Tài liệu Một số giải pháp phòng ngừa rủi ro tài chính trong công tác thanh toán quốc tế tại công ty cổ phần xuất nhập khẩu tạp phẩm hà nội (tocontap)

  • Số trang: 21 |
  • Loại file: DOC |
  • Lượt xem: 29 |
  • Lượt tải: 0
nganguyen

Đã đăng 34345 tài liệu

Mô tả:

Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368 §Æt vÊn ®Ò Thµnh c«ng trong viÖc chÆn ®øng l¹m ph¸t phi m· n¨m 1989 nhê ¸p dông c«ng cô l·i suÊt ng©n hµng (®a l·i suÊt huy ®éng tiÒn göi tiÕt kiÖm lªn cao vît tèc ®é l¹m ph¸t), ®· cho thÊy tÇm quan träng cña viÖc sö dông c¸c c«ng cô cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ trong ®iÒu tiÕt kinh tÕ vÜ m« nh»m ®¹t c¸c môc tiªu ng¾n h¹n æn ®Þnh thÞ trêng. Trong nÒn kinh tÕ t¨ng trëng nhanh cña níc ta lu«n thêng trùc nguy c¬ t¸i l¹m ph¸t cao, do ®ã mét c«ng cô ®iÒu tiÕt vÜ m« hiÖu nghiÖm nh chÝnh s¸ch tiÒn tÖ ®îc tËn dông tríc tiªn v¬Ý hiÖu suÊt cao còng lµ ®iÒu tÊt yÕu. Tuy nhiªn gÇn ®©y ë ViÖt nam cã dÊu hiÖu cña sù l¹m dông c¸c c«ng cô cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ trong nhiÖm vô kiÒm chÕ l¹m ph¸t. §iÒu nµy thÓ hiÖn sù yÕu kÐm trong viÖc qu¶n lý vµ sö dông chÝnh s¸ch tiÒn tÖ cña chóng tíi . V× vËy ®øng tríc nguy c¬ tiÒm Èn cña l¹m ph¸t, viÖc nghiªn cøu chÝnh s¸ch tiÒn tÖ nh»m kiÓm so¸t l¹m ph¸t lµ v« cïng cÇn thiÕt. Trong ®Ò tµi "Sö dông chÝnh s¸ch tiÒn tÖ nh»m kiÓm so¸t l¹m ph¸t" em xin tr×nh bµy ba phÇn chÝnh. PhÇn I: L¹m ph¸t vµ vai trß cña CSTT trong viÖc kiÓm so¸t l¹m ph¸t PhÇn II: Thùc tr¹ng cña viÖc sö dông CSTT trong viÖc kiÓm so¸t l¹m ph¸t nh÷ng n¨m qua. PhÇn III: Gi¶i ph¸p L¹m ph¸t ¶nh hëng trùc tiÕp tíi ®êi sèng kinh tÕ x· héi, cho nªn ¶nh hëng ®Õn mçi c¸ nh©n trong x· héi. MÆt kh¸c viÖc nghiªn cøu ®Ò tµi "Sö dông CSTT trong viÖc kiÓm so¸t l¹m ph¸t" gióp cho b¶n th©n em n¾m v÷ng nh÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n cña ngµnh TC-NH, nh»m phôc vô tèt cho viÖc häc tËp. Do ®ã ®Ò tµi "Sö dông CSTT trong viÖc kiÓm so¸t l¹m ph¸t" cã ý nghÜa thiÕt thùc ®èi víi b¶n th©n. Bµi viÕt cña em kh«ng tr¸nh khái nh÷ng thiÕu sãt. Mong thÇy c« híng dÉn thªm. Cuèi cïng em xin ch©n thµnh c¶m ¬n. 1 B. Néi dung I/ L¹m ph¸t vµ vai trß cña CSTT trong viÖc kiÓm so¸t l¹m ph¸t 1. Nh÷ng quan ®iÓm kh¸c nhau vÒ l¹m ph¸t Qu¸ tr×nh h×nh thµnh c¸c kh¸i niÖm vµ nhËn thøc b¶n chÊt kinh tÕ cña l¹m ph¸t còng lµ qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña t duy ®i tõ ®¬n gi¶n ®Õn phøc t¹p, ®i tõ hiÖn tîng bÒ ngoµi ®Õn b¶n chÊt bªn trong, ®Õn c¸c thuéc tÝnh cña l¹m ph¸t, lµ qu¸ t×nh sµng läc nh÷ng hiÓu biÕt sai vµ ®óng, lÉn lén gi÷a hiÖn tîng vµ b¶n chÊt, gi÷a nguyªn nh©n vµ kÕt qu¶ ®Ó ph¶n ¸nh ®óng ®¾n b¶n chÊt cña tÝnh quy luËt cña l¹m ph¸t. Theo trêng ph¸i l¹m ph¸t "lu th«ng tiÒn tÖ" (®¹i diÖn lµ Milt¬n Priedman) hä cho r»ng l¹m ph¸t tiÒn tÖ lµ ®a nhiÒu tiÒn thõa (bÊt kÓ lµ kim lo¹i hay tiÒn giÊy) vµ lu th«ng lµm cho gi¸ c¶ hµng ho¸ t¨ng lªn. Chóng ta ®Òu biÕt r»ng kh«ng ph¶i bÊt cø sè lîng tiÒn nµo t¨ng lªn trong lu th«ng víi nhÞp ®iÖu nhanh h¬n s¶n xuÊt còng ®Òu lµ l¹m ph¸t, nÕu nh nhµ níc kh«ng gi¶m bít néi dung vµng hoÆc gi¸ trÞ tîng trng trong ®ång tiÒn ®Ó bï ®¾p cho béi chi ng©n s¸ch. K.Mazx ®· chØ ra r»ng ý nghÜ vÒ l¹m ph¸t cña häc thuyÕt nµy lµ qu¸ ®¬n gi¶n. Nh÷ng ngêi theo häc thuyÕt nµy ®· dïng logic h×nh thøc ®Ó kÕt hîp mét c¸ch m¸y mãc hiÖn tîng t¨ng sè lîng tiÒn víi hiÖn tîng t¨ng gi¸ ®Ó rót ra b¶n chÊt kinh tÕ cña l¹m ph¸t. Trêng ph¸i l¹m ph¸t "cÇn d thõa tæng qu¸t" (hay “cÇu kÐo") mµ ®¹i diÖn lµ J.Keynes cho r»ng. L¹m ph¸t lµ "cÇu d thõa tæng qu¸t cho ph¸t hµnh tiÒn ra qu¸ møc s¶n xuÊt trong thêi kú toµn dông dÉn ®Õn møc gi¸ chung t¨ng. Chóng ta nhËn thøc ®îc r»ng nãi l¹m ph¸t lµ "cÇu d thõa tæng qu¸t" lµ kh«ng chÝnh x¸c, v× trong giai ®o¹n khñng ho¶ng ë thêi kú CNTB ph¸t triÓn mÆc dï cã khñng ho¶ng s¶n xuÊt thõa mµ kh«ng cã l¹m ph¸t. Cßn ë ViÖt Nam trong n¨m 1991 cã t×nh tr¹ng cung lín h¬n cÇu mµ vÉn cã l¹m ph¸t gi¸ c¶ vµ l¹m ph¸t tiÒn tÖ. Tuy Keynes ®· tiÕn s©u h¬n trêng ph¸i l¹m ph¸t lu th«ng tiÒn tÖ lµ kh«ng lÊy hiÖn tîng bÒ ngoµi, kh«ng coi ®iÒu kiÖn cña l¹m ph¸t lµ nguyªn nh©n cña l¹m ph¸t nhng l¹i m¾c sai lÇm vÒ mÆt logÝc lµ ®em kÕt qu¶ cña l¹m ph¸t quy vµo b¶n chÊt cña l¹m ph¸t. Kh¸i niÖm cña Keynes vÉn cha nªu ®îc ®óng b¶n chÊt kinh tÕ - x· héi cña l¹m ph¸t. Trêng ph¸i l¹m ph¸t gi¸ c¶ hä cho r»ng l¹m ph¸t lµ sù t¨ng gi¸. Thùc chÊt l¹m ph¸t chØ lµ mét trong nhiÒu nguyªn nh©n cña t¨ng gi¸. Cã nh÷ng thêi kú gi¸ mµ kh«ng cã l¹m ph¸t nh: thêi kú "c¸ch m¹ng gi¸ c¶" ë thÕ kû XVI ë ch©u ¢u, thêi kú hng thÞnh cña mét chu kú s¶n xuÊt, nh÷ng n¨m mÊt mïa... t¨ng gi¸ chØ lµ hÖ qu¶ lµ mét tÝn hiÖu dÔ thÊy cña l¹m ph¸t nhng cã lóc t¨ng gi¸ l¹i trë thµnh nguyªn nh©n cña l¹m ph¸t. L¹m ph¸t x¶y ra lµ do t¨ng nhiÒu c¸i chø kh«ng ph¶i chØ ®¬n thuÇn do t¨ng gi¸. V× vËy quan ®iÓm cña trêng ph¸i nµy ®· lÉn lén gi÷a hiÖn tîng vµ b¶n chÊt, lµm cho ngêi ta dÔ ngé nhËn gi÷a t¨ng gi¸ vµ l¹m ph¸t. K.Marx ®· cho r»ng "l¹m ph¸t lµ sù trµn ®Çy c¸c kªnh, c¸c luång lu th«ng nh÷ng tê giÊy b¹c thõa lµm cho gi¸ c¶ (møc gi¸) t¨ng vät vµ viÖc ph©n phèi l¹i s¶n phÈm x· héi gi÷a c¸c giai cÊp trong d©n c cã lîi cho giai cÊp t s¶n. ë ®©y 2 Marx ®· ®øng trªn gãc ®é giai cÊp ®Ó nh×n nhËn l¹m ph¸t, dÉn tíi ngêi ta cã thÓ hiÓu l¹m ph¸t lµ do nhµ níc do giai cÊp t b¶n g©y ra, ®Ó bãc lét mét lÇn n÷a giai cÊp v« s¶n. Quan ®iÓm nµy cã thÓ xÕp vµo quan ®iÓm l¹m ph¸t "lu th«ng tiÒn tÖ" song ®Þnh nghÜa nµy hoµn h¶o h¬n v× nã ®Ò cÊp tíi b¶n chÊt kinh tÕ - x· héi cña l¹m ph¸t. Tuy nhiªn nã cã nhîc ®iÓm lµ cho r»ng l¹m ph¸t chØ lµ ph¹m trï kinh tÕ cña nÒn kinh tÕ t b¶n chñ nghÜa vµ cha nªu ®îc ¶nh hëng cña l¹m ph¸t trªn ph¹m vi quèc tÕ. Trªn ®©y lµ c¸c quan ®iÓm cña c¸c trêng ph¸i kinh tÕ häc chÝnh. Nãi chung c¸c quan ®iÓm ®Òu cha hoµn chØnh, nhng ®· nªu ®îc mét sè mÆt cña hai thuéc tÝnh c¬ b¶n cña l¹m ph¸t. Bµn l¹m ph¸t lµ vÊn ®Ò réng vµ ®Ó ®Þnh nghÜa ®îc nã ®ßi hái ph¶i cã sù ®Çu t s©u vµ kü cµng. ChÝnh v× thÕ b¶n th©n còng chØ m¹nh d¹n nªu ra c¸c quan ®iÓm vµ suy nghÜ cña m×nh vÒ l¹m ph¸t mét c¸ch ®¬n gi¶n chø kh«ng ®Çy ®ñ bèn yÕu tè chñ yÕu "b¶n chÊt, nguyªn nh©n c¸c hËu qu¶ KTXH vµ h×nh thøc biÓu hiÖn". - Chóng ta cã thÓ dÔ chÊp nhËn quan ®iÓm cña trêng ph¸i gi¸ c¶, (ë níc ta vµ nhiÒu níc quan niÖm nµy t¬ng ®èi phæ biÕn). Së dÜ nh vËy lµ v× thÕ kû XX lµ thÕ kû l¹m ph¸t, l¹m ph¸t hÇu nh diÔn ra ë tuyÖt ®¹i bé phËn c¸c níc mµ sù t¨ng gi¸ l¹i lµ tÝn hiÖu nh¹y bÐn, dÔ thÊy cña l¹m ph¸t. Nh vËy chóng ta sÏ hiÓu ®¬n gi¶n lµ "l¹m ph¸t lµ sù t¨ng gi¸ kÐo dµi, lµ sù thõa c¸c ®ång tiÒn trong lu th«ng, lµ viÖc nhµ níc ph¸t hµnh thªm tiÒn nh»m bï ®¾p béi chi ng©n s¸ch". Hay l¹m ph¸t lµ chÝnh s¸ch ®Æc biÖt nhanh chãng vµ tèi ®a nhÊt trong c¸c h×nh thøc ph©n phèi l¹i gi¸ trÞ vËt chÊt x· héi mµ giai cÊp cÇm quyÒn sö dông ®Ó ®¸p øng nhu cÇu chi tiªu. Nhng nãi chung l¹m ph¸t lµ mét hiÖn tîng cña c¸c nÒn kinh tÕ thÞ trêng. §Þnh nghÜa l¹m ph¸t cßn rÊt nhiÒu vÊn ®Ò ®Ó chóng ta cã thÓ nghiªn cøu mét c¸ch s©u s¾c. Nhng khi x¶y ra l¹m ph¸t (võa ph¶i, phi m·, hay siªu l¹m ph¸t) th× t¸c ®éng cña nã sÏ ¶nh hëng trùc tiÕp tíi ®êi sèng kinh tÕ x· héi. 2. T¸c ®éng cña l¹m ph¸t Trªn thùc tÕ, nhiÒu níc chøng tá kh«ng thÓ triÖt tiªu ®îc l¹m ph¸t trong kinh tÕ thÞ trêng dï ®¹t tr×nh ®é ph¸t triÓn rÊt cao cña lùc lîng s¶n xuÊt . NÕu gi÷ ®îc l¹m ph¸t ë møc ®é nÒn kinh tÕ chÞu ®îc, cho phÐp cã thÓ më thªm viÖc lµm, huy ®éng thªm c¸c nguån lùc phôc vô cho sù t¨ng trëng kinh tÕ, th× còng lµ mét thùc tÕ ®iÒu hµnh thµnh c«ng c«ng cuéc chèng l¹m ph¸t ë nhiÒu níc. Nhng møc ®é l¹m ph¸t lµ bao nhiªu th× phï hîp. NÕu tû lÖ t¨ng trëng cao, tû lÖ l¹m ph¸t qu¸ thÊp th× dÉn tíi t×nh tr¹ng c¸c ng©n hµng ø ®äng vèn, lµm ¶nh hëng tíi sù ph¸t triÓn cña ®Êt níc. V× thÕ trong trêng hîp ®ã ngêi ta ph¶i cè g¾ng t¨ng tû lÖ l¹m ph¸t lªn. Khi chÝnh phñ kiÓm so¸t l¹m ph¸t ë møc ®é mµ nÒn kinh tÕ chÞu ®îc (tû lÖ l¹m ph¸t díi 10%) th× võa kh«ng g©y ®¶o lén lín, c¸c hÖ qu¶ cña l¹m ph¸t ®îc kiÓm so¸t, võa søc che ch¾n hoÆc chÞu ®ùng ®îc cña nÒn kinh tÕ vµ cña c¸c tÇng líp x· héi. H¬n n÷a, mét sù hy sinh nµo ®ã do møc l¹m ph¸t ® îc kiÓm so¸t ®ã mang l¹i ®îc ®¸nh ®æi b»ng sù t¨ng trëng , ph¸t triÓn kinh tÕ më ra nhiÒu viÖc lµm h¬n, thu nhËp danh nghÜa cã thÓ ®îc t¨ng lªn cho mçi ngêi lao ®éng nhê cã ®ñ viÖc lµm h¬n trong tuÇn, trong th¸ng hoÆc t¨ng thªm ngêi cã viÖc lµm, cã thu nhËp trong gia ®×nh vµ c¶ tÇng líp lao ®éng do gi¶m thÊt nghiÖp . §Õn lît nã, thu nhËp b»ng tiÒn t¨ng lªn th× t¨ng thªm søc kÝch thÝch cña nhu cÇu cña tiÒn tÖ vµ søc mua ®èi víi ®Çu t, t¨ng trëng tæng s¶n phÈm trong níc (GDP). Nhng khi tû lÖ l¹m ph¸t ®Õn 2 con sè trë lªn (l¹m ph¸t phi m· hoÆc siªu l¹m ph¸t) th× 3 hÇu nh t¸c ®éng rÊt xÊu tíi nÒn kinh tÕ nh sù ph©n phèi vµ ph©n phèi l¹i mét c¸ch bÊt hîp lý gi÷a c¸c nhãm d©n c hoÆc c¸c tÇng líp trong x· héi vµ c¸c chñ thÓ trong c¸c quan hÖ vÒ mÆt tiÒn tÖ trªn c¸c chØ tiªu mang tÝnh chÊt danh nghÜa (chØ tiªu kh«ng tÝnh ®Õn yÕu tè l¹m ph¸t, kh«ng tÝnh ®Õn sù trît gi¸ cña ®ång tiÒn). MÆt kh¸c tû lÖ l¹m ph¸t cao ph¸ ho¹i vµ ®×nh ®èn nÒn s¶n xuÊt x· héi do lóc ®ã ®é rñi ro cao, kh«ng ai d¸m tÝnh to¸n ®Çu t l©u dµi, nh÷ng ho¹t ®éng kinh tÕ ng¾n h¹n tõng th¬ng vô, tõng ®ît, tõng chuyÕn diÔn ra phæ biÕn, Trong x· héi xuÊt hiÖn t×nh tr¹ng ®Çu c¬ tÝch tr÷, dÉn tíi khan hiÕm hµng ho¸ . §iÒu ®ã l¹i lµm gi¸ cµng t¨ng, vµ x· héi r¬i vµo vßng luÈn quÈn, l¹m ph¸t cµng t¨ng dÉn tíi mÊt æn ®Þnh vÒ chÝnh trÞ x· héi. Tû lÖ l¹m ph¸t cao cßn cã ¶nh hëng xÊu tíi quan hÖ kinh tÕ quèc tÕ. Tãm l¹i khi l¹m ph¸t cao tíi møc hai con sè (ë ViÖt nam gi÷a nh÷ng n¨m 80 ®· x¶y ra t×nh tr¹ng l¹m ph¸t tíi møc 3 con sè) trë lªn, th× cã ¶nh hëng xÊu tíi x· héi. Do ®ã chÝnh phñ ph¶i cã gi¶i ph¸p kh¾c phôc, kiÒm chÕ, vµ kiÓm so¸t l¹m ph¸t. Cã rÊt nhiÒu gi¶i ph¸p ®Ó kiÓm so¸t l¹m ph¸t nhng ë ®Ò tµi nµy t«i chØ nªu ra gi¶i ph¸p sö dông chÝnh s¸ch tiÒn tÖ ®Ó kiÓm so¸t l¹m ph¸t. 3. Kh¸i niÖm vÒ chÝnh s¸ch tiÒn tÖ. ChÝnh s¸ch tiÒn tÖ, lµ mét bé phËn trong tæng thÓ hÖ thèng chÝnh s¸ch kinh tÕ cña nhµ níc ®Ó thùc hiÖn viÖc qu¶n lý vÜ m« ®èi víi nÒn kinh tÕ nh»m ®¹t ®îc c¸c môc tiªu kinh tÕ - x· héi trong tõng giai ®o¹n nhÊt ®Þnh. ChÝnh s¸ch tiÒn tÖ cã thÓ ®îc hiÓu theo nghÜa réng vµ nghÜa th«ng thêng. Theo nghÜa réng th× chÝnh s¸ch tiÒn tÖ lµ chÝnh s¸ch ®iÒu hµnh toµn bé khèi lîng tiÒn trong nÒn kinh tÕ quèc d©n nh»m t¸c ®éng ®Õn 4 môc tiªu lín cña kinh tÕ vÜ m«, trªn c¬ së ®ã ®¹t ®îc môc tiªu c¬ b¶n lµ æn ®Þnh tiÒn tÖ, gi÷ v÷ng søc mua cña ®ång tiÒn, æn ®Þnh gi¸ c¶ hµng ho¸. Theo nghÜa th«ng thêng lµ chÝnh s¸ch quan t©m ®Õn khèi lîng tiÒn cung øng t¨ng thªm trong thêi kú tíi (thêng lµ mét n¨m) phï hîp víi møc t¨ng trëng kinh tÕ dù kiÕn vµ chØ sè l¹m ph¸t nÕu cã, tÊt nhiªn còng nh»m æn ®Þnh tiÒn tÖ vµ æn ®Þnh gi¸ c¶ hµng ho¸ . Chóng ta cã thÓ kh¼ng ®Þnh r»ng, nÕu nh chÝnh s¸ch tµi chÝnh chØ tËp trung vµo thµnh phÇn. KÕt cÊu c¸c møc chi phÝ thuÕ kho¸ cña nhµ níc, th× chÝnh s¸ch tiÒn tÖ quèc gia l¹i tËp trung vµo møc ®é kh¶ n¨ng thanh to¸n cho toµn bé nÒn KTQD, bao gåm viÖc ®¸p øng khèi lîng cÇn cung øng cho lu th«ng, ®iÒu khiÓn hÖ thèng tiÒn tÖ vµ khèi lîng tÝn dông ®¸p øng vèn cho nÒn kinh tÕ , t¹o ®iÒu kiÖn vµ thóc ®Èy ho¹t ®éng cña thÞ trêng tiÒn tÖ, thÞ trêng vèn theo nh÷ng quü ®¹o ®· ®Þnh, kiÓm so¸t hÖ thèng c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i, cïng víi viÖc x¸c ®Þnh tû gi¸ hèi ®o¸i hîp lý nh»m æn ®Þnh vµ thóc ®Èy kinh tÕ ®èi ngo¹i vµ kinh tÕ ngo¹i th¬ng nh»m môc tiªu cuèi cïng lµ æn ®Þnh tiÒn tÖ, gi÷ v÷ng søc mua cña ®ång tiÒn, æn ®Þnh gi¸ c¶ hµng ho¸ . ChÝnh v× vËy chÝnh s¸ch tiÕn tÖ t¸c ®éng nh¹y bÐn tíi l¹m ph¸t vµ ®©y lµ gi¶i ph¸p kh¸ h÷u hiÖu trong viÖc kiÓm so¸t l¹m ph¸t. 4. Vai trß cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ trong viÖc kiÓm so¸t l¹m ph¸t. §Ó thÊy râ t¸c ®éng cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ tíi tû lÖ l¹m ph¸t ta sÏ ®i t×m hiÓu tõng c«ng cô mét cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ. 4.1. Dù trò b¾t buéc. 4 Trong ho¹t ®éng tÝn dông vµ thanh to¸n, c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i cã kh¶ n¨ng biÕn nh÷ng kho¶n tiÒn göi ban ®Çu thµnh nh÷ng kho¶n tiÒn göi míi cho c¶ hÖ thèng, kh¶ n¨ng sinh ra béi sè tÝn dông, tøc lµ kh¶ n¨ng t¹o tiÒn. §Ó khèng chÕ kh¶ n¨ng nµy, ng©n hµng trung ¬ng buéc c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i ph¶i trÝch mét phÇn tiÒn huy ®éng ®îc theo mét tû lÖ quy ®Þnh göi vµo ng©n hµng trung ¬ng kh«ng ®îc hëng l·i. Do ®ã c¬ chÕ ho¹t ®éng cña c«ng cô dù tr÷ b¾t buéc nh»m khèng chÕ kh¶ n¨ng t¹o tiÒn, h¹n chÕ møc t¨ng béi sè tÝn dông cña c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i. Tû lÖ dù tr÷ b¾t buéc lµ tû lÖ gi÷a sè lîng phong tiÖn thanh to¸n cÇn khèng chÕ (bÞ "v« hiÖu ho¸" vÒ mÆt thanh to¸n) trªn tæng sè tiÒn göi nh»m ®iÒu chØnh kh¶ n¨ng thanh to¸n vµ kh¶ n¨ng tÝn dông cña c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i. Khi l¹m ph¸t cao, ng©n hµng trung ¬ng n©ng tû lÖ dù tr÷ b¾t buéc, kh¶ n¨ng cho vay vµ kh¶ n¨ng thanh to¸n cña c¸c ng©n hµng bÞ thu hÑp (do sè nh©n tiÒn tÖ gi¶m), khèi lîng tÝn dông trong nÒn kinh tÕ gi¶m (cung tiÒn gi¶m) dÉn tíi l·i suÊt t¨ng, ®Çu t gi¶m do ®ã tæng cÇu gi¶m vµ lµm cho gi¸ gi¶m (tû lÖ l¹m ph¸t gi¶m). Ngîc l¹i nÕu ng©n hµng trung ¬ng h¹ thÊp tû lÖ dù tr÷ b¾t buéc tøc lµ t¨ng kh¶ n¨ng t¹o tiÒn, th× cung vÒ tÝn dông cña c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i còng t¨ng lªn, khèi lîng tÝn dông vµ khèi lîng thanh to¸n cã xu híng t¨ng, ®ång thêi t¨ng xu híng më réng khèi lîng tiÒn. Lý luËn t¬ng tù nh trªn th× viÖc t¨ng cung tiÒn sÏ dÉn tíi t¨ng gi¸ (tû lÖ l¹m ph¸t t¨ng). Nh vËy c«ng cô DTBB mang tÝnh hµnh chÝnh ¸p ®Æt trùc tiÕp , ®Çy quyÒn lùc vµ cùc kú quan träng ®Ó c¾t c¬n sèt l¹m ph¸t, kh«i phôc ho¹t ®éng kinh tÕ trong trêng hîp nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn cha æn ®Þnh vµ khi c¸c c«ng cô thÞ trêng më t¸i chiÕt khÊu cha ®ñ m¹nh ®Ó cã thÓ ®¶m tr¸ch ®iÒu hoµ møc cung tiÒn tÖ cho nÒn kinh tÕ. Nhng c«ng cô dù tr÷ b¾t buéc qu¸ nh¹y c¶m, v× chØ thay ®æi nhá trong tû lÖ dù tr÷ b¾t buéc ®· lµm cho khèi lîng tiÒn t¨ng lªn rÊt lín khã kiÓm so¸t. MÆt kh¸c mét ®iÒu bÊt lîi n÷a lµ khi sö dông c«ng cô dù tr÷ b¾t buéc ®Ó kiÓm so¸t cung øng tiÒn tÖ nh viÖc t¨ng dù tr÷ b¾t buéc cã thÓ g©y nªn vÊn ®Ò kh¶ n¨ng thanh kho¶n ngay ®èi víi mét ng©n hµng cã dù tr÷ vît møc qu¸ thÊp, thay ®æi tû lÖ dù tr÷ b¾t buéc kh«ng ngõng còng g©y nªn t×nh tr¹ng kh«ng æn ®Þnh cho c¸c ng©n hµng.ChÝnh v× vËy sö dông c«ng cô dù tr÷ b¾t buéc ®Ó kiÓm so¸t cung tiÒn tÖ qua ®ã kiÓm so¸t l¹m ph¸t Ýt ®äc sö dông trªn thÕ giíi (®Æc biÖt lµ nh÷ng níc ph¸t triÓn , cã nÒn kinh tÕ æn ®Þnh) 4.2. T¸i chiÕt khÊu T¸i chiÕt khÊu lµ ph¬ng thøc ®Ó ng©n hµng trung ¬ng ®a tiÒn vµo lu th«ng, thùc hiÖn vai trß ngêi cho vay cuèi cïng. Th«ng qua viÖc t¸i chiÕt khÊu, ng©n hµng trung ¬ng ®· t¹o c¬ së ®Çu tiªn thóc ®Èy hÖ thèng ng©n hµng th¬ng m¹i thùc hiÖn viÖc t¹o tiÒn, ®ång thêi khai th«ng thanh to¸n. T¸i chiÕt khÊu lµ ®Çu mèi t¨ng tiÒn trung ¬ng, t¨ng khèi lîng tiÒn tÖ vµo lu th«ng. Do ®ã ¶nh hëng trùc tiÕp ®Õn qu¸ tr×nh ®iÒu khiÓn khèi lîng tiÒn vµ ®iÒu hµnh chÝnh s¸ch tiÒn tÖ. Tuú theo t×nh h×nh tõng giai ®o¹n, tuú thuéc yªu cÇu cña viÖc thùc hiÖn chÝnh s¸ch tiÒn tÖ trong giai ®o¹n Êy, cÇn thùc hiÖn chÝnh s¸ch "níi láng" hay "th¾t chÆt" tÝn dông mµ ng©n hµng trung ¬ng quy ®Þnh l·i suÊt thÊp hay cao. L·i suÊt t¸i chiÕt khÊu ®Æt ra tõng thêi kú ph¶i cã t¸c dông híng dÉn, chØ ®¹o l·i suÊt tÝn dông trong nÒn kinh tÕ cña giai ®o¹n ®ã. Khi ng©n hµng trung ¬ng n©ng l·i suÊt t¸i chiÕt khÊu buéc c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i còng ph¶i n©ng l·i suÊt tÝn dông cña 5 m×nh lªn ®Ó kh«ng bÞ lç vèn. Do l·i suÊt tÝn dông t¨ng lªn, gi¶m "cÇu" vÒ tÝn dông vµ kÐo theo gi¶m cÇu vÒ tiÒn tÖ (nhu cÇu vÒ gi÷ tiÒn cña nh©n d©n gi¶m ®i). Do ®ã ®Çu t gi¶m ®i dÉn tíi tæng cÇu gi¶m vµ lµm cho gi¸ gi¶m (tû lÖ l¹m ph¸t gi¶m). Trêng hîp ngîc l¹i tøc lµ ng©n hµng trung ¬ng kÝch thÝch t¨ng cung cÇu tiÒn tÖ vµ lµm cho gi¸ t¨ng (tû lÖ l¹m ph¸t t¨ng). ë c¸c níc c«ng cô nghiÖp vô trùc tiÕp ®Ó thùc hiÖn t¸i chiÕt khÊu lµ th¬ng phiÕu, hoÆc c¸c lo¹i tÝn phiÕu lµ nh÷ng c«ng cô rÊt th«ng dông trªn thÞ trêng tiÒn tÖ vµ thÞ trêng vèn nhng ë níc ta cha cã c«ng cô truyÒn thèng ®Ó thùc hiÖn viÖc chiÕt khÊu vµ t¸i chiÕt khÊu. MÆt kh¸c c«ng cô t¸i chiÕt khÊu võa cã kh¶ n¨ng gi¶i quyÕt kh¶ n¨ng thanh to¸n võa cã kh¶ n¨ng më réng khèi lîng tÝn dông cho nÒn kinh tÕ. Cho nªn cã thÓ vÝ c«ng cô t¸i chiÕt khÊu lµ c¸Ý b¬m hai chiÒu võa hót võa ®Èy. Khi b¬m ®¶y ra lµ cung thªm tiÒn cho nÒn kinh tÕ, khi cã hiÖn tîng thiÓu ph¸t. Vµ b¬m hót vµo thu håi lîng tiÒn khi nÒn kinh tÕ cã hiÖn tîng l¹m ph¸t. Tuy nhiªn khi NHTW Ên ®Þnh l·i suÊt chiÕt khÊu t¹i mét møc nµo ®ã sÏ x¶y ra nh÷ng biÕn ®éng lín trong kho¶ng c¸ch gi÷a l·i suÊt thÞ trêng vµ l·i suÊt chiÕt khÊu v× khi ®ã l·i suÊt cho vay thay ®æi. Nh÷ng biÕn ®éng nµy dÉn ®Õn nh÷ng thay ®æi ngoµi ý ®Þnh trong khèi lîng cho vay chiÕt khÊu vµ do ®ã thay ®æi trong cung øng tiÒn tÖ lµm cho viÖc kiÓm so¸t cung øng tiÒn tÖ vÊt v¶ h¬n. §©y chÝnh lµ h¹n chÕ cña c«ng cô t¸i chiÕt khÊu trong viÖc kiÓm so¸t l¹m ph¸t. 4.3. Ho¹t ®éng thÞ trêng më. NÕu nh c«ng cô l·i suÊt t¸i chiÕt khÊu lµ c«ng cô thô ®éng cña NHTW, tøc lµ NHTW ph¶i chê NHTM ®ang cÇn vèn ®a th¬ng phiÕu, kú phiÕu... ®Õn ®Ó xin "t¸i cÊp vèn" th× nghiÖp vô thÞ trêng më lµ c«ng cô chñ ®éng cña ng©n hµng trung ¬ng ®Ó ®iÒu khiÓn khèi lîng tiÒn, qua ®ã ®· kiÓm so¸t ®îc l¹m ph¸t. Qua nghiÖp vô thÞ trêng më, NHTW chñ ®éng ph¸t hµnh tiÒn trung ¬ng vµo lu th«ng hoÆc rót bít tiÒn khái lu th«ng b»ng c¸ch mua b¸n c¸c lo¹i tr¸i phiÕu ng©n hµng quèc gia nh»m t¸c ®éng tríc hÕt ®Õn khèi lîng tiÒn dù tr÷ trong quü dù tr÷ cña c¸c NHTM vµ c¸c tæ chøc tµi chÝnh, h¹n chÕ tiÒm n¨ng tÝn dông vµ thanh to¸n cña c¸c ng©n hµng nµy, qua ®ã ®iÒu khiÓn khèi lîng tiÒn trong thÞ trêng tiÒn tÖ chóng ta. Khi nghiªn cøu phÇn tríc ®· biÕt r»ng khèi lîng tiÒn tÖ ¶nh hëng trùc tiÕp tíi tû lÖ l¹m ph¸t , viÖc thay ®æi cung tiÒn tÖ sÏ lµm thay ®æi tû lÖ l¹m ph¸t. Trong nghiÖp vô thÞ trêng më, ng©n hµng trung ¬ng ®iÒu khiÓn c¶ khèi lîng tiÒn tÖ vµ l·i suÊt tÝn dông th«ng qua "gi¸ c¶" mua vµ b¸n tr¸i phiÕu. TÊt c¶ nh÷ng cuéc can thiÖp vµo khèi lîng tiÒn b»ng c«ng cô thÞ trêng më ®Òu ®îc tiÕn hµnh dêng nh lµ lÆng lÏ vµ v« h×nh, "kh«ng can thiÖp th« b¹o", ®iÒu khiÓn m¹nh mµ kh«ng chøa ®ùng "mét chót mÖnh lÖnh". Mét mÆt nghiÖp vô thÞ trêng më cã thÓ dÔ dµng ®¶o ngîc l¹i. Khi cã mét sai lÇm trong lóc tiÕn hµnh nghiÖp vô thÞ trêng më, nh khi thÊy cung tiÒn tÖ t¨ng hoÆc gi¶m qu¸ nhanh ng©n hµng th¬ng m¹i cã thÓ lËp tøc ®¶o ngîc l¹i b»ng c¸ch b¸n tr¸i phiÕu hoÆc mua tr¸i phiÕu vµ ngîc l¹i. §©y lµ c«ng cô cùc kú quan träng cña nhiÒu NHTW, vµ ®îc coi lµ vò khÝ s¾c bÐn nhÊt ®em l¹i sù æn ®Þnh kinh tÕ nãi chung, æn ®Þnh l¹m ph¸t nãi riªng. 6 Nhng ë níc ta ®ang ë trong thêi kú ®Æt nÒn mãng. Bëi v× nghiÖp vô nµy ®ßi hái ph¶i cã m«i trêng ph¸p lý nhÊt ®Þnh. Trong thêi kú l¹m ph¸t ®Õn 3 con sè, ViÖt nam ®· ¸p dông chÝnh s¸ch l·i suÊt ®Ó ®Èy lïi l¹m ph¸t rÊt nhanh chãng. (nhê vµo ®Æc ®iÓm riªng biÖt cña l¹m ph¸t ë ViÖt nam). Chóng ta sÏ nghiªn cøu xem chÝnh s¸ch l·i suÊt t¸c ®éng tíi l¹m ph¸t nh thÕ nµo. 4.4. L·i suÊt. L·i suÊt lµ mét c«ng cô quan träng cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ. Nã ®îc ¸p dông nhÊt qu¸n trong mét l·nh thæ vµ ®îc ng©n hµng nhµ níc ®iÒu hµnh chÆt chÏ vµ mÒm dÎo tuú theo tõng thêi kú cho phï hîp víi nhu cÇu huy ®éng vèn vµ cung øng vèn. Nh vËy chóng ta cã thÓ thÊy r»ng l·i suÊt t¸c ®éng lµm thay ®æi cÇu tiÒn tÖ trong d©n c, vµ lµm thay ®æi tû lÖ l¹m ph¸t. ThËt vËy, khi cã l¹m ph¸t. Ng©n hµng nhµ níc sÏ t¨ng l·i suÊt tiÒn göi. ChÝnh v× thÕ ngêi d©n vµ c¸c c«ng ty sÏ ®Çu t vµo ng©n hµng (göi tiÒn vµo ng©n hµng) cã lîi h¬n lµ ®Çu t vµo s¶n xuÊt kinh doanh. Nh vËy cÇu tiÒn gi¶m do ®ã tæng ®Çu t gi¶m, lµm cho tæng cÇu gi¶m dÉn tíi gi¸ gi¶m. Nhng chóng ta biÕt r»ng in= ii + ir trong ®ã in lµ tû lÖ l·i suÊt danh nghÜa, il: tû lÖ l·i suÊt thùc tÕ vµ i i lµ tû lÖ l¹m ph¸t, do ®ã khi cã l¹m ph¸t cao, ¸p dông chÝnh s¸ch l·i suÊt ë ®©y chÝnh lµ viÖc t¨ng tû lÖ l·i suÊt danh nghÜa cao h¬n h¼n tû lÖ l¹m ph¸t (®Ó duy tr× l·i suÊt thùc d¬ng) qua ®ã míi t¹o ®îc cÇu tiÒn danh nghÜa t¬ng øng víi cÇu tiÒn thùc tÕ. Tãm l¹i khi l·i suÊt tiÒn göi cao th× ®éng viªn ®îc nhiÒu ngêi göi tiÒn vµo NHTM vµ ngîc l¹i. NHTM mua tÝn phiÕu NHNN víi l·i suÊt kinh doanh cã l·i th× sÏ gi¶m ®îc khèi lîng tÝn dông. NÕu l·i suÊt tiÒn (cho vay) cao sÏ lµm n¶n lßng ngêi vay v× kinh doanh b»ng vèn vay NHTM kh«ng cã lîi nhuËn. Nh vËy dïng c«ng cô l·i suÊt cã thÓ t¨ng hoÆc gi¶m khèi lîng tÝn dông cña NHTM ®Ó ®¹t ®îc môc ®Ých cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ (æn ®Þnh tû lÖ l¹m ph¸t). Tuú tõng thêi ®iÓm mµ chÝnh s¸ch l·i suÊt ®îc ¸p dông thµnh c«ng trong viÖc chèng l¹m ph¸t. ë ViÖt nam ®· ¸p dông rÊt thµnh c«ng chÝnh s¸ch l·i suÊt vµo nh÷ng n¨m cuèi thËp kû 80 trong viÖc gi¶m tû lÖ l¹m ph¸t tõ 3 con sè xuèng cßn mét con sè do nÒn kinh tÕ ë níc ta lóc ®ã lµ nÒn kinh tÕ tuy ®· më cöa nhng cha më h¼n, do ®ã chØ cã t¸c ®éng trong níc ®Çu t b»ng ViÖt nam ®ång chø quèc tÕ Ýt ®Çu t vµo. ChÝnh v× thÕ ngµy nay kh«ng thÓ ¸p dông chÝnh s¸ch l·i suÊt víi tû lÖ l·i suÊt rÊt cao ®Ó gi¶m tû lÖ l¹m ph¸t mµ ph¶i quan t©m ®Õn mèi quan hÖ gi÷a l·i suÊt trong níc vµ l·i suÊt níc ngoµi . Trong viÖc kiÓm so¸t l¹m ph¸t ®©y lµ c«ng cô cæ ®iÓn, c¸c níc ngµy cµng Ýt sö dông h¬n. Tuy ®©y lµ mét c«ng cô rÊt quan träng trong viÖc kiÓm so¸t l¹m ph¸t vµ huy ®éng vèn còng nh cung cÊp vèn. 4.5. H¹n møc tÝn dông: Ngoµi nh÷ng c«ng cô c¬ b¶n trªn, ng©n hµng nhµ níc cßn sö dông c«ng cô h¹n møc tÝn dông ®Ó ®iÒu hµnh, lµm cho khèi lîng tÝn dông ®èi víi NHTM kh«ng vît qu¸ møc cho phÐp ®Ó tõ ®ã b¶o ®¶m møc l¹m ph¸t ®· ®îc phª duyÖt. H¹n møc tÝn dông lµ khèi lîng tÝn dông tèi ®a mµ NHTW cã thÓ cung øng cho tÊt c¶ c¸c NHTM trong thêi kú nhÊt ®Þnh phï hîp víi møc t¨ng trëng kinh tÕ cña thêi kú. §©y lµ mét chØ tiªu cã quan hÖ trùc tiÕp ®Õn khèi lîng tiÒn trung ¬ng ®îc cung øng thªm (hay gi¶m bít) ®èi víi c¸c NHTM. Khi h¹n møc tÝn dông gi¶m, dÉn tíi cung tiÒn gi¶m do ®ã tæng ®Çu t gi¶m lµm cho tæng cÇu gi¶m vµ cuèi cïng lµ gi¸ gi¶m. Víi môc tiªu æn ®Þnh ®ång tiÒn vµ chèng l¹m ph¸t ®îc coi lµ môc tiªu sè 1, th× c«ng cô h¹n møc tÝn dông lµ cÇn thiÕt. Song viÖc sö dông 7 c«ng cô h¹n møc tÝn dông còng lµ vÊn ®Ò khã kh¨n kh«ng nhá cho c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i. TiÒn göi cña nh©n d©n kh«ng thÓ kh«ng thu nhËn hµng ngµy hµng giê. NÕu nhËn tiÒn göi mµ kh«ng ®îc cho vay th× ch¼ng kh¸c nµo cã ®Çu vµo mµ kh«ng cã ®Çu ra. Nh vËy ®Çu ra cña vèn huy ®éng bÞ bÕ t¾c bëi h¹n møc tÝn dông. ViÖc x¸c ®Þnh h¹n møc tÝn dông lµ rÊt cÇn thiÕt, ®Ó thùc hiÖn môc tiªu chèng l¹m ph¸t. Song nã còng cã nh÷ng mÆt tr¸i g©y khã kh¨n cho NHTM. CÇn cã nh÷ng gi¶i ph¸p ®Ó kh¾c phôc nh÷ng khã kh¨n ®ã. II/ Thùc tr¹ng cña viÖc sö dông c¸c c«ng cô cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ nh»m kiÓm so¸t L¹m ph¸t nh÷ng n¨m qua ë ViÖt Nam. 1. Dù tr÷ b¾t buéc T¹i ®iÒu 45 ph¸p lÖnh ng©n hµng nhµ níc ®· quy ®Þnh "NHNN quy ®Þnh tû lÖ dù tr÷ b¾t buéc Ýt nhÊt ë møc 10% vµ nhiÒu nhÊt ë møc 35% trªn toµn bé tiÒn göi ë c¸c tæ chøc tÝn dông. Trong trêng hîp cÇn thiÕt héi ®ång qu¶n trÞ ng©n hµng nhµ níc quyÕt ®Þnh t¨ng tû lÖ dù tr÷ trªn møc 35% vµ NHNN tr¶ l·i møc t¨ng ®ã. Trªn thùc tÕ c«ng cô nµy ®îc b¾t ®Çu sö dông tõ cuèi n¨m 1989 víi tæng sè tiÒn c¸c NHTM ph¶i ký göi h¬n 100 tû ®ång, n¨m 1990 lµ 356 tû ®ång vµ c¸c n¨m sau vÉn ®îc thùc hiÖn theo møc 10% tÝnh trªn sè tiÒn göi cña kh¸ch hµng. Trong thêi gian ®Çu, tuy ph¸p lÖnh ng©n hµng ®· quy ®Þnh nh trªn nhng thùc tÕ trong mét thêi gian dµi, tû lÖ 10% ®îc æn ®Þnh mét c¸ch cè ®Þnh, mÆc dï chÝnh s¸ch tÝn dông tõ n¨m 1989 ®Õn nay ®· tr¶i qua nhiÒu thêi kú kh¸c nhau theo chñ tr¬ng lóc th× th¾t chÆt, lóc th× níi láng (nh»m kiÓm so¸t l¹m ph¸t). NghÜa lµ viÖc thùc hiÖn ®a tiÒn vµo lu th«ng ®iÒu khiÓn khèi lîng tiÒn lu th«ng lu«n ®îc thùc hiÖn theo nh÷ng dù kiÕn nhÊt ®Þnh, b»ng nh÷ng c«ng cô kh¸c nhau. Nhng c«ng cô dù tr÷ b¾t buéc vÉn ®îc thùc hiÖn víi mét tû lÖ cè ®Þnh. §Çu n¨m 1994, Ng©n hµng trung ¬ng ®· cã quy ®Þnh bæ sung : tû lÖ dù tr÷ b¾t buéc ®èi víi lo¹i tiÒn göi kh«ng kú h¹n lµ 13%, ®èi víi lo¹i tiÒn göi lµ 7% nhng còng lµ ®Ó thi hµnh cho mét thêi gian dµi. Sù æn ®Þnh nh vËy ®· nãi lªn r»ng, ë níc ta vµo thêi kú nµy míi bíc ®Çu sö dông c«ng cô nµy , nªn cha cã kh¶ n¨ng ®iÒu khiÓn nã mét c¸ch linh ho¹t theo t×nh h×nh tiÒn tÖ lu«n biÕn ®éng trong lu th«ng, nªn cha thùc hiÖn ®Çy ®ñ vai trß ®iÒu khiÓn khèi lîng tiÒn lu th«ng h¹n chÕ béi sè tÝn dông cña c¸c NHTM nh chøc n¨ng vèn cã cña c«ng cô nµy. §Æc biÖt ë n¨m 1991-1992 c¸c ng©n hµng quèc doanh ngoµi sè vèn dù tr÷ tèi thiÓu theo luËt ®Þnh cßn cã mét lîng vèn tiÒn göi kh¸ lín taÞ NHTW. §iÒu nµy trong mét chõng mùc nhÊt ®Þnh ®· v« hiÖu ho¸ c«ng cô dù tr÷ b¾t buéc v× nh vËy khi n©ng cao hay h¹ thÊp tû lÖ dù tr÷ b¾t buéc th× hÇu nh còng ch¼ng ¶nh hëng g× ®Õn kh¶ n¨ng thanh to¸n vµ khèi lîng tÝn dông cung øng. MÆt kh¸c mét sè vÊn ®Ò tån t¹i vÒ mÆt nghiÖp vô vµ tæ chøc thùc hiÖn dù tr÷ b¾t buéc ®· gi¶m tÝnh chÊt nhaþ c¶m cña c«ng cô. Tuy nhiªn, thêi gian qua NHNN còng ®· sö dông c«ng cô dù tr÷ b¾t buéc nh»m môc tiªu gãp phÇn ®iÒu hµnh chÝnh s¸ch tiÒn tÖ trong tõng thêi kú vµ ®· ®¹t ®îc mét sè kÕt qu¶ nhÊt ®Þnh trong viÖc kiÓm so¸t l¹m ph¸t ë møc thÊp. §Õn nay ®Ó chuÈn bÞ cho luËt NHNN cã hiÖu lùc thi hµnh kÓ tõ ngµy 1/10/1998, vÊn ®Ò cÇn ®Æt ra lµ ph¶i nghiªn cøu néi dung cña luËt NHNN nh»m ®a ra quy chÕ dù 8 tr÷ b¾t buéc phï hîp víi môc tiªu ®iÒu hµnh chÝnh s¸ch tiÒn tÖ giai ®o¹n míi trong ®ã môc tiªu æn ®Þnh vµ ph¸t triÓn kinh tÕ còng nh kiÓm so¸t l¹m ph¸t lµ quan träng nhÊt. 2. T¸i chiÕt khÊu T¸i chiÕt khÊu lµ mét c«ng cô kh¸ nh¹y c¶m trong qu¸ tr×nh ®iÒu hµnh khèi lîng tiÒn tÖ vµ ®· ®îc nhµ níc cho phÐp sö dông t¹i ®iÒu 41 vµ 43 ph¸p lÖnh NHNN ViÖt Nam. Nhng trong thùc tÕ ë níc ta nh÷ng n¨m qua do thõa hëng tiÒm thÕ cña mét nÒn lu th«ng trong ®ã kh«ng ®îc phÐp tån t¹i tÝn dông th¬ng m¹i, v× vËy cha cã c¸c c«ng cô truyÒn thèng trùc tiÕp ®Ó thùc hiÖn viÖc chiÕt khÊu vµ t¸i chiÕt khÊu nh c¸c lo¹i kú phiÕu, th¬ng phiÕu... LuËt th¬ng m¹i níc ta míi ®îc c«ng bè vµ tõ ngµy 1-1-1998 míi cã gi¸ trÞ thi hµnh, bëi vËy nghiÖp vô chiÕt khÊu th¬ng phiÕu cña NHTM cha ®îc quy ®Þnh. Do ®ã viÖc t¸i chiÕt khÊu ®îc thùc hiÖn dùa trªn c¨n cø c¸c chøng tõ do NHTM ®· cho vay, nhng cha ®Õn h¹n c¸c doanh nghiÖp ph¶i tr¶ nî l·i. C¨n cø vµo chøng tõ ®ã NHNN cho c¸c NHTM vay l¹i nh÷ng kho¶n nî mµ c¸c NHTM ®· cho c¸c doanh nghiÖp vay. Mét mÆt NHTW cßn thùc hiÖn ph¬ng thøc "mua l¹i" c¸c dù ¸n ®· ®îc c¸c ng©n hµng thÈm ®Þnh tríc khi ®Çu t nhng NHTM kh«ng ®ñ vèn. Trong thêi gian qua do cha cã nh÷ng c«ng cô nghiÖp vô ®Ó thùc hiÖn c«ng cô l·i suÊt t¸i chiÕt khÊu nªn ng©n hµng nhµ níc ViÖt Nam ®· sö dông h×nh thøc cho vay cÇm cè. H×nh thøc nµy ®îc thùc hiÖn b»ng c¸ch, c¸c NHTM vµ c¸c tæ chøc tÝn dông ®em mét sè lo¹i giÊy tê cã gi¸ trÞ ®Õn NHTW lµm vËt thÕ chÊp ®Ó vay tiÒn. Lo¹i tÝn dông nµy nh»m gi¶i quyÕt khã kh¨n tµi chÝnh t¹m thêi cho c¸c NHTM. H×nh thøc mua l¹i c¸c dù ¸n ®Çu t t¸i cÊp vèn theo h×nh thøc cho vay thÕ chÊp mét thêi gian dµi lµ c«ng cô thay thÕ cho th¬ng phiÕu vµ kú phiÕu . Nh÷ng h¹n chÕ cña c«ng cô t¸i chiÕt khÊu ë níc ta trong thêi gian qua ®ã lµ tÊt yÕu trong thêi kú ®Çu chuyÓn sang kinh tÕ thÞ trêng . Tuy nhiªn cïng víi c¸c c«ng cô kh¸c cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ c«ng cô t¸i chiÕt khÊu (cha hoµn thiÖn) ®· gãp phÇn ®a tû lÖ l¹m ph¸t ë níc ta tõ møc 2 con sè ë c¸c n¨m tríc xuèng møc 1 con sè ë n¨m 1993. 9 3. Ho¹t ®éng thÞ trêng më §©y lµ mét trong nh÷ng c«ng cô quan träng ®îc NHTW c¸c níc sö dông ®Ó ®iÒu hµnh cã hiÖu qu¶ chÝnh s¸ch tiÒn tÖ. ThËm chÝ mét sè ng©n hµng coi ®©y lµ c«ng cô s¾c bÐn nhÊt trong c¸c ho¹t ®éng cña m×nh. Nhng ë ViÖt Nam, nÒn kinh tÕ vËn hµnh theo c¬ chÕ kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung bao cÊp gåm suèt 4 thËp kû qua, phï hîp víi c¬ chÕ ®ã NHNN ViÖt Nam kh«ng thÓ sö dông c¸c c«ng cô gi¸n tiÕp (dù tr÷ b¾t buéc, thÞ trêng më, l·i suÊt t¸i chiÕt khÊu) ®Ó ®iÒu hµnh chÝnh s¸ch tiÒn tÖ. C«ng cô ®ã chØ cã thÓ vµ trªn thùc tÕ bíc ®Çu ®· ph¸t huy t¸c dông khi hÖ thèng NHVN ®· thùc sù ®æi míi. §iÒu 21 luËt NHNN ViÖt nam ®îc quèc héi níc CHXHCN ViÖt nam kho¸ 10 kú häp thø 2 th«ng qua quy ®Þnh "NHNN thùc hiÖn nghiÖp vô thÞ trêng më th«ng qua viÖc mua b¸n tÝn phiÕu kho b¹c, chøng chØ tiÒn göi, tÝn phiÕu NHNN vµ c¸c lo¹i giÊy tê cã gi¸ ng¾n h¹n kh¸c trªn thÞ trêng tiÒn tÖ ®Ó thùc hiÖn chÝnh s¸ch tiÒn tÖ quèc gia. Quy ®Þnh trªn vÒ mÆt ph¬ng diÖn ph¸p lý luËt NHNN ViÖt Nam ®· më ra cho c«ng cô thÞ trêng më mét lèi ®i kh¸ th«ng tho¸ng, kh«ng bÞ øc chÕ bíi khÝa c¹nh nµo. Trªn thùc tÕ ë ViÖt Nam tõ n¨m 1996 ®· cã nh÷ng ®ît ho¹t ®éng cña c¸c thÞ trêng ®Êu thÇu tÝn phiÕu kho b¹c, ngo¹i tÖ bªn ng©n hµng. Trong ®ã n¨m 1996 lµ 19 ®ît, n¨m 1997 lµ 35 ®ît ®Êu thÇu tr¸i phiÕu, khèi lîng tróng thÇu lµ 2912,5 tû ®ång trong ®ã c¸c c«ng ty b¶o hiÓm mua 828 tû ®ång, ¸n tæ chøc tÝn dông mua 2.084,5 tû ®ång. §iÒu nµy cho thÊy vèn n»m trong c¸c ®Þnh chÕ tµi chÝnh cßn kh¸ nhiÒu nhng cho vay ra cã nhiÒu rñi ro. C¸c ®Þnh chÕ tµi chÝnh quay trë l¹i mua tÝn phiÕu kho b¹c ®Ó ®¶m b¶o an toµn vµ chèng lç. Tuy nhiªn do thÞ trêng ®Êu thÇu chØ b¸n tÝn phiÕu kho b¹c cã kú h¹n mét n¨m nªn kh«ng t¹o ra c«ng cô tiÒn tÖ ®Ó thóc ®Èy sù ra ®êi cña ho¹t ®éng thÞ trêng më cña NHTW. N¨m 1998 NHNN phèi hîp víi bé tµi chÝnh tiÕp tôc ph¸t hµnh thêng xuyªn tr¸i phiÕu kho b¹c, sè d tr¸i phiÕu ®Õn cuèi th¸ng 9/1998lµ 3478,7 tû ®ång. Tuy nhiªn ®Õn nay cho thÊy c¸c ®iÒu kiÖn ®Ó ®a thÞ trêng më vµo ho¹t ®éng lµ cha chÝn muåi, vµ cha thùc sù trë thµnh c«ng cô theo ®óng nghÜa cña nã. Chóng ta cã thÓ thÊy r»ng nghiÖp vô thÞ trêng më lµ yÕu tè t¸c ®éng quyÕt ®Þnh nhÊt ®Õn nh÷ng biÕn ®éng trong cung øng tiÒn tÖ, lµm thay ®æi c¬ së tiÒn tÖ trªn thÞ trêng. ChÝnh v× vËy ®©y lµ c«ng cô h÷u hiÖu trong viÖc kiÓm so¸t l¹m ph¸t. Do ®ã viÖc chÝnh phñ t×m nh÷ng gi¶i ph¸p ®Ó mau chãng ®a thÞ trêng më ho¹t ®éng mét c¸ch ®Çy ®ñ lµ v« cïng quan träng vµ cÊp thiÕt. 10 4. L·i suÊt Tríc n¨m 1933, hÖ thèng ng©n hµng ë ViÖt nam lµ hÖ thèng ng©n hµng mét cÊp, vÒ thùc chÊt nã lµ mét bé phËn cña ng©n s¸ch nhµ níc. Mèi quan hÖ cña ng©n hµng víi kinh tÕ ngoµi quèc doanh vµ víi d©n chóng lµ h¹n chÕ : khi ng©n s¸ch nhµ níc th©m hôt, c¸c ng©n hµng ph¸t hµnh thªm tiÒn ®Ó bï ®¾p. Khi c¸c DNNN thiÕu vèn th× ng©n hµng ph¸t hµnh tiÒn cho vay tÝn dông. V× vËy dÉn tíi l¹m ph¸t trÇm träng tíi møc 3 con sè (trong thêi kú nµy ng©n hµng ®· ¸p dông chÝnh s¸ch l·i suÊt cho vay nhá h¬n l·i suÊt tiÒn göi vµ nhá h¬n tèc ®é trît gi¸. §©y lµ sù bÊt hîp lý, cho nªn kh«ng huy ®éng ®îc vèn trong d©n vµ lµm cho hÖ thèng ng©n hµng tª liÖt) Th¸ng 3 n¨m 1988, ®¸nh dÊu bíc ngoÆt c¬ b¶n trong chÝnh s¸ch tiÒn tÖ ë ViÖt nam b»ng nghÞ ®Þnh 53 vµ th¸ng 5 n¨m 1990 lµ viÖc ban hµnh hai ph¸p lÖnh vÒ ng©n hµng. Ng©n hµng Nhµ níc vµ ng©n hµng HTX tÝn dông vµ c«ng ty tµi chÝnh. Sù h×nh thµnh hÖ thèng ng©n hµng hai cÊp cïng víi viÖc ¸p dông chÝnh s¸ch l·i suÊt ®· gãp phÇn rÊt c¬ b¶n vµo viÖc kiÒm chÕ l¹m ph¸t nh÷ng n¨m sau ®ã. Vµo ®Çu n¨m 1989, chÝnh phñ ®· quyÕt ®Þnh thay ®æi mét c¸ch c¬ b¶n chÝnh s¸ch l·i suÊt. QuyÕt ®Þnh sè 39/H§BT ngµy 10/4/1989cña H§BT ®a ra c¸c nguyªn t¾c c¬ b¶n ®Ó x¸c ®Þnh l·i suÊt tiÒn göi vµ cho vay cña NHNN. C¸c nguyªn t¾c ®ã lµ: - L·i suÊt ¸p dông thèng nhÊt cho c¸c thµnh phÇn kinh tÕ vµ ®îc ®iÒu chØnh theo sù biÕn ®éng cña chØ soã gi¸ c¶ trªn thÞ trêng x· héi. - Mäi nguån vèn mµ ng©n hµng huy ®éng ®Ó cho vay ®Òu ®îc hëng l·i, mäi kho¶n vèn ng©n hµng cho vay ®Òu ph¶i thu l·i. - Chªnh lÖch gi÷a l·i suÊt cho vay vµ l·i suÊt tiÒn göi b×nh qu©n 0,6% th¸ng. - Trong c¬ cÊu l·i suÊt tiÒn göi vµ cho vay ph¶i bao gåm l·i suÊt c¬ b¶n (l·i suÊt thùc d¬ng) vµ chØ sè trît gi¸ cña thÞ trêng x· héi. Cô thÓ tõ gi÷a th¸ng 3-1989 ®· ®a l·i suÊt tiÒn göi tiÕt kiÖm lªn cao h¬n chØ sè l¹m ph¸t hµng th¸ng. Th¸ng 1 vµ th¸ng 2 n¨m 1989 chØ sè gi¸ chØ t¨ng h¬n 7,4% vµ 4,2% nhng l·i suÊt tiÒn göi tiÕt kiÖm cã kú h¹n 3 th¸ng vµ kh«ng cã kú h¹n ®· ®îc m¹nh d¹n ®a lªn 12% vµ 9% mçi th¸ng . BiÖn ph¸p l·i suÊt thùc d¬ng nµy lÇn ®Çu tiªn ®îc thùc thi ®· ph¸ vì sù tr× trÖ cña c¸c kªnh thu hót tiÒn thõa trong d©n vµ kh¾c phôc c¨n b¶n sù tª liÖt cña chÝnh s¸ch l·i suÊt cÇn æn ®Þnh tõ n¨m 1985 ®Õn quý I n¨m 1989. Sè d tiÒn tiÕt kiÖm t¨ng lªn nhanh chãng ngay th¸ng ®Çu, quý ®Çu. ¸p dông chÝnh s¸ch nµy ngay lÇn ®Çu ®· gi¶m l¹m ph¸t mét c¸ch nhanh chãng (còng bÊt lîi vµ khã kh¨n ®ã lµ chØ 3 th¸ng sau ®· trë thµnh thiÓu ph¸t. Th¸ng 6/1992. NHNN ®· ®iÒu chØnh l·i suÊt theo híng: - §¶m b¶o l·i suÊt d¬ng, tøc lµ l·i suÊt cho vay kh«ng thÊp h¬n l·i suÊt huy ®éng b×nh qu©n. - NHNN chØ quy ®Þnh møc l·i suÊt cho vay tèi ®a vµ møc l·i suÊt tiÒn göi tèi thiÓu, cßn møc l·i suÊt cô thÓ sÏ do c¸c NHTM quyÕt ®Þnh. 11 - Xo¸ bá c¬ chÕ nhiÒu møc l·i suÊt ph©n biÖt theo thµnh phÇn kinh tÕ còng nh theo c¸c lo¹i h×nh doanh nghiÖp , thùc hiÖn chÝnh s¸ch l·i suÊt b×nh ®¼ng ®èi víi tÊt c¶ c¸c thµnh phÇn kinh tÕ . §©y lµ bíc c¶i tiÕn c¬ b¶n theo híng tõng bíc tù do ho¸ l·i suÊt. Trong nh÷ng n¨m tiÕp theo biÖn ph¸p chñ yÕu ®Ó kiÓm so¸t cung øng tiÒn tÖ (qua ®ã kiÓm so¸t ®îc l¹m ph¸t) lµ n©ng cao l·i suÊt b»ng biÖn ph¸p hµnh chÝnh lªn møc cao, thùc hiÖn th¾t chÆt tÝn dông cÊp cho khu vùc kinh tÕ quèc doanh vµ ng©n s¸ch nhµ níc. TiÕp theo mét bíc c¶i c¸ch chÝnh s¸ch l·i suÊt n÷a ®ã lµ víi quyÕt ®Þnh 381/Q§-NH ngµy 28-12-1995 cña thèng ®èc ng©n hµng nhµ níc, kÓ tõ ngµy 1-1-1996 l·i suÊt trÇn chÝnh thøc trë thµnh mét trong nh÷ng c«ng cô chñ chèt ®Ó ®iÒu hµnh chÝnh s¸ch tiÒn tÖ. §©y lµ quyÕt ®Þnh vÜ m« cã tÇm ¶nh hëng s©u réng nhÊt trong n¨m 1996. Tõ møc trÇn 1,75%/th¸ng dµnh cho khu vùc thµnh thÞ vµ 2% /th¸ng dµnh cho khu vùc n«ng th«n, cho ®Õn thêi ®iÓm nµy l·i suÊt trÇn ®· ¸p dông thèng nhÊt cho c¶ hai khu vùc thµnh thÞ vµ n«ng th«n lµ 1,2% th¸ng ®èi víi cho vay ng¾n h¹n vµ 1,25% /th¸ng ®èi víi trung vµ dµi h¹n, kh«ng chØ gãp phÇn biÕn ®æi c¬ b¶n thùc tr¹ng tÝn dông mµ cßn chøng minh sù vËn dông kh¸ chuÈn x¸c nh÷ng gi¶i ph¸p ®Æc thï trong hoµn c¶nh cô thÓ ë ViÖt Nam. Bíc ®Çu ¸p dông kh«ng tr¸nh khái nh÷ng víng m¾c nhng sau mét thêi gian kh¸ ng¾n, hÖ thèng NHTM dêng nh ®· thÝch nghi ®îc víi c¬ chÕ l·i suÊt trÇn, tù ®iÒu chØnh nh»m tèi u ho¸ c¬ cÊu tÝn dông vµ c©n ®èi tµi chÝnh ®Ó s½n sµng øng chiÕu víi 5 lÇn ®iÒu chØnh gi¶m trÇn l·i suÊt cña NHNN trong 2 n¨m 1996-1997 vµ lÇn ®Çu chØnh t¨ng l·i suÊt trÇn gÇn ®©y trong th¸ng 1/1998 (l·i suÊt cho vay ng¾n h¹n tõ 1% lªn 1,2% /th¸ng, l·i suÊt cho vay trung, dµi h¹n tõ 1,1% lªn 1,25%/th¸ng. Hai møc l·i suÊt c¬ b¶n nµy ¸p dông chung cho c¶ thµnh thÞ vµ n«ng th«n). Thµnh qu¶ lín nhÊt mµ c¬ chÕ l·i suÊt trÇn mang l¹i chÝnh lµ ®· t¹o ra c¸c c¬ héi gi¶m chi phÝ mét c¸ch b×nh ®¼ng ®èi víi mäi thµnh phÇn doanh nghiÖp , t¨ng cêng thªm ®éng lùc cho guång m¸y kinh tÕ còng nh gãp phÇn kiÒm chÕ tèt tèc ®é l¹m ph¸t. Qua thùc tiÔn cho thÊy, trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y chÝnh s¸ch l·i suÊt cña NHNN ®· ®îc sö dông nh mét c«ng cô quan träng gãp phÇn t¨ng trëng kinh tÕ vµ kiÓm so¸t l¹m ph¸t. 5. H¹n møc tÝn dông Trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng ph¸t triÓn hÖ thèng c¸c NHTM vµ c¸c tæ chøc tµi chÝnh ®îc h×nh thµnh rÊt ®a d¹ng, th× viÖc ®iÒu khiÓn khèi lîng tiÒn ®îc th«ng qua c¸c c«ng cô l·i suÊt chiÕt khÊu vµ c¸c c«ng cô truyÒn thèng kh¸c lµ chñ yÕu. Nhng ®èi víi níc ta, c«ng cô truyÒn thèng cha thÓ ph¸t huy ®îc t¸c dông th× viÖc ®Þnh ra c«ng cô trung gian trong thêi gian chuyÓn tiÕp ®· cã mét ý nghÜa lín vµ t¸c dông thiÕt thùc cho viÖc ®iÒu hµnh khèi lîng tiÒn tÖ. §ã lµ h¹n møc tÝn dông. ViÖc ®a ra vµ ¸p dông c«ng cô h¹n møc tÝn dông trong nh÷ng n¨m qua ®· cã nh÷ng kÕt qu¶ chøng tá c«ng cô nµy phï hîp víi ®iÒu kiÖn cô thÓ cña níc ta. N¨m 1992, møc dù kiÕn t¨ng trëng kinh tÕ 4,5% , chØ sè l¹m ph¸t dù kiÕn/møc cho phÐp) lµ 30%/n¨m; NHTW ®· khèng chÕ h¹n møc tÝn dông ®èi víi tÊt c¶ hÖ thèng NHTM ë møc 34,5%. KÕt qu¶ thùc tÕ n¨m ®ã, møc t¨ng trëng 12 kinh tÕ t¨ng gÊp 2 lÇn so víi dù kiÕn, møc l¹m ph¸t 17,5% tiÒn tÖ ®i dÇn vµo æn ®Þnh. TÊt nhiªn theo c¸c chØ sè ®ã NHTW còng chØ ®a thªm tiÒn vµo lu th«ng møc 23% (thÊp h¬n møc dù kiÕn). C¸c n¨m sau, NHTW còng ®iÒu hµnh c«ng cô nµy theo ph¬ng thøc t¬ng tù vµ ®· cã t¸c dông tèt. Tuy nhiªn cuèi n¨m 1995 do h¹n møc tÝn dông ®· cã ng©n hµng thõa h¬n 1 ngµn tû ®ång, göi NHTW hëng l·i suÊt 1,1% nªn g©y lç. V× vËy viÖc x¸c ®Þnh h¹n møc tÝn dông lµ rÊt cÇn thiÕt ®Ó thùc hiÖn môc tiªu trªn chèng l¹m ph¸t. Nhng viÖc ®iÒu hµnh c«ng cô nµy chØ cã hiÖu qu¶ khi hÖ thèng NHTM quèc doanh cßn chiÕm lÜnh phÇn lín thÞ trêng tiÒn tÖ, ®ång thêi cã sù phèi hîp chÆt chÏ gi÷a c¸c c«ng cô (l·i suÊt tÝn dông, can thiÖp thÞ trêng hèi ®o¸i...), cïng c¸c biÖn ph¸p hµnh chÝnh kh¸c. ChÝnh s¸ch tiÒn tÖ ®· gãp phÇn quan träng trong viÖc kiÓm so¸t l¹m ph¸t nh÷ng n¨m qua. Nhng ®øng tríc nguy c¬ cã thÓ dÉn tíi t¸i l¹m ph¸t (tuy r»ng tû lÖ l¹m ph¸t n¨m qua rÊt thÊp 3,6%), viÖc hoµn thiÖn h¬n n÷a chÝnh s¸ch tiÒn tÖ trong ®iÒu kiÖn hiÖn nay lµ cÇn thiÕt. 13 III/ Gi¶i ph¸p 1. C¸c nguy c¬ dÉn tíi viÖc t¸i l¹m ph¸t MÆc dï mÊy n¨m qua l¹m ph¸t ®· ®îc kiÒm chÕ. Song nÒn kinh tÕ ViÖt nam vÉn tån t¹i nhiÒu vÊn ®Ò cha æn ®Þnh v÷ng ch¾c, cã thÓ dÉn tíi viÖc t¸i l¹m ph¸t. C¸c nh©n tè tiÒm tµng lµm ph¸t sinh l¹m ph¸t cÇn ph¶i ®îc tÝnh ®Õn khi kiÓm so¸t l¹m ph¸t lµ. - C¬ së h¹ tÇng kinh tÕ x· héi chËm ®îc c¶i thiÖn, cã mÆt tiÕp tôc xuèng cÊp, tû lÖ tiÕt kiÖm vµ ®Çu t cßn thÊp, nhiÒu tiÒm lùc cña d©n cha ®îc khai th¸c vµo ph¸t triÓn s¶n xuÊt , tµi s¶n c«ng vµ vèn ®Çu t cña nhµ níc cßn bÞ thÊt tho¸t l·ng phÝ lín. - Søc s¶n xuÊt cña x· héi cha ®îc gi¶i ph¸p triÖt ®Ó, hiÖu qu¶ kinh tÕ cßn thÊp, h¹n chÐ nguån tÝch luü vèn ®Çu t còng nh kh¶ n¨ng c¶i thiÖn ®êi sèng. - NÒn kinh tÕ thÞ trêng ViÖt Nam ®ang ë tr×nh ®é ban ®Çu, võa cha ®îc ph¸t triÓn ®Çy ®ñ, võa cha ®îc qu¶n lý tèt, chñ yÕu do hÖ thèng ph¸p luËt cha ®ång bé, n¨ng lùc vµ hiÖu lùc qu¶n lý vÜ m« cha ®¸p øng yªu cÇu. Bé m¸y nhµ níc, hÖ thèng tµi chÝnh ng©n hµng vµ khu vùc doanh nghiÖp nhµ níc cßn béc lé nhiÒu yÕu kÐm. - ë níc ta nh÷ng n¨m qua, nhu cÇu ®Çu t vÒ x©y dùng c¬ b¶n t¨ng nhanh trªn c¶ hai khu vùc nhµ níc vµ t nh©n. §Çu t níc ngoµi vµo ViÖt nam ngµy mét gia t¨ng do ®ã ¶nh hëng tíi thÞ trêng tiÒn tÖ vµ thÞ trêng hµng ho¸ . - Ng©n s¸ch nhµ níc ®øng tríc nh÷ng yªu cÇu lín vÒ c©n ®èi thu chi vµ t¹o nguån bï ®¾p thiÕu hôt hµng n¨m, trong khi ®ã m«i trêng luËt ph¸p m«i trêng tµi chÝnh cßn ®ang trong qu¸ tr×nh t¹o lËp vµ hoµn c¶nh. V× vËy, kh¶ n¨ng mÊt c©n ®èi trong ng©n s¸ch nhµ níc l¹m ph¸t tiÒn tÖ lµ cha thÓ lêng hÕt ®îc. Nh÷ng nh©n tè trªn cã thÓ g©y ra l¹m ph¸t trong nh÷ng n¨m tíi. 2. Gi¶i ph¸p hoµn thiÖn chÝnh s¸ch tiÒn tÖ trong viÖc kiÓm so¸t l¹m ph¸t §Ó hoµn thiªn chÝnh s¸ch tiÒn tÖ chóng ta ph¶i biÕt hoµn thiÖn c¸c c«ng cô cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ còng nh phèi hîp ®iÒu hµnh c¸c c«ng cô ®ã. 14 2.1. Dù tr÷ b¾t buéc. C«ng cô dù tr÷ b¾t buéc cã u ®iÓm lín trong viÖc kiÓm so¸t cung tiÒn tÖ lµ nã cã thÓ t¸c ®éng ®Õn tÊt c¶ c¸c ng©n hµng nh nhau vµ cã t¸c dông ®Çy quyÒn lùc ®Õn cung øng tiÒn tÖ. Tuy vËy, khi mµ dù tr÷ b¾t buéc kh«ng ®îc tr¶ l·i, chóng t¬ng ®¬ng víi mét kho¶n thuÕ vµ cã thÓ dÉn tíi t×nh tr¹ng phi trung gian ho¸ h¬n n÷a, dù tr÷ b¾t buéc thiÕu tÝnh mÒm dÎo, hoÆc nh÷ng thay ®æi lín vµ thêng xuyªn ë møc dù tr÷ còng sÏ g©y nªn hçn lo¹n vµ tæn thÊt cho c¸c NHTM. Nhng tríc t×nh tr¹ng l¹m ph¸t thÊp nh hiÖn nay theo t«i cÇn gi¶m tû lÖ dù tr÷ b¾t buéc. Bëi v× nhu cÇu vèn cña nÒn kinh tÕ kh¸ lín, nhng kh¶ n¨ng huy ®éng vèn h¹n chÕ, cho nªn viÖc gi¶m tû lÖ dù tr÷ b¾t buéc trong giai ®o¹n nµy sÏ hç trî thªm nguån vèn cho c¸c tæ chøc tÝn dông cho vay nÒn kinh tÕ. MÆt kh¸c sù gia t¨ng tæng ph¬ng tiÖn thanh to¸n ë møc kiÓm so¸t ®îc, vµ tû lÖ l¹m ph¸t còng cã thÓ kiÓm so¸t ®îc sao cho phï hîp víi sù t¨ng trëng kinh tÕ. Do vËy h¹ thÊp tØ lÖ dù tr÷ b¾t buéc cã thÓ chÊp nhËn vµ phï hîp trong thêi kú nµy. Mét mÆt khi quy ®Þnh tû lÖ dù tr÷ b¾t buéc cÇn chó ý tíi quy m« ho¹t ®éng cña c¸c tæ chøc tÝn dông hiÖn nay sao cho hîp lý. Cßn vÒ ®èi tîng thi hµnh quy chÕ dù tr÷ b¾t buéc cÇn bæ sung thªm ng©n hµng HTX quü tÝn dông nh©n d©n vµ HTX tÝn dông ®Ó phï hîp víi quy ®Þnh néi dung luËt NHNN. Trong giai ®o¹n hiÖn nay, c¸c NHTM gÆp khã kh¨n trong viÖc huy ®éng vèn ®èi víi lo¹i tiÒn göi tõ 12 th¸ng trë lªn (chiÕm 15% so víi tæng nguån vèn huy ®éng). ChÝnh v× vËy nÕu muèn huy ®éng ®îc lo¹i tiÒn göi nµy c¸c NHTM ph¶i n©ng møc l·i suÊt tiÒn göi (huy ®éng vèn) lªn cao s¸t l·i suÊt tiÒn cho vay. Do ®ã nÕu quy ®Þnh lo¹i tiÒn göi nµy còng ph¶i chÞu tû lÖ dù tr÷ b¾t buéc th× sÏ g©y khã kh¨n cho c¸c NHTM trong ho¹t ®éng kinh doanh còng nh kh«ng khuyÕn khÝch ®îc huy ®éng vèn trung vµ dµi h¹n ®Ó cho vay vµ ®Çu t ph¸t triÓn . V× vËy trong giai ®o¹n hiÖn nay cha nªn quy ®Þnh dù tr÷ b¾t buéc ®èi víi lo¹i tiÒn göi cã kú h¹n tõ 12 th¸ng trë lªn mµ chØ t¹m thêi quy ®Þnh dù tr÷ b¾t buéc ®èi víi tiÒn göi huy ®éng díi 12 th¸ng. ViÖc quy ®Þnh trªn sÏ khuyÕn khÝch c¸c NHTM b»ng c¸c nghiÖp vô cña m×nh (ph¸t hµnh tr¸i phiÕu NHTM ph¸t hµnh kú phiÕu...v.v) thu hót nguån vèn cho môc tiªu ®Çu t vµ ph¸t triÓn . Nhng ®Ó ®¶m b¶o kh¶ n¨ng thanh to¸n cña c¸c tæ chøc tÝn dông, cÇn xö lý kû luËt viÖc thùc hiÖn dù tr÷ b¾t buéc cña c¸c tæ chøc tÝn dông. Do ®ã ngoµi viÖc ph¹t nÆng c¸c tæ chøc tÝn dông b»ng h×nh thøc l·i suÊt, ban thanh tra NHNN vµ c¸c vô liªn quan ë NHTW cÇn t¨ng cêng kiÓm tra viÖc thùc hiÖn chÕ ®é dù tr÷ b¾t buéc cña c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i vµ c¸c tæ chøc tÝn dông kh¸c. 2.2. T¸i chiÕt khÊu. §Ó thùc hiÖn ®îc c«ng cô t¸i chiÕt khÊu cã hiÖu qu¶ ®ßi hái ph¶i cã c¸c c«ng cô truyÒn thèng cña nã lµ kú phiÕu vµ th¬ng phiÕu. Th¬ng phiÕu lµ giÊy chøng minh cho hµnh vi mua chÞu b¸n chÞu hµng ho¸ , hµnh vi nµy gäi lµ tÝn dông th¬ng m¹i. TÝn dông th¬ng m¹i sÏ gióp cho c¸c doanh nghiÖp rót ng¾n chu kú kinh doanh cña m×nh, t¨ng vßng quay cña vèn. Do ®ã sÏ gãp phÇn thóc ®Èy s¶n xuÊt ph¸t triÓn vµ t¨ng trëng kinh tÕ cao. V× vËy muèn ¸p dông c«ng cô t¸i chiÕt khÊu 15 nh lµ mét c«ng cô h÷u hiÖu cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ trong viÖc kiÓm so¸t l¹m ph¸t ®ßi hái ph¶i cã nÒn t¶ng v÷ng ch¾c cho sù ra ®êi cña tÝn dông th¬ng m¹i. L·i suÊt t¸i chiÕt khÊu cã mèi quan hÖ chÆt chÏ víi l·i suÊt chiÕt khÊu cña NHTM. V× vËy ®Ó hoµn thiÖn c«ng cô t¸i chiÕt khÊu cÇn hoµn thiÖn viÖc chiÕt khÊu kú phiÕu do Ng©n hµng th¬ng m¹i ph¸t hµnh cô thÓ ë ®©y lµ chøng tõ cã gi¸. HiÖn nay c¸c ng©n hµng thêng dïng h×nh thøc nhËn cÇm cè ®Ó cho vay h¬n lµ nhËn chiÕt khÊu c¸c chøng tõ cã gi¸. Nhng theo t«i h×nh thøc nhËn cÇm cè cho vay cã nhiÒu nhîc ®iÓm h¬n so víi h×nh thøc chiÕt khÊu. Thø nhÊt ®ã lµ thñ tôc phøc t¹p h¬n, thø hai lµ nhu cÇu vÒ vèn ®îc tho¶ m·n Ýt h¬n. V× vËy b¶n th©n cho r»ng c¸c ng©n hµng nªn më réng c¸c h×nh thøc chiÕt khÊu chøng tõ cã gi¸ ®Ó t¹o thuËn lîi h¬n vµ b¶o ®¶m lîi Ých cho kh¸ch hµng. - Nªn x¸c ®Þnh møc chiÕt khÊu b»ng víi l·i suÊt cho vay ®îc tÝnh b»ng phÝ ng©n hµng céng víi l·i suÊt sinh lîi cña c¸c chøng tõ cã gi¸, nhng tèi ®a kh«ng vît qu¸ møc tiÒn cña l·i suÊt cho vay ng¾n h¹n. MÆt kh¸c ng©n hµng trung ¬ng cÇn ®Þnh râ h¬n viÖc vËn dông chÝnh s¸ch vµ c«ng cô t¸i chiÕt khÊu, l·i suÊt t¸i chiÕt khÊu: cã nh vËy møc kÝch thÝch viÖc xuÊt hiÖn c¸c lo¹i th¬ng phiÕu, kú phiÕu vµ chÝnh chóng lµ c¬ së cho phÐp ng©n hµng nhµ níc trung ¬ng vËn dông c«ng cô t¸i chiÕt khÊu vµ l·i suÊt t¸i chiÕt khÊu h÷u hiÖu ®Ó thùc thi chÝnh s¸ch tiÒn tÖ. 2.3. Ho¹t ®éng thÞ trêng më: VÒ mÆt lý luËn còng nh trong thùc tÕ thÞ trêng më lµ mét c«ng cô quan träng ®iÒu tiÕt linh ho¹t khèi lîng tiÒn tÖ trong lu th«ng vµ liªn quan trùc tiÕp ®èi víi c¬ chÕ ph¸t hµnh tiÒn cña ng©n hµng trung ¬ng. Trong ®iÒu kiÖn ë níc ta hiÖn nay cÇn ®a c«ng cô thÞ trêng më vµo ho¹t ®éng vµ t¨ng cêng sö dông c«ng cô nµy. Tuy nhiªn ®Õn nay cho thÊy c¸c ®iÒu kiÖn ®Ó ®a thÞ trêng më vµo ho¹t ®éng cßn cha chÝn muåi. V× vËy cÇn cã c¸c gi¶i ph¸p hoµn thiÖn c«ng cô nµy ®Ó mau chãng ®a c«ng cô nµy vµo ho¹t ®éng. Tríc hÕt viÖc vËn dông c«ng cô thÞ trêng më ®ßi hái tríc m¾t kh«ng chØ ®èi víi tÝn phiÕu kho b¹c mµ ngay c¶ víi tr¸i phiÕu kho b¹c vµ c¸c chøng chØ ®Çu t cña nhµ níc (tr¸i phiÕu c«ng tr×nh), cÇn ph¶i ph¸t hµnh theo ph¬ng thøc ®Êu thÇu th«ng qua ho¹t ®éng cña NHNNTW vµ ¸n NHTM trong ®ã t¨ng cêng vai trß cña NHNNTW trong viÖc ph¸t hµnh tiÒn ®Ó mua tr¸i phiÕu chÝnh phñ vµ sau ®ã thùc hiÖn mua b¸n l¹i tr¸i phiÕu chÝnh phñ víi c¸c NHTM, víi c¸c tæ chøc kinh tÕ theo tÝn hiÖu thÞ trêng . Mét mÆt : luËt. - CÇn ban hµnh chÝnh thøc c¸c quy chÕ ho¹t ®éng thÞ trêng më phï hîp víi - Thµnh lËp ban chØ ®¹o thÞ trêng më ®Ó tiÕn hµnh mua b¸n thö - Lµm viÖc víi bé tµi chÝnh ph¸t hµnh c¸c tÝn phiÕu kho b¹c cã kú h¹n díi 12 th¸ng ®Ó t¹o c«ng cô cho thÞ trêng më. §ång thêi lµm viÖc víi Bé tµi chÝnh ®Ó chuyÓn sè nî hiÖn nay cña Bé tµi chÝnh vay NHNN thµnh c¸c tr¸i phiÕu chÝnh phñ ®Ó NHNN sö dông c«ng cô nµy cho ho¹t ®éng thÞ trêng më. 16 - NHNN ph¸t hµnh tÝn phiÕu NHNN thêng xuyªn, ®Þnh kú víi thêi h¹n ng¾n. - Hoµn thiÖn hÖ thèng thanh to¸n bï trõ ®Ó c¸c ng©n hµng tiÕn hµnh c¸c giao dÞch ng¾n, ph¸t triÓn nghiÖp vô vay mîn thóc ®Èy thÞ trêng liªn ng©n hµng ph¸t triÓn lµ c¬ së ®Ó ph¸t triÓn nghiÖp vô thÞ trêng më. Song ®Ó nghiÖp vô thÞ trêng më ph¸t huy hiÖu qu¶ vèn cã cña nã trong viÖc ®iÒu hµnh chÝnh s¸ch tiÒn tÖ, th× bªn c¹nh viÖc khÈn tr¬ng t¹o ra c¸c ®iÒu kiÖn nh trªn cho thÞ trêng më cã thÓ ho¹t ®éng, cÇn thiÕt ph¶i ®æi míi ®ång thêi c¸c c«ng cô chÝnh s¸ch tiÒn tÖ nh c«ng cô t¸i chiÕt khÊu, dù tr÷ b¾t buéc, l·i suÊt c¸c ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt cho sù ph¸t triÓn cña thÞ trêng liªn ng©n hµng.... ®Ó NHNN cã thÓ ®iÒu hµnh mét c¸ch ®ång bé, cã sù phèi hîp chÆt chÏ gi÷a c¸c c«ng cô, qua ®ã cã thÓ n©ng cao n¨ng lùc ®iÒu hµnh cña NHNN nh»m thùc hiÖn cã hiÖu qu¶ môc tiªu chÝnh s¸ch tiÒn tÖ trong tõng thêi kú. 2.4. L·i suÊt. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, chÝnh s¸ch l·i suÊt cña NHNN ®· ®îc sö dông nh mét c«ng cô quan träng gãp phÇn t¨ng trëng kinh tÕ vµ kiÓm so¸t l¹m ph¸t. B»ng c¸c biÖn ph¸p ®iÒu hµnh linh ho¹t theo chØ ®¹o cña chÝnh phñ NHNN ®· chuyÓn tõ chÝnh s¸ch l·i suÊt ©m sang l·i suÊt thùc d¬ng, l·i suÊt trÇn ®· dÇn dÇn b¸m s¸t chØ sè trît gi¸, vµ quan hÖ cung cÇu vèn tÝn dông trªn thÞ trêng tiÒn tÖ b¶o toµn gi¸ trÞ ®ång tiÒn cho ngêi göi vµ ®îc ngêi vay chÊp nhËn tõ ®ã ngµy cµng thu hót thªm nguån vèn vµo hÖ thèng ng©n hµng , ®¸p øng nhu cÇu vèn ngµy cµng t¨ng cho s¶n xuÊt kinh doanh vµ ®Çu t ph¸t triÓn. Tuy nhiªn, c«ng cô l·i suÊt kh¸ quan träng trong viÖc kiÓm so¸t l¹m ph¸t hiÖn nay. Do ®ã, t«i còng ®a ra nh÷ng ý kiÕn vÒ c¸c gi¶i ph¸p ®Ó hoµn thiÖn h¬n n÷a c«ng cô l·i suÊt. - Nªn kiªn tr× nguyªn t¾c l·i suÊt thùc d¬ng ®Ó kÝch thÝch tiÕt kiÖm ®ång thêi linh ho¹t ®iÒu chØnh l·i suÊt theo diÔn biÕn l¹m ph¸t nh»m hç trî ®Çu t. - Trong thêi gian tíi, tríc m¾t vÉn duy tr× c¬ chÕ l·i suÊt trÇn nhng vÒ ph¬ng diÖn tiÕn hµnh cÇn xóc tiÕn nhanh viÖc h×nh thµnh c¸c c¬ chÕ chÝnh s¸ch nh»m thóc ®Èy c¹nh tranh lµnh m¹nh trong lÜnh vùc kinh doanh tiÒn tÖ, t¹o tiÒn ®Ò më réng qu¸ tr×nh tù do ho¸ l·i suÊt. - CÇn ph¶i cã chÝnh s¸ch l·i suÊt linh ho¹t (l·i suÊt cho vay vµ vay). VÒ viÖc x©y dùng chÝnh s¸ch l·i suÊt, NHNN cÇn cã chÝnh s¸ch u ®·i cho mét sè ngµnh hoÆc ®èi tîng kinh tÕ quan träng. MÆt kh¸c l·i suÊt vµ tû gi¸ lµ hai vÊn ®Ò nh¹y c¶m, cã t¸c ®éng tøc thêi vµ ¶nh hëng s©u réng ®èi víi toµn bé c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng. Do gi÷a chóng cã mèi quan hÖ h÷u c¬ víi nhau, chÝnh s¸ch l·i suÊt vµ tû gi¸ ph¶i ®îc xö lý ®ång bé trong quan hÖ phï hîp. ChÝnh v× vËy biÖn ph¸p ®iÒu chØnh l·i suÊt ®ång ViÖt Nam cÇn ®i ®«i víi viÖc quy ®Þnh l·i suÊt thÝch hîp ®èi víi tiÒn göi b»ng USD ®Ó ph¸t huy tèi ®a vai trß cña c«ng cô l·i suÊt trong viÖc ®iÒu hµnh chÝnh s¸ch tiÒn tÖ. Tãm l¹i, ®iÒu chØnh l·i suÊt cho phï hîp víi c¸c diÔn biÕn kinh tÕ vµ môc tiªu chÝnh s¸ch lµ mét biÖn ph¸p th«ng thêng cña c¸c chÝnh phñ vµ 17 NHTW trong thêi gian tíi, díi sù chØ ®¹o cña chÝnh phñ cïng víi c¸c biÖn ph¸p chÝnh s¸ch kh¸c, NHNN sÏ tiÕp tôc thùc hiÖn chÝnh s¸ch l·i suÊt linh ho¹t phï hîp víi t×nh h×nh vµ c¸c diÔn biÕn kinh tÕ nh»m thùc hiÖn môc tiªu æn ®Þnh tiÒn tÖ vµ ph¸t triÓn kinh tÕ cña §¶ng vµ nhµ níc trong tõng thêi kú. 18 2.5. H¹n møc tÝn dông: Trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng , ho¹t ®éng tÝn dông ®ãng vai trß ®iÒu tiÕt thêng xuyªn ®èi víi viÖc gi¶i quyÕt mèi quan hÖ gi÷a t¨ng trëng kinh tÕ vµ l¹m ph¸t. Dùa vµo viÖc më réng tÝn dông ngêi ta cã thÓ ®¹t ®Õn sù më réng s¶n xuÊt kinh doanh vµ ®Çu t x©y dùng c¬ b¶n. Ngîc l¹i thu hÑp tÝn dông lµ mét trong nh÷ng c¸ch thøc quan träng ®Ó h¹n chÕ sù t¨ng trëng kinh tÕ qu¸ nhanh vµ sù gia t¨ng cña l¹m ph¸t. V× vËy c«ng cô h¹n møc tÝn dông cã ý nghÜa quan träng vµ viÖc x¸c ®Þnh h¹n møc tÝn dông lµ rÊt cÇn thiÕt ®Ó thùc hiÖn môc tiªu chèng l¹m ph¸t. Song nã còng g©y khã kh¨n cho NHTM v× thÕ cÇn ph¶i cã nh÷ng gi¶i ph¸p hç trî tiÕp nèi ®Ó lµm gi¶m bít nh÷ng khã kh¨n cho NHTM. Thø nhÊt: ®Ó NHTM kinh doanh ®îc tèt, huy ®éng ®îc nhiÒu vèn trong d©n c (®©y lµ sù cÇn thiÕt ®Ó chèng l¹m ph¸t) nªn më híng cho chi nh¸nh NHTM cÊp tØnh cã thÓ ®îc mua tÝn phiÕu NHNN khi thõa vèn. Nh vËy n©ng cao ®îc tÝnh n¨ng ®éng, s¸ng t¹o v× nã g¾n víi lîi Ých trùc tiÕp cña n¬i thõa vèn. Thø hai: ®Ó gi¶m bít khã kh¨n cho Ng©n hµng n«ng nghiÖp, NHNN vµ chÝnh phñ nªn cho phÐp ng©n hµng n«ng nghiÖp kh«ng ph¶i ký quü b¾t buéc hoÆc ®Ó 1 tû lÖ rÊt nhá trªn sè tiÒn göi. Thø ba: chÝnh phñ nªn giao cho c¸c NHTM huy ®éng thay cho kho b¹c vµ theo chñ ®Þnh cña chÝnh phñ vÒ møc huy ®éng vµ l·i suÊt ®¶m b¶o kinh doanh . Sè huy ®éng ®îc theo chØ ®Þnh sÏ chuyÓn giao cho kho b¹c ®Ó ®¸p øng yªu cÇu chi tiªu cña chÝnh phñ. Thùc hiÖn tèt nh÷ng gi¶i ph¸p nªu trªn võa ®¶m b¶o chèng l¹m ph¸t võa gióp cho c¸c NHTM ho¹t ®éng cã hiÖu qu¶. Qua c¸c phÇn trªn t«i ®· tr×nh bµy c¸c gi¶i ph¸p ®Ó hoµn thiÖn c¸c c«ng cô cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ. Nhng mét mÆt hoµn thiÖn c¸c c«ng cô cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ, mÆt kh¸c cÇn phèi hîp ®ång bé c¸c c«ng cô ®ã trong viÖc kiÓm so¸t l¹m ph¸t. Nh c«ng cô dù tr÷ b¾t buéc do qu¸ nh¹y c¶m do ®ã c«ng cô nµy cÇn ph¶i ®îc sù bæ trî cña c¸c c«ng cô tinh vi h¬n (t¸i chiÕt khÊu, thÞ trêng më). Ngîc l¹i trong khi NHNNTW cÇn coi träng viÖc sö dông c«ng cô thÞ trêng më, c«ng cô t¸i chiÕt khÊu vµ l·i suÊt t¸i chiÕt khÊu trong viÖc ®iÒu hµnh chÝnh s¸ch tiÒn tÖ th× c«ng cô dù tr÷ b¾t buéc ®îc sö dông ®Ó hç trî hai c«ng cô nªu trªn. C¸c phÇn trªn chóng ta ®· nghiªn cøu vµ thÊy ®îc quan hÖ chÆt chÏ gi÷a l·i suÊt vµ tû gi¸ . Do ®ã cÇn thiÕt lËp nhiÒu c«ng cô thùc sù cã mèi quan hÖ chÆt chÏ gåm c¶ c¸c c«ng cô bæ trî vµ c«ng cô trung gian. Bëi v× khi phèi hîp ®ång bé c¸c c«ng cô, th× viÖc ®iÒu khiÓn mét c«ng cô sÏ lµm cho c¸c c«ng cô kh¸c ®îc céng hëng vÒ søc m¹nh. ChÝnh v× vËy, kh«ng nh÷ng ph¶i hoµn thiÖn c¸c c«ng cô cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ mµ cßn ph¶i phèi hîp c¸c c«ng cô ®ã víi nhau trong viÖc kiÓm so¸t l¹m ph¸t. 19 C. KÕt luËn Thi hµnh chÝnh s¸ch tiÒn tÖ chÆt chÏ cã ý nghÜa quan träng trong viÖc kiÓm so¸t l¹m ph¸t. Thêi gian gÇn ®©y, ng©n hµng nhµ níc ®· nhËn vÒ m×nh tr¸ch nhiÖm æn ®Þnh gi¸ trÞ ®ång tiÒn, chèng l¹m ph¸t, vµ ®· ¸p dông kh¸ thµnh c«ng c¸c c«ng cô cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ nh: chÝnh s¸ch, dù tr÷ b¾t buéc, h¹n møc tÝn dông, më c¸c thÞ trêng néi tÖ vµ ngo¹i tÖ liªn ng©n hµng, ®Êu thÇu tÝn phiÕu kho b¹c... Tuy nhiªn, l¹m ph¸t lµ hiÖn tîng thêng trùc cña lu th«ng tiÒn giÊy trong nÒn kinh tÕ ®ang chuyÓn ®æi cña chóng ta, nguy c¬ l¹m ph¸t cao còng thêng xuyªn ph¶i ®Ò phßng. Do ®ã mét c«ng cô nh¹y c¶m nh chÝnh s¸ch tiÒn tÖ kh«ng thÓ xem nhÑ. MÆt kh¸c ngµy cµng cÇn hoµn thiÖn h¬n n÷a chÝnh s¸ch tiÒn tÖ trong viÖc kiÓm so¸t l¹m ph¸t ë møc phï hîp, víi t¨ng trëng kinh tÕ nhanh trong sù æn ®Þnh kinh tÕ vÜ m« gãp phÇn ®a ®Êt níc kh«ng bÞ tôt hËu so víi c¸c níc trong khu vùc. 20
- Xem thêm -