Tài liệu Năng lực cạnh tranh của công ty cổ phần sữa việt nam vinamilk trong bối cảnh hội nhập

  • Số trang: 91 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 49 |
  • Lượt tải: 0
hoanggiang80

Đã đăng 20010 tài liệu

Mô tả:

Tr−êng §¹i häc ngo¹i th−¬ng Khoa kinh tÕ ngo¹i th−¬ng khãa luËn tèt nghiÖp §Ò tµi: N¨ng lùc c¹nh tranh cña C«ng ty cæ phÇn S÷a ViÖt Nam Vinamilk trong bèi c¶nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ Gi¸o viªn h−íng dÉn: ThÇy Vò ®øc c−êng Sinh viªn thùc hiÖn: NguyÔn mü h¹nh Líp: Nga-k40D Hµ Néi - N¨m 2005 Môc lôc Trang Lêi më ®Çu : ……………………….……………………………………………4 Ch−¬ng I : Lý luËn c¬ b¶n vÒ c¹nh tranh vµ n¨ng lùc 7 c¹nh tranh cña doanh nghiÖp : I. Kh¸i luËn vÒ c¹nh tranh vµ vai trß cña c¹nh tranh ®èi víi ho¹t ®éng kinh doanh cña doanh nghiÖp trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng..………………………….7 1. Kh¸i niÖm vÒ c¹nh tranh :………………….…………………………………….7 2. C¸c h×nh th¸i c¹nh tranh trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng…………………………..10 2.1. ThÞ tr−êng c¹nh tranh… .....……………………………………..10 2.2. C¹nh tranh cña doanh nghiÖp ..……………………………….…12 3. Vai trß cña c¹nh tranh ®èi víi ho¹t ®éng kinh doanh cña doanh nghiÖp trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng…………………………….......................................15 II. N©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh ®èi víi doanh nghiÖp trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng…………………………………………………………………………… ...16 1. Kh¸i niÖm vÒ n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp…………………………...16 Kh¸i niÖm vÒ søc c¹nh tranh , n¨ng lùc c¹nh tranh vµ c¸c cÊp ®é cña n¨ng lùc c¹nh tranh ………………………………………..16 C¸c chØ tiªu ®¸nh gi¸ n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp …21 2. C¸c nh©n tè ¶nh h−ëng ®Õn n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp ……...…….23 Nh©n tè gi¸ c¶ hµng ho¸, dÞch vô………………………………23 S¶n phÈm vµ c¬ cÊu s¶n phÈm………………………………… 24 ChÊt l−îng hµng ho¸ dÞch vô…………………………….. ……25 Tæ chøc ho¹t ®éng tiªu thô hµng ho¸ dÞch vô…………………. 26 Nh©n tè thêi gian…………………………………………… …27 ChiÕn l−îc kinh doanh cña doanh nghiÖp…………………... …28 Uy tÝn doanh nghiÖp …………………………………………...28 3. ý nghÜa cña viÖc n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp……………..29 III.Sù cÇn thiÕt n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña C«ng ty cæ phÇn s÷a ViÖt Nam trong ®iÒu kiÖn héi nhËp KTQT …………………………………..………30 1. Nh÷ng c¬ héi vµ th¸ch thøc ®èi víi ngµnh s÷a Vinamilk trong qu¸ tr×nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ vµ khu vùc ……………………………………………………...30 1.1. Nh÷ng c¬ héi ®èi víi ngµnh s÷a Vinamilk trong qu¸ tr×nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ vµ khu vùc :…..………………………………………….31 1.1.1. ThÞ tr−êng thÕ giíi ……………………………………31 1.1.2. ThÞ tr−êng trong n−íc…………………………………34 1.2. Nh÷ng th¸ch thøc ®èi víi ngµnh s÷a Vinamilk trong qu¸ tr×nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ vµ khu vùc :…………………………………...……35 1.2.1. ThÞ tr−êng thÕ giíi …………………………………....35 1.2.2. ThÞ tr−êng trong n−íc ………………………….…….36 1 2. Sù cÇn thiÕt ph¶i n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña c«ng ty cæ phÇn S÷a ViÖt Nam …………………………………………………………………………………..37 2.1. §èi víi ngµnh s÷a :...…….……………………………………….37 2.2. §èi víi c«ng ty cæ phÇn S÷a ViÖt Nam : ……………………….. 38 Ch−¬ng II : Ph©n tÝch ®¸nh gi¸ n¨ng lùc c¹nh tranh cña 40 Vinamilk trong ®iÒu kiÖn héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ I. Kh¸i qu¸t vÒ thÞ tr−êng s÷a vµ giíi thiÖu vÒ C«ng ty Vinamilk ……… ….....40 1. Kh¸i qu¸t vÒ thÞ tr−êng s÷a ThÕ giíi vµ ViÖt Nam ……………………………..40 2. Qu¸ tr×nh h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn :…………………………………………...…46 3. Môc tiªu, triÕt lý kinh doanh , cam kÕt vµ chÝnh s¸ch chÊt l−îng ………………48 4. S¶n phÈm vµ thÞ tr−êng ………………………………………………………….49 5. M¹ng l−íi ph©n phèi ……………………………………………………………50 II. Thùc tr¹ng n¨ng lùc c¹nh tranh cña Vinamilk trong ®iÒu kiÖn héi nhËp …52 1. Ph©n tÝch mét sè chØ tiªu ¶nh h−ëng trùc tiÕp ®Õn n¨ng lùc c¹nh tranh cña C«ng ty ………………………………………………………………………..………52 1.1. Nh©n tè gi¸ c¶ …………………………………………………….52 1.2.S¶n phÈm vµ c¬ cÊu…………………………………………...……53 1.3.ChÊt l−îng s¶n phÈm ………………………………………...……55 1.4.Ph©n phèi …………………………………………………….…….56 1.5.Ho¹t ®éng xóc tiÕn b¸n hµng , c«ng t¸c PR……………..…………57 2. §¸nh gi¸ n¨ng lùc c¹nh tranh cña C«ng ty Vinamilk : …………………………58 2.1. Nh÷ng mÆt ®Y ®¹t ®−îc trong nç lùc n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña C«ng ty ………………………………………………………………58 2.2. Nh÷ng mÆt ch−a ®¹t ®−îc trong nç lùc n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña C«ng ty : …………………………….………………………………60 Ch−¬ng III: Mét sè gi¶i ph¸p ®Ó n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña Vinamilk 66 I.Môc tiªu ®Þnh h−íng ph¸t triÓn cña c«ng ty Vinamilk ®Õn n¨m 2010:………66 1. §Þnh h−íng vµ Môc tiªu ph¸t triÓn cña ngµnh s÷a ViÖt Nam …………………...66 2. §Þnh h−íng vµ Môc tiªu ph¸t triÓn cña C«ng ty Vinamilk.……………………..71 II. Mét sè biÖn ph¸p ®Ò xuÊt nh»m n©ng cao NLCT cña C«ng ty Vinamilk….79 1.VÒ phÝa Nhµ n−íc:Thùc hiÖn chÝnh s¸ch khuyÕn khÝch ®Çu t− ph¸t triÓn ngµnh s÷a …………………………………………………..………………………………….79 1.1.VÒ thÞ tr−êng ……………………. ………………………………79 1.2.VÒ ®Çu t− ………………... ………………………………………80 1.3.VÒ nghiªn cøu khoa häc , chuyÓn giao c«ng nghÖ. ……………...80 1.4.VÒ ph¸t triÓn vïng ch¨n nu«i bß s÷a …………………………….81 1.5.Quan t©m ®Õn “ s¶n phÈm ®Çu ra “, ë ®©y chñ yÕu lµ s÷a t−¬i …..82 1.6. Gi¶i ph¸p vÒ thó y vµ vÖ sinh thùc phÈm : ………………………83 2 1.7.VÒ ph¸t triÓn nguån nh©n lùc : …………………………………..83 1.8.VÒ huy ®éng vèn . ………………………………………….……83 2.VÒ phÝa doanh nghiÖp . ………………………………………………………..…83 2.1.X©y dùng mét chiÕn l−îc kinh doanh phï hîp víi doanh nghiÖp ……………………...………………………………………………………………83 2.2.X©y dùng nhËn thøc ®óng ®¾n vÒ héi nhËp : …………………..…84 2.3.Ph¸t huy nh©n tè con ng−êi …………………………………...… 86 2.4.§Çu t− hîp lý cho c«ng nghÖ . ……………………………………88 2.5.Gi¶i ph¸p vÒ x©y dùng th−¬ng hiÖu vµ v¨n ho¸ kinh doanh ……………………………………………………………………………………...89 KÕt luËn :…………………………………………………………………….…90 Tµi liÖu tham kh¶o :…………………………………………………………….…91 3 Lêi më ®Çu 1.TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi Nh÷ng thµnh tùu vµ lîi Ých to lín do héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ mang l¹i cho mçi n−íc tham gia lµ râ rµng kh«ng thÓ phñ nhËn. Ngµy nay, kh«ng mét d©n téc nµo cã thÓ ph¸t triÓn ®Êt n−íc m×nh theo con ®−êng tù cung, tù cÊp, c« lËp víi bªn ngoµi.§èi víi nh÷ng n−íc ®ang ph¸t triÓn nh− ViÖt Nam, viÖc nhËn thøc ®Çy ®ñ nh÷ng ®Æc tr−ng quan träng nµy vµ øng dông vµo t×nh h×nh thùc tÕ cña ®Êt n−íc lµ cÇn thiÕt. ChÝnh v× vËy, chiÕn l−îc ph¸t triÓn mµ chóng ta ®Y lùa chän vµ kh¼ng ®Þnh lµ “ H−íng m¹nh vµo xuÊt khÈu ®ång thêi thay thÕ nhËp khÈu nh÷ng s¶n phÈm trong n−íc s¶n xuÊt cã hiÖu qu¶, chuyÓn dÞch c¬ cÊu hµng ho¸ xuÊt khÈu sang d¹ng chÕ biÕn s©u, më ra nh÷ng mÆt hµng míi cã gi¸ trÞ thÆng d− cao “. C«ng ty Vinamilk lµ mét trong nh÷ng ®iÓn h×nh thµnh c«ng vÒ cæ phÇn ho¸ doanh nghiÖp Nhµ n−íc. LÇn b¸n ®Êu gi¸ cæ phÇn vµo gi÷a th¸ng 2 trong n¨m nay, Vinamilk ®Y gióp Nhµ n−íc thu vÒ thªm 385 tû ®ång thay v× dù kiÕn ban ®Çu lµ 187 tû ®ång. M−êi n¨m qua, Vinamilk ®Y ®Çu t− 1.169,8 tû ®ång ph¸t triÓn quy m« s¶n xuÊt, n©ng cÊp, ®æi míi c«ng nghÖ. X©y dùng míi 5 nhµ m¸y chÕ biÕn s÷a trªn 5 vïng träng ®iÓm cña c¶ n−íc; tiÕn hµnh cuéc “ c¸ch m¹ng tr¾ng “ b»ng viÖc t¹o lËp vïng nguyªn liÖu néi ®Þa … Nhê ®ã, tèc ®é s¶n xuÊt vµ kinh doanh lu«n t¨ng, tõ 1535%/ n¨m.Tû suÊt lîi nhuËn tr−íc thuÕ/nguån vèn kinh doanh ®¹t tõ 20-30%. Nép ng©n s¸ch Nhµ n−íc 3.080,7 tû ®ång, tæng vèn chñ së h÷u t¨ng gÊp 10 lÇn, tõ 216 tû ®ång (1992) lªn 2015 tû ®ång n¨m 2005, thÞ phÇn liªn tôc ®−îc gi÷ v÷ng tõ 5090%.Tuy nhiªn, hiÖn nay xuÊt hiÖn mét lo¹t C«ng ty ®ang c¹nh tranh rÊt quyÕt liÖt víi C«ng ty Vinamilk vµ doanh thu cña hä còng liªn tôc t¨ng (nh− møc t¨ng tr−ëng nh¶y vät cña Nutifood 50%, Hancofood lµ 100%/n¨m… ) ViÖt Nam s¾p ra nhËp WTO vµo n¨m 2006, sÏ cã nhiÒu C«ng ty n−íc ngoµi h¬n n÷a x©m nhËp vµo thÞ tr−êng ViÖt Nam, hµng ho¸ ViÖt Nam sÏ ph¶i ®èi mÆt víi sù c¹nh tranh gay g¾t h¬n vµ sù ®µo th¶i còng nghiÖt ngY h¬n. NÕu c«ng t¸c chuÈn bÞ 4 kh«ng tèt, sù t¸c ®éng nµy lµ rÊt lín, kh«ng lo¹i trõ kh¶ n¨ng mét sè ngµnh kinh tÕ sÏ bÞ chÕt yÓu tr−íc søc tÊn c«ng cña hµng ho¸ ngo¹i nhËp. V× vËy, viÖc nghiªn cøu n¨ng lùc c¹nh tranh cña C«ng ty Vinamilk trong giai ®o¹n hiÖn nay lµ cÇn thiÕt. 2.Môc ®Ých nghiªn cøu Kho¸ luËn tèt nghiÖp nµy kh«ng ngoµi môc ®Ých lµm s¸ng tá lý luËn vÒ c¹nh tranh, n¨ng lùc c¹nh tranh th«ng qua viÖc nghiªn cøu qu¸ tr×nh ph¸t triÓn vµ n¨ng lùc c¹nh tranh cña C«ng ty Vinamilk nh»m ®−a ra nh÷ng gi¶i ph¸p n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña C«ng ty Vinamilk trong bèi c¶nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ. 3.§èi t−îng vµ ph¹m vi nghiªn cøu §èi t−îng chÝnh mµ kho¸ luËn tËp trung nghiªn cøu lµ n¨ng lùc c¹nh tranh cña C«ng ty Vinamilk. Ngoµi ra, kho¸ luËn cßn ®Ò cËp ®Õn t×nh h×nh s¶n xuÊt vµ tiªu thô trªn thÕ giíi vµ t×nh h×nh s¶n xuÊt mÆt hµng s÷a vµ s¶n phÈm s÷a ë ViÖt Nam. 4. Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu Ph−¬ng ph¸p chñ yÕu ®−îc sö dông ®Ó nghiªn cøu ®Ò tµi nµy lµ ph−¬ng ph¸p ph©n tÝch – tæng hîp, ph−¬ng ph¸p diÔn gi¶i – quy n¹p; ph−¬ng ph¸p ®èi chiÕu – so s¸nh, ph−¬ng ph¸p l«gÝc, ph−¬ng ph¸p m« t¶ kh¸i qu¸t. 5.Bè côc cña khãa luËn Ngoµi phÇn lêi më ®Çu vµ kÕt luËn, bè côc cña kho¸ luËn bao gåm 3 ch−¬ng sau: Ch−¬ng I : Lý luËn c¬ b¶n vÒ c¹nh tranh vµ n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp. Ch−¬ng II : Ph©n tÝch ®¸nh gi¸ n¨ng lùc c¹nh tranh cña Vinamilk trong ®iÒu kiÖn héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ. Ch−¬ng III : Mét sè gi¶i ph¸p ®Ó n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña Vinamilk. 5 Do thêi gian lµm, ®ång thêi víi kiÕn thøc vµ t− duy cßn h¹n hÑp, nªn ý kiÕn cña em nªu ra cã thÓ cßn ch−a hîp lý. Em rÊt mong nhËn ®−îc sù gãp ý, phª b×nh cña c¸c thÇy c«, vµ c¸c b¹n ®äc. Qua kho¸ luËn nµy, em xin ®−îc göi lêi c¶m ¬n ch©n thµnh tíi thÇy gi¸o Vò §øc C−êng, ng−êi ®Y gióp ®ì vµ chØ dÉn cho em trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn kho¸ luËn. C¸m ¬n khoa KTNT, th− viÖn tr−êng §¹i häc Ngo¹i Th−¬ng, th− viÖn Quèc Gia, Trung t©m th«ng tin thuéc Bé N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn n«ng th«n … ®Y gióp ®ì vµ cung cÊp cho em nhiÒu tµi liÖu vµ th«ng tin bæ Ých ®Ó thùc hiÖn kho¸ luËn. C¸m ¬n mÑ ®Y t¹o ®iÒu kiÖn cho con ®−îc häc tËp ë tr−êng §¹i häc Ngo¹i Th−¬ng, c¸m ¬n tÊt c¶ thÇy c« ®Y d¹y dç em trong bèn n¨m qua. NguyÔn Mü H¹nh 6 Ch−¬ng I : Lý luËn c¬ b¶n vÒ c¹nh tranh vµ n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp I. Kh¸i luËn vÒ c¹nh tranh vµ vai trß cña c¹nh tranh ®èi víi ho¹t ®éng kinh doanh cña doanh nghiÖp trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng 1. Kh¸i niÖm vÒ c¹nh tranh Doanh nghiÖp lµ mét bé phËn cña nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng nªn chÞu sù chi phèi ho¹t ®éng cña c¸c quy luËt kinh tÕ: quy luËt gi¸ trÞ, quy luËt cung cÇu vµ quy luËt c¹nh tranh. Trong nÒn kinh tÕ nµy mäi ng−êi ®Òu ®−îc tù do kinh doanh, ®©y chÝnh lµ nguån gèc dÉn tíi c¹nh tranh. C¹nh tranh trªn thÞ tr−êng rÊt ®a d¹ng vµ phøc t¹p gi÷a c¸c chñ thÓ cã lîi Ých ®èi lËp nhau nh− c¹nh tranh gi÷a nh÷ng ng−êi mua, gi÷a nh÷ng ng−êi b¸n, gi÷a nh÷ng ng−êi b¸n víi ng−êi mua, gi÷a c¸c nhµ s¶n xuÊt, gi÷a c¸c doanh nghiÖp néi ®Þa víi doanh nghiÖp n−íc ngoµi,... C¹nh tranh ph¸t triÓn cïng víi sù ph¸t triÓn cña nÒn s¶n xuÊt hµng ho¸ t− b¶n chñ nghÜa. VËy c¹nh tranh lµ g×? XÐt d−íi gi¸c ®é c¸c quèc gia th× c¹nh tranh cã thÓ ®−îc hiÓu lµ qu¸ tr×nh ®−¬ng ®Çu cña c¸c quèc gia nµy víi c¸c quèc gia kh¸c trong qu¸ tr×nh héi nhËp kinh tÕ. XÐt d−íi gi¸c ®é ngµnh kinh tÕ - kü thuËt, tõ tr−íc ®Õn nay, c¹nh tranh ®−îc chia thµnh 2 lo¹i lµ c¹nh tranh gi÷a c¸c ngµnh vµ c¹nh tranh néi bé ngµnh. - C¹nh tranh gi÷a c¸c ngµnh lµ cuéc c¹nh tranh gi÷a c¸c doanh nghiÖp trong mäi lÜnh vùc kh¸c nhau nh»m thu ®−îc lîi nhuËn lín vµ cã tû suÊt lîi nhuËn cao h¬n so víi vèn ®Y bá ra, cïng ®ã lµ viÖc ®Çu t− vèn vµo ngµnh cã lîi nhÊt cho sù ph¸t triÓn. Sù c¹nh tranh gi÷a c¸c ngµnh dÉn ®Õn viÖc c¸c doanh nghiÖp lu«n t×m kiÕm nh÷ng ngµnh ®Çu t− cã lîi nhÊt nªn ®Y chuyÓn vèn ®Çu t− tõ ngµnh cã lîi nhuËn cao h¬n. §iÒu nµy, v« h×nh chung ®Y h×nh thµnh nªn sù ph©n phèi vèn hîp lý gi÷a c¸c 7 ngµnh kh¸c nhau vµ gióp c¸c doanh nghiÖp ë c¸c ngµnh kh¸c nhau cã sè vèn b»ng nhau th× thu ®−îc lîi nhuËn ngang nhau. - C¹nh tranh trong néi bé ngµnh lµ c¹nh tranh gi÷a c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt vµ tiªu thô mét lo¹i s¶n phÈm hµng ho¸ - dÞch vô nµo ®ã. C¹nh tranh trong néi bé ngµnh dÉn ®Õn sù h×nh thµnh nªn gi¸ c¶ thÞ tr−êng trªn c¬ së gi¸ trÞ xY héi cña lo¹i hµng ho¸ dÞch vô ®ã. Trong cuéc c¹nh tranh nµy, c¸c doanh nghiÖp ®Êu tranh víi nhau ®Ó giµnh chiÕn th¾ng. Nh÷ng doanh nghiÖp giµnh chiÕn th¾ng sÏ më réng quy m« ho¹t ®éng cña m×nh trªn thÞ tr−êng, cßn nh÷ng doanh nghiÖp nµo thua cuéc sÏ ph¶i thu hÑp ph¹m vi kinh doanh, thËm chÝ c¸c doanh nghiÖp nµy cßn cã thÓ dÉn ®Õn gi¶i thÓ, ph¸ s¶n. §Ò cËp tíi c¹nh tranh trong ®iÒu kiÖn nÒn kinh tÕ TBCN, K. Mark ®Y ®−a ra kh¸i niÖm c¹nh tranh nh− sau: "C¹nh tranh lµ sù ganh ®ua, sù ®Êu tranh gay g¾t gi÷a c¸c nhµ t− b¶n nh»m giµnh giËt nh÷ng ®iÒu kiÖn thuËn lîi trong s¶n xuÊt vµ tiªu thô hµng ho¸ nh»m thu lîi nhuËn siªu ng¹ch". Nh− vËy, khi nghiªn cøu c¹nh tranh trong s¶n xuÊt vµ tiªu thô s¶n phÈm, Mark ®Y coi c¹nh tranh lµ cuéc giµnh giËt c¸c lîi thÕ ®Ó thu ®−îc lîi nhuËn siªu ng¹ch. Tuy nhiªn, còng trong nÒn kinh tÕ TBCN, cuèn s¸ch "Tõ ®iÓn kinh doanh" (XuÊt b¶n n¨m 1992, Anh) l¹i ®−a ra kh¸i niÖm c¹nh tranh nh− sau: "c¹nh tranh lµ sù ganh ®ua, sù k×nh ®Þch gi÷a c¸c nhµ kinh doanh nh»m tranh giµnh tµi nguyªn s¶n xuÊt cïng mét lo¹i vÒ phÝa m×nh" ®Ó ®Ò cËp ®Õn sù c¹nh tranh ë thÞ tr−êng c¸c yÕu tè ®Çu vµo cña c¸c doanh nghiÖp. Nãi tãm l¹i, c¹nh tranh lµ sù ganh ®ua gi÷a c¸c ngµnh kinh tÕ, gi÷a c¸c quèc gia trong viÖc giµnh giËt c¸c lîi thÕ ®Ó thùc hiÖn c¸c môc tiªu kh¸c nhau trong tõng giai ®o¹n c¹nh tranh nhÊt ®Þnh. NÕu xÐt c¹nh tranh d−íi gãc ®é c¸c doanh nghiÖp th× thùc chÊt c¹nh tranh lµ sù ganh ®ua vÒ lîi Ých kinh tÕ, vÒ chñ thÓ tham gia thÞ tr−êng. §èi víi kh¸ch hµng, 8 bao giê hä còng muèn mua ®−îc hµng ho¸ cã chÊt l−îng cao mµ gi¸ l¹i rÎ, cßn c¸c doanh nghiÖp l¹i muèn ®−îc tèi ®a ho¸ lîi nhuËn cña m×nh. Víi môc tiªu lµ lîi nhuËn, c¸c doanh nghiÖp ph¶i t×m c¸ch gi¶m chi phÝ, giµnh giËt kh¸ch hµng vÒ phÝa m×nh. Tõ ®ã, c¹nh tranh ®Y x¶y ra. C¹nh tranh lµ quy luËt cña nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng, nã lµ ®éng lùc thóc ®Èy s¶n xuÊt, l−u th«ng hµng ho¸ ph¸t triÓn. V× vËy, c¸c doanh nghiÖp cÇn ph¶i nhËn thøc ®óng ®¾n vÒ c¹nh tranh ®Ó tõ ®ã lu«n ph¸t huy néi lùc, n©ng cao chÊt l−îng phôc vô kh¸ch hµng. MÆt kh¸c, tr¸nh c¹nh tranh bÊt hîp ph¸p dÉn ®Õn lµm tæn h¹i lîi Ých cña céng ®ång còng nh− lµm suy yÕu chÝnh m×nh. Trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng, mong muèn tån t¹i vµ ph¸t triÓn trong c¹nh tranh lu«n lµ môc ®Ých tù th©n cña mçi doanh nghiÖp. Còng trong nÒn kinh tÕ ®ã, kh¸ch hµng lµ ng−êi tù do lùa chän nhµ cung øng, lµ nh©n tè quyÕt ®Þnh sù tån t¹i cña c¸c doanh nghiÖp. Hä kh«ng ph¶i tù t×m kiÕm ®Õn c¸c doanh nghiÖp nh− tr−íc ®©y mµ buéc c¸c doanh nghiÖp ph¶i t×m kiÕm kh¸ch hµng cho m×nh vµ khai th¸c nhu cÇu n¬i hä. NghÜa lµ, muèn kh¸ch hµng tiªu thô s¶n phÈm th× c¸c doanh nghiÖp nªn ®−a s¶n phÈm cña m×nh tíi kh¸ch hµng ®Ó hä biÕt, c¶m nhËn ®−îc vµ cã quyÕt ®Þnh dïng hay kh«ng dïng. Víi c¬ chÕ thÞ tr−êng, cã ®−îc mét kh¸ch hµng lµ rÊt khã kh¨n, c¸c doanh nghiÖp ph¶i gi÷ tõng kh¸ch hµng, giµnh giËt tõng kh¸ch hµng, doanh nghiÖp nµo còng muèn ®−a s¶n phÈm cña m×nh tíi tay kh¸ch hµng. NÕu doanh nghiÖp nµo nhanh h¬n th× doanh nghiÖp ®ã sÏ chiÕn th¾ng trong c¹nh tranh. Quy luËt chän läc nghiÖt ngY nµy ®Y chia doanh nghiÖp thµnh hai nhãm chÝnh, ®ã lµ nhãm doanh nghiÖp n¨ng ®éng vµ nhãm doanh nghiÖp tr× trÖ. ChÝnh ®iÒu ®ã ®Y khiÕn c¸c doanh nghiÖp yÕu ph¶i nhanh chãng thÝch nghi, nÕu kh«ng sÏ kh«ng cã c¬ héi ph¸t triÓn vµ dÉn tíi t×nh tr¹nh bÞ ph¸ s¶n. V× vËy, trong qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi nÒn kinh tÕ tõ c¬ chÕ kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung sang nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng th× c¹nh tranh lµ con ®−êng c¬ b¶n ®Ó c¸c doanh nghiÖp thÝch nghi vµ tån t¹i ®−îc. 9 Cã thÓ nãi, c¹nh tranh gi÷a c¸c doanh nghiÖp trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng lµ mét tÊt yÕu x¶y ra vµ nã ®ãng vai trß quan träng víi tÊt c¶ c¸c doanh nghiÖp ®ã. Trong ph¹m vi giíi h¹n luËn v¨n cña m×nh, em chñ yÕu tËp trung nghiªn cøu vµ ph©n tÝch lo¹i h×nh c¹nh tranh nµy. 2. C¸c h×nh th¸i c¹nh tranh trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng 2.1. ThÞ tr−êng c¹nh tranh H×nh th¸i c¹nh tranh nµy ®−îc xem xÐt d−íi gãc ®é hµnh vi cña thÞ tr−êng, g¾n liÒn víi ph−¬ng thøc h×nh thµnh vµ vËn ®éng gi¸ trªn thÞ tr−êng. Cã c¸c h×nh th¸i c¹nh tranh nh− sau: 2.1.1. H×nh th¸i thÞ tr−êng c¹nh tranh hoµn h¶o - Kh¸i niÖm: thÞ tr−êng c¹nh tranh hoµn h¶o lµ thÞ tr−êng mµ ë ®ã cã rÊt nhiÒu ng−êi b¸n mµ kh«ng cã ng−êi nµo cã −u thÕ cung øng mét sè l−îng s¶n phÈm lín ¶nh h−ëng ®Õn gi¸ c¶. TÊt c¶ c¸c ®¬n vÞ hµng ho¸ trªn thÞ tr−êng ®−îc coi lµ gièng nhau, Ýt cã sù kh¸c biÖt vÒ mÉu mY, h×nh thøc, chÊt l−îng. TÊt c¶ ng−êi mua vµ ng−êi b¸n ®Òu cã hiÓu biÕt ®Çy ®ñ vÒ c¸c th«ng tin liªn quan ®Õn viÖc trao ®æi, v× vËy, viÖc tham gia vµ rót khái thÞ tr−êng cña hä rÊt dÔ dµng. Hä kh«ng cã kh¶ n¨ng n©ng gi¸. Do ®ã, c¸c doanh nghiÖp tham gia ho¹t ®éng kinh doanh trªn thÞ tr−êng nµy chñ yÕu t×m biÖn ph¸p gi¶m chi phÝ tíi møc thÊp nhÊt. - T¸c dông cña thÞ tr−êng c¹nh tranh hoµn h¶o: + Thóc ®Èy c¸c doanh nghiÖp c¶i tiÕn c«ng nghÖ, thay ®æi s¶n phÈm cho phï hîp víi thÞ hiÕu cña ng−êi tiªu dïng. + Lµm cho ng−êi tiªu dïng dÔ dµng lùc chän nh÷ng s¶n phÈm võa ý víi møc gi¸ thÊp nhÊt. 10 + Nh×n chung, xY héi thu ®−îc lîi Ých do tµi nguyªn ®−îc ph©n phèi theo h−íng cã lîi nhÊt, lµm cho doanh nghiÖp ph¶i chuyÓn sang kinh doanh mÆt hµng phï hîp víi yªu cÇu xY héi. §©y lµ h×nh th¸i c¹nh tranh hÇu nh− kh«ng tån t¹i hoÆc rÊt khã thÊy trong ®iÒu kiÖn nÒn kinh tÕ n−íc ta hiÖn nay do nhiÒu nguyªn nh©n chñ quan vµ kh¸ch quan g©y ra. Tuy nhiªn, tiÕn tíi mét thÞ tr−êng c¹nh tranh hoµn h¶o vÉn lµ môc tiªu h−íng tíi cña mçi quèc gia trong xu thÕ héi nhËp th−¬ng m¹i quèc tÕ. 2.1.2. H×nh th¸i thÞ tr−êng c¹nh tranh kh«ng hoµn h¶o. §©y lµ mét thÞ tr−êng mµ phÇn lín søc m¹nh thÞ tr−êng thuéc vÒ mét sè doanh nghiÖp s¶n xuÊt kinh doanh lín. C¸c doanh nghiÖp trªn thÞ tr−êng kinh doanh c¸c s¶n phÈm hµng ho¸ - dÞch vô cïng chñng lo¹i nh−ng kh¸c nhau vÒ nhYn hiÖu. ChÝnh nh÷ng nhYn hiÖu nµy l¹i mang nh÷ng h×nh ¶nh, uy tÝn kh¸c nhau do ng−êi tiªu dïng nghÜ ra, cã thÓ ®óng hoÆc kh«ng ®óng. Do ®ã, mét sè ng−êi tiªu dïng (chø kh«ng ph¶i lµ tÊt c¶) sÏ tr¶ gi¸ cao h¬n cho s¶n phÈm mµ m×nh thÝch. Cã thÓ nãi, thÞ tr−êng c¹nh tranh kh«ng hoµn h¶o lµ mét thÞ tr−êng phæ biÕn trong ®iÒu kiÖn nÒn kinh tÕ hiÖn nay. Cã hai h×nh th¸i thÞ tr−êng c¹nh tranh kh«ng hoµn h¶o sau: * §éc quyÒn tËp ®oµn: Trong thÞ tr−êng nµy chØ cã mét sè doanh nghiÖp s¶n xuÊt toµn bé hay hÇu hÕt tæng s¶n l−îng. Trong sè ®ã, mét sè hoÆc tÊt c¶ c¸c doanh nghiÖp ®Òu thu ®−îc lîi nhuËn ®¸ng kÓ trong dµi h¹n, v× cã c¸c rµo c¶n gia nhËp lµm cho c¸c doanh nghiÖp míi kh«ng thÓ gia nhËp vµo thÞ tr−êng ®−îc. Tuy nhiªn, mét ®iÒu cÇn chó ý ë ®©y lµ c¸c doanh nghiÖp trong thÞ tr−êng bÞ phô thuéc lÉn nhau trong viÖc ®Þnh gi¸ còng nh− s¶n l−îng b¸n ra. Bëi lÏ, khi mét doanh nghiÖp trong nhãm ®éc quyÒn gi¶m gi¸ hµng b¸n th× lîi thÕ ®èi víi hä sÏ kh«ng ®−îc l©u, c¸c doanh nghiÖp kh¸c còng sÏ nhanh chãng gi¶m gi¸, nh− vËy, lîi Ých cña hä sÏ nhanh chãng gi¶m sót. Ng−îc l¹i, khi doanh nghiÖp t¨ng gi¸ ch−a ch¾c c¸c doanh nghiÖp kh¸c sÏ t¨ng gi¸ theo, nh− vËy, doanh nghiÖp sÏ lµm mÊt kh¸ch hµng. 11 * C¹nh tranh ®éc quyÒn: §Æc ®iÓm næi bËt cña thÞ tr−êng ®éc quyÒn lµ sè l−îng c¸c doanh nghiÖp tham gia thÞ tr−êng t−¬ng ®èi lín, mçi doanh nghiÖp sÏ cã ¶nh h−ëng lín ®Õn c¸c quyÕt ®Þnh s¶n xuÊt kinh doanh cña riªng doanh nghiÖp m×nh. Trong thÞ tr−êng c¹nh tranh ®éc quyÒn, s¶n phÈm cña c¸c doanh nghiÖp kh«ng ®ång nhÊt. Ng−êi tiªu dïng ph©n biÖt ®−îc c¸c s¶n phÈm cña c¸c doanh nghiÖp th«ng qua nhYn hiÖu, bao b× vµ c¸c dÞch vô kÌm theo. Trªn thÞ tr−êng nµy, doanh nghiÖp cã quyÒn quyÕt ®Þnh gi¸ hµng ho¸ nh−ng vÉn kh«ng ph¶i hoµn toµn theo ý m×nh, c¸c ®iÒu kiÖn vÒ mua b¸n hµng ho¸ còng kh¸c nhau, c¸c doanh nghiÖp cã thÓ cã h×nh ¶nh, uy tÝn kh¸c nhau trong t©m trÝ mçi kh¸ch hµng. 2.1.3. H×nh th¸i thÞ tr−êng ®éc quyÒn §©y lµ h×nh th¸i thÞ tr−êng mµ ë ®ã chØ cã mét ng−êi b¸n nh−ng nhiÒu ng−êi mua (gäi lµ ®éc quyÒn b¸n) hoÆc lµ chØ cã mét ng−êi mua (gäi lµ ®éc quyÒn mua). §iÒu kiÖn gia nhËp còng nh− rót lui khái thÞ tr−êng nµy v« cïng khã kh¨n do vèn ®Çu t− s¶n xuÊt kinh doanh th−êng rÊt lín hoÆc do sù ®éc quyÒn vÒ kü thuËt c«ng nghÖ. ChÝnh v× vËy, ®Æc ®iÓm næi bËt cña thÞ tr−êng nµy kh«ng cã sù c¹nh tranh vÒ gi¸ c¶ mµ gi¸ c¶ phô thuéc vµo quyÒn kiÓm so¸t cña ng−êi mua ®éc quyÒn hoÆc ng−êi b¸n ®éc quyÒn. Trªn thÞ tr−êng ®éc quyÒn, ®−êng cÇu cña toµn bé xY héi vÒ mét lo¹i hµng ho¸ dÞch vô còng nh− l−îng hµng ho¸ mua vµo, b¸n ra trªn thÞ tr−êng b»ng c¸c chiÕn l−îc kinh doanh cña m×nh. Víi h×nh th¸i nµy, chØ cã ng−êi tiªu dïng cuèi cïng lµ gÆp nhiÒu bÊt lîi nhÊt, doanh nghiÖp ®éc quyÒn cã thÓ t¹o ra sù khan hiÕm hµng ho¸ hoÆc b¸n hµng ho¸ víi gi¸ cao. §Ó b¶o vÖ lîi Ých cña ng−êi tiªu dïng hiÖn nay, ®Y cã nhiÒu quèc gia ®Ò ra luËt chèng ®éc quyÒn. Tuy nhiªn, ®éc quyÒn còng cã mÆt tÝch cùc, nã ®em l¹i lîi Ých cho xY héi nhê qu¸ tr×nh ®Èy m¹nh ho¹t ®éng nghiªn cøu khoa häc- kü thuËt. Doanh 12 nghiÖp ®éc quyÒn th−êng cã tr×nh ®é tËp trung ho¸ s¶n xuÊt cao, më réng ®−îc quy m« s¶n xuÊt nªn gi¶m ®−îc chi phÝ s¶n xuÊt tÝnh trªn mét ®¬n vÞ s¶n phÈm. 2.2. C¹nh tranh cña doanh nghiÖp Trong cïng mét thÞ tr−êng, c¸c doanh nghiÖp cïng ngµnh c¹nh tranh víi nhau trong viÖc lùa chän yÕu tè ®Çu vµo, c¹nh tranh trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt vµ tiªu thô s¶n phÈm. 2.2.1. C¹nh tranh trong viÖc lùa chän yÕu tè ®Çu vµo Thùc chÊt, ®©y lµ viÖc c¸c doanh nghiÖp t×m kiÕm cho m×nh mét nguån cung øng tèt nhÊt, ®Çy ®ñ, th−êng xuyªn nhÊt vµ chi phÝ cho c¸c yÕu tè ®Çu vµo nhá nhÊt. Trong c¬ chÕ thÞ tr−êng, nhiÒu nhµ cung øng vµ nhiÒu doanh nghiÖp cïng cã nhu cÇu vÒ mét sè yÕu tè ®Çu vµo nhÊt ®Þnh sÏ song song tån t¹i cïng mét lóc. Mçi nhµ cung øng cã mét møc gi¸ cho c¸c yÕu tè ®Çu vµo kh¸c nhau, do ®ã, c¸c doanh nghiÖp sÏ chän cho m×nh mét nhµ cung øng cã møc gi¸ thÊp còng nh− cã dÞch vô cung øng tèt. Tuy nhiªn, ®Ó tr¸nh t×nh tr¹nh cã nhµ cung øng ®éc quyÒn c¸c doanh nghiÖp nªn chän cho m×nh mét sè nhµ cung øng trong ®ã cã mét nhµ cung øng chÝnh. §iÒu nµy v« h×nh chung sÏ dÉn tíi mét sè nhµ cung øng cã gi¸ cao sÏ bÞ lo¹i bá. Ng−îc l¹i, c¸c nhµ cung øng l¹i muèn lùa chän kh¸ch mua c¸c yÕu tè ®Çu vµo cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt víi møc gi¸ cao. 2.2.2. C¹nh tranh trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt C¹nh tranh trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt chÝnh lµ qu¸ tr×nh ganh ®ua gi÷a c¸c doanh nghiÖp trong viÖc t×m c¸c c©u tr¶ lêi tèi −u nhÊt cho c¸c c©u hái sau: s¶n xuÊt c¸i g×? s¶n xuÊt cho ai vµ s¶n xuÊt nh− thÕ nµo ? Bëi v× tr¶ lêi tèt ®−îc c¸c c©u hái nµy th× c¸c doanh nghiÖp míi cã c¬ héi tån t¹i vµ ph¸t triÓn ®−îc. S¶n xuÊt c¸i g×? Thùc ra, doanh nghiÖp cÇn ph¶i suy tÝnh xem s¶n xuÊt mÆt hµng nµo th× sÏ thu ®−îc lîi nhuËn tèi −u nhÊt. Tr−íc hÕt, c¸c doanh nghiÖp cÇn t×m hiÓu thÞ tr−êng, n¾m b¾t nhu cÇu kh¸ch hµng, ®Ó tõ ®ã tËp trung s¶n xuÊt nh÷ng mÆt 13 hµng phï hîp. Doanh nghiÖp nµo t×m ra ®−îc nhu cÇu ®Çu tiªn vµ nhanh chãng ®¸p øng nhu cÇu ®ã th× sÏ giµnh chiÕn th¾ng. Tuy nhiªn, hiÖn nay, quan ®iÓm vÒ c¹nh tranh kh«ng dõng ë møc ®é nµy mµ c¹nh tranh cßn lµ viÖc c¸c doanh nghiÖp cïng nhau kÝch thÝch t¹o ra nhu cÇu míi trªn thÞ tr−êng ®Ó tõ ®ã khai th¸c c¸c nhu cÇu nµy. S¶n xuÊt cho ai? §©y chÝnh lµ c©u hái khiÕn c¸c doanh nghiÖp ph¶i ®i t×m cho m×nh c¸c kh¸ch hµng môc tiªu, ®Ó tõ ®ã cã c¸c chiÕn l−îc ®Þnh vÞ s¶n phÈm. §iÒu nµy còng lµ mét trong c¸c nh©n tè ¶nh h−ëng ®Õn sù c¹nh tranh cña c¸c doanh nghiÖp. S¶n xuÊt nh− thÕ nµo? ViÖc tr¶ lêi c¸c c©u hái nµy sÏ gióp c¸c doanh nghiÖp t×m ra ph−¬ng thøc s¶n xuÊt tèt nhÊt víi chi phÝ tèt nhÊt ®Ó tõ ®ã h¹ gi¸ thµnh vµ n©ng cao lîi thÕ c¹nh tranh. Do ®ã, trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, c¸c doanh nghiÖp ®Y kh«ng ngõng ¸p dông khoa häc kü thuËt tiªn tiÕn ®Ó s¶n xuÊt ra s¶n phÈm cã gi¸ trÞ cao vµ gi¸ thµnh h¹. Tãm l¹i, c¹nh tranh trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt lµ sù ganh ®ua trong s¶n xuÊt nh»m t¹o ra s¶n phÈm phï hîp víi nhu cÇu thÞ tr−êng, ®Èy nhanh doanh sè b¸n hµng còng nh− viÖc ¸p dông c¸c ph−¬ng thøc s¶n xuÊt nh»m gi¶m thiÓu chi phÝ ®Ó mong muèn cã ®−îc lîi nhuËn cao cña c¸c doanh nghiÖp. Doanh nghiÖp nµo thùc sù lµm ®−îc ®iÒu nµy th× doanh nghiÖp ®ã sÏ giµnh chiÕn th¾ng trong c¹nh tranh. 2.2.3. C¹nh tranh trong qu¸ tr×nh tiªu thô hµng ho¸ dÞch vô. Cã thÓ nãi, ®©y lµ lÜnh vùc c¹nh tranh gay g¾t nhÊt, nã quyÕt ®Þnh tÝnh sèng cßn cña mçi doanh nghiÖp. Träng t©m cña cuéc c¹nh tranh nµy lµ sù giµnh giËt thÞ tr−êng vµ kh¸ch hµng cña mçi doanh nghiÖp. Qua ®ã, doanh nghiÖp sÏ cã ®iÒu kiÖn ®Èy nhanh tèc ®é tiªu thô, thùc hiÖn môc tiªu cuèi cïng lµ tèi ®a ho¸ lîi nhuËn. §Ó lµm ®−îc ®iÒu nµy, c¸c doanh nghiÖp ph¶i t×m mäi c¸ch nh»m thu hót kh¸ch hµng vÒ phÝa m×nh, t×m ®−îc chç ®øng æn ®Þnh vµ l©u dµi trªn thÞ tr−êng b»ng viÖc thùc hiÖn c¸c chiÕn l−îc vµ c¸c gi¶i ph¸p kh¸c nhau. Trong cuéc c¹nh tranh nµy, doanh nghiÖp 14 nµo t×m ®−îc cho m×nh mét l−îng kh¸ch hµng lín, hµng ho¸ dÞch vô tiªu thô nhiÒu sÏ lµ doanh nghiÖp chiÕn th¾ng vµ ng−îc l¹i. 3. Vai trß cña c¹nh tranh ®èi víi ho¹t ®éng kinh doanh cña doanh nghiÖp trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng. C¹nh tranh lµ mét trong ba quy luËt chi phèi c¬ chÕ thÞ tr−êng. Nguån gèc cña c¹nh tranh lµ sù tù ph¸t triÓn trong kinh doanh vÒ quy m« ho¹t ®éng, thµnh phÇn tham gia còng nh− c¸c s¶n phÈm t¹o thµnh. C¹nh tranh gi÷a c¸c doanh nghiÖp trong c¬ chÕ thÞ tr−êng cã thÓ vÝ nh− cuéc ch¹y ®ua kh«ng cã ®Ých, bÊt kú doanh nghiÖp nµo mµ x¸c ®Þnh cho m×nh mét c¸i ®Ých trong cuéc ch¹y ®ua nµy th× sÏ t¹o thµnh nhÞp cÇu cho doanh nghiÖp kh¸c ch¹y qua. Tuy nhiªn, c¹nh tranh l¹i lµ cuéc ch¹y ®ua trªn hai trËn tuyÕn. §ã lµ c¹nh tranh gi÷a doanh nghiÖp víi doanh nghiÖp vµ cuéc c¹nh tranh gi÷a doanh nghiÖp víi ng−êi tiªu dïng. ChÝnh v× lý do nµy mµ c¹nh tranh gióp cho gi¸ c¶ cña hµng ho¸ dÞch vô cã xu h−íng gi¶m xuèng, trong khi ®ã, chÊt l−îng hµng ho¸, dÞch vô ngµy cµng ®−îc n©ng cao phï hîp víi mong muèn cña ng−êi tiªu dïng. §èi víi c¸c doanh nghiÖp trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng, nhê cã c¹nh tranh mµ c¸c doanh nghiÖp nµy ®Y kh«ng ngõng nç lùc, phÊn ®Êu v−¬n lªn trong mäi lÜnh vùc, tõ viÖc gi¶m thiÓu chi phÝ cho ®Õn thùc hiÖn c¸c môc tiªu chung. ChÝnh ®iÒu nµy ®Y lµ ®éng lùc gióp c¸c doanh nghiÖp v−¬n lªn trong qu¸ tr×nh tån t¹i. H¬n n÷a, c¹nh tranh cßn lµ c«ng cô gióp c¸c doanh nghiÖp thùc hiÖn c¸c môc tiªu kinh doanh vµ còng nhê cã c¹nh tranh sÏ t¹o ra cho doanh nghiÖp nh÷ng th¸ch thøc vµ c¬ héi trong kinh doanh, ®Ó tõ ®ã, gióp c¸c doanh nghiÖp khai th¸c mäi c¬ héi vµ tr¸nh ®−îc c¸c rñi ro. Ngoµi ra, khi nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng xuÊt hiÖn c¬ chÕ tù ®iÒu tiÕt vÜ m«, cã sù dÞch chuyÓn c¬ cÊu ngµnh nghÒ kinh doanh cña c¸c doanh nghiÖp cho phï hîp víi ®iÒu kiÖn thùc tÕ th× c¹nh tranh sÏ lo¹i bá c¸c doanh nghiÖp cã chi phÝ cao, kh«ng ®¸p øng ®−îc nhu cÇu xY héi. §ång thêi, ®©y còng lµ c¬ héi ®Ó c¸c doanh nghiÖp lµm ¨n cã hiÖu qu¶ tiÕp tôc ph¸t triÓn ®ãng gãp cho sù ph¸t triÓn chung cña nÒn kinh 15 tÕ. Tõ ®ã, c¹nh tranh sÏ t¹o nªn sù rµng buéc gi÷a c¸c doanh nghiÖp t¹o ra mét søc m¹nh tæng thÓ cho sù ph¸t triÓn qua viÖc phèi hîp hµi hoµ c¸c chøc n¨ng, nhiÖm vô gi÷a c¸c doanh nghiÖp kh¸c nhau trong c¸c ngµnh kinh tÕ. Víi sù phèi hîp nµy sÏ gióp cho qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh cña c¸c doanh nghiÖp diÔn ra th«ng suèt, s¶n phÈm hµng ho¸ s¶n xuÊt ra tiªu thô dÔ dµng h¬n, c¸c doanh nghiÖp sÏ gi¶m bít lo l¾ng lµ kh«ng cã thÞ tr−êng tiªu thô nh÷ng s¶n phÈm ®ã. Tãm l¹i: Khi cã nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng th× tÊt yÕu sÏ tån t¹i quy luËt c¹nh tranh, ®ã lµ quy luËt gãp phÇn thóc ®Èy sù ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ xY héi. Tuy nhiªn, ®øng trªn tõng gi¸c ®é kh¸c nhau th× c¹nh tranh lu«n lµ hai mÆt cña mét vÊn ®Ò. Mét mÆt c¹nh tranh lµ ®éng lùc ph¸t triÓn ®èi víi mçi doanh nghiÖp. MÆt kh¸c, c¹nh tranh l¹i mang nh÷ng ®e do¹, nguy c¬ tiÒm tµng s½n sµng lo¹i bá nh÷ng thµnh phÇn tham gia nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng nÕu nh− kh«ng kÞp thêi thÝch øng víi nã. H¬n n÷a, c¹nh tranh kh«ng ph¶i lµ sù huû diÖt mµ lµ sù thay thÕ, thay thÕ nh÷ng doanh nghiÖp kh¸c lµm ¨n cã hiÖu qu¶ h¬n, ®¸p øng ®−îc nhu cÇu xY héi, thóc ®Èy nÒn kinh tÕ mçi quèc gia ph¸t triÓn. NhËn thøc ®−îc vÊn ®Ò nµy, c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam ®ang ®øng trong thêi kú ®Çu cña nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng, ph¶i kh«ng ngõng tÝch luü nh÷ng kiÕn thøc, s½n sµng cã nh÷ng øng xö cÇn thiÕt vµ thÝch hîp tr−íc nh÷ng hoµn c¶nh do c¹nh tranh mang l¹i cho doanh nghiÖp, cho nÒn kinh tÕ vµ ®Êt n−íc. II. N©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh ®èi víi doanh nghiÖp trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng 1. Kh¸i niÖm vÒ n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp 1.1. Kh¸i niÖm vÒ søc c¹nh tranh, n¨ng lùc c¹nh tranh vµ c¸c cÊp ®é cña n¨ng lùc c¹nh tranh 1.1.1.Kh¸i niÖm vÒ søc c¹nh tranh vµ n¨ng lùc c¹nh tranh 16 - VÒ søc c¹nh tranh Søc c¹nh tranh lµ kh¸i niÖm ®−îc dïng cho ph¹m vi doanh nghiÖp trong lý thuyÕt tæ chøc c¸c doanh nghiÖp. Mét doanh nghiÖp ®−îc coi lµ cã søc c¹nh tranh (hay n¨ng lùc c¹nh tranh) vµ ®−îc ®¸nh gi¸ lµ cã thÓ ®øng v÷ng cïng c¸c nhµ s¶n xuÊt kh¸c, khi c¸c s¶n phÈm thay thÕ hoÆc c¸c s¶n phÈm t−¬ng tù ®−îc ®−a ra víi møc gi¸ thÊp h¬n c¸c s¶n phÈm cïng lo¹i; hoÆc cung cÊp c¸c s¶n phÈm t−¬ng tù víi c¸c ®Æc tÝnh vÒ chÊt l−îng vµ dÞch vô ngang b»ng hay cao h¬n. Nh×n chung, khi x¸c ®Þnh søc c¹nh tranh cña mét doanh nghiÖp hay mét ngµnh cÇn xem xÐt ®Õn tiÒm n¨ng s¶n xuÊt kinh doanh mét hµng ho¸ hay mét dÞch vô ë møc gi¸ ngang b»ng hay thÊp h¬n møc gi¸ phæ biÕn mµ kh«ng ph¶i trî cÊp. DiÔn ®µn cao cÊp vÒ c¹nh tranh c«ng nghiÖp cña Tæ chøc Hîp t¸c vµ Ph¸t triÓn kinh tÕ (OECD) ®Y lùa chän mét ®Þnh nghÜa cè g¾ng kÕt hîp cho c¶ doanh nghiÖp, ngµnh vµ quèc gia nh− sau: .Søc c¹nh tranh lµ kh¶ n¨ng cña c¸c doanh nghiÖp, ngµnh, quèc gia, khu vùc trong viÖc t¹o ra viÖc lµm vµ thu nhËp cao h¬n trong ®iÒu kiÖn c¹nh tranh quèc tÕ.. §Þnh nghÜa nµy theo em lµ phï hîp vµ ph¶n ¸nh ®−îc kh¸i niÖm c¹nh tranh quèc gia trong mèi liªn hÖ g¾n kÕt víi ho¹t ®éng c¹nh tranh cña c¸c doanh nghiÖp, t¹o viÖc lµm, t¨ng thu nhËp vµ møc sèng nh©n d©n. - VÒ n¨ng lùc c¹nh tranh: N¨ng lùc c¹nh tranh (cßn gäi lµ søc c¹nh tranh; Anh: Competitive Power; Nga: Cancurentia; Ph¸p: CapacitÐ de Concurrence), kh¶ n¨ng giµnh ®−îc thÞ phÇn lín tr−íc c¸c ®èi thñ c¹nh tranh trªn thÞ tr−êng, kÓ c¶ kh¶ n¨ng giµnh l¹i mét phÇn hay toµn bé thÞ phÇn cña ®ång nghiÖp (Tõ ®iÓn thuËt ng÷ kinh tÕ häc, 2001, NXB Tõ ®iÓn B¸ch khoa Hµ néi, trang 349). Theo ®Þnh nghÜa nµy, cã thÓ thèng nhÊt bèn thuËt ng÷ hiÖn ®ang ®−îc sö dông: n¨ng lùc c¹nh tranh, søc c¹nh tranh, kh¶ n¨ng c¹nh tranh vµ tÝnh c¹nh tranh ®Òu cã néi dung t−¬ng tù nhau vµ hiÓu tªn cña chóng mét c¸ch nhÊt qu¸n trong ®Ò tµi nµy lµ "n¨ng lùc c¹nh tranh". 17 1.1.2. C¸c cÊp ®é cña n¨ng lùc c¹nh tranh: N¨ng lùc c¹nh tranh cã thÓ ®−îc ph©n biÖt thµnh bèn cÊp ®é:  N¨ng lùc c¹nh tranh cÊp ®é quèc gia  N¨ng lùc c¹nh tranh cÊp ®é ngµnh  N¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp  N¨ng lùc c¹nh tranh cña s¶n phÈm hµng ho¸ N¨ng lùc c¹nh tranh ë bèn cÊp ®é ph©n biÖt trªn ®©y cã mèi t−¬ng quan mËt thiÕt víi nhau, phô thuéc lÉn nhau. Do ®ã, khi xem xÐt, ®¸nh gi¸ vµ ®Ò ra gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp nãi chung cÇn thiÕt ph¶i ®Æt nã trong mèi t−¬ng quan chung gi÷a c¸c cÊp ®é n¨ng lùc c¹nh tranh nªu trªn. Mét mÆt, tæng sè n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp cña mét n−íc t¹o thµnh n¨ng lùc c¹nh tranh cña nÒn kinh tÕ quèc gia ®ã. N¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp bÞ h¹n chÕ khi n¨ng lùc c¹nh tranh cÊp quèc gia vµ cña s¶n phÈm doanh nghiÖp ®ã ®Òu thÊp. MÆt kh¸c, n¨ng lùc c¹nh tranh quèc gia thÓ hiÖn qua m«i tr−êng kinh doanh, c¹nh tranh quèc tÕ vµ trong n−íc (®Æc biÖt trong ®iÒu kiÖn héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ). Trong ®ã, c¸c cam kÕt vÒ hîp t¸c kinh tÕ quèc tÕ, c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ vÜ m« vµ hÖ thèng luËt ph¸p cã ¶nh h−ëng rÊt lín ®Õn n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp, cña ngµnh vµ cña s¶n phÈm hµng ho¸ trong quèc gia ®ã. V× vËy, tr−íc khi ®Ò cËp ®Õn n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp, em xin ®−îc s¬ l−îc vÒ n¨ng lùc c¹nh tranh cÊp ®é quèc gia vµ cña s¶n phÈm. Cßn n¨ng lùc c¹nh tranh cÊp ngµnh cã mèi quan hÖ vµ chÞu ¶nh h−ëng cña n¨ng lùc c¹nh tranh quèc gia vµ cña s¶n phÈm t−¬ng tù nh− n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp nªn kh«ng ®Ò cËp ®Õn. 1.1.2.1. N¨ng lùc c¹nh tranh cÊp ®é quèc gia Trong mét b¸o c¸o vÒ tÝnh c¹nh tranh tæng thÓ cña DiÔn ®µn kinh tÕ thÕ giíi (WEF) n¨m 1997 ®Y nªu ra: "n¨ng lùc c¹nh tranh cña mét quèc gia lµ n¨ng lùc cña 18 nÒn kinh tÕ quèc d©n nh»m ®¹t ®−îc vµ duy tr× møc t¨ng tr−ëng cao trªn c¬ së c¸c chÝnh s¸ch, thÓ chÕ bÒn v÷ng t−¬ng ®èi vµ c¸c ®Æc tr−ng kinh tÕ kh¸c". Nh− vËy, n¨ng lùc c¹nh tranh cÊp quèc gia cã thÓ ®−îc hiÓu lµ viÖc x©y dùng mét m«i tr−êng c¹nh tranh kinh tÕ chung, ®¶m b¶o ph©n bè cã hiÖu qu¶ c¸c nguån lùc, ®Ó ®¹t vµ duy tr× møc t¨ng tr−ëng cao, bÒn v÷ng. M«i tr−êng c¹nh tranh kinh tÕ chung cã ý nghÜa rÊt lín ®èi víi viÖc thóc ®Èy qu¸ tr×nh ®Çu t−, tù ®iÒu chØnh, lùa chän cña c¸c nhµ kinh doanh, c¸c doanh nghiÖp theo c¸c tÝn hiÖu thÞ tr−êng ®−îc th«ng tin ®Çy ®ñ. MÆt kh¸c, m«i tr−êng c¹nh tranh thuËn lîi sÏ t¹o kh¶ n¨ng cho chÝnh phñ ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch ph¸t triÓn, c¶i thiÖn ®Çu t−, t¨ng c−êng hîp t¸c quèc tÕ vµ héi nhËp ngµy cµng cã hiÖu qu¶, sÏ ¶nh h−ëng quyÕt ®Þnh ®Õn n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp. Ngoµi nh÷ng yÕu tè vÒ tµi nguyªn thiªn nhiªn, vÞ trÝ ®Þa lý kinh tÕ ... cã 8 yÕu tè chñ yÕu t¸c ®éng ®Õn n¨ng lùc c¹nh tranh quèc gia, bao gåm:  §é më cöa kinh tÕ  Vai trß cña chÝnh phñ: vai trß vµ møc ®é can thiÖp cña nhµ n−íc vµo ho¹t ®éng c¹nh tranh  Tµi chÝnh ng©n hµng  C«ng nghÖ: lµ møc ®é ®Çu t− cho nghiªn cøu triÓn khai (R&D); tr×nh ®é c«ng nghÖ vµ tÝch luü kiÕn thøc c«ng nghÖ  C¬ së h¹ tÇng  HÖ thèng qu¶n lý, chÊt l−îng qu¶n lý nãi chung  Lao ®éng: lµ sè l−îng vµ chÊt l−îng lao ®éng, hiÖu lùc vµ tÝnh linh ho¹t cña thÞ tr−êng lao ®éng  ThÓ chÕ, hiÖu lùc cña ph¸p luËt vµ thÓ chÕ xY héi ®Æt nÒn mãng cho nÒn kinh tÕ hiÖn ®¹i mang tÝnh c¹nh tranh, bao gåm quy ®Þnh cña luËt ph¸p vµ quyÒn së h÷u. 19
- Xem thêm -