (Domestic animal diversity Information System) do Tæ chøc N«ng l−¬ng (FAO) thiÕt lËp vµ vËn hµnh. TiÕp ®Õn lµ”HÖ thèng th«ng tin nguån gen vËt nu«i” – DAGR-IS (Domestic Animal Genetic Resources Information System) cña ViÖn Ch¨n Nu«i quèc tÕ (ILRI). NhiÒu n−íc còng t¹o cho m×nh nh÷ng hÖ thèng d÷ lÞªu riªng, vÝ dô nh− ”HÖ thèng th«ng tin nguån gen vËt nu«i Ên §é” - AGRI-IS (Animal Genetic Resources India Information System). Trong n−íc, chóng ta còng ®· cã ®−îc mét c¬ së d÷ liÖu vÒ nguån gen vËt nu«i ban ®Çu. §ã lµ cuèn "At l¸t c¸c gièng VËt nu«i ë ViÖt Nam" (Vâ v¨n Sù, 2004). Cuèn nµy ®−îc x©y dùng trªn c¬ së h×nh mÉu tãm t¾t rót ra tõ DAD-IS vµ còng ®· ®−îc ®¨ng t¶i trªn trang WEB cña ViÖn Ch¨n Nu«i (http://www.vcn.vnn.vn). 1 §−¬ng nhiªn do tÝnh toµn cÇu vµ tæng qu¸t, c¬ së d÷ liÖu DAD-IS vµ AGRI-IS kh«ng thÓ cung cÊp nhiÒu läai th«ng tin ®Æc thï cho tõng quèc gia mµ hä cÇn ®Õn. Cuèn Át l¸t ®· nãi còng chØ cung cÊp th«ng tin ng¾n gän vµ kh«ng cã c¸c th«ng tin quan träng cÇn cho viÖc ®iÒu hµnh c«ng t¸c b¶o tồn nguån gen. VÝ dô nh− c¬ quan nµo, ai qu¶n lý nguån gen ®ã, dù ¸n nµo, néi dung g× ®· ®−îc nghiªn cøu, ®èi t−îng nµo ®· ®−îc khai th¸c, nguån kinh phÝ ë ®©u… Chóng ta cÇn mét c¬ së d÷ liÖu nguån gen vËt nu«i míi h¬n, cã nhiÒu th«ng tin h¬n vµ kh¸c h¬n. Vµ ®Ó vËn hµnh c¬ së d÷ liÖu míi ®ã chóng ta còng cÇn cã phÇn mÒm t−¬ng øng. T−¬ng øng víi c¸c c¬ së d÷ liÖu nãi trªn cã c¸c phÇn mÒm cïng tªn: DAD-IS, DAGR-IS vµ AGRI-IS. Hai phÇn mÒm ®Çu ho¹t ®éng trªn nÒn web (webbased). PhÇn mÒm AGRI-IS cña Ên §é ho¹t ®éng trªn nÒn windows cña h·ng MicroSoft. Chóng t«i ®· thö øng dông c¸c phÇn mÒm nµy vµ nhËn thÊy cã nh÷ng mÆt thÝch hîp vµ kh«ng thÝch hîp víi yªu cÇu cña chóng ta. ViÖn Ch¨n Nu«i víi t− c¸ch lµ chñ nhiÖm §Ò ¸n “B¶o tån Nguån gen vËt nu«i VÞªt Nam” tõ n¨m 1990 (tøc ngay tõ ®Çu khëi ®éng Ch−¬ng tr×nh quèc gia b¶o tån nguån gen ®éng, thùc vËt vµ vi sinh vËt) ®ang cÇn cã mét phÇn mÒm ®Ó hç trî c«ng viÖc cho chÝnh m×nh. ChÝnh v× c¸c lý do ®· nªu trªn, viÖc x©y dùng mét phÇn mÒm cho riªng m×nh - ®−îc ®Æt tªn lµ Vietgen - lµ ®iÒu cÇn thiÕt. Vietgen cÇn lµ s¶n phÈm kÕt hîp kinh nghiÖm riªng cña chóng ta vµ c¸c phÇn mÒm nãi trªn, ®Æc biÖt lµ tõ phÇn mÒm DAD-IS (FAO) vµ AGRI-IS (Ên §é). §Ò tµi “Nghiªn cøu øng dông c«ng nghÖ tin sinh häc trong viÖc b¶o tån Quü gen VËt nu«i ViÖt Nam" ®−îc x©y dùng trong bèi c¶nh ®ã. Môc tiªu nhiÖnm vô: - X©y dùng mét bé phÇn mÒm phôc vô c«ng t¸c qu¶n lý nguån gen vËt nu«i ViÖt Nam - X©y dùng mét bé ¸t l¸t sè (digital atlas) c¸c gièng vËt nu«i ViÖt Nam trong phÇn mÒm nãi trªn. - T¹o m« h×nh qu¶n lý sè liÖu nguån gen vËt nu«i ViÖt Nam. 2 Ch−¬ng I: Tæng quan tµi liÖu 1.1. T×nh h×nh nghiªn cøu ngoµi n−íc 1.1.1 LÜnh vùc x©y dùng c¬ së d÷ liÖu nguån gen HiÖn t¹i trªn thÕ giíi cã c¸c c¬ së d÷ liÖu vÒ nguån gen vËt nu«i nh− sau: Cuèn “Danh s¸ch c¸c gièng vËt nu«i” (Watch list for domestic animal diversity 3 edition) do FAO vµ UNEP xuÊt b¶n n¨m 2000. Cuèn nµy chøa th«ng tin cña 6379 gièng vËt nu«i trªn toµn thÕ giíi. “HÖ thèng ®a d¹ng vËt nu«i” - DAD-IS (Domestic Information system). C¬ së d÷ liÖu nµy cña Tæ chøc N«ng l−¬ng thÕ giíi (FAO) x©y dùng tõ n¨m 1995. Cã 186 n−íc trong ®ã cã ViÖt Nam tham gia. N¨m 2006 ®· cã t− liÖu cña 14077 gièng. (C¬ së d÷ liÖu còng ®−îc qu¶n lý b»ng phÇn mÒm cïng tªn DAD-IS ho¹t ®éng trªn nÒn web (Xem http://www.fao.org/dad-is/). “C¬ së d÷ liÖu nguån gen vËt nu«i” cña ViÖn ch¨n nu«i quèc tÕ (ILRI ®ãng t¹i Kenya - ch©u Phi), gäi lµ DAGR-IS (Dometic animal Genetic Resources Information System häat ®éng tõ 2006. C¬ së d÷ liÖu nµy chøa th«ng tin phÇn lín tõ tËp ®oµn vËt nu«i ch©u Phi vµ tËp trung ë 4 loµi (Tr©u: 10 gièng, bß: 30 gièng, cõu: 42 gièng, dª: 34 gièng) (C¬ së d÷ liÖu nµy còng ®−îc qu¶n lý b»ng phÇn mÒm cïng tªn DAGR-IS ho¹t ®éng trªn nÒn website (Xem http://dagris.ilri.cgiar.org). Héi Ch¨n nu«i ch©u ¢u còng ph¸t triÓn mét c¬ së d÷ liÖu t−¬ng tù gäi lµ “Kho d÷ liÖu nguån gen vËt nu«i dµnh cho ch¨n nu«i ch©u ¢u” - EAAPAGDP (European Association for Animal Production Animal Genetic Resources Data Bank) (Xem http://efabis.tzv.fal.de/). C¬ së d÷ liÖu nµy t−¬ng tù nh− DAD-IS vµ trong t−¬ng lai hai hÖ thèng nµy s¸t nhËp vµo mét víi c¸i tªn chung lµ DAD-IS version 3. “C¬ së d÷ liÖu nguån gen vËt nu«i Ên §é”, cã tªn tiÕng Anh lµ AGRI-IS (Animal Genetic Resources India Information System). C¸c läai th«ng tin cña c¸c c¬ së d÷ liÖu nµy kh¸ ®a d¹ng, nh−ng tùu trung cã thÓ ph©n lµm c¸c nhãm sau: - Th«ng tin chung (tªn, ¶nh, sè l−îng, ph©n bè, c¸ch thøc qu¶n lý, nu«i d−ìng, ph©n läai theo gãc ®é di truyÒn.... 3 - Th«ng tin vÒ ®Æc ®iÓm ngäai h×nh c¬ b¶n cña con gièng: tÇm vãc, kÝch th−íc, mµu l«ng, kiÓu l«ng... - Th«ng tin vÒ n¨ng suÊt cña mét sè chØ tiªu quan träng: sinh tr−ëng, n¨ng suÊt trøng, kh¶ n¨ng s¶n xuÊt thÞt, tuæi thµnh thôc, thµnh dôc. - Th«ng tin vÒ c¸c ®Æc ®iÓm sinh lý sinh hãa. - Th«ng tin vÒ ADN... C¸c läai th«ng tin trªn ®−îc dùa vµo c¸c tiªu chuÈn cã ®−îc tõ c¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu trªn thÕ giíi. 1.1.2 C¸c phÇn mÒm qu¶n lý th«ng tin nguån gen Nh− trªn ®· nãi, 3 c¬ së d÷ liÖu trªn cña ViÖn Ch¨n Nu«i quèc tÕ vµ FAO, Ên §é ®−îc qu¶n lý b»ng c¸c phÇn mÒm t−¬ng øng: DAG-IS, DAD-IS vµ AGRI-IS. Sau ®©y lµ mét sè th«ng tin chi tiÕt vÒ c¸c phÇn mÒm nµy. 1.1.2.1 HÖ thèng DAD-IS (FAO) H×nh 1. PhÇn mÒm DAD-IS nh×n bÒ ngoµi 4 PhÇn mÒm nµy cã c¸c menu chÝnh: About (giíi thiÖu), Reference (Tham kh¶o), Database (C¬ së d÷ liÖu), Tool (C«ng cô), Communication (Giao tiÕp) vµ Help (Trî gióp). PhÇn “C¬ së d÷ liÖu” - (Breeds database) cã c¸c b¶ng nhËp vµ xuÊt sè liÖu. C¸ch thøc nhËp sè liÖu: Cã 3 lo¹i d÷ liÖu: sè liÖu (numeric), v¨n b¶n (text) vµ ¶nh (picture) Sè liÖu ®−îc nhËp theo tõng néi dung mét cho tõng gièng. Cã thÓ nhËp tõng ®o¹n v¨n (text) (xem H×nh 2). H×nh 2. VÝ dô vÒ nhËp sè liÖu vÒ sù ph©n bè cña mét con gièng Trong vÝ dô nµy, ta chØ viÖc ®iÒn c¸c th«ng tin vµo « "Main location of breed within country" (§Þa danh chÝnh trong n−íc n¬i cã gièng nµy). 5 H×nh 3: VÝ dô vÒ nhËp sè liÖu sè l−îng cña ®µn gièng Ta còng cã thÓ chØ viÖc tÝch vµo c¸c « thÝch hîp vµ ®iÒn n¨m th¸ng (xem H×nh 3). ¶nh: HÖ thèng nµy còng qu¶n lý ¶nh d¹ng JPG (Joint Photographic Experts Group) víi kÝch th−íc 12 x 18 cm vµ dung l−îng 800 Kb. XuÊt sè liÖu XuÊt sè liÖu ®−îc thùc hiÖn sau khi chän läc mét hoÆc nhiÒu tiªu chÝ kh¸c nhau trong hép héi thäai. VÝ dô cã thÓ tra cøu theo tªn n−íc, vÝ dô dô n−íc (Viet Nam), Loµi (pig), Tªn gièng (I pig) (Xem H×nh 4). Trong H×nh 5 lµ kÕt qu¶ thu ®−îc qua viÖc chän "ViÖt Nam" vµ “Loµi Lîn”. Cã hµng lo¹t tªn (chÝnh thøc) c¸c gièng lîn ViÖt Nam hiÖn ra víi c¸c tªn kh¸c nhau cña tõng gièng. 6 H×nh 4. Chän läc theo c¸c tiªu chÝ H×nh 5. KÕt qu¶ chän läc theo c¸c tiªu chÝ "Lîn" vµ "ViÖt Nam". 7 1.1.2.2. HÖ thèng DAGR-IS (ViÖn Ch¨n Nu«i quèc tÕ) PhÇn mÒm nµy cã tõ n¨m 2003. H×nh 6 thÓ hiÖn bÒ ngoµi cña phÇn mÒm DAGR-IS ch¹y trªn nÒn web. H×nh 6: BÒ ngoµi cña hÖ thèng DAGRIS (ViÖn Ch¨n Nu«i quèc tÕ). T¹i phÇn mÒm nµy, ta thÊy cã c¸c chøc n¨ng: §Çu vµo (nhËp sè liÖu) HiÓn thÞ (Brow) §Çu ra Thèng kª (Table) Th«ng tin tæng qu¸t (general information), ¶nh (images), sè liÖu c¸c ®Æc ®iÓm (trait data), tãm t¾t c¸c ®Æc ®iÓm (trait summary), ph©n bè 8 (distribution), nguån th«ng tin (information sources) vµ liªn kÕt víi c¸c web. Cã thÓ läc th«ng tin theo hai tiªu chÝ lµ “loµi” (species), “gièng” (breed) vËt nu«i. C¸c chøc n¨ng hç trî: T×m kiÕm (Search) C¸c ®Þnh nghÜa vÒ c¸c lo¹i ®Æc ®iÓm Nh×n chóng c¸c phÇn mÒm ho¹t ®éng trªn trang web cã c¸c chøc n¨ng c¬ b¶n sau: §Çu vµo: NhËp sè liÖu cho tõng gièng vËt nu«i. §Çu ra: Tæng hîp lý lÞch cña tõng gièng Thèng kª sè l−îng cña tõng loµi theo n¨m, ®Þa ph−¬ng.. Hç trî trong nhËp sè liÖu: lµ c¸c gi¶i thÝch trùc tiÕp liªn quan ®Õn néi dung nhËp hoÆc néi dung xuÊt. C¸c phÇn mÒm nµy chØ thiÕt kÕ ®Ó qu¶n lý sè liÖu ®Õn møc thÊp nhÊt lµ quèc gia hoÆc vïng l·nh thæ, mµ kh«ng qu¶n lý ®Õn møc thÊo h¬n (tØnh, huyÖn...). H¬n n÷a, th«ng tin vÒ mét néi dung cho mét gièng, mét ®Æc ®iÓm chØ ®−îc nhËp mét lÇn duy nhÊt, chØ cã thÓ s÷a ch÷a mµ kh«ng thÓ ®−îc ghi thªm th«ng tin míi dï kh¸c. §ã lµ nh÷ng h¹n chÕ ®èi víi nhu cÇu qu¶n lý cña Ban ®iÒu hµnh ®Ò ¸n B¶o tån nguån gen vËt nu«i ViÖt nam. 1.1.2.3 PhÇn mÒm AGRI-IS (version 2) cña Ên §é PhÇn mÒm nµy ®−îc ph¸t triÓn tõ n¨m 2003. PhÇn mÒm ho¹t ®éng trªn nÒn Windows. 9 H×nh 7: Bª ngoµi cña phÇn mªm AGRI-IS version 2. Cã 6 menu: Data view (NhËp sè liÖu), Contacts (Liªn hÖ), Reports (B¸o c¸o), Contributors (C¸c thµnh viªn), About Agri-IS (VÒ phÇn mÒm Agri-IS), Exist (tho¸t) (Xem H×nh 7). Trong menu "NhËp sè liÖu” cã c¸c menu phô nh− sau: Cencus (®iÒu tra), breeds (Gièng), Farm (Trang tr¹i). (Xem H×nh 8). H×nh 8. C¸c menu nhËp sè liÖu (Data View). 10 Trong menu "b¸o c¸o" cã c¸c menu phô nh− sau: Cencus (®iÒu tra), breeds (Gièng), Farm (Trang tr¹i)... (Xem H×nh 9) H×nh 9. C¸c menu xuÊt sè liÖu (Reports). C¸ch thøc nhËp sè liÖu: C¸ch thøc nhËp sè liÖu ®−îc minh häa t¹i H×nh 10. H×nh 10. VÝ dô vÒ B¶ng nhËp sè liÖu ë ph©n mÒm 11 T¹i ®©y ta thÊy, sè liÖu cã hai lo¹i, mét lµ d¹ng v¨n b¶n (text) cã trong c¸c « "Synonyms” – (tªn gäi kh¸c) , “Main use" (Sö dông chÝnh) vµ d¹ng logic ë « “Herd book or register establish" (Sæ ®¨ng ký) cã hai gi¸ trÞ "Yes" or "No". Còng cã lo¹i sè liÖu "Numeric", vÝ dô trong "H×nh 11, khi ta nhËp sè liÖu vÒ n¨ng suÊt cña con gièng (Performance). H×nh 11. VÝ dô vÒ lo¹i b¶ng nhËp sè liÖu d¹ng sè (numeric). XuÊt b¸o c¸o (generate report) T¹i ®©y cã thÓ läc sè liÖu theo tiªu chÝ, nh−: Loµi vËt (species), Bang (states), HuyÖn (District) vµ N¨m (year), §ùc / c¸i / toµn bé (Male, famale/ total). Xem minh häa ë H×nh 12. H×nh 12. VÝ dô vÒ c¸ch thøc xuÊt sè liÖu (b¸o c¸o) ë phÇn mÒm AGRI-IS. 12 Vµ kÕt qu¶ kÕt xuÊt thÓ hiÖn ë H×nh 13. H×nh 13: B¸o c¸o ®−îc xuÊt ra d−íi d¹ng b¶ng ë phÇn mÒm AGRI-IS Trong h×nh ta thÊy sè liÖu ®−îc thu thËp hµng n¨m vµ theo tõng ®Þa ph−¬ng. §©y lµ c¸ch thøc mµ chóng ta cÇn tham kh¶o vµ kh«ng cã ë c¸c phÇn mÒm DAD-IS vµ DAGR-IS. Tuy nhiªn nh−îc ®iÓm cña läai b¸o c¸o d¹ng nµy lµ ch÷ sè kh«ng ®−îc t¸ch ra phÇn ngh×n, tr¨m... mµ viÕt thµnh mét nhãm khiÕn rÊt khã xem vµ l¹i bÞ c¨n lÖch tr¸i. Nã còng kh«ng kÕt xuÊt d¹ng b¶ng tæng kÕt theo d¹ng “cét x hµng” (Pivot table), khiÕn ta kh«ng thÓ “bao qu¸t” nhanh ®−îc sù ph©n bè cña sè liÖu. Trong vÝ dô nµy phÇn mÒm ®· kh«ng ®−a ra b¶ng tæng kÕt theo “N¨m – cét” vµ §Þa ph−¬ng (hµng). 13 Lý lÞch gièng Lý lÞch con gièng ®−îc in ra d¹ng b¸o c¸o ®¬n gi¶n (list) theo hµng (row wise). Trong ®ã phÝa tr¸i lµ tªn c¸c néi dung vÝ dô nh−: "Weight/avg kg" (träng l−îng trung b×nh / kg) vµ bªn ph¶i lµ c¸c th«ng tin cô thÓ nh− sè ®o. H×nh 14 kÕt xuÊt kÕt qu¶ th«ng tin vÒ gièng tr©u Murah. H×nh 14. Lý lÞch mét gièng vËt nu«i ®−îc xuÊt ra ë d¹ng mét b¸o c¸o. 1.2. T×nh h×nh nghiªn cøu trong n−íc 1.2.1 LÜnh vùc x©y dùng c¬ së d÷ liÖu nguån gen vËt nu«i ë ViÖt Nam Ch¨n nu«i ViÖt Nam cã tõ l©u ®êi, vµ còng nh− bao n−íc kh¸c, nghiªn cøu con gièng vËt nu«i - tiÒn ®Ò cña qu¸ tr×nh ch¨n nu«i, cã kh¸ nhiÒu. C¸c sè liÖu, th«ng tin n»m trong c¸c lo¹i s¸ch vë, t¹p chÝ, thèng kª. Tuy nhiªn ®Ó thµnh hÖ thèng vµ tin häc hãa th× míi b¾t ®Çu tõ 1993, khi phÇn mÒm qu¶n lý bß s÷a ViÖt Nam ra ®êi vµ bé sè liÖu ®Çu tiªn cã tõ ®µn bß s÷a Méc Ch©u. 14 Trong nµy ®¸ng kÓ nhÊt lµ sè liÖu vÒ bß s÷a quèc gia ®−îc x©y dùng trong ph¹m vi "Dù ¸n n©ng cao chÊt l−îng ®µn bß s÷a ViÖt Nam giai ®o¹n 2001-2005" do Bé N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn N«ng th«n triÓn khai. Sè liÖu ®−îc qu¶n lý b»ng phÇn mÒm VDM (Vietnam Dairy Management). TiÕp ®Õn lµ sè liÖu vÒ lîn ®−îc thu thËp t¹i Trung t©m Nghiªn cøu Lîn Thôy Ph−¬ng ViÖn Ch¨n Nu«i ®−îc qu¶n lý b»ng phÇn mÒm Vietpig. N¨m 2007, trong ph¹m vi dù ¸n §a d¹ng sinh häc, mét c¬ së d÷ liÖu vÒ h−¬u sao ViÖt Nam víi sè liÖu trªn 5000 con ®−îc x©y dùng (tµi liÖu). Mét vµi c¬ së d÷ liÖu lîn ®−îc qu¶n lý b»ng phÇn mÒm n−íc ngoµi nh− PIGTELL, PIGMANIA còng ®−îc x©y dùng phôc vô c«ng t¸c nghiªn cøu khoa häc. C¸c c¬ së ch¨n nu«i lîn, gµ lín còng tù qu¶n lý sè liÖu cña m×nh b»ng c¸c phÇn mÒm phæ th«ng nh− Excel, Assess.. Nh×n chung viÖc x©y dùng c¸c c¬ së d÷ liÖu vµ ®Æc biÖt lµ b»ng phÇn mÒm chuyªn dông ®i kh¸ chËm. MiÒn Nam ®i nhanh h¬n miÒn B¾c. C¸c nguyªn nh©n chÝnh ®ã lµ: ch¨n nu«i th«ng th−êng bÞ thÊt b¸t, viÖc theo dâi sè liÖu rÊt khã kh¨n vµ kh«ng chÝnh x¸c, ch−a cã thãi quen ghi chÐp sè liÖu vµ n¨ng lùc ph©n tÝch sè liÖu b»ng c¸c phÇn mÒm thèng kª cao cÊp. Tuy nhiªn ®Ó cã mét hÖ thèng d÷ liÖu mang ®óng nghÜa tõ khÝa c¹nh c«ng t¸c b¶o tån th× m·i ®Õn 1990 - tøc n¨m khëi ®Çu “Ch−¬ng tr×nh B¶o tån Nguån gen ®éng, thùc vËt vµ vi sinh vËt” nhµ n−íc míi b¾t ®Çu ®−îc ®Æt thµnh vÊn ®Ò. Vµ cuèn "¸t l¸t c¸c gièng VËt nu«i ViÖt Nam" (2005,) do Bé N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn N«ng th«n ban hµnh lµ c¬ së d÷ liÖu nguån gen thuéc lo¹i ®ã. Cuèn ¸t l¸t c¸c gièng vËt nu«i ®−îc x©y dùng theo c¸ch thøc cña HÖ thèng th«ng tin ®a d¹ng vËt nu«i - DAD-IS (Domestic Animal Diversity Information System). Cuèn nµy còng ®−îc ®−a lªn môc "¸t l¸t c¸c gièng vËt nu«i /B¶o tån nguån gen" trong trang web cña http://www.vcn.vnn.vn). 15 ViÖn Ch¨n Nu«i (®Þa chØ §Ó qu¶n lý c¸c gièng gia cÇm ®−îc b¶o tån t¹i ViÖn Ch¨n Nu«i, phÇn mÒm VPM còng ®· ®−îc sö dông ®Ó x©y dùng mét c¬ së d÷ liÖu vÒ gµ. N¨m 2007, trong ph¹m vi dù ¸n §a d¹ng sinh häc, mét c¬ së d÷ liÖu vÒ c¸c gièng vËt nu«i Hµ Giang ®· ®−îc x©y dùng (Vâ V¨n Sù, 2007). C¸c c¬ së d÷ liÖu liªn quan nãi trªn ®Òu ®−îc x©y dùng víi sù ®ãng gãp cña t¸c gi¶ ®Ò tµi (Vâ V¨n Sù) (Xem môc “PhÇn mÒm ch¨n nu«i” trang web ViÖn Ch¨n Nu«i theo ®Þa chØ: http://www.vcn.vnn.vn/Main.aspx?MNU=1056 &Style=1 ). 1.2.2. C¸c phÇn mÒm qu¶n lý th«ng tin Nguån gen VËt nu«i ë ViÖt Nam C¸c phÇn mÒm qu¶n lý sè liÖu chuyªn ngµnh ch¨n nu«i vµ cã thÓ cung cÊp c¸c th«ng tin vÒ con gièng vËt nu«i ®−îc x©y dùng tõ n¨m 1993. §Õn nay ®· cã mét sè phÇn mÒm nh− sau: VDM (Qu¶n lý bß s÷a), Vietpig (Qu¶n lý lîn gièng), Vietdeer (Qu¶n lý h−¬u nai), Vietrabbit (Qu¶n lý thá gièng), VPM (Qu¶n lý gµ gièng), Vietbeef (Qu¶n lý bß thÞt), Vietbufaloe (Qu¶n lý tr©u). §¸p ứng c¸c như cầu quản lý chuyªn m«n một trại chăn nu«i: Quản lý sù biÕn ®éng, hÖ ph¶, hËu duÖ, phèi gièng, kh¸m thai, ®Î, sinh tr−ëng, tÇm vãc, s¶n xuÊt thÞt, s÷a, søc kÐo, bÖnh tËt, thøc ¨n trªn ph−¬ng diÖn c¶ ®µn vµ tõng c¸ thÓ. Nhê những danh mục (bảng m·), sao chÐp (copy/paste) nh÷ng sè liÖu nh− nhau, điền trước c¸c th«ng tin giống nhau, tra cứu dễ dµng số hiệu theo c¸ch thức tra từ ®−îc øng dông trong c¸c phÇn mªm tõ điển (như phần mềm Từ điển Lạc Việt (http://tratu.vietgle.vn/)) nªn việc nhập số liệu kh¸ nhanh. Hạn chế c¸c lỗi logic về số liệu: Việc quản lý số liệu ë ViÖt Nam vẫn đang ở t×nh trạng lộn xộn “tam sao thất bản”, số trước ®¸ số sau, số hiệu con vật thỉnh thoảng bị thay đổi, mất số ®eo (tai) một thời gian sau mới đeo trở lại, nhầm lẫn số hiệu. Số liệu chỉ cã Ých khi nã đóng, ®Çy ®ñ vµ nhập kịp thời. C¸c phần mềm của chóng t«i hỗ trợ người quản lý số liệu khắc phục c¸c lỗi đã. * C¸c phần mềm kết xuất số liệu ra b¸o c¸o (đầu ra) ë 10 dạng: 16
- Xem thêm -