Tài liệu (Luận văn thạc sĩ) Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng tại thành phố Đà Nẵng

  • Số trang: 86 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 38 |
  • Lượt tải: 0
huynguyen1267293

Tham gia: 11/07/2018

Mô tả:

(Luận văn thạc sĩ) Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng tại thành phố Đà Nẵng(Luận văn thạc sĩ) Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng tại thành phố Đà Nẵng(Luận văn thạc sĩ) Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng tại thành phố Đà Nẵng(Luận văn thạc sĩ) Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng tại thành phố Đà Nẵng(Luận văn thạc sĩ) Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng tại thành phố Đà Nẵng(Luận văn thạc sĩ) Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng tại thành phố Đà Nẵng(Luận văn thạc sĩ) Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng tại thành phố Đà Nẵng(Luận văn thạc sĩ) Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng tại thành phố Đà Nẵng(Luận văn thạc sĩ) Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng tại thành phố Đà Nẵng(Luận văn thạc sĩ) Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng tại thành phố Đà Nẵng(Luận văn thạc sĩ) Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng tại thành phố Đà Nẵng(Luận văn thạc sĩ) Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng tại thành phố Đà Nẵng(Luận văn thạc sĩ) Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng tại thành phố Đà Nẵng(Luận văn thạc sĩ) Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng tại thành phố Đà Nẵng(Luận văn thạc sĩ) Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng tại thành phố Đà Nẵng(Luận văn thạc sĩ) Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng tại thành phố Đà Nẵng(Luận văn thạc sĩ) Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng tại thành phố Đà Nẵng
VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN VĂN TRUNG PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI PHẠM VỀ THAM NHŨNG TẠI THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI, NĂM 2019 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN VĂN TRUNG PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI PHẠM VỀ THAM NHŨNG TẠI THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG Chuyên ngành: Tội phạm học và Phòng ngừa tội phạm Mã số: 8.38.01.05 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS. CAO THỊ OANH HÀ NỘI, NĂM 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận văn này là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi, không trùng lặp, không sao chép bất kỳ công trình nghiên cứu nào; những tài liệu, số liệu, dẫn chứng sử dụng trong Luận văn là trung thực và chính xác. Tôi xin chịu trách nhiệm về nội dung cam đoan trên./. Tác giả luận văn Nguyễn Văn Trung MỤC LỤC MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1 CHƯƠNG 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI PHẠM VỀ THAM NHŨNG ...................................................... 7 1.1. Khái niệm, mục tiêu, ý nghĩa, nguyên tắc của phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng ......................................................................................... 7 1.2. Chủ thể, nội dung, biện pháp phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng ............................................................................................................... 13 CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI PHẠM VỀ THAM NHŨNG TẠI THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG ................................. 26 2.1. Sự ảnh hưởng của yếu tố vị trí địa lý, dân cư, kinh tế - xã hội đến phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng ......................................................... 26 2.2. Thực trạng hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng tại thành phố Đà Nẵng.......................................................................................... 28 2.3. Nhận xét, đánh giá.................................................................................... 44 CHƯƠNG 3. GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG HIỆU QUẢ PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI PHẠM VỀ THAM NHŨNG TẠI THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG ............................................................................................................. 49 3.1. Dự báo về phòng ngừa tội phạm tham nhũng tại thành phố Đà Nẵng .... 49 3.2. Các giải pháp nâng cao phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng tại thành phố Đà Nẵng.......................................................................................... 53 KẾT LUẬN .................................................................................................... 68 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT CB, CC : Cán bộ, công chức CCHC : Cải cách hành chính HĐND : Hội đồng nhân dân PCTN : Phòng, chống tham nhũng UBND : Ủy ban nhân dân DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng 2.1. Thống kê tình hình tội phạm và vi phạm pháp luật về tham nhũng chức vụ trên địa bàn Thành phố Đà Nẵng từ năm 2014 - 2018 Bảng 2.2. Thống kê các vụ án về tham nhũng xảy ra trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ năm 2014 đến năm 2018 Bảng 2.3. Thống kê lĩnh vực xảy ra các vụ việc về tham nhũng trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ năm 2014 đến năm 2018 Bảng 2.4. Thống kê tài sản bị thệt hại hoặc kê biên trong các vụ việc về tham nhũng trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ năm 2014 đến năm 2018 Bảng 2.5. Thống kê hình phạt được tuyên án trong các vụ án tham nhũng trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ năm 2014 đến năm 2018 Bảng 2.6. Thống kê xếp hạng cải cách hành chính cơ quan, đơn vị trên địa bàn thành phố Đà Nẵng năm 2017 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Ngay từ những ngày đầu mới giành được chính quyền, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: Tham ô, lãng phí và bệnh quan liêu là kẻ thù của nhân dân, và của Chính phủ, là “giặc ở trong lòng”, là “giặc nội xâm”. Người đã chăm lo giáo dục cán bộ, đảng viên nâng cao đạo đức cách mạng, thực hành “cần, kiệm, liêm, chính”. Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII, Đảng ta đã thẳng thắng chỉ ra tham nhũng là một trong bốn nguy cơ “làm cho bộ máy đảng và nhà nước suy yếu, lòng tin của nhân dân đối với Đảng, đối với chế độ bị xói mòn, các chủ trương và chính sách của Đảng và Nhà nước bị thi hành sai lệch dẫn tới chệch hướng”. Hội nghị lần thứ năm, Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) xác định “tham nhũng, lãng phí vẫn còn nghiêm trọng, với những biểu hiện tinh vi, phức tạp, xẩy ra trên nhiều lĩnh vực, nhiều cấp, nhiều ngành… gây bức xúc trong xã hội và là thách thức lớn đối với sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước”. Trước tình hình đó, Đảng ta đã ban hành các Nghị quyết về lãnh đạo công tác PCTN như Nghị quyết trung ương 3 khóa X về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác PCTN, chống lãng phí”, Nghị quyết Trung ướng 4 khóa XII về “Tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng”…, Nhà nước đã thực hiện nhiều biện pháp để tăng cường hiệu quả công tác đấu tranh PCTN, được đông đảo quần chúng nhân dân ủng hộ. Đà Nẵng là một thành phố trực thuộc trung ương, trung tâm chính trị - kinh tế - văn hóa - xã hội của khu vực miền Trung - Tây Nguyên và sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế. Đối với công tác PCTN, Thành ủy và UBND thành phố luôn quan tâm sâu sát, chỉ đạo kịp thời, thường xuyên kiểm tra giám sát việc thực hiện chức trách, nhiệm vụ của các đơn vị, cán bộ công chức nhằm phát hiện và xử lý nghiêm minh các trường hợp vi phạm. Từ năm 2014 đến năm 2018, các cơ quan chức năng của thành phố đã phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử nhiều vụ án về tham nhũng, tổng thiệt hại cho ngân sách nhà nước ước tính hơn 4.000 tỷ đồng. Qua đó có thể thấy, hoạt động phòng ngừa tham nhũng vẫn chưa phát huy hiệu quả cao nhất, các vụ án tham nhũng vẫn xảy ra, tài sản bị thất thoát lớn nhưng việc 1 thu hồi còn gặp nhiều khó khăn, chiếm tỷ lệ nhỏ so với tổng số thiệt hại, làm suy giảm lòng tin của quần chúng nhân dân vào Đảng và chính quyền thành phố. Vậy nguyên nhân nào làm hạn chế hiệu quả công tác phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn thành phố Đà Nẵng? Cần tiến hành những giải pháp gì để nâng cao hơn nữa hiệu quả phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng? Đây là những yêu cầu cấp thiết mà thực tiễn công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm tham nhũng ở địa bàn thành phố Đà Nẵng đặt ra. Nhưng hiện nay chưa có một công trình, đề tài khoa học nào nghiên cứu vấn đề này. Với những lý do trên, tôi chọn đề tài “Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng tại thành phố Đà Nẵng” làm luận văn nghiên cứu. 2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Là vấn đề thu hút nhiều sự quan tâm của xã hội, vì thế, tham nhũng và phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng đã được nhiều nhà khoa học xã hội lựa chọn làm đối tượng nghiên cứu trong các đề án, dự án, công trình, nhiệm vụ khoa học ở các cấp độ khác nhau, như: - Một số văn bản quy phạm pháp luật: + Công ước của Liên hợp quốc về PCTN năm 2003; + Luật PCTN năm 2005 (được sửa đổi, bổ sung năm 2007, 2012). - Một số sách chuyên khảo như: + Lê Hồng Liêm (2011), Công tác kiểm tra, giám sát của Đảng với PCTN ở nước ta hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội; + Ngân hàng Thế giới (2005), Đương đầu với tham nhũng ở châu Á: Những bài học thực tế và khuôn khổ hành động, Nxb Tư pháp, Hà Nội; + Nguyễn Xuân Trường (2016), PCTN trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam hiện nay, NXb Chính trị quốc gia, Hà Nội; + Phan Xuân Sơn, Phạm Thế Lực (2010), Nhận diện tham nhũng và các giải pháp PCTN ở Việt Nam hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội. - Một số đề tài nghiên cứu khoa học như: + Ngô Kiều Dâng (2014), Tổ chức và hoạt động của cơ quan PCTN ở Việt 2 Nam, Luận văn thạc sĩ, Đại học Quốc gia Hà Nội; + Bùi Quang Huy (2012), Tham nhũng và vấn đề PCTN trong điều kiện kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền ở nước ta hiện nay, Luận văn thạc sĩ, Đại học Quốc gia Hà Nội; + Trần Ngọc Liêm (2010), Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác chống tham nhũng của các cơ quan thanh tra nhà nước theo luật PCTN, Đề tài khoa học cấp Bộ; + Nguyễn Duy Linh (2013), Nguyên nhân và các giải pháp phòng ngừa tham nhũng ở Việt Nam hiện nay, Luận văn thạc sĩ, Đại học kinh tế quốc dân; + Nguyễn Duy Nam (2007), Tham nhũng và PCTN trong xây dựng cơ bản, Đề tài khoa học cấp Bộ. - Một số bài báo, tạp chí có liên quan: + Nguyễn Văn Giang (2018), “Nhận diện tham nhũng trong công tác cán bộ”, Tạp chí Cộng sản, số 911, tr. 23-26; + Nguyễn Thanh Hải (2018), “Một số vấn đề cơ bản về kiểm soát tài sản thu nhập trong PCTN”, Tạp chí Nội chính, số chuyên đề tháng 9-2018, tr. 4-9; + Vũ Ngọc Lân (2018), “Một số bài học kinh nghiệm trong PCTN ở nước ta hiện nay”, Tạp chí Nội chính, số 57, tr. 17-21; + Phan Đình Trạc (2017), “Đấu tranh PCTN theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XII của Đảng”, Tạp chí Cộng sản, số 892, tr. 17-22. Ngoài ra, còn có nhiều công trình nghiên cứu về tham nhũng và PCTN có liên quan. Những công trình trên đã nghiên cứu, làm rõ lý luận và các giải pháp PCTN dưới nhiều góc độ khác nhau trên cơ sở tiếp cận khác nhau. Các tác giả đã sử dụng nhiều luận cứ, luận điểm khoa học, mang tính thuyết phục để phân tích, tổng hợp và đánh giá về khái niệm, bản chất, hình thái cũng như rút ra các nguyên nhân, điều kiện làm nảy sinh tham nhũng, từ đó đưa ra nhiều biện pháp hợp lý, có tính khả thi để áp dụng nhằm ngăn chặn và đẩy lùi tham nhũng. Kế thừa những kết quả nghiên cứu mang tính tổng quát từ các công trình trên, luận văn nghiên cứu cụ thể vào tình hình tội phạm về tham nhũng và công tác 3 phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng ở thành phố Đà Nẵng, đây là nội dung chưa có đề tài khoa học nào nghiên cứu từ trước đến nay 3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 3.1. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn của tình hình tội phạm về tham nhũng và công tác đấu tranh phòng, chống tình hình tội phạm tham nhũng ở thành phố Đà Nẵng, luận văn đề xuất các giải pháp tăng cường công tác phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng ở thành phố Đà Nẵng. 3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu Để cụ thể hóa mục tiêu trên, luận văn cần thực hiện các nhiệm vụ sau: - Làm rõ một số vấn đề lý luận có liên quan về tham nhũng, tình hình tội phạm về tham nhũng và phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng; - Thu thập, phân tích, đánh giá số liệu thống kê, hồ sơ vụ án, các báo cáo tổng kết… có liên quan đến công tác PCTN ở thành phố Đà Nẵng; - Đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả công tác phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng ở thành phố Đà Nẵng. 4. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu 4.1. Đối tượng nghiên cứu Tình hình tội phạm về tham nhũng và công tác phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng tại thành phố Đà Nẵng trong các cơ quan nhà nước, các tổ chức sử dụng ngân sách Nhà nước. 4.2. Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi về thời gian: từ năm 2014 đến năm 2018. - Phạm vi về không gian: địa bàn thành phố Đà Nẵng. - Giới hạn về đối tượng: Tập trung nghiên cứu trong các cơ quan nhà nước, các tổ chức sử dụng ngân sách nhà nước tại thành phố Đà Nẵng. 5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 5.1. Phương pháp luận Đề tài được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng 4 của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, những quan điểm cơ bản của Đảng, Nhà nước ta về đấu tranh phòng, chống tội phạm, bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự an toàn xã hội. 5.2. Phương pháp nghiên cứu Đề tài sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau, trong đó tập trung sử dụng các phương pháp sau: - Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Thu thập, nghiên cứu, phân tích và tổng hợp các tài liệu có liên quan gồm các văn bản pháp lý, các công trình nghiên cứu lý luận và các tài liệu khác có liên quan đến tham nhũng và công tác phòng ngừa tham nhũng. - Phương pháp tổng kết kinh nghiệm thực tiễn: Thông qua các báo cáo chuyên đề, báo cáo tổng kết về hoạt động đấu tranh phòng, chống tình hình tội phạm về tham nhũng ở thành phố Đà Nẵng để rút ra bài học kinh nghiệm. - Phương pháp thống kê, phân tích, so sánh: Thu thập, hệ thống, phân tích, so sánh, đánh giá, tổng hợp các tài liệu, số liệu phản ánh tình hình tội phạm về tham nhũng ở thành phố Đà Nẵng. - Phương pháp nghiên cứu điển hình: Tập trung nghiên cứu một số vụ án tham nhũng điển hình và một số hồ sơ về hoạt động phòng ngừa do các cơ quan chức năng ở thành phố Đà Nẵng tiến hành. 6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn 6.1. Ý nghĩa lý luận Kết quả nghiên cứu của đề tài là tài liệu khoa học góp phần làm phong phú thêm lý luận về phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng, là tài liệu tham khảo hữu ích cho các độc giả trong các cơ sở đào tạo. 6.2. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu của đề tài là tài liệu tham khảo cho các cơ quan nhà nước có thẩm quyền cũng như các cán bộ đang trực tiếp làm công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm về tham nhũng xây dựng các kế hoạch, giải pháp đấu tranh có hiệu quả đối với tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn thành phố Đà Nẵng nói 5 riêng và cả nước nói chung. 7. Kết cấu của luận văn Chương 1: Một số vấn đề lý luận về phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng Chương 2: Một số vấn đề có liên quan và thực trạng phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng tại thành phố Đà Nẵng Chương 3: Giải pháp tăng cường hiệu quả phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng tại thành phố Đà Nẵng 6 CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI PHẠM VỀ THAM NHŨNG 1.1. Khái niệm, mục tiêu, ý nghĩa, nguyên tắc của phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng 1.1.1. Khái niệm phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng Hiện nay, khi nghiên cứu về vấn đề tham nhũng vẫn chưa có một định nghĩa chung nhất và cụ thể về tham nhũng được công nhận chính thức trên toàn thế giới. Những hình thức, hành vi tham nhũng phụ thuộc vào tình hình kinh tế, chính trị, xã hội của mỗi quốc gia cũng như sự phát triển của nó ở từng thời kỳ, giai đoạn lịch sử khác nhau. Tại Đức, tham nhũng được hiểu là hiện tượng mất phẩm chất, hối lộ, đút lót, thường xảy ra đối với công chức có quyền hành [50, tr.142]. Theo từ điển bách khoa của Thụy Sỹ, tham nhũng là hậu quả nghiêm trọng của sự vô tổ chức của tầng lớp có trách nhiệm trong bộ máy nhà nước, là hành vi vi phạm để phục vụ lợi ích cá nhân [41, tr.3]. Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) định nghĩa tham nhũng như là “lạm dụng chức vụ, quyền lực cho lợi ích cá nhân, thông qua hối lộ, tống tiền, thao túng thị trường, thiên vị người thân, gian lận, chuyển tiền (hình thức hối lộ) hoặc tham ô” [27, tr.1]. Trên cơ sở nghiên cứu kinh nghiệm của các nước khác nhau, UNDP cho rằng, tham nhũng bao hàm trong các hành vi sau: - Hành vi ăn cắp, tham ô và chiếm đoạt tài sản của nhà nước mà chủ thể của hành vi đó là những người có chức có quyền; - Lạm dụng chức quyền để trục lợi bất hợp pháp thông qua việc sử dụng các qui chế chính thức một cách không chính thức; - Mâu thuẫn không cân đối giữa lợi ích chính đáng do thực hiện nghĩa vụ xã hội với những món lợi tư riêng. Ở nước ta, khái niệm tham nhũng cũng được nghiên cứu dưới nhiều góc độ 7 khác nhau. Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam “tham nhũng là hành vi của những người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn để sách nhiễu, tham ô, nhận hối lộ, hoặc cố ý làm trái chính sách, chế độ, thể lệ về kinh tế - tài chính vì động cơ vụ lợi, gây thiệt hại cho tài sản của các cơ quan nhà nước và tổ chức chính trị, xã hội”. [52, tr.312] Dưới góc độ khoa học pháp lý, tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn, đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó để tham ô, hối lộ hoặc cố ý làm trái pháp luật vì động cơ vụ lợi, gây thiệt hại cho tài sản nhà nước, tập thể và cá nhân, xâm phạm hoạt động đúng đắn của các cơ quan, tổ chức [60, tr. 1]. Theo qui định tại khoản 2, điều 1 Luật PCTN năm 2005 (sửa đổi bổ sung năm 2007, 2012, 2018) (sau đây gọi tắt là Luật PCTN năm 2005), khái niệm tham nhũng được hiểu “là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ , quyền hạn đó vì vụ lợi”. Trong đó, những hành vi sau đây thuộc nhóm hành vi tham nhũng: Tham ô tài sản; Nhận hối lộ; Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản; Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi; Lạm quyền trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi; Lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng với người khác để trục lợi; Giả mạo trong công tác vì vụ lợi; Đưa hối lộ, môi giới hối lộ được thực hiện bởi người có chức vụ, quyền hạn để giải quyết công việc của cơ quan, tổ chức, đơn vị hoặc địa phương vì vụ lợi; Lợi dụng chức vụ, quyền hạn sử dụng trái phép tài sản của Nhà nước vì vụ lợi; Nhũng nhiễu vì vụ lợi; Không thực hiện nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi; Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để bao che cho người có hành vi vi phạm pháp luật vì vụ lợi; cản trở, can thiệp trái pháp luật vào việc kiểm tra, thanh tra, kiểm toán, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án vì vụ lợi. Người có chức vụ, quyền hạn trong khái niệm của pháp luật về PCTN chỉ giới hạn ở những người trong khu vực nhà nước (cơ quan, tổ chức, đơn vị trong hệ thống chính trị có sử dụng ngân sách, vốn, tài sản của Nhà nước). Từ những phân tích như trên, có thể hiểu tội phạm tham nhũng là một loại tội phạm do người có chức vụ, quyền hạn thực hiện bằng cách lợi dụng chức vụ, quyền 8 hạn được giao, cố ý làm trái các quy định của pháp luật nhằm mục đích vụ lợi. Theo GS. TS. Võ Khánh Vinh, phòng ngừa tình hình tội phạm là hệ thống nhiều mức độ các biện pháp mang tính Nhà nước, xã hội và Nhà nước - xã hội nhằm khắc phục các nguyên nhân và điều kiện của tội phạm hoặc làm vô hiệu hóa (làm yếu, hạn chế) chúng và bằng cách đó làm giảm và dần dần loại bỏ tình hình tội phạm [65, tr.154]. Bên cạnh đó, một số nhà khoa học phân chia nội dung của phòng ngừa tội phạm theo hai cấp bậc rộng và hẹp khác nhau, như: Theo nghĩa rộng, phòng ngừa tội phạm bao hàm, một mặt không để cho tội phạm xảy ra, thủ tiêu nguyên nhân và điều kiện phạm tội. Mặt khác, bằng mọi cách để ngăn chặn tội phạm, kịp thời phát hiện tội phạm, xử lý nghiêm minh các trường hợp phạm tội và cuối cùng là cải tạo, giáo dục người phạm tội, đưa họ trở thành những công dân có ích cho xã hội. Theo nghĩa hẹp, phòng ngừa tội phạm là không để cho tội phạm xảy ra, không để cho tội phạm gây hậu quả cho xã hội, không để cho thành viên của xã hội phải chịu hình phạt của pháp luật, tiết kiệm được những chi phí cần thiết cho Nhà nước trong công tác điều tra, truy tố, xét xử và cải tạo giáo dục người phạm tội” [29, tr.160]. Tóm lại, qua các nghiên cứu trên, dưới góc độ tội phạm học, có thể diễn đạt như sau: Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng là hoạt động của tất cả các cơ quan Nhà nước, các tổ chức xã hội và của mọi công dân áp dụng tổng hợp và đồng bộ các biện pháp khác nhau hướng đến từng bước hạn chế, đẩy lùi và tiến tới loại bỏ tình hình tội phạm về tham nhũng ra khỏi đời sống xã hội. 1.1.2. Mục tiêu, ý nghĩa, nguyên tắc của phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng 1.1.2.1. Mục tiêu Mục tiêu của công tác PCTN, lãng phí được nêu trong Nghị quyết Trung ương 3 khóa X là: “Ngăn chặn, từng bước đẩy lùi tham nhũng, lãng phí; tạo bước chuyển biến rõ rệt để giữ vững ổn định chính trị, phát triển kinh tế - xã hội; củng cố lòng tin 9 của nhân dân; xây dựng Đảng, Nhà nước trong sạch, vững mạnh; đội ngũ CB,CC kỷ cương, liêm chính”. Chiến lược PCTN đến năm 2020 cũng xác định mục tiêu chung và năm nhóm mục tiêu cụ thể: - Mục tiêu chung: Ngăn chặn, từng bước đẩy lùi tham nhũng, loại bỏ dần các cơ hội, điều kiện phát sinh tham nhũng, góp phần xây dựng bộ máy nhà nước trong sạch, vững mạnh, hoạt động hiệu quả; đội ngũ CB,CC liêm chính; lành mạnh hóa các quan hệ xã hội thông qua việc thực hiện đồng bộ các giải pháp phòng ngừa, phát hiện và xử lý tham nhũng; củng cố lòng tin của nhân dân và cộng đồng quốc tế, thúc đẩy kinh tế xã hội phát triển. - Mục tiêu cụ thể: + Ngăn chặn, làm triệt tiêu các điều kiện và cơ hội phát sinh tham nhũng trong việc hoạch định chính sách, xây dựng và thực hiện pháp luật, nhất là trong quá trình ban hành và tổ chức thi hành các văn bản áp dụng pháp luật. + Tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực thi quyền lực nhà nước, ngăn ngừa việc lợi dụng chức vụ, quyền hạn để vụ lợi trên cơ sở xây dựng nền công vụ hiệu quả, minh bạch, phục vụ nhân dân và xã hội, với đội ngũ CB,CC trung trực, công tâm, liêm khiết, tận tụy, chuyên nghiệp và được trả lương hợp lý; các chuẩn mực đạo đức công vụ, đạo đức nghề nghiệp được củng cố và phát triển. + Hoàn thiện thể chế, tạo lập môi trường kinh doanh cạnh tranh bình đẳng, công bằng, minh bạch nhằm thu hút đầu tư trong nước và nước ngoài, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế; nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp; từng bước xóa bỏ tệ hối lộ trong quan hệ giữa doanh nghiệp với cơ quan nhà nước và trong giao dịch thương mại. + Tính trách nhiệm, tính chuyên nghiệp, sức chiến đấu và hiệu quả hoạt động của các cơ quan bảo vệ pháp luật, các cơ quan, đơn vị chuyên trách chống tham nhũng được nâng cao, giữ vai trò nòng cốt trong phát hiện và xử lý tham nhũng. Chính sách xử lý đối với tham nhũng, đặc biệt là chính sách hình sự, chính 10 sách tố tụng hình sự tiếp tục được hoàn thiện; hệ thống đo lường, giám sát tham nhũng được thiết lập. + Nâng cao nhận thức, vai trò của xã hội về tham nhũng, về chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước trong PCTN; thúc đẩy sự tham gia chủ động của các tổ chức, đoàn thể xã hội, các phương tiện truyền thông và mọi công dân trong nỗ lực PCTN; xây dựng văn hóa và tạo ra thói quen PCTN trong đời sống của CB,CC và trong các tầng lớp nhân dân. 1.1.2.2. Ý nghĩa PCTN góp phần bảo vệ chế độ, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, củng cố niềm tin của nhân dân vào Đảng, vào Nhà nước. Trong năm gần đây, hoạt động PCTN tại Việt Nam đã đạt nhiều kết quả đáng khích lệ. Tuy nhiên tham nhũng vẫn là “quốc nạn” của đất nước, nguy đe doạ tồn vong chế độ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Nghị quyết số 14 ngày 15/5/1996 của Bộ chính trị về đấu tranh chống tham nhũng nhận định: Tình trạng tham nhũng gây hậu nghiêm trọng, làm xói mòn chất Đảng, Nhà nước, làm tha hoá đội ngũ cán bộ, đảng viên, tiếp tay cho lực thù địch lợi dụng chống phá ta, uy hiếp tồn vong chế độ. Trong chiến lược quốc gia PCTN đến năm 2020, Chính phủ nhận định: “Tham nhũng trở thành vật cản lớn cho thành công công đổi mới, cho sức chiến đấu Đảng, đe dọa tồn vong chế độ” [5, tr.80]. Theo ước tính của WB, tham nhũng năm gây thiệt hại cho kinh tế giới lên tới hàng tỷ đô la Mỹ. Ở Việt Nam, thời gian qua, nhiều vụ tham nhũng nghiêm trọng bị phát hiện, xử lý như vụ PMU 18, vụ công ty cho thuê tài chính II, vụ Trịnh Xuân Thanh tại Tổng Công ty Dầu khí... Thiệt hại kinh tế do tội phạm về tham nhũng gây ra rất lớn. Tham nhũng khiến nguồn lực của đất nước bị suy giảm, tăng cao nguy cơ tụt hậu so với khu vực và thế giới. Ngoài ra, tham nhũng làm cho chênh lệch tài sản, phân hoá giàu nghèo xã hội ngày tăng, tiềm ẩn nguy cơ gây mâu thuẫn, bất ổn xã hội. Vì vậy, để phát triển kinh tế vững chắc và nâng cao đời sống, vật chất, tinh thần cho nhân dân thì thực hiện các biện pháp cần thiết để phòng ngừa đấu tranh mạnh mẽ với tham nhũng là việc làm hết sức cần thiết. 11 1.1.2.3. Các nguyên tắc - Nguyên tắc pháp chế Hoạt động phòng ngừa tội phạm về tham nhũng phải tuân thủ các quy định của pháp luật, tức là các quy định của Hiến pháp, luật và các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan đến hoạt động phòng ngừa tham nhũng. Tuân thủ nguyên tắc pháp chế là yêu cầu đầu tiên và quan trọng nhất khi phòng ngừa tội phạm nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của những người có liên quan. Để nguyên tắc pháp chế được tuân thủ thì yêu cầu đầu tiên là các quy định của pháp luật về phòng ngừa tội phạm phải được hoàn thiện, ý thức tuân thủ quy định pháp luật từ các chủ thể phòng ngừa tội phạm phải được nâng cao. Các chủ thể không được tiến hành một cách tuỳ tiện, theo ý chí chủ quan của mình mà phải trên cơ sở quy định của pháp luật. - Nguyên tắc dân chủ Hoạt động phòng ngừa tội phạm tham nhũng phải có sự tham gia của quần chúng nhân dân. Để nguyên tắc này được áp dụng trong thực tế cần nhận thức rằng quần chúng nhân dân là chủ thể phòng ngừa tội phạm đông đảo nhất nhưng không có công cụ, phương tiện nhằm đấu tranh trực tiếp với tội phạm, do đó, quần chúng nhân dân cần được giáo dục, hướng dẫn, tạo điều kiện thuận lợi từ các chủ thể chuyên trách là cơ quan nhà nước trực tiếp áp dụng các biện pháp phòng ngừa thông qua tổ chức các đợt tuyên truyền, giáo dục, tố cáo hành vi tham nhũng như: hối lộ, tham ô, cố ý làm trái… - Nguyên tắc nhân đạo Thực hiện nguyên tắc nhân đạo trong hoạt động phòng ngừa tội phạm về tham nhũng vừa có ý nghĩa bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của những người có liên quan, vừa bảo đảm tính nhân đạo xã hội chủ nghĩa của Nhà nước ta trong hoạt động phòng ngừa tội phạm về tham nhũng, hướng đến mục đích chung nhất là nâng cao hiệu quả hoạt động phòng ngừa tội phạm về tham nhũng, bảo vệ tối đa quyền, lợi ích hợp pháp của con người. Trên cơ sở đó, biện pháp phòng ngừa tội phạm tham nhũng không chỉ phù hợp với pháp luật mà còn phải đảm bảo nguyên tắc nhân đạo, 12 không được xúc phạm hoặc hạ thấp phẩm giá con người. - Nguyên tắc khoa học Việc xây dựng và áp dụng các biện pháp phòng ngừa tội phạm về tham nhũng phải dựa trên cơ sở khoa học, tức có đầy đủ tính lý luận lẫn thực tiễn. Những biện pháp áp dụng phải tiến bộ, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm, phải có tính đồng bộ, hệ thống, phù hợp với tiến trình phát triển của xã hội và xu hướng hoạt động phòng ngừa trên thế giới. Việc đưa ra biện pháp phòng ngừa tội phạm tham nhũng không thể bột phát, thiếu luận cứ khoa học, mà phải dựa vào kết quả nghiên cứu, phân tích, đánh giá về tình hình tội phạm, nguyên nhân của tội phạm trong thời gian ổn định, đồng thời kết hợp sử dụng thành tựu của khoa học, kỹ thuật trong phòng ngừa tội phạm. - Nguyên tắc phối hợp chặt chẽ giữa các chủ thể phòng ngừa Phòng ngừa tội phạm nói chung và các tội phạm về tham nhũng nói riêng là hoạt động cần được tiến hành một cách có hệ thống, đồng bộ từ trung ương đến địa phương. Để đạt được điều này,nguyên tắc đặt ra đòi hỏi phải có sự phối, kết hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, các tổ chức và công dân, không để xảy ra tình trạng đùn đẩy, chồng chéo trách nhiệm. Bên cạnh đó, cơ quan có thẩm quyền cần nêu cao tinh thần giáo dục quần chúng nhân dân ý thức nâng cao cảnh giác trong phòng ngừa tội phạm cũng như trong phát hiện, tố giác tội phạm. 1.2. Chủ thể, nội dung, biện pháp phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng 1.2.1. Chủ thể tiến hành phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng 1.2.1.1. Đảng Cộng sản Việt Nam Đảng Cộng sản Việt Nam - Đội tiên phong của giai cấp công nhân, đồng thời là đội tiên phong của Nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam, đại biểu trung thành lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và cả dân tộc [Điều lệ Đảng]. Với vai trò to lớn ấy, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn rất coi trọng công tác PCTN. Với diễn biến tình hình hiện nay, Đảng ta thường xuyên tăng cường công tác lãnh đạo, xây dựng và đề ra các chủ trương, đường lối được phổ biến sâu rộng 13 và quán triệt thực hiện trong từng tổ chức cơ sở đảng nhằm PCTN có hiệu quả như: Nghị quyết Trung ương 3 khóa X về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác PCTN, lãng phí”, Nghị quyết Trung ương 5 khóa XI về “Tiếp tục thực hiện Nghị quyết Trung ương 3 khóa X”, Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII về “tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng; ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" trong nội bộ”… Vai trò lãnh đạo của Đảng trong phòng ngừa tham nhũng còn thể hiện thông qua hoạt động của các cơ quan có chức năng kiểm tra, giám sát hoạt động của cán bộ, đảng viên là Ủy ban kiểm tra đảng, Ban chỉ đạo về PCTN và Ban Nội chính các cấp. 1.2.1.2. Quốc hội và HĐND các cấp Là cơ quan quyền lực Nhà nước, vai trò của Quốc hội và HĐND các cấp thể hiện thông qua việc nâng cao chất lượng văn bản quy phạm pháp luật nhằm hạn chế cơ hội tham nhũng ở Việt Nam; vai trò PCTN trong việc phê chuẩn và kiểm soát ngân sách, quyết định các chương trình, dự án quan trọng của quốc gia; hoạt động PCTN thông qua việc bảo đảm sự minh bạch tài sản và thông tin trong hoạt động của bộ máy nhà nước; thực hiện quyền giám sát trong công tác PCTN ở Việt Nam. Đồng thời, vai trò phát hiện tham nhũng của đại biểu Quốc hội, đại biểu HĐND các cấp thông qua việc giữ mối quan hệ với cử tri và các tổ chức chính trị - xã hội; phát huy vai trò của các cơ quan thông tin đại chúng trong việc hỗ trợ thực hiện công tác PCTN. 1.2.1.3. Chính phủ và UBND các cấp Chính phủ và UBND các cấp có vai trò ban hành các văn bản hướng dẫn trên cơ sở chủ trương, đường lối, nghị quyết của Đảng, triển khai thực hiện pháp luật về phòng ngừa tội phạm tham nhũng do Quốc hội ban hành; triển khai các biện pháp mang tính xã hội như xây dựng và thực hiện các chiến lược, chương trình kế hoạch nhằm xây dựng kỷ cương, nề nếp công tác, quản lý giáo dục CB,CC... Bên cạnh đó, thông qua cơ quan chuyên trách là Thanh tra các cấp, Chính phủ và UBND các cấp thực hiện công tác thanh tra, kiểm tra để kịp thời phát hiện những sơ hở, thiếu sót 14
- Xem thêm -