Tài liệu Nghiên cứu công nghệ chế biến nâng cao chất lượng gỗ nguyên liệu

  • Số trang: 95 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 33 |
  • Lượt tải: 0
nhattuvisu

Đã đăng 27125 tài liệu

Mô tả:

Bé khoa häc c«ng nghÖ ViÖn khoa häc l©m nghiÖp ViÖt Nam ****** B¸o c¸o Khoa häc tæng kÕt ®Ò môc Nghiªn cøu c«ng nghÖ chÕ biÕn n©ng cao chÊt l−îng gç nguyªn liÖu (Thuéc ®Ò tµi cÊp nhµ n−íc : Nghiªn cøu c¸c gi¶i ph¸p c«ng nghÖ ph¸t triÓn nguyªn liÖu gç cho xuÊt khÈu, m· sè KC.06.05.NN) Chñ tr× chuyªn ®Ò: C¸c céng t¸c viªn: PGS.TS. NguyÔn Träng Nh©n KS. NguyÔn §×nh Hîi KS. NguyÔn ThÞ Minh Xu©n ThS. Bïi Duy Ngäc KS. NguyÔn Xu©n Hiªn KS. NguyÔn Xu©n QuyÒn KS. Vò §×nh ThÞnh 5837-6 Hµ néi – 2005 B¸o c¸o Khoa häc tæng kÕt chuyªn ®Ò Nghiªn cøu c«ng nghÖ chÕ biÕn n©ng cao chÊt l−îng gç nguyªn liÖu (Thuéc ®Ò tµi cÊp nhµ n−íc : Nghiªn cøu c¸c gi¶i ph¸p c«ng nghÖ ph¸t triÓn nguyªn liÖu gç cho xuÊt khÈu, m· sè KC.06.05.NN) PhÇn 1. Më ®Çu X¸c ®Þnh mèi liªn quan mËt thiÕt gi÷a trång rõng nguyªn liÖu vµ ngµnh c«ng nghiÖp chÕ biÕn lµ mét phÇn quan träng trong “Ch−¬ng tr×nh 5 triÖu Ha”. Mét trong nh÷ng môc tiªu cña ch−¬ng tr×nh nµy ®Æt ra lµ “T¹o vïng nguyªn liÖu tËp trung g¾n víi c«ng nghiÖp chÕ biÕn, sím ®−a ngµnh c«ng nghiÖp chÕ biÕn vµ c«ng nghiÖp giÊy trë thµnh ngµnh kinh tÕ mòi nhän cña ®Êt n−íc”. Do nguån nguyªn liÖu gç rõng tù nhiªn ®ang ngµy cµng gi¶m sót, theo chñ ch−¬ng ‘’§ãng cöa rõng tù nhiªn’’, sè l−îng nguyªn liÖu gç rõng trång sÏ ®−îc sö dông t¨ng dÇn ®Ó thay thÕ cho gç rõng tù nhiªn. Thùc tÕ, gç rõng trång ë n−íc ta ch−a nhiÒu, t−¬ng tù, c¸c l©m s¶n kh¸c nh− song, m©y, tre tróc, nhùa th«ng, c©y quÕ, håi... ch−a ®−îc g©y trång thµnh nh÷ng vïng nguyªn liÖu tËp trung, chÝnh v× thÕ, s¶n l−îng khai th¸c hµng n¨m ch−a æn ®Þnh, kh«ng ®¶m b¶o sè l−îng cung cÊp cho ngµnh chÕ biÕn. H−íng ph¸t triÓn l©u dµi cho c«ng nghiÖp chÕ biÕn gç, l©m s¶n lµ sö dông gç rõng trång tËp trung lµ chñ yÕu, kÕt hîp nhËp khÈu gç. Nh÷ng n¨m tr−íc m¾t, khi ch−a cã ®ñ nguyªn liÖu trong n−íc, Nhµ n−íc khuyÕn khÝch nhËp khÈu gç hoÆc liªn doanh hîp t¸c víi n−íc ngoµi nh»m tËn dông vµ ph¸t huy hÕt n¨ng lùc c¸c thiÕt bÞ hiÖn cã. Trong nh÷ng n¨m tíi 2 sÏ tÝch cùc trång rõng nguyªn liÖu tËp trung ®Ó cã ®ñ nguyªn liÖu cung cÊp cho ngµnh chÕ biÕn, nh÷ng lo¹i gç rõng trång trong n−íc cã tiÒm n¨ng cung cÊp cho c«ng nghiÖp chÕ biÕn mµ “Ch−¬ng tr×nh 5 triÖu Ha” ®· ®Ò xuÊt lµ B¹ch ®µn, Keo, Mì, Bå ®Ò, Th«ng.... Nh÷ng c©y gç rõng trång mäc nhanh nh− B¹ch ®µn, Keo, Th«ng... lµ nh÷ng c©y gç ®−îc trång ë nhiÒu n−íc kh¸c nhau vµ ®· ®−îc nhËp vµo g©y trång ë ViÖt Nam. Ban ®Çu, nh÷ng c©y gç nµy ®−îc trång víi môc ®Ých phñ xanh ®Êt trèng ®åi nói träc, tiÕp theo, ®−îc g©y trång víi môc ®Ých lµm nguyªn liÖu s¶n xuÊt giÊy. Rõng trång tËp trung tõ nh÷ng lo¹i gç ®· nªu ®Ó phôc c«ng nghiÖp chÕ biÕn trong ®ã phôc vô s¶n xuÊt ®å méc xuÊt khÈu chØ míi b¾t ®Çu ®−îc ®Ò cËp. Ngoµi nh÷ng lo¹i c©y gç lín chu kú dµi h¬n 20 n¨m nh− TÕch, Sao, DÇu, V¹ng, L¸t... th× phÇn lín gç rõng trång lµ nh÷ng c©y mäc nhanh, chu kú ng¾n 8-10 n¨m, ®©y lµ nh÷ng c©y gç mÒm, khèi l−îng thÓ tÝch trung b×nh, ®−êng kÝnh th«ng dông khi khai th¸c 8-20 cm. Ngoµi ra, mét sè ®Æc tÝnh cña nh÷ng lo¹i gç nµy g©y khã kh¨n cho qu¸ tr×nh chÕ biÕn. HiÖn nay, ngµnh c«ng nghiÖp chÕ biÕn gç xuÊt khÈu ph¸t triÓn m¹nh vµ mang vÒ cho ®Êt n−íc nhiÒu ngo¹i tÖ, gi¶i quyÕt nhiÒu c«ng ¨n viÖc lµm cho ng−êi lao ®éng, nh−ng nguån nguyªn liÖu phÇn lín vÉn ph¶i nhËp tõ n−íc ngoµi, mÉu m·, chÊt l−îng s¶n phÈm còng do n−íc ngoµi ®Æt hµng, m¸y mãc thiÕt bÞ chÕ biÕn hiÖn ®¹i do n−íc ngoµi trang bÞ, ngay c¶ nh÷ng hãa chÊt cÇn thiÕt nh− keo d¸n, chÊt nhuém mÇu, chÊt phñ trang trÝ bÒ mÆt còng do n−íc ngoµi cung cÊp. Nguyªn liÖu gç ®Ó phôc vô chÕ biÕn gç nãi chung, chÕ biÕn ®å méc nãi riªng, trong ®ã cã ®å méc xuÊt khÈu cÇn ®¶m b¶o kh«ng nh÷ng vÒ sè l−îng mµ cßn c¶ vÒ chÊt l−îng. §Æc biÖt, mçi lo¹i s¶n phÈm ®å méc xuÊt khÈu cã nh÷ng yªu cÇu chÊt l−îng riªng biÖt. §Ó phôc vô tèt cho c«ng nghiÖp chÕ biÕn ®å méc, trong ®ã cã c¸c s¶n phÈm xuÊt khÈu, c«ng t¸c nghiªn cøu chÕ biÕn l©m s¶n nãi chung, trong ®ã cã chÕ biÕn gç nãi riªng cÇn tËp trung nghiªn cøu x¸c ®Þnh kh¶ n¨ng ®¸p øng vÒ chÊt l−îng cña nh÷ng lo¹i nguyªn liÖu hiÖn cã ë trong n−íc, ®ång thêi t×m biÖn ph¸p c«ng nghÖ kh¾c phôc mét sè h¹n chÕ th−êng xuÊt hiÖn ë lo¹i gç rõng trång mäc nhanh vµ t¨ng c−êng chÊt l−îng theo yªu cÇu cña c¸c s¶n phÈm. §Ó t¨ng c−êng chÊt l−îng nguyªn liÖu gç theo yªu cÇu cña s¶n phÈm cã nhiÒu biÖn ph¸p kh¸c nhau ®−îc gäi chung lµ biÕn ®æi tÝnh chÊt gç, hay ng¾n gän lµ "BiÕn tÝnh gç’. Nghiªn cøu sö dông gç Keo tai t−îng, Keo l¸ trµm, Keo lai, TÕch, Th«ng Caribe phôc vô c«ng nghiÖp chÕ biÕn lµ mét trong nh÷ng ®Ò môc cña ®Ò tµi cÊp nhµ n−íc “Nghiªn cøu c¸c gi¶i ph¸p khoa häc c«ng nghÖ ®Ó ph¸t triÓn gç nguyªn liÖu cho xuÊt khÈu” gãp phÇn ph¸t triÓn tiÒm n¨ng nguyªn liÖu gç trong n−íc, tr−íc tiªn lµ gç rõng trång ®Ó phôc vô ngµnh c«ng nghiÖp chÕ biÕn gç. 3 PhÇn 2. Tæng quan c¸c vÊn ®Ò vÒ chÊt l−îng vµ n©ng cao chÊt l−îng gç nguyªn liÖu 2.1.ChÊt l−îng nguyªn liÖu gç HiÖn nay, ®Ó ®¸nh gi¸ chÊt l−îng mét s¶n phÈm nãi chung trong ®ã cã c¸c s¶n phÈm chÕ biÕn gç dùa trªn nhiÒu chØ tiªu, nh÷ng chØ tiªu th−êng ®−îc nh¾c ®Õn bao gåm: ®é bÒn cña s¶n phÈm, tÝnh thÈm mü, tÝnh thuËn tiÖn khi sö dông, gi¸ c¶ hîp lý... quan träng h¬n c¶, s¶n phÈm ph¶i ®−îc ng−êi tiªu dïng chÊp nhËn. §é bÒn cña s¶n phÈm chÕ biÕn gç liªn quan ®Õn chÊt l−îng cña nguyªn liÖu gç. TÝnh thÈm mü vµ sù thuËn tiÖn khi sö dông s¶n phÈm gç liªn quan ®Õn mÇu s¾c, v©n thí cña gç, ®Æc biÖt liªn quan ®Õn thiÕt kÕ mÉu m· s¶n phÈm. Trong héi nghÞ quèc tÕ vÒ tÝnh chÊt vµ sö dông gç Keo t¹i Malaisia Th¸ng 03 N¨m 1998 TiÕn sü Hiroshi Yamamoto [19] ®Ò xuÊt, chÊt l−îng gç (Wood qualities) ®−îc ®¸nh gi¸ th«ng qua tÝnh chÊt vËt lý vµ tÝnh chÊt c¬ häc cña gç. TÝnh chÊt vËt lý cña gç ®−îc ®¸nh gi¸ b»ng hai chØ sè lµ khèi l−îng thÓ tÝch vµ ®é co ngãt, khèi l−îng thÓ tÝch cña gç ®−îc ®¸nh gi¸ theo ®é cao cña c©y tõ gèc ®Õn ngän vµ tõ ngoµi vá vµo t©m gç. TÝnh chÊt c¬ häc cña gç ®−îc ®¸nh gi¸ b»ng 2 chØ sè chÝnh lµ Mo®un biÕn d¹ng ®µn håi (MOE), ®é bÒn uèn tÜnh (MOR). Ngoµi nh÷ng tÝnh chÊt trªn, chÊt l−îng cña gç ®−îc ®¸nh gi¸ th«ng qua ®é mÞn cña thí gç, t×nh tr¹ng t©m gç, mÇu gç vµ ®é bÒn víi nÊm h¹i gç. §¸nh gi¸ chÊt l−îng nguyªn liÖu chØ lµ mét phÇn tr−íc khi sö dông. TiÕn sü H.Yamamoto ®Ò xuÊt, khi sö dông gç ®Ó t¹o s¶n phÈm cô thÓ cßn cÇn x¸c ®Þnh tÝnh chÊt c«ng nghÖ cña gç (Wood working properties) tÝnh chÊt nµy ®−îc ®¸nh gi¸ b»ng c¸c th«ng sè bao gåm ®Æc ®iÓm bay h¬i khi sÊy (Drying properties), kh¶ n¨ng c¾t gät (Cutting properties), kh¶ n¨ng b¸m dÝnh víi keo (Bonding properties with adhesives), kh¶ n¨ng b¸m ®inh vÝt, kh¶ n¨ng trang trÝ bÒ mÆt (Coating properties). MÆt kh¸c, mçi mét s¶n phÈm chÕ biÕn cô thÓ nh− v¸n d¸n, v¸n d¨m, v¸n sîi....kh¶ n¨ng ®¸p øng cña nguyªn liÖu cßn ®−îc ®¸nh gi¸ th«ng qua tÝnh chÊt cña s¶n phÈm. Theo TiÕn sü H. Yamamoto [19], ®èi víi s¶n phÈm v¸n d¸n, tÝnh chÊt cña s¶n phÈm cÇn ®−îc x¸c ®Þnh ®èi víi nguyªn liªu s¶n xuÊt v¸n d¸n lµ: kh¶ n¨ng bãc gç thµnh v¸n bãc (Venerr peeling properties), kh¶ n¨ng sÊy v¸n bãc (Veneer drying properties), ®é bÒn uèn cña v¸n d¸n (Bonding strength of plywood), biÕn d¹ng cong vªnh cña tÊm v¸n (Warping of plywood), tÝnh chÊt c¬ häc cña v¸n d¸n (Mechanical properties of plywood)... §Ó kÕt luËn gç Acacia magium 10 n¨m tuæi cã thÓ sö dông lµm nguyªn liÖu ®Ó s¶n xuÊt v¸n d¨m, còng theo ph−¬ng thøc ®¸nh gi¸ tÝnh chÊt s¶n phÈm, «ng H. Korai [31] ®· tiÕn hµnh t¹o lo¹i v¸n d¨m thÝ nghiÖm mét 4 líp víi khèi l−îng thÓ tÝch 0.6; 0.7; 0.8 g/cm3 vµ lo¹i v¸n d¨m 3 líp víi khèi l−îng thÓ tÝch 0.7 g/cm3 (khi t¹o v¸n thÝ nghiÖm, l−îng keo, lo¹i keo, chÕ ®é Ðp v¸n t−¬ng tù nh− nhau). Sau khi t¹o ®−îc v¸n thÝ nghiÖm, «ng H. Korai tiÕn hµnh c¾t mÉu ®Ó x¸c ®Þnh c¸c tÝnh chÊt c¬ vËt lý cña v¸n, sau ®ã tiÕn hµnh ®èi chøng nh÷ng tÝnh chÊt nµy víi tiªu chuÈn (JIS) vµ v¸n th−¬ng m¹i ®ang ®−îc sö dông trªn thÞ tr−êng. Tõ kÕt qu¶ thu ®−îc, «ng H. Korai kÕt luËn Acacia magium 10 n¨m tuæi lµ nguyªn liÖu tèt ®Ó s¶n xuÊt v¸n d¨m. Liªn quan ®Õn chÊt l−îng gç xÎ, Tiªu chuÈn ViÖt Nam TCVN 1758-75 Gç xÎ - Ph©n cÊp chÊt l−îng [1] dùa vµo khuyÕt tËt cña gç xÎ, tr−íc tiªn lµ c¸c lo¹i mÊu m¾t (m¾t sèng, m¾t chÕt), lç mät, môc, mèc biÕn mÇu vµ mét phÇn quan träng lµ nøt vì, cong vªnh cña gç xÎ, tuú thuéc vµo sè l−îng khuyÕt tËt cã trªn chiÒu dµi 1m cña gç xÎ mµ s¾p xÕp theo møc chÊt l−îng. Nh− vËy, chÊt l−îng gç nguyªn liÖu lµ mét kh¸i niÖm tæng hîp bao gåm tÝnh chÊt c¬, vËt lý, ®é bÒn tù nhiªn, tÝnh chÊt c«ng nghÖ, c¸c d¹ng khuyÕt tËt vµ khiÕm khuyÕt c«ng nghÖ, vµ nh÷ng tÝnh chÊt cña c¸c s¶n phÈm cô thÓ. §Æc tÝnh c«ng nghÖ cña nguyªn liÖu gç liªn quan ®Õn ®Æc ®iÓm c©y ®øng bao gåm: ®−êng kÝnh ngang ngùc ; chiÒu cao sö dông ; tû lÖ vá, gi¸c, lâi ; khèi l−îng thÓ tÝch vá gi¸c lâi ; khuyÕt tËt cña gç trßn, gç xÎ ; mét sè tÝnh chÊt c«ng nghÖ nh− ®é bµm dÝnh, ®é biÕn d¹ng gç, mÇu s¾c cña gç, trong ®ã cã mét sè tÝnh chÊt ¶nh h−ëng xÊu ®Õn chÊt l−îng s¶n phÈm. 2.2.N©ng cao chÊt l−îng nguyªn liÖu gç Trong qu¸ tr×nh sö dông gç, ®Æc biÖt gç rõng trång mäc nhanh trong ®ã cã c¸c lo¹i Keo, B¹ch ®µn, Th«ng...®Ó t¹o s¶n phÈm kh¸c nhau, kh«ng ph¶i khi nµo nguyªn liÖu còng ®¸p øng ®Çy ®ñ yªu cÇu. Xem xÐt tuÇn tù theo kh¸i niÖm chÊt l−îng gç nguyªn liÖu, khi sö dông gç rõng trång mäc nhanh lµm nguyªn liÖu chÕ biÕn (kh«ng kÓ lµm nguyªn liÖu s¶n xuÊt d¨m m¶nh hoÆc bét giÊy) ng−êi sö dông cã thÓ gÆp ph¶i mét sè khiÕm khuyÕt g©y c¶n trë qu¸ tr×nh gia c«ng gç. Lµ nh÷ng lo¹i gç mäc nhanh, v× vËy, khèi l−îng thÓ tÝch thÊp, tÝnh chÊt c¬, vËt lý thÊp, gç bÞ sèp, nhÊt lµ phÇn ruét, còng cã thÓ c©y gç bÞ gißn, kÐm tÝnh dÎo dai. Mét sè lo¹i gç cã mÇu kh«ng ®Ñp, l¹i thªm lâi gi¸c ph©n biÖt, cã lo¹i gç sau khi chÆt h¹, gç tõ mÇu tr¾ng chuyÓn sang mÇu thÉm. Gç rõng trång th−êng cã nhiÒu cµnh nh¸nh, do ®ã cã nhiÒu mÊu m¾t, trong ®ã cã c¶ m¾t sèng vµ m¾t chÕt, nh÷ng lo¹i m¾t nµy g©y c¶n trë cho qu¸ tr×nh gia c«ng, mÆt kh¸c, m¾t gç kh«ng ph¶i s¶n phÈm nµo còng ®−îc −a chuéng. Gç rõng trång th−êng lµ nh÷ng måi ngon cho c«n trïng ph¸ ho¹i vµ nÊm mèc tÊn c«ng. Trong sè nh÷ng lo¹i gç rõng trång mäc nhanh ®−îc chän cho ch−¬ng tr×nh “5 TriÖu Ha” cã nh÷ng lo¹i gç ®−îc xÕp vµo lo¹i tèt khi trång ë n−íc ngoµi, nh−ng kh«ng tr¸nh khái hiÖn t−îng nøt vì ngay sau khi khai th¸c, hoÆc sau khi xÎ, hiÖn t−îng cong vªnh nøt vì xuÊt hiÖn 5 kh«ng ph¶i chØ ë gç trßn, gç xÎ mµ cßn tån t¹i sau khi ®· t¹o s¶n phÈm ghÐp thanh g©y ra nøt vì vµ cong vªnh tÊm v¸n ghÐp. Cã nh÷ng lo¹i gç rõng trång sau khi chÆt h¹ vÉn cßn chøa mét l−îng lín chÊt chiÕt xuÊt, nh÷ng chÊt nµy g©y c¶n trë cho qu¸ tr×nh b¸m dÝnh, g©y khã kh¨n cho qu¸ tr×nh sÊy gç... Nh÷ng khiÕm khuyÕt ®· nªu xuÊt hiÖn ë gç rõng trång mäc nhanh, lµm cho qu¸ tr×nh gia c«ng chÕ biÕn c¸c s¶n phÈm gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n, tr−íc tiªn, chÊt l−îng gç bÞ gi¶m sót, kÐo theo chÊt l−îng s¶n phÈm bÞ h¹n chÕ, ®é thÈm mü kh«ng cao, khã thuyÕt phôc ng−êi tiªu dïng. 2.3. Nghiªn cøu t¨ng c−êng chÊt l−îng gç ë n−íc ngoµi +BiÕn tÝnh gç Trong c«ng nghÖ chÕ biÕn ®· cã nhiÒu biÖn ph¸p kü thuËt h¹n chÕ c¸c khuyÕt tËt cña gç ®Ó n©ng cao chÊt l−îng nguyªn liÖu. Mét trong nh÷ng biÖn ph¸p c¶i thiÖn tÝnh chÊt c¬ vËt lý cña gç lµ “BiÕn tÝnh gç”. Néi dung biÕn tÝnh gç rÊt phong phó, sö dông biÖn ph¸p biÕn tÝnh cã thÓ gi¶m møc ®é biÕn d¹ng do thêi tiÕt bªn ngoµi, h¹n chÕ møc ®é hót n−íc, cã thÓ t¨ng ®−îc khèi l−îng thÓ tÝch, kÐo theo t¨ng c−êng tÝnh chÊt c¬ vËt lý cña gç. N.I.Vinnhic [28] ®· nªu kh¸i qu¸t néi dung cña “BiÕn tÝnh gç” nh»m n©ng cao tÝnh chÊt c¬ vËt lý cña gç nguyªn khèi mµ kh«ng ph¸ hñy cÊu tróc cña gç (kh«ng bãc, kh«ng c−a máng, kh«ng b¨m nhá) cña lo¹i gç cã khèi l−îng thÓ tÝch thÊp nhê nÐn gi¶m thÓ tÝch, tr−íc khi nÐn Ðp gi¶m thÓ tÝch, cã thÓ tÈm thªm vµo gç nh÷ng ho¸ chÊt kh¸c nhau, trong ®ã cã c¶ kim lo¹i dÔ nãng chÈy, sau khi gç ®−îc nÐn Ðp, d−íi t¸c ®éng cña nhiÖt hoÆc c¸c t¸c nh©n kh¸c, sÏ nhËn ®−îc vËt liÖu míi víi khèi l−îng thÓ tÝch vµ tÝnh chÊt c¬ vËt lý cao h¬n so víi gç ban ®Çu, ®Æc biÖt ®é æn ®Þnh cña gç sö dông trong m«i tr−êng kh¾c nghiÖt. Gç ®· biÕn tÝnh ®−îc sö dông trong nhiÒu lÜnh vùc, mét phÇn ®−îc sö dông trong lÜnh vùc chÕ t¹o m¸y thay thÕ æ tr−ît kim lo¹i, nh÷ng vËt liÖu chÞu va ®Ëp lín nh− thoi, tay ®Ëp khi dÖt v¶i, gç biÕn tÝnh mét phÇn ®−îc sö dông trong ®iÒu kiÖn chÞu ho¸ chÊt hoÆc n−íc mÆn, ®Æc biÖt gç biÕn tÝnh cã thÓ thay thÕ gç rõng tù nhiªn chÊt l−îng cao khi chÕ t¹o toa xe löa, hoÆc sµn tÇu thuû. +Ho¸ dÎo gç Theo tµi liÖu cña B.I.Ugolep (1975) [23], do nhiÒu nguyªn nh©n, mét sè lo¹i gç bÞ gißn, gç bÞ gißn g©y nhiÒu khã kh¨n cho gia c«ng chÕ t¹o s¶n phÈm, khi bµo mÆt, khi phay méng c¸c chi tiÕt... ThuËt ng÷ ®é gißn (brittle) ®−îc dïng ®Ó m« t¶ tÝnh chÊt biÕn d¹ng rÊt kÐm cña vËt liÖu tr−íc khi bÞ ph¸ hñy cho dï lùc biÕn d¹ng lín hay bÐ. Tuy nhiªn, ®é gißn kh«ng nhÊt thiÕt ¸m chØ sù yÕu kÐm cña vËt liÖu. VÝ dô, c¶ gang vµ phÊn ®Òu lµ vËt liÖu gißn mÆc dï lùc cÇn thiÕt ®Ó ph¸ huû chóng rÊt kh¸c nhau. Theo B.I.Ugolep (1975) [23] , ®é gißn cña gç ®−îc 6 x¸c ®Þnh b»ng c«ng riªng khi uèn va ®Ëp, chØ sè nµy cµng nhá, chøng tá gç cµng gißn. §Ó gi¶m ®é gißn cña gç cÇn tiÕn hµnh “biÕn tÝnh gç’ theo h−íng hãa dÎo gç, mét trong nh÷ng biÖn ph¸p ®Ó hãa dÎo gç lµ sö dông n−íc hoÆc h¬i amoni¸c t¸c ®éng vµo gç. Theo nghiªn cøu cña A.I.Kalinin [29] “Nghiªn cøu qu¸ tr×nh ho¸ dÎo gç b»ng amoniac” , c¬ chÕ t−¬ng t¸c cña gç víi amoni¸c ch−a ®−îc lµm râ. ChØ x¸c ®Þnh ®−îc r»ng, khi tiÕp xóc víi dung dÞch n−íc amoni¸c, sÏ sÈy ra qu¸ tr×nh thuËn ngÞch trong v¸ch tÕ bµo, kÕt qu¶, ®é dÎo cña gç t¨ng lªn. B¶n chÊt ho¸ häc cña qu¸ tr×nh t−¬ng t¸c gi÷a amoni¸c vµ c¸c thµnh phÇn trong gç ch−a ®−îc chøng minh thùc sù. Còng ®· cã nh÷ng ®Ò xuÊt, b¶n chÊt cña qu¸ tr×nh t−¬ng t¸c cña gç víi n−íc amoni¸c lµ do sù ph¸ vì liªn kÕt este gi÷a c¸c hîp phÇn cao ph©n tö bÞ xµ phßng hãa trong m«i tr−êng kiÒm. Nh− thÕ, yÕu tè tÝch cùc chÝnh lµ ®é kiÒm cña dung dÞch t¸c ®éng vµo gç. Còng cã nh÷ng gi¶i thÝch cho r»ng, c¸c vïng kh«ng kÕt tinh cña Cellulose vµ Hemicellulose cã tÝnh th©n hîp víi nh÷ng chÊt tr−¬ng në m¹nh, cã t¸c dông tr−¬ng në lín ®èi víi gç; n−íc kh«ng thÓ chui vµo vïng kh«ng kÕt tinh cña mixen nh−ng amoniac cã thÓ thùc hiÖn ®−îc qu¸ tr×nh nµy vµ lµm tr−¬ng në c¸c mixen. Lignin lµ thµnh phÇn v« cïng quan träng liªn quan ®Õn tÝnh dÎo cña gç, amoniac còng cã tÝnh th©n hîp víi lignin, tÝnh hoµ tan vµ tr−¬ng në cña lignin t¨ng lªn theo møc ®é t¨ng cña kh¶ n¨ng liªn kÕt hydro trong dung m«i. Ngoµi dung dÞch n−íc amoni¸c, cã thÓ sö dông khÝ moni¸c ®Ó lµm dÎo gç nh−ng cÇn cã ¸p lùc, sö dông ¸p lùc sÏ lµm thêi gian hãa dÎo gç gi¶m ®i nhiÒu lÇn, nÕu chØ “s«ng h¬i amoni¸c” kh«ng cã ¸p lùc, hiÖu qu¶ hãa dÎo sÏ kÐm. HiÖn nay ®· thùc hiÖn mét lo¹t qu¸ tr×nh c«ng nghÖ víi thiÕt bÞ phï hîp ®Ó t¹o ra vËt liÖu gç ®−îc ho¸ dÎo b»ng amoni¸c. NhiÒu vËt liÖu lo¹i nµy ®· ®−îc øng dông, gç nguyªn khèi hãa dÎo ®−îc sö dông ®Ó s¶n xuÊt ®å méc, t¹o dông cô ©m nh¹c, s¶n xuÊt chi tiÕt m¸y, vËt liÖu c¸ch ®iÖn vµ nhiÒu vËt liÖu kh¸c. +TÈy tr¾ng, nhuém mÇu gç C«ng nghÖ chÕ biÕn gç, trong ®ã biÖn ph¸p “BiÕn tÝnh gç” kh«ng nh÷ng lµm thay ®æi hoµn toµn tÝnh chÊt c¬, vËt lý cña gç nguyªn thñy theo h−íng cã lîi, tuú thuéc vµo lo¹i s¶n phÈm cã thÓ ®iÒu chØnh tÝnh chÊt theo yªu cÇu. MÆt kh¸c, c«ng nghÖ chÕ biÕn gç cã thÓ biÕn ®æi mÇu s¾c gç, gç “®en” cã thÓ biÕn thµnh “tr¾ng” . K.P.Belaeva [21] ®· tiÕn hµnh nghiªn cøu vµ gi¶i thÝch thÝch vÒ nguån gèc mÇu s¾c cña gç. MÇu s¾c cña gç do loµi c©y kh¸c nhau t¹o ra, cïng mét lo¹i c©y nh−ng do khu vùc ph©n bè kh¸c nhau, ®iÒu kiÖn lËp ®Þa, tuæi c©y vµ c¸c ®iÒu kiÖn kh¸c t¹o ra sù sai lÖch mÇu kh¸c nhau. Ngay trªn cïng mét c©y gç nh−ng ë vÞ trÝ kh¸c nhau còng cã sù kh¸c biÖt vÒ mÇu s¾c, ngay c¶ gç gi¸c, gç lâi mµu s¾c còng kh¸c nhau, t¹i c¸c mÆt c¾t ngang, 7 xuyªn t©m, tiÕp tuyÕn mµu s¾c còng cã sù biÕn ®æi. Gç cßn ®−îc cÊu t¹o bëi c¸c thµnh phÇn kh¸c nhau, trong ®ã cã thµnh phÇn hãa häc, nh÷ng thµnh phÇn nµy t¹o thµnh mÇu s¾c kh¸c nhau. Xem xÐt tõng thµnh phÇn riªng biÖt nh− sau. -Licnin: KÕt cÊu ®¬n thÓ c¬ b¶n cña Licnin lµ mét gèc ph¸t mµu cña kÕt cÊu hai chuçi gåm cã C = O vµ C = C; ®iÖn tö trong kÕt cÇu nèi ®«i nµy cã tÝnh linh ho¹t rÊt cao, n¨ng l−îng kÝch ph¸t nhá. Tõ ®ã cã thÓ thÊy ®é dµi b−íc sãng hÊp thô cã thÓ tõ vïng tia tÝm ®Õn vïng ¸nh s¸ng nh×n thÊy. Do ®ã licnin lµ nguyªn nh©n chñ yÕu lµm cho gç cã mµu s¾c. Khi ph©n ly gç sÏ thu ®−îc licnin tù nhiªn víi mµu vµng nh¹t. MÇu cña licnin tù nhiªn víi 3 gèc ph¸t mÇu. -ChÊt trÝch ly tõ gç: ChÊt trÝch ly tõ gç chiÕm kho¶ng 10% l−îng gç kh« tuyÖt ®èi, chÊt trÝch ly cã thÓ tan trong n−íc hay dung m«i h÷u c¬. ⎯O ⎯ C=C⎯C O H OCH3 3 gèc ph¸t mµu: gèc (> C = O); (R – C = C – R) vµ ⎯ Chñng lo¹i cña chÊt trÝch ly cã rÊt nhiÒu mµ thµnh phÇn l¹i rÊt phøc t¹p, bao gåm c¸c chÊt trung gian trong ho¹t ®éng sèng cña c©y vµ lµ s¶n phÈm ®ång hãa cuèi cïng ®Ó trë thµnh chÊt dinh d−ìng. Lo¹i c©y kh¸c nhau th× sè l−îng vµ thµnh phÇn chÊt trÝch ly còng kh¸c nhau. Cïng mét c©y gç, phÇn gç ë c¸c vÞ trÝ kh¸c nhau còng cã sù sai kh¸c lín vÒ hµm l−îng vµ thµnh phÇn chÊt trÝch ly. VËt chÊt cã chøa gèc Phenol trong chÊt trÝch ly vµ chÊt mµu cã thÓ hÊp thô ¸nh s¸ng b−íc sãng lín h¬n 500 ηm, tõ ®ã lµm cho gç s¶n sinh mµu s¾c. -Thµnh phÇn tro: Thµnh phÇn tro lµ thµnh phÇn thø yÕu trong sîi gç, nã lµ vËt chÊt v« c¬ thu ®−îc sau khi ®èt ch¸y gç. Hµm l−îng chÊt tro trong gç th«ng th−êng tõ 0,3 - 1%. Hµm l−îng chÊt tro chñ yÕu gåm c¸c lo¹i acid silic, cacbonat canxi vµ oxalat canxi tån t¹i trong tÕ bµo, ph©n bè tËp trung thµnh c¸c ®iÓm lµm cho bÒ mÆt gç xuÊt hiÖn c¸c ®iÓm mµu. C¸c ®iÓm mµu lµ hiÖn t−îng dÞ th−êng xuÊt hiÖn trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng sèng cña c©y. -Gç gi¸c vµ gç lâi: Gç ®−îc ph©n thµnh gç gi¸c vµ lâi. Th«ng th−êng gç lâi mµu ®Ëm, gç gi¸c mµu nh¹t. Gç lâi lµ do sù chuyÓn hãa tõ gç gi¸c mµ thµnh. Qu¸ tr×nh lâi hãa cña gç lµ mét qu¸ tr×nh sinh hãa v« cïng phøc t¹p, trong qu¸ tr×nh nµy mét sè biÕn ®æi hãa häc diÔn ra dÉn ®Õn gç lâi h×nh thµnh. C¸c chÊt trÝch ly trong gç gi¸c vµ gç lâi vÒ thµnh 8 phÇn vµ sè l−îng cã sù kh¸c biÖt do ®ã gãp phÇn t¹o ra mÇu s¾c kh¸c nhau. -Hµm l−îng n−íc trong gç: Trong tÕ bµo gç ch−a sÊy kh« cã chøa l−îng n−íc tù do t−¬ng ®èi nhiÒu trong khi tÕ bµo bÞ n−íc hoµn toµn lÊp ®Çy ¸nh s¸ng cã thÓ bÞ chiÕu räi ®Õn tÕ bµo, nh−ng chØ cã mét sè Ýt bÞ t¸n s¾c trong v¸ch tÕ bµo. Mµu s¾c cña lo¹i gç nµy ®−îc gäi lµ mµu nh¹t. §é s¸ng cña gç ch−a ®−îc sÊy kh« thÊp h¬n so víi gç ®· sÊy kh«. -§é th« r¸p bÒ mÆt cña gç: NÕu bÒ mÆt gç kh«ng b»ng ph¼ng th× sù ph¶n x¹ trªn bÒ mÆt vµ sù t¸n x¹ trªn bÒ mÆt còng sÏ t¨ng lªn dÉn ®Õn ®é s¸ng t¨ng theo. Trªn c¬ së hiÓu biÕt vÒ mÇu s¾c cña gç, vÊn ®Ò tÈy tr¾ng gç ®−îc tiÕn hµnh trªn c¬ së c¸c ph¶n øng ho¸ häc. TÈy tr¾ng gç th−êng thùc hiÖn ®èi víi nhøng lo¹i gç cã mÇu sÉm Khi gç bÞ sÉm mÇu, cã thÓ sö dông biÖn ph¸p tÈy mÇu, ph−¬ng ph¸p hãa häc hiÖn nay ®−îc ¸p dông nhiÒu ®Ó tÈy tr¾ng gç. TÈy mµu theo ph−¬ng ph¸p hãa häc ®−îc chia lµm ba lo¹i: lo¹i lµm thay ®æi néi t¹i ph©n tö chÊt mµu (vÝ dô thay ®æi vÞ trÝ c¸c nhãm chøc), lo¹i oxy hãa vµ lo¹i khö c¸c chÊt mµu cã trong gç. Theo Sæ tay h−íng dÉn “Sö dông c¸c chÊt phñ trang trÝ bÒ mÆt gç” [27], tÈy tr¾ng gç chÝnh lµ qu¸ tr×nh t¸ch bít licnin vµ c¸c chÊt mµu trong gç. Cã rÊt nhiÒu ph−¬ng ph¸p tÈy tr¾ng gç. Møc ®é vµ hiÖu qu¶ tÈy tr¾ng cã liªn quan ®Õn nång ®é pH cña chÊt tÈy, thêi gian vµ sè lÇn thao t¸c tÈy mµu. NÕu tÈy tr¾ng qu¸ møc sÏ lµm cho gç bÞ ph©n gi¶i, gi¶m ®é bÒn gç, gi¶m ¸nh mµu gç. Cã rÊt nhiÒu lo¹i hãa chÊt ®−îc sö dông ®Ó tÈy mÇu gç. +Hydrogen peoxide (H2O2) : cã t¸c dông tÈy tr¾ng tèt, Ýt g©y « nhiÔm, nh−ng cßn ph¶i nghiªn cøu kÕt hîp víi mét sè chÊt míi nh»m ®¹t hiÖu qu¶ tÈy tr¾ng cao. Hydrogen peoxide lµ t¸c nh©n tÈy tr¾ng ®ang ®−îc sö dông phæ biÕn ®Ó tÈy tr¾ng gç, v¸n l¹ng gç vµ bét giÊy. −u ®iÓm cña dïng Hydrogen peoxide lµ Ýt g©y « nhiÔm m«i tr−êng v× trong n−íc th¶i hoµn toµn kh«ng cã t¹p chÊt clo, hÇu nh− kh«ng ph¸ huû gç. Tuy nhiªn, nh−îc ®iÓm cña chÊt nµy lµ kh¶ n¨ng oxy hãa thÊp h¬n nhiÒu c¸c hîp chÊt cã clo (Cl2). Hydrogen peoxide cã t¸c dông trong viÖc oxy hãa licnin. Hydrogen peoxide (H2O2) ®−îc sö dông nhiÒu, hiÖu qu¶ tÈy tr¾ng t−¬ng ®èi tèt, nång ®é th−êng dïng 15 -30% (nång ®é cao, tÈy tr¾ng nhanh). Nã cã thÓ gi¶i phãng oxy, ph©n gi¶i chÊt mµu trong gç. §Ó t¨ng tèc ®é gi¶i phãng oxy, cã thÓ thªm n−íc amoniac, l−îng n−íc amoniac (25%) cho vµo kho¶ng 5 - 10% l−îng H2O2. Trong qu¸ tr×nh tÈy tr¾ng gç b»ng hydrogen peoxide (H2O2), t¸c nh©n hãa häc chñ yÕu lµm thay ®æi cÊu tróc c¸c nhãm mang mÇu cña licnin vµ c¸c chÊt trÝch ly lµ ion HOO. Trong ®iÒu kiÖn m«i tr−êng kiÒm tÝnh (pH = 10 theo – 11) hydrogen peoxide (H2O2) sÏ chuyÓn ®æi thµnh ion HOO ph−¬ng tr×nh sau: 9 H2O2 OH− + HOO − + H2O Ion HOO − trong qu¸ tr×nh t−¬ng t¸c víi c¸c nhãm mang mÇu cña gç lµm biÕn ®æi cÊu tróc cña c¸c nhãm nµy lµm cho chóng trë nªn hÊp thô Ýt ¸nh s¸ng nh×n thÊy ®−îc h¬n. +Acid oxalic (COOH)2 : Khi dïng chÊt nµy lµm chÊt tÈy tr¾ng ph¶i pha chÕ 3 lo¹i dung m«i sau ®©y: 75 g acid oxalic kÕt tinh hßa tan trong 1000 ml n−íc; 75 g Na2S2O8 kÕt tinh hßa tan trong 1000 ml n−íc; 24.5 g Na2B4O7.10H2O hßa tan trong 1000 ml. Khi sö dông, quÐt dung dÞch acid oxalic tr−íc, sau khi h¬i kh« (4÷5 phót) l¹i quÐt Na2S2O8. NÕu ®é tr¾ng kh«ng ®¹t yªu cÇu, l¹i dïng dung dÞch borate lµm −ít bÒ mÆt gç, vµ dïng n−íc s¹ch röa s¹ch. Hai lo¹i dung dÞch tr−íc cã t¸c dông tÈy tr¾ng, nh−ng chØ dïng dung dÞch acid oxalic hiÖu qu¶ tÈy tr¾ng t−¬ng ®èi thÊp, phèi hîp sö dông Na2S2O8 hiÖu qu¶ tèt h¬n. Dung dÞch borate lµ dung dÞch alkali yÕu, dïng ®Ó trung hßa l−îng acid rÊt nhá cßn sãt l¹i trªn gç. +Natri hydrosunfit (NaHSO3) : Natri hydrosunfit lµ chÊt ®iÓn h×nh dïng ®Ó thay ®æi cÊu tróc néi t¹i cña chÊt mµu. S¬ ®å ph¶n øng nh− sau: O OH + RC NaHSO3 RC H OSO2Na §Ó t¨ng c−êng ph¶n øng chuyÓn hãa chÊt mµu, dung dÞch bisulfit natri cÇn pha trong m«i tr−êng kiÒm . Tr−íc tiªn pha dung dÞch b·o hßa vµ 6.3 g KMnO4 kÕt tinh hoµ tan trong 1000 ml n−íc. QuÐt dung dÞch KMnO4 tr−íc, sau 5 phót, khi bÒ mÆt gç h¬i kh«, l¹i quÐt tiÕp dung dÞch NaHSO3. LÆp l¹i c¸c thao t¸c trªn cho ®Õn khi gç tr¾ng. +NaOCl (hypo clorit) : Trong dung dÞch n−íc, hypo clorit thñy ph©n theo ph−¬ng tr×nh: NaOCl + H2O NaOH + HOCl dÔ dµng bÞ ph©n gi¶i: HOCl HCl 10 + O HOCl Trong m«i tr−êng kiÒm ph¶n øng ph©n gi¶i HOCl x¶y ra chËm. §Ó ®Èy nhanh ph¶n øng cÇn ph¶i cã chÊt hÊp thô oxy nguyªn tö. Licnin vµ xenlluloza sÏ ®¶m nhËn vai trß nµy. Do vËy licnin sÏ bÞ thay ®æi cÊu tróc vµ bÞ biÕn mµu. NaOCl còng cã thÓ dïng ®Ó tÈy tr¾ng ®èi víi nh÷ng chÊt mµu cã gèc andehyt (- CHO). C¬ chÕ ph¶n øng nh− sau: O + NaOCl C COOH + NaCl H Nh− trªn ®· tr×nh bÇy, khi mÇu s¾c cña gç kh¸c biÖt, cã thÓ sö dông sö dông Kü thuËt xö lý mÇu ë gç bao gåm nhuém mÇu vµ tÈy tr¾ng. Theo h−íng trong “Sæ tay h−íng dÉn sö dông c¸c chÊt phñ trang trÝ bÒ mÆt gç” [27]. Sau khi gç ®−îc tÈy tr¾ng, tiÕn hµnh nhuém mÇu gç. §Ó nhuém mÇu gç, tr−íc hÕt cÇn lùa chän chÊt nhuém mÇu. Yªu cÇu c¬ b¶n khi chän chÊt nhuém mµu cÇn bÒn v÷ng víi ¸nh s¸ng, cã kh¶ n¨ng thÊm s©u vµo bªn trong gç, dung dÞch chÊt nhuém mµu ph¶i cã ®é ph©n t¸n cao. PhÇn lín c¸c chÊt nhuém mµu hßa tan tèt trong n−íc vµ c¸c dung m«i h÷u c¬ (r−îu, dÇu). Møc ®é hßa tan chÊt nhuém mµu trong c¸c chÊt láng rÊt kh¸c nhau. PhÇn lín ®é hßa tan chÊt nhuém mµu t¨ng lªn d−íi t¸c dông cña nhiÖt. ChÊt nhuém mµu cã rÊt nhiÒu vµ còng cã nhiÒu ph−¬ng ph¸p ph©n lo¹i. Tuy nhiªn, cã hai c¸ch cã thÓ nªu bËt ®−îc b¶n chÊt cña chÊt nhuém mµu ®ã lµ ph©n lo¹i theo cÊu t¹o hãa häc vµ ph©n lo¹i theo c¸c ph−¬ng ph¸p sö dông. +T¨ng c−êng kh¶ n¨ng b¸m dÝnh cña gç Trong kh¸i niÖm chÊt l−îng nguyªn liÖu gç, TiÕn sü H. Yamamoto [19] ®· nªu, ®é b¸m dÝnh víi keo lµ mét trong nh÷ng chØ tiªu cña tÝnh chÊt c«ng nghÖ. Keo ®Ó d¸n dÝnh c¸c phÇn tö gç ®−îc sö dông rÊt nhiÒu khi t¹o s¶n phÈm chÕ biÕn gç, tõ s¶n xuÊt ®å méc, s¶n xuÊt v¸n ghÐp thanh hay s¶n xu¸t v¸n d¨m. Mét sè lo¹i gç cã kh¶ n¨ng b¸m dÝnh tèt ®−îc x¸c ®Þnh th«ng qua lùc tr−ît mµng keo. Theo tµi liÖu cña H.A. Berlin [25] , mét sè lo¹i gç cã kh¶ n¨ng b¸m dÝnh kÐm, cã rÊt nhiÒu nguyªn nh©n vµ nhiÒu tµi liÖu lý thuyÕt gi¶i thÝch vÒ kh¶ n¨ng b¸m dÝnh cña gç, trong ph¹m vi hÑp chØ ®Ò cËp ®Õn ¶nh h−ëng cña chÊt chiÕt xuÊt. Theo tµi liÖu cña A.B.Obolenca (1965) [26], chÊt chiÕt xuÊt bao gåm nhùa gç vµ c¸c chÊt bay h¬i v.v..., nhùa gç lµ chÊt kh«ng tan trong n−íc nh−ng tan trong dung m«i h÷u c¬ trung tÝnh, nhùa gç bao gåm Smonlic axÝt, axÝt bÐo, este.... Trong c¸c lo¹i gç, gç l¸ kim cã chøa l−îng nhùa lín h¬n lo¹i gç l¸ réng. Gç th«ng chøa l−îng nhùa nhiÒu nhÊt. L−îng nhùa chøa trong gç l¸ kim 11 chiÕm tû lÖ rÊt lín, chÊt bÐo vµ axÝt bÐo chøa trong nhùa cña gç l¸ kim chiÕm 40-65%. C¸c chÊt kh«ng xµ phßng giao ®éng trong kho¶ng lín, c¸c chÊt chñ yÕu lµ sterin, r−îu bËc cao, alyphatic hydrocacbon v.v... C¸c chÊt chiÕt xuÊt tån t¹i trong gç ë nhiÒu d¹ng kh¸c nhau, c¸c chÊt hoµ tan trong n−íc l¹nh bao gåm ®−êng, muèi kho¸ng, albumin, nÕu tû lÖ nµy lín th× ®©y lµ thøc ¨n cña nÊm mèc vµ c«n trïng, cÇn ph¶i l−u ý vÊn ®Ò b¶o qu¶n, mét sè chÊt hoµ tan trong n−íc nãng, mét sè chÊt tan trong cån vµ benzen, nh÷ng chÊt nµy liªn quan ®Õn nhùa (dÇu). C¸c chÊt chiÕt xuÊt ®· giíi thiÖu lµ c¸c chÊt lµm ¶nh h−ëng ®Õn qu¸ tr×nh sÊy vµ ®Æc biÖt lµ ¶nh h−ëng ®Õn qu¸ tr×nh d¸n dÝnh. C¸c chÊt nµy lµm bÈn bÒ m¨t gç, c¶n trë qu¸ tr×nh d¸n dÝnh, g©y l¾ng ®äng ë bÒ mÆt. C¸c chÊt chiÕt xuÊt kþ n−íc lµm gi¶m tÝnh thÊm −ít bÒ mÆt, dÉn ®Õn kh¶ n¨ng dµn tr¶i keo trªn bÒ mÆt bÞ h¹n chÕ, kh«ng thuËn lîi cho qu¸ tr×nh d¸n dÝnh. C¸c chÊt chiÕt xuÊt bÞ «xy ho¸ lµm t¨ng tÝnh axit cña bÒ mÆt gç g©y tho¸i biÕn bÒ mÆt gç, lµm cho c−êng ®é d¸n dÝnh gi¶m. Nh− thÕ, lo¹i trõ nhùa trªn bÒ mÆt gç sÏ t¨ng c−êng kh¶ n¨ng liªn kÕt cña gç khi d¸n dÝnh vµ t¹o ®iÒu kiÖn trang trÝ bÒ mÆt s¶n phÈm víi mÇu s¾c s¸ng. T¸c gi¶ A.B.Obolenca (1965) [26] ®· nªu nguyªn nh©n lµm gi¶m kh¶ n¨ng b¸m dÝnh cña gç víi keo, ®ång thêi t¸c gi¶ còng ®Ò xuÊt nh÷ng biÖn ph¸p kh¾c phôc. Theo A.B.Obolenca [26], cã thÓ lo¹i trõ nhùa b»ng dung m«i nh− axetone, cån, nhãm benzen, CCl4 ...Dïng dung dÞch axetone 25% cã thÓ nhanh chãng lo¹i trõ ®−îc nhùa, nh−ng nh÷ng lo¹i dung m«i nµy ®¾t, dÔ ch¸y hoÆc rÊt ®éc v× cã nhãm benzen. Cã thÓ lo¹i trõ nhùa b»ng alkali, nguyªn lý cña ph−¬ng ph¸p nµy lµ nhùa cã thÓ cïng alkali t¹o thµnh lo¹i xµ phßng cã tÝnh hßa tan, sau ®ã dïng n−íc s¹ch ®Ó röa s¹ch. Dung dÞch alkali th−êng dïng nhÊt lµ dung dÞch n−íc Na2CO3 nång ®é 5 - 6% hoÆc dung dÞch n−íc NaOH nång ®é 4-5%. Khi dïng alkali lo¹i trõ nhùa, dÔ lµm cho mµu s¾c cña gç sÉm ®i, v× thÕ ph−¬ng ph¸p nµy chØ thÝch hîp víi trang søc xÉm mµu. NÕu dïng hçn hîp dung dÞch alkali (80%) vµ dung dÞch n−íc axetone (20%) ®Ó lo¹i trõ nhùa th× hiÖu qu¶ cµng tèt. Khi pha chÕ dung dÞch alkali vµ axetone, nªn dïng n−íc nãng 60-800C. Dïng dung dÞch alkali ®· pha chÕ quÐt lªn chç cã nhùa sau 2-3 giê, dïng n−íc nãng hoÆc dung dÞch Na2CO3 nång ®é 2% cã thÓ röa s¹ch nhùa ®· xµ phßng ho¸. Trong thùc tÕ, cã thÓ sö dông biÖn ph¸p luéc ®Ó lo¹i trõ nhùa vµ mét sè chÊt chiÕt suÊt dÔ tan trong n−íc nãng. Gç sau khi luéc cßn ¶nh h−ëng tèt ®Õn c«ng ®o¹n sÊy vµ gi¶i to¶ øng suÊt. Gç sau khi luéc, thêi gian sÊy gi¶m ®i do t¸c ®éng cña nhiÖt Èm, mÆt kh¸c, lµm thay ®æi d¹ng tån t¹i cña mét sè thµnh phÇn chÊt chiÕt xuÊt, chÝnh sù thay ®æi nµy mµ hÖ sè khuÕch t¸n Èm thay ®æi, kÕt qu¶, qu¸ tr×nh tho¸t Èm cña gç t¨ng nhanh. 12 +Gi¶m biÕn d¹ng cña gç Trong Tiªu chuÈn ViÖt Nam TCVN 1758-75 Gç xÎ - Ph©n cÊp chÊt l−îng [1] ®· nªu ë phÇn trªn, møc ®é nøt vì, cong vªnh cña gç xÎ lµ mét trong nh÷ng chØ tiªu ®¸nh gi¸ chÊt l−îng gç. ChÊt l−îng gç bÞ ¶nh h−ëng nÕu gç bÞ cong vªnh, vÆn xo¾n hay bÞ nøt vì, trong ®ã, møc ®é thay ®æi øng suÊt t¨ng tr−ëng theo chu vi khóc gç vµ néi øng suÊt ®−îc xem lµ nguyªn nh©n chñ yÕu. Cã rÊt nhiÒu nghiªn cøu vÒ vÊn ®Ò øng suÊt sinh tr−ëng cña gç rõng trång, Imam Wahyudi, H.Yamamoto-Growth [30] , Koichi Murata [22] ®· tæng kÕt, øng suÊt sinh tr−ëng theo chiÒu däc th©n c©y, ®Æc biÖt ë c¸c c©y cã ®−êng kÝnh nhá h¬n 30 cm dÉn ®Õn hiÖn t−îng nøt ®Çu c¸c khóc gç trßn, c¸c tÊm v¸n b×a còng nh− c¸c phiÕn gç xÎ vµ sù biÕn d¹ng c¸c s¶n phÈm cuèi cïng lµm cho chiÒu dÇy s¶n phÈm bÞ bÞ thay ®æi. Trong nhiÒu tr−êng hîp, ®Æc biÖt lµ ®èi víi c¸c khóc gç cã ®−êng kÝnh nhá, thî c−a ph¶i c−a c¾t c¸c tÊm v¸n víi ®é d− gia c«ng lín ®Ó ®¶m b¶o c¸c kÝch cì cuèi cïng cã thÓ chÊp nhËn ®−îc sau qu¸ tr×nh sÊy, nh− thÕ còng lµm gi¶m tØ lÖ thµnh khÝ vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ. HiÖn nay x¸c ®Þnh trùc tiÕp øng suÊt sinh tr−ëng gÆp khã kh¨n v× thiÕu thiÕt bÞ ®o chuyªn dïng. Tuy nhiªn, cã thÓ x¸c ®Þnh ¶nh h−ëng xÊu cña øng suÊt sinh tr−ëng t¸c ®éng ®Õn chÊt l−îng gç vµ tû lÖ sö dông. §èi víi gç trßn, ¶nh h−ëng cña øng suÊt sinh tr−ëng ®−îc ®¸nh gi¸ th«ng qua nøt ®Çu khóc gç trßn. §èi víi gç xÎ, ¶nh h−ëng cña øng suÊt sinh tr−ëng ®−îc ®¸nh gi¸ th«ng qua nøt vì vµ biÕn d¹ng cña tÊm v¸n theo c¸c chiÒu kh¸c nhau. §Ó x¸c ®Þnh ¶nh h−ëng cña øng suÊt sinh tr−ëng ®Õn chÊt l−îng vµ tû lÖ sö dông gç, tiÕn hµnh xÎ gç trßn thµnh hép, gç xÎ ®−îc ®Ó trong kh«ng khÝ cho kh« dÇn, trong qu¸ tr×nh kh«, gç xÎ sÏ bÞ nøt vì vµ cong vªnh, tiÕn hµnh ®o møc ®é nøt vì vµ cong vªnh cña gç xÎ theo c¸c tiªu chuÈn hiÖn hµnh. §Ó gi¶i quyÕt ¶nh h−ëng xÊu cña øng suÊt sinh tr−ëng ®Õn chÊt l−îng gç lµ mét vÊn ®Ò rÊt lín vµ khã kh¨n, tuy nhiªn, vÊn ®Ò nµy sÏ ®−îc gi¶ quyÕt mét phÇn trong Dù ¸n ADP/2002/015, Dù ¸n nµy ®−îc hîp t¸c quèc tª víi tiªu ®Ò “N©ng cao gi¸ trÞ s¶n phÈm gç xÎ B¹ch ®µn rõng trång ë ViÖt Nam, trung Quèc vµ ¤xtraylia’’. 2.4.Nghiªn cøu t¨ng c−êng chÊt l−îng gç ë trong n−íc +Nghiªn cøu biÕn tÝnh gç Mét trong nh÷ng nghiªn cøu biÕn tÝnh theo h−íng t¨ng c−êng tÝnh chÊt c¬ vËt lý cña gç ®¸p øng yªu cÇu chÊt l−îng s¶n phÈm ®−îc chó ý lµ nghiªn cøu t¨ng c−êng tÝnh chÊt c¬ vËt lý cña gç V¹ng trøng ®Ó lµm thoi dÖt v¶i [15]. Tr−íc ®©y (tõ n¨m 1979 trë vÒ tr−íc), thoi dÖt v¶i c«ng nghiÖp cña ViÖt Nam th−êng ®−îc nhËp tõ Trung Quèc, nguyªn liÖu ®Ó lµm thoi yªu cÇu cã khèi l−îng thÓ tÝch tõ 0.85-0.88 g/cm3, khi sö dông, thoi dÖt cÇn lµm 13 viÖc trong mét kho¶ng thêi gian nhÊt ®Þnh ®Ó dÖt ®−îc tõ 1000-1200 m v¶i tÝnh theo chiÒu dµi. §Ó thay thÕ lo¹i thoi nhËp ngo¹i, t¸c gi¶ ®· sö dông biÖn ph¸p "BiÕn tÝnh gç’’ bao gåm tÈm vµo gç dung dÞch biÕn tÝnh Phenolic, kÕt hîp nÐn Ðp gi¶m thÓ tÝch 25% nh»m t¨ng khèi l−îng thÓ tÝch trung b×nh cña gç V¹ng trøng tõ 0.42÷0.44 g/cm3 lªn 0.85÷0.88 g/cm3 . KÕt qu¶, thùc tÕ ®· c«ng nhËn, thoi dÖt s¶n xuÊt tõ gç biÕn tÝnh ®¸p øng yªu ®Ò ra. +Nghiªn cøu x¸c ®Þnh tÝnh chÊt vµ s¶n phÈm gç rõng trång HiÖn nay, ë trong n−íc ®· tiÕn hµnh mét sè nghiªn cøu sö dông gç rõng trång mäc nhanh. NÕu kh«ng kÓ ®Õn nghiªn cøu b¶o qu¶n gç ®Ó chèng x©m h¹i cña c«n trïng vµ nÊm m«c, cã mét sè nghiªn cøu vÒ sö dông gç rõng trång mäc nhanh t¹o s¶n phÈm ®−îc quan t©m. Trong luËn v¨n Th¹c sü cña Bïi §×nh Toµn [9] “Nghiªn cøu ®Æc ®iÓm cÊu t¹o, tÝnh chÊt chñ yÕu cña gç Keo lai (Acacia mangium x Acacia auriculiformis) vµ ®Þnh h−íng sö dông trong c«ng nghiÖp s¶n xuÊt v¸n ghÐp thanh”, t¸c gi¶ tiÕn hµnh x¸c ®Þnh cÊu t¹o th« ®¹i, cÊu t¹o hiÓn vi, x¸c ®Þnh tÝnh chÊt vËt lý, x¸c ®Þnh tÝnh chÊt c¬ häc cña gç, sau ®ã, tiÕn hµnh xÎ thanh c¬ së, t¹o v¸n ghÐp, tiÕn hµnh x¸c ®Þnh mét sè tÝnh chÊt cña s¶n phÈm v¸n ghÐp thanh nh− khèi l−îng thÓ tÝch v¸n, ®é tr−ît mµng keo, ®é cong, ®é l−în sãng cña tÊm v¸n, sau ®ã kÕt luËn, gç Keo lai ®¸p øng yªu cÇu lµm nguyªn liÖu s¶n xuÊt v¸n ghÐp thanh. CÊu t¹o gç Keo lai 9 n¨m tuæi ®−îc Bïi §×nh Toµn [9] x¸c ®Þnh nh− sau, Keo lai cã gç lâi gi¸c ph©n biÖt, gç lâi mÇu n©u ®en, vßng n¨m kh«ng ph©n biÖt, chiÒu réng vßng n¨m tõ 1.2 ®Õn 1.7 cm, gç sím, gç muén kh«ng ph©n biÖt. VÒ cÊu t¹o hiÓn vi, m¹ch gç trung b×nh Φ=0.1- 0.2 (mm), sè lç m¹ch Ýt, nhá h¬n 5 m¹ch/mm2 (2-3 lç/mm2). Trong m¹ch gç kh«ng cã thÓ bÝt. M¹ch gç ®−îc xÕp ph©n t¸n, h×nh thøc tô hîp ®¬n vµ kÐp víi sè l−îng tõ 2- 4 lç. Trªn mÆt c¾t ngang tia gç râ, kÝch th−íc nhá (<0.1 mm), sè l−îng trung b×nh (6-11 tia/mm). TÕ bµo m« mÒm trong gç Keo lai cã h×nh thøc ph©n bè ph©n t¸n, h×nh thøc tô hîp lµ v©y quanh m¹ch kÝn h×nh trßn. Lç th«ng ngang xÕp so le, kÝch th−íc nhá (6-8 µm). TÝnh chÊt c¬, vËt lý cña gç Keo lai cÊp tuæi 5 n¨m ®−îc §ç V¨n B¶n [13] nghiªn cøu x¸c ®Þnh, kÕt qu¶ ®−îc ghi ë B¶ng 2.2. TÝnh chÊt c¬, vËt lý cña gç Keo lai cÊp tuæi 9 n¨m ®−îc Bïi §×nh Toµn [9] nghiªn cøu x¸c ®Þnh, c¸c kÕt qu¶ ®−îc ghi ë B¶ng 2.1. 14 B¶ng 2.1: TÝnh chÊt vËt lý, c¬ häc cña gç Keo lai Ba V× 9 n¨m Danh môc tÝnh chÊt §¬n vÞ Sè ®o §é d·n dµi xuyªn t©m % 3.89 §é d·n dµi tiÕp tuyÕn % 7.23 HÖ sè d·n dµi xuyªn t©m 0.13 HÖ sè d·n dµi tiÕp tuyÕn 0.24 §é co rót xuyªn t©m 3.73 §é co rót tiÕp tuyÕn % 7.53 §é co rót thÓ tÝch % 12.13 HÖ sè co rót xuyªn t©m 0.24 HÖ sè co rót tiÕp tuyÕn 0.50 HÖ sè co rót thÓ tÝch 0.81 3 g/cm 0.459 Khèi l−îng thÓ tÝch γ0 3 g/cm 0.559 Khèi l−îng thÓ tÝch γ15 3 g/cm 0.520 Khèi l−îng thÓ tÝch γ12 5 Giíi h¹n bÒn khi nÐn däc thí W=12% 10 Pa 750.14 Giíi h¹n bÒn khi nÐn ngang thí W=12% xuyªn t©m 105 Pa 81.14 Giíi h¹n bÒn khi nÐn ngang thí W=12% tiÕp tuyÕn 105 Pa 69.24 Giíi h¹n bÒn khi kÐo däc thí W=12% 105 Pa 1120 Giíi h¹n bÒn khi kÐo ngang thí W=12% xuyªn t©m 105 Pa 37.26 Giíi h¹n bÒn khi kÐo ngang thí W=12% tiÕp tuyÕn 105 Pa 35.24 Giíi h¹n bÒn khi uèn tÜnh 105 Pa 1182 Giíi h¹n bÒn khi tr−ît däc thí W=12% xuyªn t©m 105 Pa 93.75 Giíi h¹n bÒn khi tr−ît däc thí W=12% tiÕp tuyÕn 105 Pa 103.67 Giíi h¹n bÒn khi tr−ît ngang thí W=12% xuyªn t©m 105 Pa 49.82 Giíi h¹n bÒn khi tr−ît ngang thí W=12% tiÕp tuyÕn 105 Pa 69.56 Trong luËn v¨n Th¹c sü cña Nguyªn Hång Nhiªn [10] “Nghiªn cøu mét sè tÝnh chÊt c«ng nghÖ cña gç Keo lai (Acacia mangium x Acacia auriculiformis) phôc vô cho s¶n xuÊt v¸n d¨m” t¸c gi¶ ®· x¸c ®Þnh nh÷ng tÝnh chÊt cÇn thiÕt nhÊt ®èi víi nguyªn liÖu khi s¶n xuÊt v¸n d¨m lµ khèi l−îng thÓ tÝch, ®é pH, tû lÖ vá, kh¶ n¨ng b¨m gç thµnh d¨m. MÆt kh¸c, t¸c gi¶ ®· x¸c ®Þnh tû lÖ g÷a gi¸c vµ lâi, khuyÕt tËt mÊu m¾t, tû lÖ môc lµ nh÷ng th«ng sè c«ng nghÖ ¶nh h−ëng trùc tiÕp ®Õn chÊt l−îng v¸n d¨m. TiÕp theo, t¸c gi¶ nghiªn cøu l−îng keo liªn quan ®Õn kh¶ n¨ng b¸m dÝnh cña c¸c phÇn tö d¨m trong 1 tÊm v¸n. §Ó cã lo¹i v¸n thÝch hîp, ®¸p øng yªu cÇu s¶n xuÊt ®å méc th«ng dông, t¸c gi¶ ®Ò xuÊt lo¹i v¸n víi khèi l−îng thÓ tÝch nhá nhÊt tiªu tèn Ýt nguyªn liÖu gç vµ chÊt kÕt dÝnh, nh−ng vÉn ®¶m b¶o tÝnh chÊt cña v¸n ®¸p øng nh÷ng ®ßi hái c¬ b¶n nhÊt cña Tiªu chuÈn Ngµnh vÒ s¶n phÈm v¸n d¨m. 15 B¶ng 2.2: TÝnh chÊt c¬, vËt lý gç Keo lai 5 n¨m Danh môc tÝnh chÊt §¬n vÞ §é co rót thÓ tÝch % §é co rót xuyªn t©m % §é co rót tiÕp tuyÕn % HÖ sè co rót thÓ tÝch §é hót Èm % NÐn däc kg/cm2 Uèn tÜnh – xuyªn t©m kg/cm2 Uèn tÜnh – TiÕp tuyÕn kg/cm2 Uèn va ®Ëp – xuyªn t©m Kgm /cm2 Tr−ît däc – xuyªn t©m kg/cm2 Tr−ît däc – tiÕp tuyÕn kg/cm2 Søc chèng t¸ch – xuyªn t©m kg/cm Søc chèng t¸ch – tiÕp tuyÕn kg/cm Modul uèn – xuyªn t©m kg/cm2 Modul uèn tiÕp tuyÕn kg/cm2 Sè ®o 5.80 1.43 4.05 0,39 25.8 417 022 1003 0.67 111 157 9.7 14.3 93 88 Nghiªn cøu cña Ph¹m V¨n Ch−¬ng [11] vÒ sö gç Keo tai t−îng ®Ó lµm v¸n ghÐp thanh ®· x¸c ®Þnh mét sè tÝnh chÊt c¬ vËt lý cña gç, tiÕn hµnh x¸c ®Þnh c«ng nghÖ t¹o v¸n ghÐp thanh, trong ®ã cã v¸n ghÐp thanh lâi ®Æc kh«ng phñ mÆt vµ v¸n ghÐp thanh cã phñ mÆt, ®· x¸c ®Þnh ®−îc tû lÖ kÝch th−íc cña mÆt c¾t thanh ghÐp. Theo kÕt qu¶ nghiªn cøu cña Ph¹m V¨n Ch−¬ng [11] Keo tai t−îng lµ lo¹i c©y cã gi¸c, lâi ph©n biÖt, gç gi¸c cã mµu vµng nh¹t, gç lâi cã mµu x¸m ®en. Khi c©y võa chÆt h¹, gç gi¸c vµ gç lâi rÊt dÔ ph©n biÖt. ë ®é tuæi 5-10 n¨m, tû lÖ trung b×nh phÇn gç lâi kho¶ng 75%. Vïng tuû c©y (®Æc biÖt ë giai ®o¹n 10 n¨m) h×nh thµnh mét vïng “gç giµ” mÒm, xèp, mµu n©u x¸m, vïng gç nµy lµ nguyªn nh©n lµm cho gç bÞ rçng ruét, lµm gi¶m ®é bÒn c¬ häc còng nh− tû lÖ lîi dông trong qu¸ tr×nh sö dông. Mét trong nh÷ng nh−îc ®iÓm chñ yÕu cña Keo tai t−îng lµ rçng ruét. Khi quan s¸t viÖc trång Keo tai t−îng ë mét sè vïng thuéc Malaysia ng−êi ta thÊy r»ng tû lÖ rçng ruét kho¶ng 35% thÓ tÝch cña c©y ë ®é tuæi 9-10 n¨m. §©y lµ mét trong nh÷ng ®Æc ®iÓm cÇn ®Æc biÖt quan t©m khi quyÕt ®Þnh tuæi chÆt h¹ còng nh− lùa chän c«ng nghÖ vµ s¶n phÈm. Trong mçi vßng n¨m, phÇn gç sím vµ gç muén ph©n biÖt kh«ng râ rµng. Trªn mÆt c¾t ngang quan s¸t thÊy vßng n¨m lµ nh÷ng ®−êng t−¬ng ®èi trßn ®Òu vµ ®ång t©m v©y quanh tuû. Quan s¸t cÊu t¹o th« ®¹i, Keo tai t−îng cã thí gç t−¬ng ®èi th¼ng vµ th«, m¹ch gç ph©n t¸n tô hîp ®¬n vµ kÐp xen kÏ, sè l−îng gç m¹ch nhiÒu, tia gç cã sè l−îng nhiÒu, kÝch th−íc trung b×nh. Tæ chøc tÕ bµo m« mÒm nèi tiÕp nhau thµnh tõng d©y däc theo th©n c©y, h×nh thøc ph©n bè theo mÆt c¾t ngang v©y quanh m¹ch theo h×nh trßn kh«ng kÝn. 16 TÝnh chÊt c¬, vËt lý cña gç Keo tai t−îng ë ®é tuæi 8-10 n¨m ®−îc Ph¹m V¨n Ch−¬ng x¸c ®Þnh [11], kÕt qu¶ ®−îc ghi trong B¶ng 2.3 vµ B¶ng 2.4. B¶ng 2.3: TÝnh chÊt vËt lý cña gç Keo tai t−îng Danh môc tÝnh chÊt §¬n vÞ ®o Sè ®o Tû lÖ gi·n në gç gi¸c theo ph−¬ng däc thí % 0.28 Tû lÖ gi·n në gç gi¸c theo ph−¬ng xuyªn t©m % 2.26 Tû lÖ gi·n në gç gi¸c theo ph−¬ng tiÕp tuyÕn % 6.72 Tû lÖ gi·n në thÓ tÝch % 9.47 Tû lÖ gi·n në gç lâi theo ph−¬ng däc thí % 0.28 Tû lÖ gi·n në gç lâi theo ph−¬ng xuyªn t©m % 1.64 Tû lÖ gi·n në gç lâi theo ph−¬ng tiÕp tuyÕn % 5.42 Tû lÖ gi·n në thÓ tÝch % 7.49 Tû lÖ co rót gç gi¸c theo ph−¬ng däc thí % 0.33 Tû lÖ co rót gç gi¸c theo ph−¬ng xuyªn t©m % 2.63 Tû lÖ co rót gç gi¸c theo ph−¬ng tiÕp tuyÕn % 6.95 Tû lÖ co rót thÓ tÝch % 10.34 Tû lÖ co rót gç lâi theo ph−¬ng däc thí % 0.30 Tû lÖ co rót gç lâi theo ph−¬ng xuyªn t©m % 1.86 Tû lÖ co rót gç lâi theo ph−¬ng tiÕp tuyÕn % 6.04 Tû lÖ co rót thÓ tÝch % 8.18 3 Khèi l−îng thÓ tÝch gç gi¸c kh« kiÖt g/cm 0.53 3 Khèi l−îng thÓ tÝch c¬ b¶n gç lâi g/cm 0.47 3 Khèi l−îng thÓ tÝch gç kh« kiÖt g/cm 0.45 3 Khèi l−îng thÓ tÝch c¬ b¶n g/cm 0.42 B¶ng 2.4: TÝnh chÊt c¬ häc cña gç Keo tai t−îng Danh môc tÝnh chÊt §¬n vÞ ®o Sè ®o 2 Kgf/cm 810.00 øng suÊt Ðp däc cña gç gi¸c 2 Kgf/cm 665.00 øng suÊt Ðp däc cña gç lâi Kgf/cm2 47.82 øng suÊt Ðp ngang toµn bé TT cña gç gi¸c 2 Kgf/cm 59.31 øng suÊt Ðp ngang toµn bé XT cña gç gi¸c 2 Kgf/cm 45.11 øng suÊt Ðp ngang toµn bé TT cña gç lâi Kgf/cm2 53.14 øng suÊt Ðp ngang toµn bé XT cña gç lâi 2 Kgf/cm 75.03 øng suÊt Ðp ngang côc bé TT cña gç gi¸c 2 Kgf/cm 92.33 øng suÊt Ðp ngang côc bé XT cña gç gi¸c 2 Kgf/cm 67.56 øng suÊt Ðp ngang côc bé TT cña gç lâi 2 Kgf/cm 61.57 øng suÊt Ðp ngang côc bé XT cña gç lâi Kgf/cm2 946.00 øng suÊt uèn tÜnh cña gç gi¸c 2 Kgf/cm 871.00 øng suÊt uèn tÜnh cña gç lâi 2 Modun ®µn håi cña gç gi¸c Kgf/cm 93.58.103 Modun ®µn håi cña gç lâi Kgf/cm2 82.47.103 17 KÕt qu¶ nghiªn cøu cña ®Ò tµi cÊp bé do TS. NguyÔn Träng Nh©n [2] “Nghiªn cøu x¸c ®Þnh tÝnh chÊt c«ng nghÖ cña gç Keo, B¹ch ®µn phôc vô c«ng nghiÖp d¨m vµ v¸n ghÐp thanh” ®· x¸c ®Þnh mét sè tÝnh chÊt c«ng nghÖ cña gç Keo l¸ trµm, Keo lai, B¹ch ®µn Urophylla ë §¹i L¶i, Phó Thä sö dông trong lÜnh vùc v¸n d¨m vµ v¸n ghÐp thanh. KÕt qu¶, ®· ®Þnh ®−îc khèi l−îng thÓ tÝch cña gç, tû lÖ vá, gi¸c, lâi, ®é pH cña gç, ®é b¸m dÝnh cña gç, ®é b¸m dÝnh cña c¸c phÇn tö d¨m, mét sè lo¹i khuyÕt tËt nh− mÊu m¾t th−êng gÆp ë nh÷ng lo¹i gç nµy ¶nh h−ëng ®Õn tû lÖ sö dông khi s¶n xuÊt v¸n ghÐp thanh vµ v¸n d¨m. §èi víi gç Keo l¸ trµm, kÕt qu¶ nghiªn cøu cña NguyÔn ThÞ Mü Ph−¬ng [12] trong luËn v¨n cuèi kho¸ “Kh¶o s¸t cÊu t¹o vµ tÝnh chÊt vËt lý cña gç Trµm b«ng vµng” ®· x¸c ®Þnh cÊu t¹o th« ®¹i, cÊu t¹o hiÓn vi, tÝnh chÊt vËt lý cña lo¹i gç nµy. §Æc ®iÓm cÊu t¹o cña gç Keo l¸ trµm ®−îc NguyÔn ThÞ Mü Ph−¬ng nghiªn cøu [12]. §èi t−îng nghiªn cøu lµ gç Keo l¸ trµm trång ë §¹i häc N«ng l©m Thñ §øc lo¹i 8-10 n¨m tuæi. KÕt qu¶ ®· x¸c ®Þnh, gç cã lâi gi¸c ph©n biÖt, khi míi chÆt h¹, gç gi¸c cã mÇu hång nh¹t, khi ®Ó kh« chuyÓn sang mÇu vµng, cßn gç lâi th−êng tõ mÇu n©u ®á chuyÓn sang mÇu n©u vµng. VÒ cÊu t¹o hiÓn vi, m¹ch gç s¾p xÕp theo h×nh thøc ph©n t¸n, mËt ®é lç m¹ch trung b×nh, ®−êng kÝnh lç m¹ch kh¸ lín, v¸ch dÇy, chiÒu dµi m¹ch gç trung b×nh 1-2 mm. Bªn trong m¹ch gç cã chøa chÊt mÇu. Lç m¹ch cã d¹ng h×nh trßn hay bÇu dôc. §a phÇn lµ lç m¹ch ®¬n, chiÕm tû lÖ h¬n 80%, ®«i khi cã xuÊt hiÖn m¹ch kÐp hoÆc m¹ch nhãm. Nhu m« chiÕm tû lÖ 10-15%, nhu m« xuÊt hiÖn d−íi d¹ng h×nh c¸nh vµ h×nh c¸nh nèi liÒn c¸c lç m¹ch thµnh tõng dÉy b¨ng víi bÒ réng kh¸ lín. Sîi gç chiÒu dµi nhá h¬n 1.4 mm, bÒ dµy v¸ch tÕ bµo kh¸ máng. MËt ®é tia gç trung b×nh, chiÒu cao tia 10-15 tÕ bµo, bÒ réng tia 2-3 tÕ bµo, s¾p xÕp kh«ng theo h×nh thøc nhÊt ®Þnh nµo, tia gç lµ lo¹i tia ®¬n ®−îc h×nh thµnh tõ 1 lo¹i tÕ bµo n»m (tia ®ång bµo). Mét sè tÝnh chÊt vËt lý chñ yÕu cña gç Keo l¸ trµm ®−îc NguyÔn ThÞ Mü Ph−¬ng nghiªn cøu [12]. C¸c sè liÖu ®−îc ghi trong B¶ng 2.5. 18 B¶ng 2.5: Mét sè tÝnh chÊt c¬, vËt lý gç Keo l¸ trµm Danh môc tÝnh chÊt §¬n vÞ ®o Khèi l−îng thÓ tÝch gi¸c g/cm3 Khèi l−îng thÓ tÝch lâi g/cm3 Khèi l−îng thÓ tÝch c¬ b¶n gi¸c g/cm3 Khèi l−îng thÓ tÝch c¬ b¶n lâi g/cm3 §é co rót thÓ tÝch tæng qu¸t gi¸c % §é co rót thÓ tÝch tæng qu¸t lâi % §é co rót theo chiÒu xuyªn t©m gi¸c % §é co rót theo chiÒu xuyªn t©m lâi % §é co rót theo chiÒu tiÕp tuyÕn gi¸c % §é co rót theo chiÒu tiÕp tuyÕn lâi % §é co rót theo chiÒu däc thí gi¸c % §é co rót theo chiÒu däc thí lâi % Søc chèng t¸ch xuyªn t©m N/mm Søc chèng t¸ch tiÕp tuyÕn N/mm §é bÒn uèn tÜnh MPa Sè ®o 0.67 0.72 0.57 0.66 15.90 4.90 14.10 9.00 17.60 16.40 15.00 13.00 51÷61 62÷70 87÷94 Nh÷ng kÕt qu¶ nghiªn cøu nªu trªn chØ lµ ®iÓn h×nh cña mét lo¹t nhiªn cøu sö dông gç rõng trång mäc nhanh, kÕt qu¶ cña nh÷ng nghiªn cøu nµy chØ liªn quan ®Õn ®Õn x¸c ®Þnh cÊu t¹o gç, x¸c ®Þnh tÝnh chÊt c¬ vËt lý cña nguyªn liÖu hoÆc giíi h¹n trong nghiªn cøu sö dông gç cho mét sè lo¹i s¶n phÈm trung gian nh− v¸n ghÐp thanh, v¸n d¨m. Nh÷ng nghiªn cøu biÕn tÝnh gç, hoÆc biÖn ph¸p kh¾c phôc nh÷ng khiÕm khuyÕt c«ng nghÖ cña nguyªn liÖu gç rõng trång mäc nhanh nh»m n©ng cao chÊt l−îng cña nguyªn liÖu ®¸p øng yªu cÇu cña s¶n phÈm cô thÓ hÇu nh− ch−a ®−îc ®Æt ra. 19 PhÇn 3. Môc tiªu, Néi dung nghiªn cøu 3.1.Môc tiªu nghiªn cøu §Ò môc chÕ biÕn gç cÇn ®¹t ®−îc môc tiªu ®Ò tµi giao cho lµ: +Cã b¶n th¶o quy tr×nh kü thuËt c¶i tiÕn mét sè c«ng ®o¹n trong chÕ biÕn ®¹t chÊt l−îng xuÊt khÈu ®èi víi ®å méc vµ v¸n ghÐp thanh. +ChÊt l−îng cÇn ®¹t: B¶n th¶o quy tr×nh kü thuËt c¶i tiÕn mét sè c«ng ®o¹n trong chÕ biÕn gç ®−îc th«ng qua ë Héi ®ång Khoa häc cña Bé Khoa häc C«ng nghÖ. 3.2.Néi dung nghiªn cøu §Ò tµi giao cho ®Ò môc ChÕ biÕn gç xuÊt khÈu nhiÖm vô nh− sau: +§iÒu tra x¸c ®Þnh c¸c s¶n phÈm xuÊt khÈu, ®Æc ®iÓm vµ yªu cÇu cña s¶n phÈm (d¨m, v¸n ghÐp thanh, bµn ghÕ). +X¸c ®Þnh c¸c ®Æc tÝnh c«ng nghÖ gç nguyªn liÖu cña c¸c loµi, Keo l¸ trµm, Keo tai t−îng, Keo lai, Th«ng Caribª, TÕch (gç rõng trång ®· thµnh thôc c«ng nghÖ ë mét sè tuæi kh¸c nhau). +Nghiªn cøu c¸c biÖn ph¸p c«ng nghÖ n©ng cao tû lÖ sö dông gç, chÊt l−îng s¶n phÈm (tïy ®èi t−îng s¶n phÈm xuÊt khÈu mµ lùa chän néi dung nghiªn cøu phï hîp.VÝ dô: biÕn tÝnh gç, t¹o khuyÕt tËt, mµu s¾c v.v. . .) 3.3.Giíi h¹n nhiÖm vô nghiªn cøu Theo giíi thiÖu cña tiÕn sü Vâ Nguyªn Hu©n [7], tæng sè tiªu thô gç trong n−íc cho má than, giÊy, v¸n nh©n t¹o chiÕm tíi 60%, d¨m m¶nh vµ ®å méc chiÕm kho¶ng 40%, trong ®ã, mçi n¨m ngµnh c«ng nghiÖp giÊy sö dông kho¶ng 860.000 m3 , c«ng nghiÖp má sö dông 170.000 m3, s¶n xuÊt v¸n nh©n t¹o sö dông kho¶ng 470.000 m3, d¨m m¶nh xuÊt khÈu kho¶ng 300-500.000 m3 . TÝnh ®Õn ®Çu th¸ng 10/2003 ViÖt Nam cã kho¶ng 2000 doanh nghiÖp chÕ biÕn gç, trong ®ã cã h¬n 300 doanh nghiÖp s¶n xuÊt ®å gç xuÊt khÈu. Trung t©m s¶n xuÊt ®å gç xuÊt khÈu lµ thµnh phè Hå ChÝ Minh, Hµ Néi, B×nh D−¬ng, B×nh §Þnh, §ång Nai. §å gç ViÖt Nam xuÊt khÈu ra trªn 120 n−íc, lín nhÊt lµ NhËt B¶n, EU, §µi Loan, Mü. N¨m 2003 ViÖt Nam xuÊt khÈu ®å gç ®¹t 560 TriÖu USD, s¸u th¸ng ®Çu n¨m 2004 ®¹t 600 triÖu USD dù kiÕn c¶ n¨m 2004 ®¹t 1 tû USD vµ cã thÓ cao h¬n trong n¨m 2005. VÒ t×nh h×nh cung øng nguyªn liÖu cho s¶n xuÊt, do cung kh«ng ®ñ cÇu, ViÖt Nam ph¶i nhËp khÈu kho¶ng 80% nguyªn liÖu gç. Theo TS. Ph¹m Ngäc Nam [8], ngoµi nguyªn liÖu nhËp khÈu, thµnh phè Hå ChÝ Minh vµ c¸c tØnh l©n cËn sö dông nguyªn liÖu gç rõng trång trong n−íc ®Ó s¶n xuÊt ®å gç xuÊt khÈu, c¸c lo¹i gç rõng trång trong n−íc ®−îc sö dông lµ gç Keo l¸ trµm, gç Th«ng, gç Cao su, gç B¹ch §µn, vµ mét sè lo¹i kh¸c. VÒ mÆt s¶n phÈm, TS. Ph¹m Ngäc Nam cho biÕt, s¶n phÈm ®å méc xuÊt khÈu nhiÒu vÒ sè l−îng, ®a d¹ng vÒ chñng lo¹i, bao gåm hµng thñ c«ng mü 20
- Xem thêm -