Tài liệu Nghệ sĩ thể hình (Don Delillo) nhìn từ quan điểm của Milan Kundera về nghệ thuật tiểu thuyết (Luận văn thạc sĩ)

  • Số trang: 160 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 43 |
  • Lượt tải: 0
huynguyen816485

Tham gia: 12/10/2017

Mô tả:

Nghệ sĩ thể hình (Don Delillo) nhìn từ quan điểm của Milan Kundera về nghệ thuật tiểu thuyết (Luận văn thạc sĩ)Nghệ sĩ thể hình (Don Delillo) nhìn từ quan điểm của Milan Kundera về nghệ thuật tiểu thuyết (Luận văn thạc sĩ)Nghệ sĩ thể hình (Don Delillo) nhìn từ quan điểm của Milan Kundera về nghệ thuật tiểu thuyết (Luận văn thạc sĩ)Nghệ sĩ thể hình (Don Delillo) nhìn từ quan điểm của Milan Kundera về nghệ thuật tiểu thuyết (Luận văn thạc sĩ)Nghệ sĩ thể hình (Don Delillo) nhìn từ quan điểm của Milan Kundera về nghệ thuật tiểu thuyết (Luận văn thạc sĩ)Nghệ sĩ thể hình (Don Delillo) nhìn từ quan điểm của Milan Kundera về nghệ thuật tiểu thuyết (Luận văn thạc sĩ)Nghệ sĩ thể hình (Don Delillo) nhìn từ quan điểm của Milan Kundera về nghệ thuật tiểu thuyết (Luận văn thạc sĩ)Nghệ sĩ thể hình (Don Delillo) nhìn từ quan điểm của Milan Kundera về nghệ thuật tiểu thuyết (Luận văn thạc sĩ)Nghệ sĩ thể hình (Don Delillo) nhìn từ quan điểm của Milan Kundera về nghệ thuật tiểu thuyết (Luận văn thạc sĩ)Nghệ sĩ thể hình (Don Delillo) nhìn từ quan điểm của Milan Kundera về nghệ thuật tiểu thuyết (Luận văn thạc sĩ)Nghệ sĩ thể hình (Don Delillo) nhìn từ quan điểm của Milan Kundera về nghệ thuật tiểu thuyết (Luận văn thạc sĩ)
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH Trần Kim Thanh NGHỆ SĨ HÌNH THỂ (DON DELILLO) NHÌN TỪ QUAN ĐIỂM CỦA MILAN KUNDERA VỀ NGHỆ THUẬT TIỂU THUYẾT LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM Thành phố Hồ Chí Minh - 2017 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH Trần Kim Thanh NGHỆ SĨ HÌNH THỂ (DON DELILLO) NHÌN TỪ QUAN ĐIỂM CỦA MILAN KUNDERA VỀ NGHỆ THUẬT TIỂU THUYẾT Chuyên ngành : Lí luận văn học Mã số : 60 22 01 20 LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS. PHẠM THỊ PHƢƠNG Thành phố Hồ Chí Minh - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi, mọi dẫn liệu đều đã được trích dẫn nguồn. Nội dung trình bày trong luận văn là kết quả làm việc của tôi và chưa được công bố ở bất cứ công trình nào. Học viên Trần Kim Thanh LỜI CẢM ƠN Tôi xin gửi lời cảm ơn đến quý Thầy/ Cô Khoa Ngữ Văn Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, Đại học Sư phạm Hà Hội, Đại học KHXH&NV đã nhiệt tình giảng dạy Khóa 26 chuyên ngành Lí luận văn học. Đồng gửi lời cảm ơn đến quý cán bộ Phòng Sau Đại học đã tạo mọi điều kiện để tôi có thể hoàn thành khóa học. Tôi xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc đến SGD&ĐT tỉnh Bình Dương nói chung, quý BGH và các đồng nghiệp tại trường THPT Nguyễn Huệ (huyện Phú Giáo, tỉnh Bình Dương) nói riêng đã rất ưu ái tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi học tập nâng cao trình độ chuyên môn. Tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc đến PGS.TS. Phạm Thị Phương. Cô đã luôn ủng hộ, tin tưởng, tận tình chỉ dẫn và truyền niềm đam mê nghiên cứu để tôi hoàn thành luận văn này. Con đường phía trước còn dài, những chỉ dẫn tận tình của Cô sẽ là hành trang quý báu mà tôi luôn trân trọng. Và tôi xin đặc biệt gửi lời cảm ơn sâu sắc đến gia đình, bạn bè, những người đã luôn động viên và ủng hộ sự lựa chọn của tôi trong suốt thời gian qua. Xin trân trọng tri ân! Tp. Hồ Chí Minh, tháng 09 năm 2017 Trần Kim Thanh MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục MỞ Đ U ......................................................................................................................... 1 Chƣơng 1. QUAN NIỆM CỦA MILAN KUNDERA VỀ NGHỆ THUẬT TIỂU THUYẾT ........................................................................................ 16 1.1. Tinh thần của tiểu thuyết.................................................................................. 17 1.1.1. Tinh thần hiền minh của sự lưỡng lự (The wisdom of uncertainty) ...............18 1.1.2. Tinh thần của sự liên tục (The spirit of continuity) ........................................20 1.2. Bản chất của tiểu thuyết .................................................................................. 23 1.2.1. Prosai – chất văn xuôi của tiểu thuyết............................................................. 23 1.2.2. Comi – tính chất của cái hài của tiểu thuyết ...................................................25 1.2.3. Epic – chất sử thi của tiểu thuyết ....................................................................28 1.3. Nghệ thuật kết cấu của tiểu thuyết .................................................................... 31 1.3.1. Phép giản lược căn bản (radical divestmant) ..................................................32 1.3.2. Lối đối âm tiểu thuyết (novelistic counterpoint) .............................................36 1.3.3. Tiểu luận đặc biệt có tính tiểu thuyết (the specifically novelistic essay)........40 1.4. Cây cầu bạc nối liền tiểu thuyết Châu Âu của Milan Kundera và tiểu thuyết Mỹ (Châu Mỹ) của Don DeLillo ..........................................................................43 Tiểu kết chƣơng 1 ........................................................................................................ 45 Chƣơng 2. PHÉP GIẢN LƢỢC CĂN BẢN TRONG NGHỆ SĨ HÌNH THỂ (DON DELILLO) NHÌN TỪ QUAN ĐIỂM CỦA MILAN KUNDERA ................................................................................ 46 2.1. Về độ dài, dung lượng, quy mô tác phẩm ......................................................... 47 2.2. Hủy bỏ quyền bạo chúa của story..................................................................... 50 2.2.1. Tính Janacek của truyện kể .............................................................................51 2.2.2. Tính phân mảnh của các sự kiện và sự phá vỡ nguyên tắc thống nhất hành động .......................................................................................................55 2.2.3. Chiều kích phi xác thực và bất thuận lí của không thời gian .......................... 61 2.3. Giản lược tối đa nhân vật................................................................................. 64 2.3.1. Nhân vật nhòe mờ nhân thân, nhân dạng ........................................................ 65 2.3.2. Nhân vật của những tình huống hiện sinh tiêu biểu ........................................71 Tiểu kết chƣơng 2 ........................................................................................................ 75 Chƣơng 3. TR N THUẬT ĐỐI ÂM (DON DELILLO) TRONG NGHỆ SĨ HÌNH THỂ NHÌN TỪ QUAN ĐIỂM CỦA MILAN KUNDERA .............................................................................. 76 3.1. Đối âm các tuyến truyện kể ............................................................................. 76 3.1.1. Sự bình đẳng giữa các tuyến và tính không thể chia cắt của tổng thể ............76 3.1.2. Sự sáp nhập thể loại phi tiểu thuyết vào thể loại tiểu thuyết .......................... 80 3.2. Đa dạng hóa người trần thuật và điểm nhìn trần thuật ....................................... 84 3.2.1. Sự thay đổi và xen kẽ người trần thuật ........................................................... 84 3.2.2. Sự dịch chuyển điểm nhìn trần thuật............................................................... 91 3.3. Hòa phối giọng điệu trần thuật ......................................................................... 97 3.3.1. Giọng điệu chất vấn, hoài nghi .......................................................................97 3.3.2. Giọng điệu vô âm sắc ....................................................................................100 Tiểu kết chƣơng 3 ...................................................................................................... 106 KẾT LUẬN ................................................................................................................ 107 TÀI LIỆU THAM KHẢO......................................................................................... 110 PHỤ LỤC 1 MỞ Đ U 1. Lí do chọn đề tài Milan Kundera là một trong số ít những nhà văn gắn kết hài hòa giữa lí luận và thực tiễn sáng tác. Cho đến nay, bốn tập tiểu luận Nghệ thuật tiểu thuyết (1985), Những di chúc bị phản bội (1992), Màn (2005) và Một cuộc gặp gỡ (2009) được xem như kết tinh về mặt lí luận tinh thần tiểu thuyết theo quan điểm của Milan Kundera. Tiếp sau các công trình của Mikhain Bakhtin có thể nói những kiến giải sắc bén của M.Kundera về nghệ thuật tiểu thuyết dung chứa nhiều khả năng gợi mở cho việc nghiên cứu phê bình văn học, cung cấp cái nhìn đa chiều về cách viết, kĩ thuật viết tiểu thuyết đương đại – một thể loại đang có những bước chuyển mình mạnh mẽ. Bởi lẽ, thay cho thân xác bề thế, tiểu thuyết đương đại đang có xu hướng ngày càng rút ngắn về dung lượng cùng với đó là sự cách tân không ngừng trong cấu trúc thể loại: kết cấu, nhân vật, ngôn ngữ, giọng điệu,… Được nhắc đến như những nhà tiểu thuyết đại diện cho trào lưu văn học hậu hiện đại, Don DeLillo (nhà văn Mỹ, sinh năm 1936) và Milan Kundera (nhà văn Pháp gốc Tiệp Khắc, sinh năm 1929) đều có những tác phẩm gây tiếng vang, thu hút sự quan tâm của số đông độc giả và giới phê bình nghiên cứu. Hiện sáng tác của Milan Kundera được dịch ở Việt Nam là 12 và Don DeLillo là 2 (Thành phố quốc tế, Nghệ sĩ hình thể). Trong đó, Nghệ sĩ hình thể của Don DeLillo có độ dài văn bản khá khiêm tốn: 164 trang dịch, khổ 12x20cm. Tuy từ bỏ thân xác bề thế nhưng tác phẩm này lại mang trong mình những đặc trưng khu biệt minh định cho nguồn sinh lực mới của thể loại và đặc trưng phong cách sáng tác của Don DeLillo. Dựa vào các tập tiểu luận trình bày quan điểm về nghệ thuật tiểu thuyết của Kundera, mà trọng tâm là quan niệm xem tiểu thuyết như “nghệ thuật của phép giản lược căn bản”, “nghệ thuật của tính đối âm”, chúng tôi lựa chọn khảo sát kĩ thuật giản lược trong tổ chức kết cấu, trong xây dựng hình tượng nhân vật và nghệ thuật trần thuật đối âm của Nghệ sĩ hình thể. Mục đích hướng đến của nghiên cứu không chỉ nhằm chứng minh sự tương đồng về loại hình giữa các sáng tác tiêu biểu của hai tác giả có nhiều đóng góp cho sự cách tân tiểu thuyết đương đại, mà còn nhằm minh định 2 cho sự bao quát về mặt lí luận tiểu thuyết của M.Kundera, trên cơ sở đó tạo điều kiện cho những nghiên cứu chuyên sâu hơn về sau. Thiết nghĩ đó là một hướng đi khả dĩ cho con đường giải mã những đổi mới trong cách viết, kĩ thuật viết tiểu thuyết đương đại, đồng thời làm nổi bật những ưu trội riêng làm nên phong cách của từng tác giả. Xét đến tính khả thi của một hướng nghiên cứu có phần nào đóng góp cả về mặt khoa học lẫn thực tiễn, chúng tôi quyết định chọn đề tài: “Nghệ sĩ hình thể (Don DeLillo) nhìn từ quan điểm của Milan Kundera về nghệ thuật tiểu thuyết”. 2. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu - Quan điểm của Milan Kundera qua các bài viết có liên quan đến nghệ thuật tiểu thuyết trong 4 tập tiểu luận: Nghệ thuật tiểu thuyết, Những di chúc bị phản bội, Một cuộc gặp gỡ và Màn. - Tác phẩm Nghệ sĩ hình thể của Don DeLillo do Phạm Viêm Phương và Huỳnh Kim Oanh dịch, Nxb Văn học, 2010. Phạm vi nghiên cứu Tính đến thời điểm hiện tại1, Milan Kundera có 4 tập tiểu luận tập hợp những bài viết, những bài phát biểu, những bài trả lời phỏng vấn của ông xoay quanh các chủ đề 1 Bảng lƣợc kê các tiểu thuyết và tiểu luận đã xuất bản của Milan Kundera Tiểu thuyết Tiểu luận Lời đùa cợt (1967) Cuộc sống không ở đây (1969) Điệu valse giã từ (1976/ dịch 2008) Sách cười và lãng quên (1979) Đời nhẹ khôn kham (1984/ dịch 2002) Nghệ thuật tiểu thuyết (1985/ dịch 2001) Sự bất tử (1990/ dịch 1999) Những di chúc bị phản bội (1992/ dịch 2001) Chậm rãi (1993/ dịch 1999) Bản nguyên (1998/ dịch 1999) Vô tri (2000/ dịch 2010) Màn (2005/ dịch 2014) Một cuộc gặp gỡ (2009/ dịch 2013) Lễ hội của vô nghĩa (2014/ dịch 2015) 3 về hội họa, triết học, tôn giáo và đặc biệt là những kiến giải xoay quanh nghệ thuật viết tiểu thuyết. Do đó, khi tiến hành thực hiện đề tài, chúng tôi giới hạn phạm vi nghiên cứu như sau: - Về mặt lý thuyết, chúng tôi tiến hành khảo sát các bài viết có liên quan đến nghệ thuật tiểu thuyết trong 4 tập tiểu luận: Nghệ thuật tiểu thuyết (1985/ dịch 2001), Những di chúc bị phản bội (1992/ dịch 2001), Màn (2005/dịch 2014) và Một cuộc gặp gỡ (2009/dịch 2013), cố gắng hệ thống hóa thành các luận điểm nêu bật nét đặc trưng khu biệt đặc trưng nghệ thuật tiểu thuyết theo quan điểm của Milan Kundera. - Trên nền tảng lý thuyết đã được hệ thống hóa, chúng tôi khảo sát tiểu thuyết Nghệ sĩ hình thể của Don DeLillo dựa trên một số phương diện có tính phổ quát trong quan điểm về nghệ thuật viết tiểu thuyết của M.Kundera. - Ngoài ra, chúng tôi còn tiến hành đối chiếu so sánh với một số tác phẩm khác của Don DeLillo và Milan Kundera để làm rõ và phong phú hơn kết quả nghiên cứu. 3. Lịch sử vấn đề * Tình hình nghiên cứu hệ thống quan điểm lý luận của Milan Kundera về nghệ thuật viết tiểu thuyết Tài liệu tiếng Anh Hai mảng tiểu thuyết và tiểu luận của Kundera đều được đánh giá cao. Trong các công trình tìm hiểu về các tác phẩm của Kundera như là một hệ thống, các tác giả thường tập trung khảo sát xem tiểu sử nhà văn và bối cảnh chính trị xã hội đã ảnh hưởng đến nghệ thuật tiểu thuyết của ông như thế nào. Có thể kể đến: Milan Kundera on Politics and the Novel (Milan Kundera: chính trị và tiểu thuyết) của Yvon Grenier, The Ambiguities of Milan Kundera (Sự mơ hồ của Milan Kundera) của Roger Kimball… Tuy nhiên ở đây do yêu cầu của đề tài nên chúng tôi chú ý điểm qua những bài viết tập trung vào tìm hiểu quan điểm của Kundera về nghệ thuật tiểu thuyết. Harold Bloom đứng từ lập trường phê bình hiện đại đã có nhiều đóng góp trong việc sưu tầm và tuyển chọn những bài viết xoay quanh tác phẩm và phong cách sáng tác của các tác giả có tên tuổi trong đó có Milan Kundera. Xuất phát từ tiểu thuyết Đời nhẹ khôn kham, trong công trình Milan Kundera ông tuyển chọn các bài viết đáng kể 4 như: Kundera and Kitsch (Kundera và cái Kitsch) của John Beylay, Estrangemant and Irony (Mối bất hòa và Sự mỉa mai) của Terry Eagleton, Meaning, Play, and the Role of the Author (Nghĩa, Trò chơi và Vai trò của tác giả) của John O‟Brien và Milan Kundera: The Search for Self in a Post-Modern World (Milan Kundera: Cuộc tìm kiếm của cái tôi trong thế giới hậu hiện đại) của Vicki Adam. Các nhà phê bình này đều xoay quanh những từ khóa trong lí luận về nghệ thuật tiểu thuyết của Milan Kundera (như: kitsch, irony, play, self) để phân tích Đời nhẹ khôn kham. Đáng chú ý, John O‟Brien trong bài viết của mình đã dẫn liệu tuyên bố về “cái chết của tác giả” của R.Barthes trong tương quan với sự xuất hiện thường xuyên và đột ngột của nhân vật tác giả trong các tiểu thuyết của Kundera và cho thấy rằng sự xuất hiện tiếng nói của tác giả ở đây không mang tính đối nghịch với Barthes mà đóng vai trò như một khách thể độc lập với văn bản, giống như một trò chơi đầy tính khiêu khích nhằm đánh thức người đọc rằng họ đang đọc tiểu thuyết và phải luôn suy tư để trả lời câu hỏi mà nó đặt ra [147, tr.114]. Xuất phát từ nhận định của Calos Fuentes cho rằng hai tác giả hiện đại đáng đọc nhất của Châu Mỹ Latinh và Trung Âu là Gabriel García Márquez và Milan Kundera, Vicki Adam lựa chọn tìm hiểu Milan Kundera. Với ông tác phẩm của Kundera nằm ở thế trung tâm của sự loại trừ hai hệ tư tưởng lớn của cả phương Đông (vùng đất của ý thức hệ chính thống) và phương Tây (vùng đất của chủ nghĩa hư vô), giữa tiếng cười thiên thần của sự chắc chắn, sự thật, ý thức hệ và tiếng cười ác quỷ của chủ nghĩa tương đối, hoài nghi và thuyết hư vô. Trong thời kì hậu hiện đại, trong thế giới toàn trị và trước sự chi phối của truyền thông đại chúng, Vicki Adam chứng minh rằng, với Milan Kundera, tiểu thuyết là vùng đất cuối cùng chống lại sự lãng quên bản sắc của con người [147, tr.134], và mục đích cuối cùng của tiểu thuyết chính là “discover the yet unknown avenues that depart from history and lead us to realities we had hardly suspected” (tạm dịch: “Khám phá những khía cạnh còn bị che lấp của lịch sử và [từ đó] đưa chúng ta tới những sự thật [mà] chúng ta không ngờ tới”) [147, tr.145]. Trong Luận án tiến sĩ Triết học “Fact, Fiction and Fabrication: History, Narrative and Posmodern Real from Woolf to Roshdie” (Sự thật, Hư cấu và Ngụy tạo: Lịch sử, trần thuật và Thực tế hậu hiện đại từ Woolf đến Roshdie), Eric L.Berlatsky đã 5 dành chương mở đầu phân tích “Kí ức và Sự quên” trong Sách cười và lãng quên của Kundera và Maus của Spiegelman để làm tiền đề triển khai các chương sau. Theo Eric L.Berlatsky, sự kiện lịch sử trong các tiểu thuyết của Kundera tồn tại như một phần kí ức không thể chối bỏ của con người hậu hiện đại. Sự khác biệt giữa lịch sử, kí ức cá nhân và trí nhớ tập thể là phức tạp và rất khó phân biệt [145, tr.15]. Bản sắc của con người luôn có nguy cơ bị triệt tiêu bởi các thế lực của lịch sử (cái mà Milan Kundera gọi là tình thế dữ tợn của lịch sử). Mirek, Mama, Karel, Tamina chính là “những cái tôi thể nghiệm” giúp xóa mờ đường viền giữa lịch sử và hư cấu, kí ức mang tính cá nhân của họ về lịch sử cho thấy phần lịch sử bị che giấu, mục đích giả định là phục hồi những gì mà “thực tế lịch sử được ghi lại” đã bỏ qua, phát hiện chiều kích mới của lịch sử dựa trên chiều kích hiện sinh của con người [145, tr.39]. Tài liệu tiếng Việt Trong Sứ mệnh của tiểu thuyết trong thời đại cáo chung của văn học của Svetlane Sherlaimova (Ngân Xuyên dịch, Tạp chí Nghiên cứu văn học, số 6/2005), tác giả nhấn mạnh kỳ vọng của Kundera với thể loại tiểu thuyết, những đổi mới về mặt tư tưởng nghệ thuật tiểu thuyết của ông đáng được chú ý một cách nghiêm túc. Theo bà, không thỏa mãn với quan niệm tiểu thuyết như là sự phản ánh hiện thực, sứ mệnh mà Kundera đặt lên vai tiểu thuyết – nghệ thuật mang tính châu Âu nhất chính là “tinh thần của phức tạp”, “hiền minh của hoài nghi”, mang tính “khiêu khích” và gợi mở tư tưởng [136]. Công trình đầu tiên tại Việt Nam nghiên cứu khá hệ thống các quan điểm của Milan Kundera qua lý luận và thực tiễn sáng tác có thể kể đến là Luận án tiến sĩ Quan niệm của Milan Kundera về tiểu thuyết qua lý luận và thực tiễn sáng tác của Trần Thanh Hà (bảo vệ tháng 03/2011 tại Viện Khoa học Xã hội). Xuất phát từ hai tiểu luận và bảy tiểu thuyết: Những mối tình nực cười, Cuộc sống không ở đây, Điệu valse giã từ, Đời nhẹ khôn kham, Sự bất tử, Chậm rãi, Bản nguyên; Nghệ thuật tiểu thuyết và Những di chúc bị phản bội, tác giả luận án kết luận “có sự tương đồng về kết cấu, cách viết giọng điệu” [59, tr.105] giữa hai bộ phận sáng tác này của Kundera. Đặc biệt ở chương 2: “Quan niệm của Milan Kundera về nghệ thuật kết cấu của tiểu thuyết”, trên cơ sở trình bày lí luận văn học phương Tây và sự đổi mới văn học đương đại, tác giả 6 luận án đã chỉ ra những yếu tố tạo nên giọng riêng của Kundera cho lí luận tiểu thuyết, gồm: tính giản lược, tính đa âm và tiểu luận có tính tiểu thuyết – tiểu thuyết có tính tiểu luận. Tuy nhiên, theo tìm hiểu của chúng tôi, “tiểu luận có tính tiểu thuyết” ở đây trước hết nên hiểu tiểu luận như một phần/ một tuyến của tiểu thuyết chứ không phải các quyển tiểu luận (độc lập) với tư cách một tác phẩm (như cách tác giả Trần Thanh Hà đã phân tích). Chúng tôi sẽ dựa trên những đánh giá của Trần Thanh Hà trong luận án trên, kết hợp với việc đọc và tổng thuật hai quyển tiểu luận vừa được xuất bản (Màn, Một cuộc gặp gỡ) nhằm góp phần vào vệc nghiên cứu tìm hiểu hệ thống luận điểm của Milan Kundera về nghệ thuật viết tiểu thuyết tại Việt Nam. Ngoài công trình liên quan trực tiếp kể trên, tình hình nghiên cứu Milan Kundera hầu như xoay quanh các tiểu thuyết của ông, có thể chia làm hai mảng: các khóa luận tốt nghiệp, luận văn Thạc sĩ và các bài viết trên các trang tạp chí/ trang báo mạng. Luận văn thạc sĩ Một vài đặc điểm nghệ thuật tiểu thuyết Milan Kundera của ThS. Nguyễn Thị Lan Anh, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội (2012) đã giới thiệu khái quát về những đặc trưng trong phong cách sáng tác của Kundera trên ba bình diện là kết cấu, nhân vật và ngôn ngữ (có đối chiếu so sánh với các thuật ngữ của thi pháp học). Đóng góp đáng chú ý nhất của luận văn chính là phần khảo sát công phu kết cấu con số bảy – kết cấu làm nên thẻ căn cước cho các tiểu thuyết của Kundera. Luận văn thạc sĩ Những thể nghiệm của Milan Kundera trong sáng tạo tiểu thuyết của ThS. Dương Bảo Linh, trường ĐH KHXH&NV TPHCM (2014) dựa trên cơ sở xem xét: kết cấu, nhân vật và cốt truyện tiểu thuyết, tác giả luận văn đã khám phá những thể nghiệm của Milan Kundera trong sáng tạo tiểu thuyết phản ánh tinh thần chung của tư tưởng văn học thế giới cuối thế kỷ XX. Luận văn thạc sĩ Cảm quan hậu hiện đại trong tiểu thuyết của Milan Kundera của ThS. Đặng Lan Quỳnh, ĐH Vinh (2014) là một luận văn được trình bày khá công phu. Tuy đến thời điểm 2014, luận văn chỉ khảo sát chính 3/6 tiểu thuyết được dịch tại Việt Nam (Bất tử, Chậm rãi, Bản nguyên) nhưng hệ thống các vấn đề đặt ra của văn học hậu hiện đại qua ba tiểu thuyết trên được tác giả luận văn phân tích khác kĩ lưỡng trên cả hai phương diện nội dung và hình thức. 7 Luận văn thạc sĩ: Cảm thức lưu vong trong tiểu thuyết “Vô tri” của Milan Kundera của ThS. Phạm Quốc Hoàng, Trường ĐHSP Huế (2015) đã làm rõ sự chi phối cảm thức lưu vong trong việc kiến tạo thế giới nghệ thuật tác phẩm Vô tri nhìn từ cảm quan về đời sống, không – thời gian nghệ thuật và nhìn từ kết cấu, ngôn ngữ và giọng điệu. Sự mâu thuẫn giữa cũ và mới, quá khứ và hiện tại, tình cảm và lí trí của các nhân vật trong Vô tri cho thấy những suy tư chiêm nghiệm về thân phận con người với cái nhìn đầy tính triết lí về cọi hiện sinh của Milan Kundera. Ngoài các luận văn Thạc sĩ trên, theo tìm hiểu của chúng tôi còn có các khóa luận tốt nghiệp lựa chọn sáng tác của Kundera làm đối tượng nghiên cứu, như: Nhân vật trong tiểu thuyết Milan Kundera của Nguyễn Thị Hường, ĐHSP Hà Nội 2 (2011); Tìm hiểu quan niệm của Milan Kundera về tiểu thuyết của Trần Thị Thu Hà, ĐH KHXH&NV TpHCM (2011), Nghệ thuật sáng tạo tiểu thuyết của Milan Kundera qua “Sự bất tử” của Trần Thảo Linh, ĐH KHXH&NV (2013). Trong công trình Văn học hậu hiện đại thế giới: những vấn đề lý thuyết (2003), tên tuổi Milan Kundera được liệt kê vào hàng ngũ những nhà văn (hậu) hiện đại cùng với Umberto Eco và Italo Calvino (Ý), Gabriel Márquez (Colombia), J.M.Coetzee (Nam Phi), John Barth, Paul Auster, Donald Barthelme, Don Delillo (Mỹ),... Bài viết Milan Kundera – người đi tìm những giá trị hiện sinh của Đoàn Tử Huyến trong 108 nhà văn thế kỷ XX – XXI là một cố gắng điểm lại các tiểu thuyết của Milan Kundera, giúp độc giả tiếp nhận con đường sáng tác, sáng tạo của Milan Kundera. Bên cạnh đó các bài viết: Milan Kundera và quan niệm về nghệ thuật tiểu thuyết của Nguyễn Văn Tùng (2005), Milan Kundera khiến tôi bật cười và hổ thẹn của Đặng Thiều Quang (2008), Sự bất tử của Milan Kundera – một sắc diện mới của tiểu thuyết của Trần Thanh Hà (2008), Milan Kundera, nhà tiểu thuyết sáng suốt và cách tân của Hoài Anh (2009), Hiện thực không biên giới của Milan Kundera của Cao Việt Dũng (2009), Milan Kundera trong chính lăng mộ của mình của Hương Liên (2011), Những ghi chú về nghệ thuật của Kundera của Đoàn Ánh Dương (2013), Tinh thần tiểu thuyết – đọc Tiểu luận của Kundera của Nguyễn Thị Từ Huy (2014),… trên các trang báo mạng tuy chưa phải là sự đánh giá toàn diện về lí luận và sáng tác của Milan Kundera nhưng đều có một điểm chung là thể hiện niềm say mê đối với các sáng tác của ông và cung cấp 8 cho chúng tôi một nguồn tư liệu gián tiếp nhưng quý giá để tiến hành tổng hợp nền tảng lí luận cho đề tài nghiên cứu của mình. * Tình hình nghiên cứu tiểu thuyết Nghệ sĩ hình thể của Don DeLillo Tài liệu tiếng Anh Don DeLillo là một trong những tác giả có nhiều tác phẩm xếp vào hàng bestseller tại Mỹ, các tiểu thuyết của ông được số đông công chúng đón nhận và nhận được nhiều đánh giá cao từ phía các nhà phê bình có uy tín. Tập hợp các bài viết về tác giả Don DeLillo có thể kể Don DeLillo – The possibility of fiction (tạm dịch: Don DeLillo – Những triển vọng của tiểu thuyết hư cấu) của Peter Boxall (2006), Appreciating Don DeLillo – The Moral Force of a Writer‟s Work (tạm dịch: Hiểu rõ giá trị Don DeLillo – Sức mạnh phẩm hạnh của một tác phẩm) của Paul Giaimo (2011). Tuy nhiên, để phục vụ cho vấn đề cần nghiên cứu chúng tôi chỉ cố gắng trong phạm vi có thể điểm qua những tài liệu có liên quan trực tiếp đến tác phẩm khảo sát. Trên trang online của tờ New York Times, Adam Begley có viết bài điểm sách đánh giá về tiểu thuyết Nghệ sĩ hình thể của Don DeLillo. Theo đó, ông cho rằng, đây là một quyển tiểu thuyết mỏng manh nhỏ gọn nhưng không thể bỏ qua nếu muốn tìm hiểu về nghệ thuật sáng tác của DeLillo. Sẽ cực kì thú vị nếu chúng ta tiếp cận câu chuyện và nhận ra rằng: “That's a lot to ask of words, especially of words on the page. But if you respond to the poetry of DeLillo's meticulously worked prose, this novel will make you smile; if you think your way through the thematic puzzle, the convoluted notions about the grammar of language and the laws of time, it will stretch you; if you feel your way past the edges of a massive bereavement, it will dredge you. Imagine that: a stretched, dredged, smiling you.” [144]. (Tạm dịch: Ở đó có rất nhiều cách để diễn giải, đặc biệt là cách diễn giải trên từng trang truyện. Nhưng nếu bạn tìm thấy tiếng nói với tác phẩm văn xuôi tỉ mỉ đầy thú vị này của Don DeLillo, cuốn tiểu thuyết sẽ khiến bạn mỉm cười; nếu bạn nghĩ theo cách của bạn về những chủ đề nan giải, những khái niệm phức tạp về cấu trúc ngữ pháp của ngôn ngữ và về các quy luật của thời gian, nó sẽ mở rộng những giới hạn của bạn; nếu bạn cảm thấy theo cách của bạn qua những khía cạnh của một mất mát lớn, 9 nó sẽ rút cạn bạn. Bạn hãy tưởng tượng rằng mình đã mở rộng những giới hạn, đã bị rút cạn và đang mỉm cười.). Cleopatra Kontoulis and Eliza Kitis (2003) trong bài viết Don DeLillo‟s The Body Artist: Time, Language and Grief (tạm dịch: Nghệ sĩ hình thể của Don DeLillo: Thời gian, ngôn ngữ và nỗi đau) xem xét Nghệ sĩ hình thể trong mối tương quan giữa nỗi đau và thời gian, nỗi đau và ngôn ngữ thể hiện nỗi đau. Theo Cleopatra Kontoulis và Eliza Kitis: “The language of The Body Artist hurts and the reader plunges into uncertainty as s/he is invited to a near-simulated authorship, having to interact with the novel‟s “thinness of address”. Since the language of The Body Artist is not just elliptical, but also turned in upon itself, it can be unfolded to be made sense of in unpredictable ways. Messages and meanings derived from this convoluted, self-umbilicalled language can be varied, resonating the reader‟s sensibilities and bio-histories. The paradox of this self-reflexive text echoing the reader‟s concerns is accentuated by the fact that we, just as Lauren does, would like, at times, to dismantle any sense of “normative” time by which we are engulfed. One thing is certain, that “we‟re caught in time” (Laurie Anderson) and we try to make sense out of our entrapment even by negating our very subjectivity” [152, tr.239-240]. (tạm lược dịch: Ngôn ngữ của Nghệ sĩ hình thể gây tổn thương và khiến người đọc lao vào tình huống không chắc chắn vì người đọc đang tiếp cận một tác phẩm mà tác giả của nó gần như không cung cấp một sự chỉ dẫn nào rõ ràng. Bởi lẽ, ngôn ngữ của Nghệ sĩ hình thể không chỉ bị tỉnh lược mà còn tự biến đổi từ bên trong, mở ra nhiều chiều hướng lí giải mà không thể lường trước được. Các thông điệp và ý nghĩa bắt nguồn từ hệ thống ngôn ngữ phức tạp không ngừng cộng hưởng và thay đổi tùy thuộc vào người đọc. Có những lúc chúng ta cũng giống như Lauren, muốn tháo dỡ bất kì ý nghĩa nào về những thời gian “chuẩn mực” – cái đang nhấn chìm chúng ta. Một điều chắc chắn là “chúng ta bị mắc kẹt trong thời gian” (Laurie Anderson) và chúng ta đang cố gắng tháo dở sự trói buộc đó bằng cách phủ nhận tính chủ quan của chúng ta). 10 Năm 2015, Chiara Patrizi có bài viết thú vị với nhan đề: Body and Time in Don DeLillo‟s The Body Artist (tạm dịch: Hình thể và Thời gian trong Nghệ sĩ hình thể của Don DeLillo). Tác giả bài viết xem xét cuốn tiểu thuyết ngắn nhất của Don DeLillo bằng cách coi hình thể và thời gian là hai yếu tố cần thiết để hiểu được tác phẩm nói riêng và con đường tồn tại nói chung. Mục đích là làm sáng tỏ cách giải thích mới và làm nổi bật những quan ngại của cuốn tiểu thuyết trước những chấn thương đau buồn, đặc biệt là phản ứng trước việc tự sát của người thân. Đặc biệt tác giả cho rằng: “It is so easy to get lost in a book like this. What we can learn by means of our privilege, as readers, of re-reading is never enough to make us able to fully understand what the woman is experiencing. We are in a favored position, yet we must acknowledge the fact that we remain mere spectators: the mourning process always takes place elsewhere, even when Lauren stands right in front of us” [155, tr.250]. (tạm dịch: Rất dễ bị lạc lối trong cuốn sách như thế này. Điều chúng ta có thể học được là bằng những đặc quyền của độc giả, việc đọc lại không bao giờ đủ để chúng ta có thể hiểu toàn bộ điều người phụ nữ ấy đã trải nghiệm. Chúng ta ở trong một vị trí được ưu đãi, nhưng chúng ta phải thừa nhận rằng thực tế chúng ta vẫn chỉ là khán giả: quá trình tang thương luôn diễn ra ở một nơi nào khác, thậm chí ngay cả khi Lauren đứng ngay trước chúng ta). Có thể nhận thấy điểm chung của các bài viết trên là hầu hết các tác giả đều cho rằng Nghệ sĩ hình thể là một cuốn tiểu thuyết nhỏ gọn nhưng tinh tế và đầy tính khiêu khích, rất dễ bị lạc lối trong một tác phẩm như vậy; số lượng các bài review mang tính cá nhân về tác phẩm này cũng có thể tìm thấy rất nhiều. Điều đó cho thấy, đây là một tác phẩm thực sự thu hút và mang tính vấn đề, cần được quan tâm giải mã, điều quan trọng là người viết dùng công cụ nào (mà mình cho là hiệu quả và khách quan) để tiếp cận mà thôi. Tài liệu tiếng Việt Năm 2010, trong bài trả lời phỏng vấn của tờ Magazine Litteraire (Nhị Linh dịch), Don DeLillo đã hé lộ nhiều điểm thú vị liên quan đến những chủ đề, những kĩ thuật viết mà ông đang quan tâm và cố gắng hoàn thiện. Liên quan đến kĩ thuật viết, kết cấu tiểu thuyết đối với ông nó vừa mang tính “ứng tác”, vừa là một dạng thức có 11 tính “vẫy gọi” với dung lượng “ngày càng ngắn hơn, thuần khiết hơn”, và Nghệ sĩ hình thể là điểm khởi đầu cho tổng thể tối giản ấy. Về nội dung và vai trò thể loại, tiểu thuyết hư cấu có khả năng soi sáng và khám phá, “là vũ khí để đối đầu và nói ngược lại những lời dối trá chính thức. Nhất là vào thời đại chúng ta, khi sự thật ngày càng tương đối hơn, theo mức độ quyền lực của kẻ nắm giữ nó” [138]. Theo chúng tôi quan điểm này của Don DeLillo rất gần với những quan ngại về “tình thế cạm bẫy” và tính tương đối – lưỡng lự nước đôi của cõi người theo quan điểm Milan Kundera. Hiện nay có hai tiểu thuyết của Don DeLillo được dịch sang tiếng Việt là: Thành phố quốc tế (Cosmopolis, dịch giả Nguyễn Mỹ Linh, Nxb Thanh niên và Công ty Sách Bách Việt ấn hành tháng 4/2009) và Nghệ sĩ hình thể (The Body Artist, dịch giả Phạm Viêm Phương và Huỳnh Kim Oanh, Nxb Văn học ấn hành tháng 4/2010). Các công trình nghiên cứu liên quan đến hai tác phẩm này chưa nhiều, có thể kể đến là: “Bút pháp hậu hiện đại trong Thành phố quốc tế của Don DeLillo” (Lê Huy Bắc), Tạp chí Văn học và Ngôn ngữ (4/2011); “Không gian mảnh vỡ trong tiểu thuyết Thành phố quốc tế của Don DeLillo” (Nguyễn Hoàng Tuệ Anh, Khoa Ngữ văn ĐHKH, ĐH Huế), Tạp chí Khoa học Huế, ĐH Huế, tập 72A, số 3, năm 2012; “Yếu tố hậu hiện đại trong Nghệ sĩ hình thể của Don DeLillo” (Nguyễn Hoàng Tuệ Anh, Khoa Ngữ văn ĐHKH, ĐH Huế), Báo cáo tổng kết đề tài NCKH cấp cơ sở (trường ĐHKH năm 2012); “Yếu tố phân mảnh qua hình tượng người kể chuyện và điểm nhìn trần thuật trong Nghệ sĩ hình thể của Don DeLillo” (Nguyễn Hoàng Tuệ Anh, Khoa Ngữ văn ĐHKH, ĐH Huế), Tạp chí Khoa học và Công nghệ, T1, S.2 (2014, bài viết được lược thuật lại từ công trình nghiên cứu năm 2012). Trong đó, liên quan trực tiếp đến đối tượng nghiên cứu của đề tài, báo cáo của Nguyễn Hoàng Tuệ Anh về “Yếu tố hậu hiện đại trong tác phẩm Nghệ sĩ hình thể” bên cạnh tính mới (do trước đó ở trong nước chưa có bài viết có liên quan) thì còn một số hạn chế như: chưa thực sự đi sâu vào những vấn đề mà tác giả đã đặt ra, đôi chỗ nhầm lẫn tên các nhân vật (hiểu Tuttle: rùa biển?! nhầm lẫn Tuttle với Turtle) [4, tr.12] và lặp ý trong quá trình diễn giải. Theo chúng tôi, nếu đặt Nghệ sĩ hình thể vào mạch chung trong các sáng tác của Don DeLillo thì sự cô gọn “mở đầu”, “bất thường” và “tất yếu” này chất chứa nhiều vấn đề và đòi hỏi một kĩ thuật viết rất tế vi hơn nhiều. Tiếp thu những điểm mạnh trong bài viết của Nguyễn 12 Hoàng Tuệ Anh (như chỉ ra cơ bản những yếu tố cực hạn của cốt truyện và thủ pháp mờ hóa nhân vật) chúng tôi đặt ra yêu cầu vừa đào sâu vừa mở rộng tìm hiểu tác phẩm này dựa trên công cụ là quan điểm của Milan Kundera về nghệ thuật kết cấu của tiểu thuyết. Tháng 6 năm 2017, trên trang news.zing.vn, Dạ Vũ có bài viết “Nghệ sĩ hình thể: tinh tế, ngột ngạt và đau đớn”. Theo tìm hiểu của chúng tôi, bài viết này trích dịch lại bài viết Don DeLillo‟s The Body Artist: Time, Language and Grief (Nghệ sĩ hình thể của Don DeLillo: Thời gian, ngôn ngữ và nỗi đau) của Cleopatra Kontoulis and Eliza Kitis (2003) mà chúng tôi đã điểm qua ở phần trước. Nhƣ vậy, có hai vấn đề đặt ra là: thứ nhất, ở Việt Nam các sáng tác của DeLillo nói chung và tác phẩm Nghệ sĩ hình thể nói riêng chưa được đi sâu tìm hiểu nghiên cứu. Các bài viết tiếng Anh mà chúng tôi tìm được chỉ chủ yếu đánh giá về mặt nội dung của tác phẩm. Sau thành công của những tiểu thuyết dày dặn trước đó (đặc biệt là Underworld) thì sự mỏng manh của The Body Artist là một điểm nhấn khác lạ, có tính vấn đề. Thứ hai: Milan Kundera có những kiến giải sắc bén về nghệ thuật giản lược và nghệ thuật đối âm của tiểu thuyết, những kiến giải này sẽ là một công cụ có tính khả dụng cao trong việc tìm hiểu Nghệ sĩ hình thể của Don DeLillo. Tính đến thời điểm hiện tại, chúng tôi có thể khẳng định: ngoài các bài viết, các công trình nghiên cứu từng tác giả riêng lẻ, chưa có công trình nào dựa trên nền tảng lí luận của Milan Kundera để tiến hành nghiên cứu về nghệ thuật tiểu thuyết của Don DeLillo. 4. Phƣơng pháp nghiên cứu Để thực hiện đề tài này người viết sử dụng những phương pháp nghiên cứu chủ yếu sau: - Phương pháp phân tích - tổng hợp: các tiểu luận của Milan Kundera không trình bày lí luận về nghệ thuật tiểu thuyết một cách trình tự, lớp lang mà viết dưới dạng tùy bút thể nghiệm. Do đó, dựa trên những tập tiểu luận của Milan Kundera chúng tôi tiến hành phân tích, tổng hợp để đưa ra cái nhìn chung và khách quan về hệ thống quan điểm của ông về nghệ thuật viết tiểu thuyết dưới dạng những luận điểm. Chúng tôi cũng sử dụng phương pháp này khi phân tích các yếu tố cấu thành và đưa ra tiểu kết, tổng kết về đối tượng nghiên cứu. 13 - Phương pháp so sánh - đối chiếu: thứ nhất, thể nghiệm lí thuyết của Kundera tuy “đáng được chú ý một cách nghiêm túc” [136] nhưng chưa phải là hoàn thiện, chúng tôi kết hợp so sánh đối chiếu hệ thống quan điểm của Kundera với lý thuyết Tự sự học khi cần thiết để tạo ra hệ thống công cụ khả dụng nhất cho việc phân tích tác phẩm Nghệ sĩ hình thể. Thứ hai, xuất phát từ quan điểm của Milan Kundera, chúng tôi tiến hành đối chiếu so sánh để làm rõ hai kĩ thuật viết cơ bản của Don DeLillo là kĩ thuật giản lược và kĩ thuật trần thuật đối âm nhằm làm rõ những điểm đặc biệt của Nghệ sĩ hình thể trong mạch sáng tác của Don DeLillo nói riêng và trong mạch mĩ học hiệp ba của tiểu thuyết nói chung. Chúng tôi xem nghệ thuật giản lược và tính đối âm như hai đặc trưng cơ bản bộc lộ tính ngắn gọn nhưng gia tăng “độ mở” của các tiểu thuyết hiệp ba. - Phương pháp sơ đồ hóa: nhằm minh họa mối quan hệ giữa các nhân vật và các tuyến truyện kể trong tác phẩm, ở chương 2 và chương 3 chúng tôi sử dụng phương pháp sơ đồ hóa khi cần thiết để tiếp cận vấn đề dễ dàng hơn. 5. Đóng góp của đề tài Về mặt lý luận: tiếp sau công trình của Trần Thanh Hà, luận văn góp phần nhỏ vào việc hoàn thiện việc tìm hiểu hệ thống lí luận về nghệ thuật tiểu thuyết của Milan Kundera dựa trên cơ sở tiếp cận thêm hai tập tiểu luận mới nhất của ông là: Màn (2005/dịch 2014) và Một cuộc gặp gỡ (2009/dịch 2013). Về mặt thực tiễn: thứ nhất, việc hệ thống hóa quan điểm lí luận của Milan Kundera mang lại những ý nghĩa thực tiễn nhất định cho việc nghiên cứu phê bình tiểu thuyết đương đại. Trên thực tiễn, chúng tôi đã vận dụng một vài khía cạnh mang tính phổ quát trong hệ thống quan điểm của ông để tiếp cận tác phẩm Nghệ sĩ hình thể của Don DeLillo. Thứ hai, Don DeLillo là cái tên nhiều lần nằm trong giải đề cử Nobel văn chương, tuy nhiên số lượng tác phẩm được dịch tại Việt Nam chưa nhiều (2/16 tiểu thuyết có lẽ là con số quá ít ỏi). Và theo khảo sát của chúng tôi, sau Nghệ sĩ hình thể dung lượng sáng tác của ông ngày càng cô gọn. Những tìm hiểu của chúng tôi có thể là công trình đệm bước đầu cho những nghiên cứu chuyên sâu hơn về sau, khi tác phẩm của ông đã được dịch nhiều hơn tại Việt Nam. 14 6. Cấu trúc của luận văn Ngoài phần Mở đầu, phần Kết luận, phần Phụ lục và phần Tài liệu tham khảo, nhằm làm nổi bật những điểm đáng chú ý trong kĩ thuật viết của Nghệ sĩ hình thể, luận văn được kết cấu theo 3 chương theo trình tự sau Chƣơng 1. Nghệ thuật tiểu thuyết theo quan điểm của Milan Kundera (31 trang) Nhiệm vụ của chương này là hệ thống các quan điểm của Kundera qua 4 tập tiểu luận: Nghệ thuật tiểu thuyết, Những di chúc bị phản bội, Một cuộc gặp gỡ và Màn. Từ việc vén bức màn tiểu luận của Kundera, làm rõ tinh thần và bản chất của tiểu thuyết, chúng tôi tiến hành đúc rút những luận điểm liên quan đến nghệ thuật kết cấu tiểu thuyết, bao gồm: phép giản lược căn bản (radical divestment), tính đối âm (counterpoint) và tiểu luận đặc biệt có tính tiểu thuyết (the specifically novelistic essay); trong đó tinh thần và bản chất thể loại không tách rời nghệ thuật kết cấu thể loại. Để làm rõ nét đẹp mong manh và tinh tế của Nghệ sĩ hình thề chúng tôi lựa chọn hai công cụ chính của nghệ thuật kết cấu là: phép giản lược căn bản và lối đối âm tiểu thuyết. Chƣơng 2. Phép giản lược căn bản trong “Nghệ sĩ hình thể” (Don Delillo) nhìn từ quan điểm của Milan Kundera (31 trang) Dựa trên tiền đề chương 1, chúng tôi tiến hành phân tích phép giản lược căn bản trong tác phẩm Nghệ sĩ hình thể của Don Delillo theo quan điểm của Milan Kundera. Thông thường, mọi độc giả yêu mến và có sự đọc kĩ lưỡng dành cho các tiểu thuyết Kundera sẽ dễ dàng nhận ra kết cấu con số 7 – kết cấu âm nhạc như nét đặc trưng khu biệt cho sáng tác của ông. Tuy nhiên, nét phổ quát trong lí thuyết giản lược của Kundera lại không nằm ở kết cấu đặc biệt này, mà nằm trong kĩ thuật rút ngắn dung lượng tác phẩm. Kĩ thuật này được thực hiện qua hai con đường cơ bản trong Nghệ sĩ hình thể, đó là: hủy bỏ quyền bạo chúa của story và giản lược tối đa nhân vật. Chƣơng 3. Trần thuật đối âm trong “Nghệ sĩ hình thể” ( Don Delillo) nhìn từ quan điểm của Milan Kunderai (31 trang) Như chương 1 đã chỉ ra, tính đối âm tiểu thuyết theo Kundera được thể hiện qua ba phương diện: sự bình đẳng của các tuyến tương ứng, tính không thể chia cắt của
- Xem thêm -