Tài liệu Nghiên cứu góp phần hoàn thiện hệ thống cây trồng hàng năm theo hướng sử dụng hợp lý tài nguyên khí hậu tại huyện khoái châu tỉnh hưng yên

  • Số trang: 136 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 40 |
  • Lượt tải: 0
nhattuvisu

Đã đăng 27125 tài liệu

Mô tả:

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o tr−êng ®¹i häc n«ng nghiÖp hµ néi ------------------ bïI thÞ yÕN Nghiªn cøu gãp phÇn hoµn thiÖn hÖ thèng c©y trång hµng n¨m theo h−íng sö dông hîp lý tµi nguyªn khÝ hËu t¹i huyÖn Kho¸i Ch©u tØnh H−ng Yªn LuËn v¨n th¹c sÜ n«ng nghiÖp Chuyªn ngµnh: trång trät M· sè : 60.62.01 Ng−êi h−íng dÉn khoa häc: pgs.ts. §oµn V¨n §iÕm Hµ Néi - 2010 Lêi cam ®oan T«i xin cam ®oan sè liÖu vµ kÕt qu¶ nghiªn cøu trong luËn v¨n nµy lµ trung thùc vµ ch−a hÒ ®−îc sö dông ®Ó b¶o vÖ mét häc vÞ nµo. T«i xin cam ®oan mäi sù gióp ®ì cho viÖc thùc hiÖn luËn v¨n nµy ®0 ®−îc c¶m ¬n vµ c¸c th«ng tin trÝch dÉn ®0 ®−îc chØ râ nguån gèc. T¸c gi¶ luËn v¨n Bïi ThÞ YÕn Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp ……………… i Lêi c¶m ¬n Trong suèt qu¸ tr×nh nghiªn cøu thùc hiÖn luËn v¨n, ngoµi sù nç lùc cña b¶n th©n, t«i ®0 nhËn ®−îc rÊt nhiÒu sù quan t©m gióp ®ì cña c¸c c¸ nh©n vµ tËp thÓ. Tr−íc tiªn, t«i xin ®−îc bÇy tá lßng biÕt ¬n s©u s¾c ®Õn PGS.TS. §oµn V¨n §iÕm, ng−êi ®0 tËn t×nh gióp ®ì t«i trong suèt qu¸ tr×nh nghiªn cøu, thùc hiÖn vµ hoµn thµnh luËn v¨n. T«i còng xin ch©n thµnh c¶m ¬n c¸c thÇy c« trong khoa N«ng häc, ®Æc biÖt c¸c thÇy c« trong Bé m«n HÖ thèng n«ng nghiÖp - Khoa N«ng häc Tr−êng §¹i Häc N«ng nghiÖp Hµ Néi ®0 gióp ®ì t«i hoµn thµnh luËn v¨n cña m×nh. T«i xin göi lêi c¶m ¬n tíi Phßng N«ng nghiÖp vµ ph¸t triÓn n«ng th«n, phßng Thèng kª, kinh tÕ, d©n sè, c¸n bé vµ nh©n d©n huyÖn Kho¸i Ch©u, tØnh H−ng Yªn ®0 gióp ®ì, t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho t«i trong suèt qu¸ tr×nh thùc hiÖn luËn v¨n cña m×nh. §Ó hoµn thµnh luËn v¨n nµy t«i cßn nhËn ®−îc sù ®éng viªn, khÝch lÖ cña gia ®×nh, b¹n bÌ vµ ®ång nghiÖp trong c¬ quan. §Ò tµi nµy khã tr¸nh khái nh÷ng sai sãt, t«i rÊt mong nhËn ®−îc nh÷ng ý kiÕn ®ãng gãp cña ®ång nghiÖp vµ b¹n ®äc. Hµ Néi, ngµy 14 th¸ng 9 n¨m 2010 T¸c gi¶ luËn v¨n Bïi ThÞ YÕn Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp ……………… ii Môc lôc Lêi cam ®oan i Lêi c¶m ¬n ii Môc lôc iii Danh môc c¸c ch÷ viÕt t¾t v Danh môc b¶ng vi Danh môc h×nh vii 1 Më ®Çu 1 1.1 TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi 1 1.2 Môc ®Ých vµ yªu cÇu cña ®Ò tµi 2 1.3 ý nghÜa cña ®Ò tµi 3 2 Tæng quan tµi lÖu 4 2.1 Lý thuyÕt hÖ thèng c©y trång 4 2.2 T×nh h×nh nghiªn cøu vÒ hÖ thèng c©y trång trong n−íc vµ ngoµi n−íc 14 2.3 ¶nh h−ëng cña ®iÒu kiÖn khÝ hËu ®èi víi hÖ thèng c©y trång 22 2.4 S¶n xuÊt n«ng nghiÖp bÒn v÷ng 28 3 Néi dung vµ ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu 36 3.1 §èi t−îng vµ ph¹m vi nghiªn cøu 36 3.2 Néi dung nghiªn cøu 36 3.3 Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu 37 3.4 Ph−¬ng ph¸p ph©n tÝch vµ xö lý sè liÖu 41 4 KÕt qu¶ nghiªn cøu vµ th¶o luËn 43 4.1 §iÒu kiÖn s¶n xuÊt n«ng nghiÖp cña huyÖn Kho¸i Ch©u, H−ng Yªn 43 4.1.1 §iÒu kiÖn tù nhiªn 43 4.1.2 §iÒu kiÖn kinh tÕ x0 héi 49 4.1.3 §¸nh gi¸ ®iÒu kiÖn tù nhiªn kinh tÕ x0 héi ë huyÖn Kho¸i Ch©u 53 4.2 Thùc tr¹ng sö dông ®Êt ®ai ë Kho¸i Ch©u 55 Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp ……………… iii 4.3 HiÖn tr¹ng hÖ thèng trång trät ë Kho¸i Ch©u 59 4.3.1 C¬ cÊu diÖn tÝch, n¨ng suÊt c©y trång 59 4.3.2 C¬ cÊu gièng c©y trång ë huyÖn Kho¸i Ch©u 62 4.3.3 §Æc ®iÓm khÝ hËu c¸c mïa vô s¶n xuÊt c©y l−¬ng thùc t¹i Kho¸i Ch©u, H−ng Yªn 64 4.3.4 C¸c c«ng thøc lu©n canh chÝnh ë huyÖn Kho¸i Ch©u 79 4.3.5 HiÖu qu¶ kinh tÕ cña mét sè c©y trång phæ biÕn trong huyÖn 80 4.3.6 HiÖu qu¶ cña mét sè c«ng thøc lu©n canh chÝnh 84 4.4 Thö nghiÖm mét sè gièng c©y trång míi trªn ®Þa bµn huyÖn Kho¸i Ch©u 4.4.1 87 Thö nghiÖm gièng ng« míi trång vô ®«ng trong c«ng thøc lu©n canh §Ëu t−¬ng – Lóa mïa – Ng« ®«ng 4.4.2 87 Thö nghiÖm gièng lóa míi trång vô xu©n trong c«ng thøc lu©n canh: Lóa xu©n - Lóa mïa - D−a chuét 4.5 94 §Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p gãp phÇn hoµn thiÖn hÖ thèng c©y trång hµng n¨m, sö dông hîp lý tµi nguyªn khÝ hËu ë huyÖn Kho¸i Ch©u 99 4.5.1 Gi¶i ph¸p c¶i tiÕn c«ng thøc lu©n canh 100 4.5.2 C¶i tiÕn vÒ gièng c©y trång 100 4.5.3 X©y dùng c¬ cÊu mïa vô theo h−íng lîi dông lîi thÕ ®iÒu kiÖn bøc x¹, nhiÖt, ®é Èm, l−îng m−a ë ®Þa ph−¬ng. 101 4.5.4 Bãn ph©n vµ phßng trõ s©u bÖnh 103 4.5.5 Gi¶i ph¸p c¬ chÕ, chÝnh s¸ch vµ vèn 103 4.5.6 Tæ chøc chØ ®¹o thùc hiÖn 104 5 KÕt kuËn vµ ®Ò nghÞ 105 5.1 KÕt luËn 105 5.2 §Ò nghÞ 107 Tµi liÖu tham kh¶o 108 Phô lôc 115 Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp ……………… iv Danh môc c¸c ch÷ viÕt t¾t CPVC Chi phÝ vËt chÊt CCCT C¬ cÊu c©y trång DT DiÖn tÝch § §ång §C §èi chøng §VT §¬n vÞ tÝnh GTSX Gi¸ trÞ s¶n xuÊt Ha Hecta HTNN HÖ thèng n«ng nghiÖp HSTNN HÖ sinh th¸i n«ng nghiÖp HTCTr HÖ thèng c©y trång HTTT HÖ thèng trång trät HTCT HÖ thèng canh t¸c LX Lóa xu©n LM Lóa mïa NXBNN Nhµ xuÊt b¶n N«ng nghiÖp NXBKHKT Nhµ xuÊt b¶n Khoa häc Kü thuËt NSLT N¨ng suÊt lý thuyÕt NSTT N¨ng suÊt thùc thu PAR Bøc x¹ quang hîp % Tû lÖ phÇn tr¨m Ttb NhiÖt ®é trung b×nh Tmax NhiÖt ®é tèi cao Tmin NhiÖt ®é tèi thÊp TGST Thêi gian sinh tr−ëng Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp ……………… v Danh môc b¶ng STT Tªn b¶ng Trang 2.1 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 NhiÖt ®é tèi thÊp ë c¸c giai ®o¹n ph¸t dôc cña ng« vïng §BSH Mét sè chØ tiªu khÝ t−îng huyÖn Kho¸i Ch©u C¬ cÊu kinh tÕ cña huyÖn Kho¸i Ch©u tõ n¨m 2007 - 2009 HiÖn tr¹ng sö dông ®Êt n¨m 2009 cña huyÖn Kho¸i Ch©u C¬ cÊu c©y trång cña huyÖn Kho¸i Ch©u n¨m 2009 C¬ cÊu gièng lóa cña huyÖn Kho¸i Ch©u n¨m 2009 C¬ cÊu gièng c©y trång cña mét sè c©y trång hµng n¨m kh¸c §iÒu kiÖn khÝ hËu vô lóa xu©n 26 46 49 56 60 62 64 66 4.8 4.9 4.10 4.11 4.12 §iÒu kiÖn khÝ hËu giai ®o¹n lµm h¹t vô lóa xu©n §iÒu kiÖn khÝ hËu vô lóa mïa §iÒu kiÖn khÝ hËu giai ®o¹n lµm h¹t vô mïa §iÒu kiÖn khÝ hËu vô ng« xu©n §iÒu kiÖn khÝ hËu giai ®o¹n lµm h¹t vô ng« xu©n 66 70 70 73 73 4.13 4.14 4.15 4.16 4.17 4.18 §iÒu kiÖn khÝ hËu vô ng« §«ng §iÒu kiÖn khÝ hËu giai ®o¹n lµm h¹t vô ng« §«ng C¸c c«ng thøc lu©n canh chÝnh ë huyÖn Kho¸i Ch©u HiÖu qu¶ kinh tÕ trªn 1 ha cña mét sè gièng lóa vô xu©n HiÖu qu¶ kinh tÕ trªn 1 ha cña mét sè gièng ng« vô ®«ng HiÖu qu¶ kinh tÕ trªn 1ha mét sè c©y trång chÝnh 76 76 79 81 82 83 4.19 4.20 4.21 HiÖu qu¶ kinh tÕ trªn 1ha cña c¸c c«ng thøc lu©n canh N¨ng suÊt vµ c¸c yÕu tè cÊu thµnh n¨ng suÊt ng« vô ®«ng (2009) HiÖu qu¶ kinh tÕ cña gièng ng« míi trång thö nghiÖm trong vô ®«ng n¨m 2009 HiÖu qu¶ kinh tÕ trªn 1ha cña c¸c c«ng thøc lu©n canh thö nghiÖm 85 88 4.22 4.23 4.24 4.25 91 92 N¨ng suÊt vµ c¸c yÕu tè cÊu thµnh n¨ng suÊt vô lóa xu©n n¨m 2010 95 HiÖu qu¶ kinh tÕ cña gièng lóa míi trång thö nghiÖm trong vô xu©n n¨m 2010 97 HiÖu qu¶ kinh tÕ trªn 1ha cña c¸c c«ng thøc lu©n canh thö nghiÖm 99 Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp ……………… vi Danh môc h×nh STT Tªn h×nh Trang 4.1 S¬ ®å huyÖn Kho¸i Ch©u - tØnh H−ng Yªn 43 4.2 DiÔn biÕn mét sè chØ tiªu khÝ t−îng huyÖn Kho¸i Ch©u 47 4.3 C¬ cÊu kinh tÕ cña huyÖn Kho¸i Ch©u giai ®o¹n 2007 - 2009 49 4.4 HiÖn tr¹ng sö dông ®Êt n¨m 2009 cña huyÖn Kho¸i Ch©u 57 4.5 C¬ cÊu c©y trång cña huyÖn Kho¸i Ch©u n¨m 2009 61 4.6 C¬ cÊu gièng lóa cña huyÖn Kho¸i Ch©u n¨m 2009 63 4.7 N¨ng suÊt cña c¸c gièng ng« thö nghiÖm trong vô ®«ng n¨m 2009 88 4.8 HiÖu qu¶ kinh tÕ cña c¸c gièng ng« thö nghiÖm 91 4.9 N¨ng suÊt cña c¸c gièng lóa trång thö nghiÖm trong vô xu©n n¨m 4.10 2010 95 HiÖu qu¶ kinh tÕ cña c¸c gièng lóa thö nghiÖm 97 Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp ……………… vii 1. Më ®Çu 1.1. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi HuyÖn Kho¸i Ch©u n»m ë phÝa T©y cña tØnh H−ng Yªn, thuéc vïng ®ång b»ng s«ng Hång, phÝa B¾c gi¸p huyÖn V¨n Giang vµ Yªn Mü, phÝa §«ng gi¸p huyÖn ¢n Thi, phÝa Nam gi¸p huyÖn Kim §éng vµ phÝa T©y lµ s«ng Hång. HuyÖn Kho¸i Ch©u ®−îc t¸i lËp tõ ngµy 1/9/1999 gåm 25 ®¬n vÞ hµnh chÝnh, trong ®ã cã 1 thÞ trÊn vµ 24 x0. Tæng diÖn tÝch tù nhiªn cña Kho¸i Ch©u lµ 13091,55 ha, trong ®ã ®Êt n«ng nghiÖp cã 8622,81 ha (chiÕm 65,87 % tæng diÖn tÝch tù nhiªn). N»m c¸ch thñ ®« Hµ Néi kho¶ng 50 km vÒ phÝa §«ng Nam, Kho¸i Ch©u cã giao th«ng thuËn tiÖn, tiÒm n¨ng tµi nguyªn dåi dµo ®Ó ph¸t triÓn s¶n xuÊt hµng hãa. Trong sù nghiÖp x©y dùng ®Êt n−íc, víi thÕ m¹nh vÒ vÞ trÝ ®Þa lý, ph−¬ng h−íng ph¸t triÓn kinh tÕ cña huyÖn ®0 ®−îc §¶ng ñy vµ Uû ban Nh©n d©n huyÖn x¸c ®Þnh lµ ph¶i “®Èy m¹nh th©m canh t¨ng n¨ng suÊt c©y trång, khai th¸c tiÒm n¨ng sinh th¸i ®Ó t¨ng vô, t¨ng diÖn tÝch nh÷ng lo¹i c©y trång chÊt l−îng cao, ¸p dông c¸c biÖn ph¸p kü thuËt tiªn tiÕn, c¸c thµnh tùu kinh tÕ kü thuËt, ph¸t triÓn c¬ së h¹ tÇng, c«ng nghiÖp chÕ biÕn, dÞch vô n«ng nghiÖp nh»m thóc ®Èy n«ng nghiÖp ph¸t triÓn theo h−íng s¶n xuÊt hµng hãa". Lµ mét huyÖn n«ng nghiÖp, ng−êi n«ng d©n cã bÒ dµy kinh nghiÖm s¶n xuÊt hµng ngh×n n¨m nªn ®0 s¸ng t¹o ®−îc nh÷ng hÖ thèng c©y trång kh¸ phï hîp víi ®iÒu kiÖn ®Êt ®ai, khÝ hËu, cho hiÖu qu¶ kinh tÕ cao. HÖ thèng c©y trång trong huyÖn t−¬ng ®èi ®a d¹ng, phong phó tõ c¸c c©y ¨n qu¶ l©u n¨m nh− nh0n lång, cam, quýt, c¸c c©y trång ng¾n ngµy nh− c©y l−¬ng thùc, c©y rau, ®Ëu ®Õn c¸c c©y d−îc liÖu.Trong ®ã lóa n−íc lµ c©y trång chñ yÕu víi n¨ng suÊt lu«n dÉn ®Çu tØnh H−ng Yªn, n¨m 2009 n¨ng suÊt lóa b×nh qu©n ®¹t tõ 64 - 65 t¹/ha. Tuy nhiªn, khã kh¨n th−êng gÆp trong s¶n xuÊt n«ng nghiÖp lµ ®iÒu kiÖn thêi tiÕt, khÝ hËu. Do tÝnh biÕn ®éng rÊt lín cña khÝ hËu nhiÖt ®íi, giã Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp ……………… 1 mïa, c¸c yÕu tè thêi tiÕt, khÝ hËu th−êng dao ®éng rÊt m¹nh c¶ vÒ c−êng ®é vµ thêi gian, v× thÕ, s¾p xÕp mïa vô lµ mét c«ng viÖc hÕt søc quan träng ®Ó n©ng cao hiÖu qu¶ cña hÖ thèng c©y trång ë ®Þa ph−¬ng. Trong thêi gian gÇn ®©y, tiÕp thu tiÕn bé khoa häc kü thuËt vÒ gièng, n«ng d©n huyÖn Kho¸i Ch©u ®0 ®−a vµo s¶n xuÊt nhiÒu gièng c©y trång míi cã n¨ng suÊt, chÊt l−îng cao nh−ng ch−a thÝch øng víi ®iÒu kiÖn mïa vô ë ®Þa ph−¬ng. V× thÕ hiÖu qu¶ cña hÖ thèng c©y trång bÞ thay ®æi, nh÷ng n¨m gÆp ®iÒu kiÖn thuËn lîi th× n¨ng suÊt c©y trång cao, hÖ thèng c©y trång míi cã hiÖu qu¶ tèt, ng−îc l¹i th× n¨ng suÊt c©y trång thÊp, nhiÒu khi bÞ thÊt thu hoµn toµn. §Ó n©ng cao hiÖu qu¶ s¶n xuÊt n«ng nghiÖp cÇn ph¶i ®¸nh gi¸ hÖ thèng c©y trång, lùa chän s¾p xÕp c¬ cÊu gièng phï hîp víi ®iÒu kiÖn mïa vô ë ®Þa ph−¬ng, sö dông hîp lý nguån tµi nguyªn khÝ hËu nh»m hoµn thiÖn hÖ thèng c©y trång, tËn dông ®−îc nh÷ng lîi thÕ cña ®iÒu kiÖn mïa vô, h¹n chÕ ®Õn møc thÊp nhÊt t¸c h¹i do khÝ hËu g©y nªn. XuÊt ph¸t tõ nh÷ng lý do trªn, chóng t«i tiÕn hµnh nghiªn cøu ®Ò tµi: “Nghiªn cøu gãp phÇn hoµn thiÖn hÖ thèng c©y trång hµng n¨m theo h−íng sö dông hîp lý tµi nguyªn khÝ hËu t¹i huyÖn Kho¸i Ch©u - tØnh H−ng Yªn” 1.2. Môc ®Ých vµ yªu cÇu cña ®Ò tµi 1.2.1. Môc ®Ých §iÒu tra, ®¸nh gi¸ hÖ thèng c©y trång hµng n¨m vµ ®iÒu kiÖn mïa vô trªn ®Þa bµn huyÖn Kho¸i Ch©u, ®Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p gãp phÇn hoµn thiÖn hÖ thèng c©y trång hµng n¨m, sö dông hîp lý tµi nguyªn khÝ hËu, n©ng cao hiÖu qu¶ s¶n xuÊt. 1.2.2. Yªu cÇu - §¸nh gi¸ ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt (tù nhiªn, kinh tÕ, x0 héi), ph¸t hiÖn tiÒm n¨ng vµ nh÷ng h¹n chÕ ®èi víi hÖ thèng c©y trång hµng n¨m t¹i huyÖn Kho¸i Ch©u, tØnh H−ng Yªn. Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp ……………… 2 - Ph©n tÝch thùc tr¹ng hÖ thèng c©y trång hµng n¨m, mïa vô s¶n xuÊt, t¸c ®éng cña ®iÒu kiÖn khÝ hËu vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ cña hÖ thèng c©y trång hµng n¨m t¹i ®Þa ph−¬ng. - §Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p gãp phÇn hoµn thiÖn hÖ thèng c©y trång hµng n¨m theo h−íng sö dông hîp lý tµi nguyªn khÝ hËu vµ thö nghiÖm mét sè gièng c©y trång míi, n©ng cao hiÖu qu¶ s¶n xuÊt. 1.3. ý nghÜa cña ®Ò tµi 1.3.1. ý nghÜa khoa häc KÕt qu¶ nghiªn cøu cña ®Ò tµi gãp phÇn bæ sung ph−¬ng ph¸p luËn vÒ hÖ thèng c©y trång, c¬ cÊu mïa vô c©y trång hµng n¨m, hiÖu qu¶ sö dông tµi nguyªn thiªn nhiªn vµ ®Þnh h−íng x©y dùng hÖ thèng c©y trång phï hîp víi ®iÒu kiÖn ®Þa ph−¬ng cho huyÖn Kho¸i Ch©u, tØnh H−ng Yªn. 1.3.2. ý nghÜa thùc tiÔn - Lµm c¬ së khoa häc ®Ó ®Þnh h−íng quy ho¹ch hÖ thèng c©y trång hµng n¨m phï hîp víi ®iÒu kiÖn tù nhiªn, kinh tÕ, x0 héi cña huyÖn Kho¸i Ch©u - H−ng Yªn. - Lµm tµi liÖu tham kh¶o cho c¸c nhµ ho¹ch ®Þnh, qu¶n lý, kü thuËt, chØ ®¹o s¶n xuÊt bè trÝ c©y trång phï hîp víi ®iÒu kiÖn mïa vô mang l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ cao, ®¶m b¶o s¶n xuÊt n«ng nghiÖp bÒn v÷ng. - KÕt qu¶ nghiªn cøu cña ®Ò tµi gãp phÇn x©y dùng ®−îc hÖ thèng c©y trång hµng n¨m cho n¨ng suÊt vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ cao phï hîp víi ®iÒu kiÖn khÝ hËu cña ®Þa ph−¬ng. Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp ……………… 3 2. Tæng quan tµi lÖu 2.1. Lý thuyÕt hÖ thèng c©y trång 2.1.1. C¸c lý thuyÕt vÒ hÖ thèng * HÖ thèng n«ng nghiÖp: Nghiªn cøu ph¸t triÓn hÖ thèng canh t¸c ®−îc xuÊt ph¸t tõ lý thuyÕt hÖ thèng, ®0 ®−îc c¸c nhµ khoa häc Speeding, 1979 [67], Ph¹m ChÝ Thµnh, 1996, [38]... ®Ò cËp tíi. C¸c t¸c gi¶ ®Òu cho r»ng: HÖ thèng lµ mét tæng thÓ cã trËt tù cña c¸c yÕu tè kh¸c nhau cã quan hÖ t¸c ®éng qua l¹i. Mét hÖ thèng cã thÓ x¸c ®Þnh nh− mét tËp hîp c¸c ®èi t−îng hoÆc c¸c thuéc tÝnh ®−îc liªn kÕt b»ng nhiÒu mèi t−¬ng t¸c. HÖ thèng n«ng nghiÖp (HTNN) lµ sù biÓu hiÖn kh«ng gian cña sù phèi hîp c¸c ngµnh s¶n xuÊt vµ kü thuËt do mét x0 héi thùc hiÖn ®Ó tho¶ m0n nhu cÇu. Nã biÓu hiÖn sù t¸c ®éng qua l¹i gi÷a hÖ thèng sinh häc, sinh th¸i, m«i tr−êng tù nhiªn lµ ®¹i diÖn vµ mét bªn lµ hÖ thèng x0 héi, v¨n ho¸ th«ng qua c¸c ho¹t ®éng xuÊt ph¸t tõ nh÷ng thµnh qu¶ kü thuËt. HÖ thèng n«ng nghiÖp thÝch øng víi c¸c ph−¬ng thøc khai th¸c n«ng nghiÖp trong kh«ng gian nhÊt ®Þnh do mét x0 héi tiÕn hµnh, lµ kÕt qu¶ cña viÖc phèi hîp c¸c yÕu tè tù nhiªn, x0 héi - v¨n hãa, kinh tÕ vµ kü thuËt (NguyÔn Duy TÝnh, 1995) [43]. Theo §µo ThÕ TuÊn (1988) [52], HTNN vÒ thùc chÊt lµ sù thèng nhÊt cña hai hÖ thèng: (1) HÖ sinh th¸i n«ng nghiÖp (HSTNN) lµ mét bé phËn cña hÖ sinh th¸i tù nhiªn bao gåm c¸c vËt sèng trao ®æi n¨ng l−îng, vËt chÊt vµ th«ng tin víi ngo¹i c¶nh t¹o nªn n¨ng suÊt s¬ cÊp (trång trät) vµ thø cÊp (ch¨n nu«i) cña hÖ sinh th¸i. (2) HÖ kinh tÕ - x0 héi, chñ yÕu lµ ho¹t ®éng cña con ng−êi trong s¶n xuÊt ®Ó t¹o ra cña c¶i vËt chÊt cña toµn x0 héi. * HÖ thèng canh t¸c (HTCT) lµ mét hÖ thèng ®éc lËp, æn ®Þnh gi÷a Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp ……………… 4 c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt phï hîp víi c¸c ®iÒu kiÖn tù nhiªn, kinh tÕ - x0 héi, nh»m ®¸p øng ngµy cµng cao nhu cÇu cña n«ng hé. Do ®ã, khi xem xÐt, ®¸nh gi¸ mét hÖ thèng canh t¸c t¹i mét vïng nµo ®ã cã phï hîp hay kh«ng, chóng ta ph¶i ®¸nh gi¸ chóng trong mèi quan hÖ víi c¸c ®iÒu kiÖn tù nhiªn, kinh tÕ - x0 héi cña vïng ®ã. Nh− vËy, hÖ thèng canh t¸c lµ mét tæ hîp s¶n xuÊt (bao gåm nhiÒu ngµnh nghÒ cã mèi quan hÖ mËt thiÕt víi nhau). CÊu tróc cña hÖ thèng canh t¸c kh«ng ph¶i lµ phÐp céng ®¬n gi¶n c¸c yÕu tè, c¸c ®èi t−îng mµ lµ sù kÕt hîp h÷u c¬ gi÷a c¸c yÕu tè, c¸c ®èi t−îng, chóng cã t¸c ®éng qua l¹i víi nhau vµ cã mèi quan hÖ rµng buéc víi m«i tr−êng (§µo ThÕ TuÊn, 1997) [53]. Theo NguyÔn Duy TÝnh, 1995 [43], thùc chÊt HTCT ®ång nhÊt víi kh¸i niÖm hÖ thèng n«ng nghiÖp, HTCT dïng nhiÒu trong c¸c n−íc nãi tiÕng Anh, HTNN dïng nhiÒu trong hÖ thèng n«ng nghiÖp cña Ph¸p. C¸c kh¸i niÖm vÒ HTCT còng nh− HTNN lµ mét ph−¬ng thøc khai th¸c m«i tr−êng trong mét kh«ng gian vµ thêi gian nhÊt ®Þnh nh»m tho¶ m0n nhu cÇu cña con ng−êi vµ ®¶m b¶o ph¸t triÓn bÒn v÷ng. * HÖ thèng trång trät (HTTT) lµ hÖ thèng con vµ lµ trung t©m cña HTCT, cÊu tróc cña nã quyÕt ®Þnh sù ho¹t ®éng cña c¸c hÖ phô kh¸c nh− ch¨n nu«i, chÕ biÕn, ngµnh nghÒ. Nghiªn cøu hÖ thèng trång trät lµ mét vÊn ®Ò phøc t¹p v× nã liªn quan ®Õn c¸c yÕu tè m«i tr−êng nh− ®Êt ®ai, khÝ hËu, s©u bÖnh, møc ®Çu t− ph©n bãn, tr×nh ®é khoa häc n«ng nghiÖp vµ vÊn ®Ò hiÖu øng hÖ thèng cña hÖ thèng c©y trång. Tuy nhiªn, tÊt c¶ nghiªn cøu trªn ®Òu nh»m môc ®Ých sö dông cã hiÖu qu¶ ®Êt ®ai vµ n©ng cao n¨ng suÊt c©y trång. Nh− vËy, ®Æc ®iÓm chung nhÊt cña HTCT lµ bao gåm nhiÒu hÖ thèng trång trät, ch¨n nu«i, chÕ biÕn tiÕp thÞ, qu¶n lý kinh tÕ, ®−îc bè trÝ mét c¸ch cã hÖ thèng, æn ®Þnh, phï hîp víi môc tiªu cña tõng n«ng tr¹i hay tiÓu vïng n«ng nghiÖp (NguyÔn Duy TÝnh,1995, [43]). * HÖ thèng c©y trång: HÖ thèng c©y trång (HTCTr) lµ thµnh phÇn c¸c Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp ……………… 5 lo¹i c©y ®−îc bè trÝ trong kh«ng gian vµ thêi gian cña mét vïng sinh th¸i n«ng nghiÖp, nh»m tËn dông hîp lý c¸c tµi nguyªn kinh tÕ - x0 héi... (§µo ThÕ TuÊn, 1984) [48] Theo Zandstra vµ ctv (1981), [73] HTCT lµ ho¹t ®éng s¶n xuÊt c©y trång trong n«ng tr¹i bao gåm tÊt c¶ c¸c hîp phÇn cÇn cã ®Ó s¶n xuÊt mét tæ hîp c¸c c©y trång vµ mèi quan hÖ gi÷a chóng víi m«i tr−êng. C¸c hîp phÇn nµy bao gåm tÊt c¶ c¸c yÕu tè vËt lý, sinh häc, kü thuËt, lao ®éng vµ qu¶n lý. hÖ thèng n«ng nghiÖp hÖ thèng ch¨n nu«i hÖ thèng trång trät hÖ thèng chÕ biÕn hÖ thèng c©y trång c©y trång m«i tr−êng ®iÒu kiÖn tù nhiªn, kinh tÕ x- héi ®Çu vµo c«ng thøc lu©n canh ®Çu ra N¨ng suÊt, chÊt l−îng, gi¸ c¶ (Nguån: Zandstras, 1981) S¬ ®å 1: C¸c thµnh phÇn cña hÖ thèng n«ng nghiÖp Nh− vËy, HTNN kh«ng thÓ t¸ch rêi HTTT. Mèi quan hÖ gi÷a HTNN vµ HTTT rÊt mËt thiÕt, HTTT lµ trung t©m cña HTNN vµ xu h−íng ph¸t triÓn cña HTTT cã tÝnh chÊt quyÕt ®Þnh ®Õn xu h−íng ph¸t triÓn cña HTNN. Nghiªn cøu HTTT nh»m bè trÝ, c¶i thiÖn l¹i c¸c thµnh tè trong hÖ thèng hoÆc chuyÓn ®æi chóng lµm t¨ng hÖ sè sö dông ®Êt, sö dông cã hiÖu qu¶ tiÒm n¨ng ®Êt ®ai vµ lîi thÕ cña tõng vïng sinh th¸i n«ng nghiÖp, sö dông hiÖu qu¶ tiÒn vèn, lao ®éng vµ kü thuËt..., ®Ó n©ng cao n¨ng suÊt, gi¸ trÞ s¶n phÈm. Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp ……………… 6 2.1.2 Kh¸i niÖm vÒ hÖ thèng c©y trång Theo §µo ThÕ TuÊn, (1984) [48], HTCTr lµ thµnh phÇn c¸c gièng vµ loµi c©y ®−îc bè trÝ trong kh«ng gian vµ thêi gian cña hÖ sinh th¸i n«ng nghiÖp nh»m tËn dông hîp lý nhÊt c¸c nguån lîi tù nhiªn, kinh tÕ, x0 héi. Theo t¸c gi¶, c¬ cÊu c©y trång (CCCT) lµ néi dung chÝnh cña hÖ thèng c©y trång. Bè trÝ c©y trång hîp lý lµ biÖn ph¸p kü thuËt tæng hîp nh»m s¾p xÕp l¹i ho¹t ®éng cña hÖ sinh th¸i. Mét CCCT hîp lý chØ khi nã lîi dông tèt nhÊt c¸c ®iÒu kiÖn khÝ hËu vµ nÐ tr¸nh thiªn tai, lîi dông c¸c ®Æc tÝnh sinh häc cña c©y trång, tr¸nh s©u bÖnh, cá d¹i, ®¶m b¶o s¶n l−îng cao vµ tû lÖ hµng ho¸ lín, ®¶m b¶o ph¸t triÓn tèt ch¨n nu«i vµ c¸c ngµnh kinh tÕ hç trî, sö dông hîp lý lao ®éng, vËt t−, ph−¬ng tiÖn. Do ®Æc tÝnh sinh häc cña c©y trång vµ m«i tr−êng lu«n biÕn ®æi nªn HTCT mang ®Æc tÝnh ®éng. V× vËy nghiªn cøu HTCT kh«ng thÓ dõng l¹i ë mét kh«ng gian vµ thêi gian råi kÕt thóc mµ lµ viÖc lµm th−êng xuyªn ®Ó t×m ra xu thÕ ph¸t triÓn, yÕu tè h¹n chÕ vµ nh÷ng gi¶i ph¸p kh¾c phôc ®Ó chuyÓn ®æi HTCT nh»m môc ®Ých khai th¸c ngµy cµng cã hiÖu qu¶ nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn, t¨ng hiÖu qu¶ kinh tÕ - x0 héi phôc vô cuéc sèng con ng−êi (§µo ThÕ TuÊn, 1984) [48]. Hoµn thiÖn hÖ thèng hoÆc ph¸t triÓn HTCT míi, trªn thùc tÕ lµ sù tæ hîp l¹i c¸c c«ng thøc lu©n canh, tæ hîp l¹i c¸c thµnh phÇn c©y trång vµ gièng c©y trång, ®¶m b¶o c¸c thµnh phÇn trong hÖ thèng cã mèi quan hÖ t−¬ng t¸c víi nhau, thóc ®Èy lÉn nhau, nh»m khai th¸c tèt nhÊt lîi thÕ vÒ ®iÒu kiÖn ®Êt ®ai, t¹o cho hÖ thèng cã søc s¶n xuÊt cao, b¶o vÖ m«i tr−êng sinh th¸i (Lª Duy Th−íc, 1991) [42]. Nghiªn cøu ®Ó x©y dùng mét hÖ thèng míi ®ßi hái mét tr×nh ®é cao h¬n, trong ®ã cÇn cã sù tÝnh to¸n c©n ®èi kü cµng, tæ chøc s¾p xÕp sao cho mçi bé phËn cña hÖ thèng dù kiÕn n»m ®óng vÞ trÝ trong mèi quan hÖ t−¬ng t¸c cña c¸c phÇn tö trong hÖ thèng, cã thø tù −u tiªn ®Ó ®¹t ®−îc môc tiªu cña hÖ thèng mét c¸ch tèt nhÊt (§µo Ch©u Thu, 2004) [40]. §Ó cã kÕ ho¹ch s¶n xuÊt cña mét vïng hay mét ®¬n vÞ s¶n xuÊt, viÖc Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp ……………… 7 ®Çu tiªn ph¶i ®Ò cËp ®Õn lµ lo¹i c©y, diÖn tÝch, lo¹i gièng, lo¹i ®Êt, sè vô trong n¨m, ®Ó cuèi cïng cã mét tæng s¶n l−îng cao nhÊt trong ®iÒu kiÖn tù nhiªn vµ x0 héi nhÊt ®Þnh cã tr−íc (Phïng §¨ng Chinh, Lý Nh¹c, 1987) [28]. 2.1.3. C¬ së khoa häc x¸c ®Þnh hÖ thèng c©y trång HÖ thèng c©y trång lµ thµnh phÇn, tû lÖ c¸c lo¹i vµ gièng c©y trång ®−îc bè trÝ theo kh«ng gian vµ thêi gian trong mét hÖ thèng sinh th¸i n«ng nghiÖp, nh»m tËn dông hîp lý nhÊt nguån lîi tù nhiªn, kinh tÕ x0 héi cña nã. Bè trÝ c©y trång hîp lý lµ biÖn ph¸p kü thuËt tæng hîp nh»m s¾p xÕp l¹i c¸c ho¹t ®éng cña hÖ sinh th¸i khi nã lîi dông tèt nhÊt ®iÒu kiÖn khÝ hËu nh−ng l¹i nÐ tr¸nh ®−îc thiªn tai. Lîi dông ®Æc tÝnh sinh häc cña c©y trång, tr¸nh s©u bÖnh vµ cá d¹i, ®¶m b¶o s¶n l−îng cao vµ tû lÖ hµng ho¸ lín ( DÉn theo Lª H−ng Quèc, 1994) [31]. ViÖc x¸c ®Þnh hÖ thèng c©y trång cho mét vïng, mét khu vùc s¶n xuÊt nh»m ®¶m b¶o hiÖu qu¶ kinh tÕ, ngoµi ra cßn ph¶i gi¶i quyÕt tèt mèi quan hÖ gi÷a c©y trång vµ ®iÒu kiÖn khÝ hËu, ®Êt ®ai, quÇn thÓ sinh vËt, tËp qu¸n canh t¸c, ph−¬ng h−íng s¶n xuÊt cña vïng. Ph−¬ng h−íng s¶n xuÊt quyÕt ®Þnh c¬ cÊu c©y trång, ng−îc l¹i c¬ cÊu c©y trång lµ c¬ së hîp lý nhÊt ®Ó x¸c ®Þnh ph−¬ng h−íng s¶n xuÊt cña khu vùc ®ã. V× vËy, bè trÝ hÖ thèng c©y trång cã c¬ së khoa häc sÏ cã ý nghÜa quan träng gióp c¸c nhµ qu¶n lý cã c¬ së ®Ó x¸c ®Þnh ph−¬ng h−íng s¶n xuÊt mét c¸ch ®øng ®¾n (§µo ThÕ TuÊn, 1984) [48] Nghiªn cøu míi ®©y vÒ hÖ thèng c©y trång cña c¸c t¸c gi¶ (T«n ThÊt ChiÓu 1993; §−êng Hång DËt 1993,1996; Ng« ThÕ D©n 1993; Bïi Huy §¸p 1977); L©m C«ng §Þnh, 1989; §µo ThÕ TuÊn 1997) [4], [6]. [7], [5], [8], [16], [53] ®0 chøng minh ®−îc mèi quan hÖ gi÷a c©y trång víi c¸c yÕu tè tù nhiªn. * KhÝ hËu vµ hÖ thèng c©y trång - KhÝ hËu lµ nguån tµi nguyªn v« cïng quý gi¸. Kh¸c víi c¸c nguån tµi nguyªn kh«ng cã kh¶ n¨ng phôc håi nh− kho¸ng s¶n, dÇu má... thËm chÝ nÕu ®−îc khai th¸c vµ sö dông hîp lý khÝ hËu sÏ kh«ng bao giê c¹n kiÖt mµ cßn cã Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp ……………… 8 thÓ ®−îc c¶i thiÖn tèt h¬n. KhÝ hËu cung cÊp n¨ng l−îng chñ yÕu cho qu¸ tr×nh t¹o chÊt h÷u c¬, t¹o n¨ng suÊt c©y trång. HÖ thèng c©y trång tËn dông cao nhÊt ®iÒu kiÖn khÝ hËu sÏ cho tæng s¶n phÈm vµ gi¸ trÞ kinh tÕ cao nhÊt. V× thÕ cã thÓ nãi khÝ hËu lµ yÕu tè quan träng nhÊt cña viÖc x¸c ®Þnh hÖ thèng c©y trång. Bªn c¹nh ®ã, khÝ hËu còng g©y ra nh÷ng hiÖn t−îng bÊt lîi nh− b0o, lôt, óng... HÖ thèng c©y trång hîp lý lµ ph¶i tr¸nh ®−îc nh÷ng t¸c h¹i cña ®iÒu kiÖn bÊt lîi ®ã. Trong ®ã, yÕu tè khÝ hËu t¸c ®éng m¹nh mÏ nhÊt ®Õn c©y trång vµ hÖ thèng c©y trång lµ nhiÖt ®é vµ Èm ®é. - NhiÖt ®é vµ hÖ thèng c©y trång: Khi chän lo¹i c©y trång, gièng c©y trång hoÆc bè trÝ thêi vô c©y trång cÇn ph¶i c¨n cø vµo diÔn biÕn nhiÖt ®é cô thÓ ë tõng vïng ®Ó lîi dông tèt nhÊt ®iÒu kiÖn nhiÖt ®é thÝch hîp, tr¸nh nhiÖt ®é cao hoÆc thÊp, ®Æc biÖt thêi kú ra hoa kÕt qu¶. ViÖn sÜ §µo ThÕ TuÊn chia c©y trång thµnh 3 lo¹i: c©y −a nãng lµ nh÷ng c©y sinh tr−ëng, ph¸t triÓn, ra hoa kÕt qu¶ tèt ë nhiÖt ®é trªn 200C nh− l¹c, lóa, ®ay,... C©y −a l¹nh lµ nh÷ng c©y sinh tr−ëng, ph¸t triÓn, ra hoa kÕt qu¶ tèt ë nhiÖt ®é d−íi 200C nh− khoai t©y, su hµo, c¶i b¾p... C©y trung gian lµ nh÷ng c©y yªu cÇu nhiÖt ®é xung quanh 200C ®Ó c©y sinh tr−ëng, ph¸t triÓn, ra hoa kÕt qu¶ tèt (DÉn theo Lý Nh¹c vµ céng sù) [28]. - ¸nh s¸ng vµ hÖ thèng c©y trång: ¸nh s¸ng cung cÊp n¨ng l−îng cho qu¸ tr×nh quang hîp tæng hîp chÊt h÷u c¬, n¨ng suÊt c©y trång vµ s¶n l−îng thu ho¹ch. Trong hÖ thèng c©y trång ®Ó tËn dông nguån ¸nh s¸ng vµ c−êng ®é ¸nh s¸ng trong c¸c vïng cÇn t¨ng vô ®Ó c©y trång quang hîp quanh n¨m. ¸nh s¸ng giai ®o¹n cuèi cña chu kú sinh tr−ëng quyÕt ®Þnh n¨ng suÊt c©y trång. - L−îng m−a vµ hÖ thèng c©y trång: N−íc m−a cung cÊp phÇn lín l−îng n−íc cÇn cña c©y, ®Æc biÖt víi Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp ……………… 9 nh÷ng vïng kh« h¹n, c©y sèng chñ yÕu b»ng n−íc m−a. M−a cßn ¶nh h−ëng ®Õn hÖ thèng canh t¸c nh− lµm ®Êt, bãn ph©n, thu ho¹ch. V× vËy ph¶i x©y dùng hÖ thèng c©y trång víi môc ®Ých: + TËn dông l−îng n−íc m−a. + T¨ng c−êng dù tr÷ n−íc m−a vµo ®Êt. + Bè trÝ lo¹i c©y trång, gièng c©y trång chÞu ®−îc ®iÒu kiÖn kh«ng thuËn lîi vÒ n−íc m−a nh− c©y chèng chÞu h¹n trong mïa kh«, c©y chèng chÞu óng trong mïa m−a. - §é Èm kh«ng khÝ vµ c¬ cÊu c©y trång: §é Èm cã liªn quan ®Õn sinh tr−ëng vµ n¨ng suÊt c©y trång, ®é Èm qu¸ cao sù tho¸t h¬i n−íc cña c©y trång khã kh¨n, ®é më cña khÝ khæng thu hÑp l¹i, l−îng CO2 x©m nhËp vµo c©y gi¶m xuèng dÉn ®Õn lµm gi¶m c−êng ®é, gi¶m chÊt kh« tÝch lòy, do ®ã gi¶m n¨ng suÊt c©y trång. §é Èm kh«ng khÝ cao cßn t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho nhiÒu nÊm bÖnh vµ s©u h¹i ph¸t triÓn, ®é Èm kh«ng khÝ thÊp trong thêi kú chÝn lµm t¨ng phÈm chÊt s¶n phÈm nh− mÝa, thuèc l¸, c©y lÊy sîi, c©y ¨n qu¶. Ng−îc l¹i mét sè c©y trång thÝch hîp víi ®é Èm kh«ng khÝ cao nh− c¶i b¾p, su hµo, xµ n¸ch,… lµ nh÷ng lo¹i rau hoÆc c©y thu ho¹ch s¶n phÈm chÊt xanh, nhu cÇu n−íc cao vµ nÕu l−îng n−íc trong s¶n phÈm gi¶m th× phÈm chÊt gi¶m [19]. C¨n cø vµo diÔn biÕn ®é Èm trong n¨m, t¸c gi¶ Bïi Huy §¸p ®0 nghiªn cøu vµ ph©n lo¹i c©y trång phÝa B¾c thµnh 2 lo¹i: + Lo¹i nöa ®Çu ®«ng - c¸c c©y trång thÝch hîp víi ®é Èm kh«ng khÝ thÊp nh− khoai t©y, cµ chua, tái, ®Ëu t−¬ng. + Lo¹i nöa cuèi ®«ng - c¸c c©y trång thÝch hîp víi ®é Èm kh«ng khÝ cao nh− c¶i b¾p, su hµo, rau xanh c¸c lo¹i. * §Êt ®ai vµ hÖ thèng c©y trång §Êt ®ai lµ nguån lîi tù nhiªn cung cÊp n¨ng l−îng vµ vËt chÊt cho c©y trång vµ con ng−êi, ®Êt ®ai lµ t− liÖu s¶n xuÊt ®Æc biÖt trong s¶n xuÊt n«ng Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp ……………… 10 nghiÖp. §Êt vµ khÝ hËu hîp thµnh phøc hÖ t¸c ®éng vµo c©y trång. Do vËy, cÇn ph¶i n¾m ®−îc ®Æc ®iÓm mèi quan hÖ gi÷a c©y trång vµ ®Êt th× míi x¸c ®Þnh ®−îc c¬ cÊu c©y trång hîp lý. - §Þa h×nh lµ yÕu tè phøc t¹p ¶nh h−ëng ®Õn nhiÒu yÕu tè kh¸c nh− ®Æc ®iÓm khÝ hËu thêi tiÕt. Vïng ®ång b»ng ®Þa h×nh ¶nh h−ëng ®Õn chÕ ®é n−íc cña ®Êt vµ tuú theo chÕ ®é n−íc mµ bè trÝ lo¹i c©y trång hoÆc gièng c©y trång cho thÝch hîp. Vïng ®Êt dèc th× ®é dèc vµ h−íng dèc lµ yÕu tè quan träng, chóng cã quan hÖ víi chÕ ®é n−íc vµ xãi mßn ®Êt. V× vËy, vïng ®Êt dèc ph¶i x©y dùng hÖ thèng c©y trång chèng ®−îc xãi mßn, b¶o vÖ ®Êt. - Thµnh phÇn c¬ giíi ®Êt: thµnh phÇn c¬ giíi ®Êt ¶nh h−ëng ®Õn chÕ ®é n−íc, chÕ ®é kh«ng khÝ, nhiÖt vµ dinh d−ìng trong ®Êt. §Êt nhÑ tho¸ng khÝ, dÔ tho¸t n−íc nh−ng gi÷ n−íc kÐm, dinh d−ìng thÊp. §Êt nhÑ dÔ lµm ®Êt, phï hîp víi c©y trång c¹n ®Æc biÖt c©y cã cñ nh− khoai lang, khoai t©y, s¾n,... §Êt cã thµnh phÇn c¬ giíi nÆng tho¸t n−íc chËm, hay bÞ óng, yÕm khÝ nh−ng hµm l−îng dinh d−ìng cao. Mét sè c©y trång thÝch hîp víi lo¹i ®Êt nµy nh− lóa, bÝ, m−íp... - §é chua vµ ®é mÆn: ®é chua mÆn cña ®Êt ¶nh h−ëng rÊt m¹nh ®Õn sinh tr−ëng ph¸t triÓn cña c©y. §a sè c¸c lo¹i c©y thÝch hîp ®Êt trung tÝnh, Ýt hoÆc kh«ng mÆn. N¨ng suÊt ng« gi¶m 50% khi trång trªn ®Êt cã pH = 4,4 víi ®é no nh«m 2,5 l®l/100g ®Êt. Cßn víi ®Ëu t−¬ng n¨ng suÊt còng gi¶m 50% khi trång trªn ®Êt cã pH = 5 víi ®é no nh«m 0,5 l®l/100g ®Êt. Mét sè c©y trång hoÆc gièng c©y trång cã thÓ chÞu ®−îc ®Êt chua, chua mÆn hoÆc mÆn. - §é ph× cña ®Êt: ®é ph× cña ®Êt cµng cao th× n¨ng suÊt c©y trång cµng cao, song còng cã lo¹i c©y hoÆc gièng c©y cã thÓ gieo trång trªn ®Êt xÊu. * C©y trång vµ hÖ thèng c©y trång C©y trång lµ thµnh phÇn chñ yÕu cña hÖ thèng c©y trång. ViÖc x©y dùng hÖ thèng c©y trång hîp lý lµ chän lo¹i c©y vµ gièng c©y trång ®Ó lîi dông tèt nhÊt c¸c ®iÒu kiÖn khÝ hËu, ®Êt ®ai, kinh tÕ - x0 héi. ViÖc t×m ra c¸c gièng c©y Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp ……………… 11 trång thÝch hîp cã n¨ng suÊt cao, cã gi¸ trÞ lín chÝnh lµ trùc tiÕp lµm t¨ng tÝnh hîp lý cña hÖ thèng c©y trång. Víi c¸c tiÕn bé khoa häc kü thuËt chän t¹o vµ nhËp néi gièng nh− hiÖn nay gióp chóng ta cã nh÷ng bé c©y gièng, c©y trång quý víi c¸c ®Æc tÝnh nh− n¨ng suÊt cao, chÊt l−îng tèt, ph¹m vi thÝch øng réng, chèng chÞu ®−îc nhiÒu lo¹i s©u bÖnh... Víi c©y trång con ng−êi cã thÓ thay ®æi, song ph¶i trªn c¬ së hiÓu biÕt c©y trång vÒ ®Æc ®iÓm sinh häc, yªu cÇu cña c©y trång, kh¶ n¨ng thÝch øng vµ kh¶ n¨ng chèng chÞu cña chóng. * QuÇn thÓ sinh vËt vµ hÖ thèng c©y trång Trong hÖ sinh th¸i n«ng nghiÖp ngoµi thµnh phÇn chÝnh lµ c©y trång cßn cã c¸c thµnh phÇn kh¸c nh− cá d¹i, s©u bÖnh, c¸c vi sinh vËt, c¸c ®éng vËt... c¸c thµnh phÇn chÝnh nµy cïng víi c©y trång t¹o nªn mét quÇn thÓ sinh vËt, chóng chi phèi sù sinh tr−ëng, ph¸t triÓn cña c©y trång. Theo c¸c t¸c gi¶ Lý Nh¹c vµ céng sù (1987) [28] th× khi x©y dùng hÖ thèng c©y trång cÇn chó ý ®Õn c¸c mèi quan hÖ theo nguyªn t¾c: - Lîi dông mèi quan hÖ tèt gi÷a c¸c sinh vËt víi c©y trång. - Kh¾c phôc, phßng tr¸nh hoÆc tiªu diÖt mÇm mèng t¸c h¹i ®èi víi c©y trång do c¸c vi sinh vËt g©y nªn. Trong quÇn thÓ c©y trång, quÇn thÓ chñ ®¹o cña hÖ thèng c©y trång cã nh÷ng ®Æc ®iÓm chñ yÕu sau: - MËt ®é cña quÇn thÓ do con ng−êi quy ®Þnh tr−íc tõ lóc gieo trång. - Sù sinh s¶n, tö vong vµ ph¸t t¸n kh«ng x¶y ra mét c¸ch tù ph¸t mµ chÞu sù ®iÒu khiÓn cña con ng−êi. - Sù ph©n bè kh«ng gian t−¬ng ®èi ®ång ®Òu do con ng−êi ®iÒu khiÓn. - §é tuæi cña quÇn thÓ còng ®ång ®Òu v× cã sù t¸c ®éng cña con ng−êi. Trong hÖ thèng c©y trång còng x¶y ra sù c¹nh tranh cïng loµi hoÆc kh¸c loµi. Khi gieo trång mét lo¹i c©y trång th× vÊn ®Ò c¹nh tranh cïng loµi rÊt quan träng. CÇn x¸c ®Þnh mËt ®é gieo trång vµ c¸c biÖn ph¸p ®iÒu chØnh quÇn thÓ ®Ó Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp ……………… 12
- Xem thêm -