Tài liệu Luận văn thạc sĩ nghiên cứu yếu tố nguy cơ loãng xương và dự báo xác suất gãy xương theo mô hình garvan và frax ở nam giới từ 60 tuổi trở lên

  • Số trang: 99 |
  • Loại file: DOC |
  • Lượt xem: 482 |
  • Lượt tải: 1
nhattuvisu

Đã đăng 27125 tài liệu

Mô tả:

1 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI --------------o0o-------------- THÁI VĂN CHƯƠNG NGHI£N Cøu YÕU Tè NGUY C¥ LO·NG X¦¥NG Vµ dù B¸O x¸c suÊt G·Y X¦¥NG THEO M¤ H×NH GARVAN Vµ FRAX ë NAM GIíI Tõ 60 TUæI TRë L£N Chuyên ngành: Nội khoa Mã số: 60.72.20 LUẬN VĂN THẠC SỸ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. NGUYỄN VĨNH NGỌC HÀ NỘI - 2013 2 LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận văn này, tôi xin chân thành cảm ơn: Ban giám hiệu, phòng Đào tạo sau đại học, Bộ môn Nội tổng hợp -Trường Đại học Y Hà Nội; Ban lãnh đạo Bệnh viện Bạch Mai; Bệnh viện Lão khoa Trung ương; Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Khoa Cơ xương khớp, Khoa Khám bệnh theo yêu cầu - Bệnh viện Bạch Mai; Khoa Cơ xương khớp-Bệnh viên E Trung ương, Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn. Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS. Nguyễn Thị Ngọc Lan phó trưởng bộ môn Nội tổng hợp, PGS.TS. Nguyễn Vĩnh Ngọc giảng viên Bộ môn Nội tổng hợp - Trường Đại học Y Hà Nội, người đã hết lòng dạy bảo, dìu dắt tôi trong suốt quá trình học tập và trực tiếp hướng dẫn tôi hoàn thành luận văn này. Với tất cả lòng kính trọng, tôi gửi lời cảm ơn chân thành tới TS. Nguyễn Mai Hồng, PGS.TS. Trần Thị Minh Hoa, TS. Nguyễn Văn Hùng, các Thầy cô giáo, các anh chị Bác sỹ, Điều dưỡng trong khoa Cơ xương khớp-Bệnh viện Bạch mai, những người thầy đã tận tình hướng dẫn, dìu dắt tôi thực hành lâm sàng hàng ngày trong suốt thời gian học tập và góp ý cho tôi hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tới các Thầy, cô trong Hội đồng chấm luận văn đã cho tôi nhiều ý kiến quý báu để hoàn thiện luận văn này. Tôi xin trân trọng cảm ơn các Thầy cô trong Bộ môn Nội tổng hợp-Trường Đại học Y Hà Nội đã hết lòng dạy dỗ, chỉ bảo tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận văn. Cuối cùng, tôi cũng xin vô cùng biết ơn gia đình, bạn bè và đồng nghiệp luôn là những người động viên, khích lệ và ủng hộ nhiệt tình giúp tôi vượt qua mọi khó khăn trong cuộc sống và học tập Hà Nội, ngày 02 tháng 09 năm 2013 Thái Văn Chương 3 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, do chính tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS.TS. Nguyễn Vĩnh Ngọc. Các số liệu, kết quả được nêu trong luận văn này là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ một luận văn nào khác. Hà Nội, ngày 02 tháng 09 năm 2013 Tác giả Thái Văn Chương 4 TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI ĐỀ NGHỊ DANH SÁCH HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP THẠC SĨ BỘ MÔN NỘI TỔNG HỢP Của học viên Cao học: Thái Văn Chương Đề tài: “Nghiên cứu yếu tố nguy cơ loãng xương và dự báo xác suất gãy xương theo mô hình Garvan và FRAX ở nam giới từ 60 tuổi trở lên” Chuyên ngành: NỘI KHOA. Khóa 20 Giảng viên hướng dẫn: PGS.TS. Nguyễn Vĩnh Ngọc Căn cứ vào luận văn tốt nghiệp thạc sĩ của học viên, Bộ môn Nội tổng hợp đồng ý cho học viên: bảo vệ luận văn của mình trước Hội đồng chấm luận văn và đề nghị Danh sách Hội đồng chấm luận văn tốt nghiệp thạc sĩ gồm các thành viên sau đây: Chuyên ngành Đơn vị công tác Trách nhiệm trong Hội đồng TT Họ và tên Học vị, chức danh khoa học 1. Vũ Thị Thanh Thủy PGS.TS Nội khoa Bệnh Viện Bạch Mai Chủ tịch HĐ 2. Nguyễn Minh Sơn PGS.TS Dịch tễ học Trường Đại học Y Hà Nội Phản biện 1 3. Nguyễn Mai Hồng TS Nội khoa Bệnh Viện Bạch Mai Phản biện 2 4. Nguyễn Văn Hùng TS Nội khoa Trường Đại học Y Hà Nội Thư ký HĐ 5. Trần Thị PGS.TS Nội khoa Bệnh Viện Ủy viên 5 Minh Hoa Bạch Mai HĐ 6. Lê Thu Hà PGS.TS Nội khoa Bệnh Viện Quân đội 108 Ủy viên HĐ 7. Đặng Hồng Hoa TS Nội khoa Bệnh Viện E Trung ương Ủy viên HĐ Hà Nội, ngà y 28 thá ng 08 nă m 201 3 TR ƯỞ NG BỘ MÔ N Ngô Qu ý Châ u 6 CỘNG HOÀ Xà HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc BẢN NHẬN XÉT QUÁ TRÌNH HỌC TẬP Của học viên cao học: Thái Văn Chương Chuyên ngành: Nội khoa. Khóa: 20 Tên đề tài: “Nghiên cứu yếu tố nguy cơ loãng xương và dự báo xác suất gãy xương theo mô hình Garvan và FRAX ở nam giới từ 60 tuổi trở lên” 1. Quá trình học tập Trong suốt quá trình học tập, học viên Thái Văn Chương tham gia đầy đủ các buổi lý thuyết và thực hành. Cần cù, chăm chỉ, có ý thức vươn lên trong học tập và đã đạt kết quả tốt trong các kỳ thi. 2. Về ý thức tổ chức kỷ luật Luôn chấp hành nghiêm chỉnh các nội quy, quy chế của nhà trường, bộ môn Nội tổng hợp, cũng như quy chế của bệnh viện nơi thực tập, nơi nghiên cứu đề tài. Tham gia đầy đủ các buổi trực theo sự phân công của bệnh viện. 3. Quan hệ với thầy cô, đồng nghiệp và bạn bè Kính trọng và lễ phép đối với các thầy cô giáo ở nhà trường cũng như ở bệnh viện. Có mối quan hệ tốt với các khoa, phòng trong bệnh viện, cũng như các khoa phòng, bộ môn của trường Đại học Y Hà Nội. Với bạn bè, tôn trọng và sẵn sàng giúp đỡ để lại ấn tượng tốt đẹp trong quá trình học tập và nghiên cứu. 7 Hà Nội, ngày 28 tháng 08 năm 2013 GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN Nguyễn Vĩnh Ngọc 8 CÁC CHỮ VIẾT TẮT BMC : Bone mineral content (Khối lượng chất khoáng xương). BMD : Bone mineral density (Mật độ khoáng của xương). BMI : Body mass index (Chỉ số khối cơ thể). CS : Cộng sự. CSTL : Cột sống thắt lưng. CXĐ : Cổ xương đùi. DXA : Dual energy X ray absorptiometry (Hấp thụ tia X năng lượng kép). MĐX : Mật độ xương. NCGX : Nguy cơ gãy xương. PTH : Parathyroid hormone. 9 10 ĐẶT VẤN ĐỀ Loãng xương - một bệnh lý toàn thể của khung xương đặc trưng bởi sự giảm khối lượng xương, tổn thương vi cấu trúc xương và tăng nguy cơ gãy xương , . Với tuổi thọ ngày càng cao, tỷ lệ mắc loãng xương cũng gia tăng ở mức báo động. Hiện nay loãng xương ước tính ảnh hưởng đến 200 triệu người trên toàn thế giới, hơn 75 triệu người ở Châu Âu, Mỹ và Nhật Bản , . Hàng năm chi phí cho cho dự phòng, điều trị loãng xương và các biến chứng của loãng xương là rất lớn ở Châu Âu 30,7 tỷ EUD , ở Mỹ là 13,7 đến 20,3 tỷ USD , ở Anh 1,8 tỷ Pounds . Từ lâu loãng xương đã được coi là bệnh của phụ nữ sau mãn kinh, song các nghiên cứu gần đây đã cho thấy có tới 20% số nam giới toàn cầu có nguy cơ mắc bệnh loãng xương . Tỉ lệ tử vong và giảm chất lượng cuộc sống sau gãy xương ở nam giới nặng nề hơn so với nữ giới . Trong số các gãy xương hông do loãng xương nam giới chiếm 20 - 25% và tỉ lệ tử vong trong 12 tháng đầu sau gãy xương hông ở nam cao hơn so với nữ , . Do vậy loãng xương ở nam ngày càng được quan tâm nhiều hơn. Ở nam giới có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng gây loãng xương và gãy xương do loãng xương như: Tuổi, chiều cao, cân nặng, hormon, chế độ sinh hoạt, luyện tập, thói quen sử dụng rượu, hút thuốc lá, tiền sử gia đình, tiền sử té ngã…, , , . Hiện nay vấn đề nhận định các yếu tố nguy cơ của loãng xương và tiên lượng nguy cơ gãy xương đóng vai trò quan trọng, là một tiêu chí trong quyết định dự phòng và điều trị loãng xương. Trên thế giới có nhiều mô hình đánh giá nguy cơ gãy xương dựa vào các yếu tố nguy cơ lâm sàng và mật độ xương như: FRISK Score, QFractureScores, FRAX, Garvan…Tuy nhiên với nhiều ưu điểm dự báo chính xác, đơn giản và sử dụng ít tham số, nên mô hình tiên lượng gãy xương Garvan và FRAX hiện đang được áp dụng 11 trong những nghiên cứu lớn trên thế giới, góp phần quan trọng trong chiến lược dự phòng và điều trị loãng xương và biến chứng gãy xương. Ở Việt Nam đã có nhiều nghiên cứu về loãng xương ở nữ, song các nghiên cứu về loãng xương ở nam giới chỉ mới bắt đầu. Chưa có nhiều nghiên cứu về các yếu tố nguy cơ của loãng xương và gãy xương ở nam giới từ 60 tuổi trở lên và chưa có nghiên cứu nào áp dụng mô hình tiên lượng gãy xương Garvan và FRAX ở đối tượng này. Do vậy chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài “Nghiên cứu yếu tố nguy cơ loãng xương và dự báo xác suất gãy xương theo mô hình Garvan và FRAX ở nam giới từ 60 tuổi trở lên” nhằm hai mục tiêu sau: 1. Mô tả một số yếu tố nguy cơ loãng xương ở nam giới từ 60 tuổi trở lên đến khám tại các cơ sở y tế trên địa bàn Hà Nội năm 2012 và 2013. 2. So sánh hai mô hình Garvan và FRAX trong dự báo nguy cơ gãy xương ở các đối tượng trên. 12 Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1. Đại cương về loãng xương 1.1.1. Định nghĩa loãng xương Cũng như nhiều bệnh khác hiểu biết về loãng xương thay đổi theo thời gian. Năm 1991, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) chủ trì một hội nghị chuyên đề loãng xương tại Thụy Sỹ đưa ra định nghĩa: Loãng xương là một bệnh với đặc điểm khối lượng xương suy giảm, vi cấu trúc của xương bị hư hỏng dẫn đến tình trạng xương bị yếu và hệ quả là tăng nguy cơ gãy xương . Có 3 khía cạnh trong định nghĩa trên: Khối lượng xương, vi cấu trúc của xương và hệ quả. Khối lượng xương chính là khối lượng chất khoáng trong xương, một thành tố quan trọng có ảnh hưởng đến lực và sức bền của xương. Vi cấu trúc của xương là những thành phần đan xen của các tế bào và mô tạo nên xương, phản ánh chất lượng của xương. Định nghĩa trên ghi nhận rằng gãy xương là hệ quả của loãng xương. Nhưng hệ quả ở đây là nguy cơ gãy xương chứ không phải gãy xương. Trong vòng 15 năm qua, rất nhiều nghiên cứu về loãng xương đã được thực hiện qua đó chúng ta đã hiểu và biết nhiều hơn về loãng xương đặc biệt là chất lượng của xương. Năm 2001, Viện Y tế Hoa Kỳ chủ trì một hội nghị chuyên đề về loãng xương. Hội nghị đã đúc kết những hiểu biết mới về loãng xương và đi đến một định nghĩa mới về loãng xương như sau: Loãng xương là một hội chứng với những đặc điểm sức bền của xương bị suy giảm dẫn đến gia tăng nguy cơ gãy xương. Sức bền của xương phản ánh sự kết hợp của mật độ chất khoáng trong xương và chất lượng xương . Nghiên cứu hai định nghĩa loãng xương trên đây cho chúng ta thấy gãy xương là một hệ quả của loãng xương và loãng xương là hệ quả của tình trạng 13 sức bền của xương do 2 yếu tố: Lượng (lượng chất khoáng trong xương) và chất (chất lượng và cấu trúc xương) tác động. Định nghĩa mới này mở ra một định hướng nghiên cứu loãng xương trong vòng 10 năm qua là tập trung vào nghiên cứu chất lượng của xương. Nhiều chuyên gia đều đồng ý rằng chất lượng xương chính là tổng hợp các yếu tố liên quan đến cấu trúc của xương, chu chuyển của chất khoáng trong xương, độ khoáng hóa và các đặc điểm của chất keo. Qua định nghĩa trên cho thấy loãng xương là một yếu tố nguy cơ của gãy xương. 1.1.2. Phân loại loãng xương , , 1.1.2.1. Loãng xương nguyên phát Là loại loãng xương không tìm thấy căn nguyên nào khác ngoài tuổi và/hoặc tình trạng mãn kinh ở phụ nữ. - Loãng xương nguyên phát typ 1 (loãng xương sau mãn kinh): Thường gặp ở phụ nữ 50-60 tuổi đã mãn kinh. Tổn thương chủ yếu là mất chất khoáng ở xương xốp, biểu hiện bằng sự lún các đốt sống hoặc gãy xương PouteauColles. Loãng xương nhóm này thường xuất hiện sau mãn kinh từ 5-15 năm. Nguyên nhân ngoài sự thiếu hụt oestrogen, còn có sự giảm tiết hormon cận giáp trạng, tăng thải calci qua nước tiểu, suy giảm hoạt động enzym 25-OHVitamin D1 alpha hydroxylase. - Loãng xương nguyên phát typ 2 (loãng xương tuổi già): Loãng xương liên quan đến tuổi tác và có sự mất cân bằng tạo xương. Loại này xuất hiện cả ở nam và nữ, thường trên 70 tuổi, mất chất khoáng toàn thể cả xương xốp và xương đặc. Biểu hiện chủ yếu là gãy cổ xương đùi, liên quan tới hai yếu tố quan trọng là giảm hấp thu calci, giảm chức năng tạo cốt bào dẫn tới cường cận giáp trạng thứ phát. 1.1.2.2. Loãng xương thứ phát: Là loại loãng xương tìm thấy nguyên nhân do một số bệnh hoặc một số thuốc gây nên. 14 1.1.3. Các biểu hiện lâm sàng của loãng xương , Những biểu hiện lâm sàng chỉ xuất hiện khi MĐX giảm trên 30%. Triệu chứng lâm sàng có thể xuất hiện đột ngột sau một chấn thương nhẹ hoặc có thể xuất hiện từ từ tăng dần. - Đau: Thông thường loãng xương gây đau xương và đó là triệu chứng chính. Thường đau ở vùng xương chịu tải của cơ thể (CSTL, chậu hông), đau nhiều sau chấn thương, đau âm ỉ nếu là tự phát. Đau tăng khi vận động, đi lại, đứng ngồi lâu và giảm khi nghỉ ngơi. - Hội chứng kích thích rễ thần kinh: Có thể có các dấu hiệu chèn ép rễ thần kinh như đau dọc theo dây thần kinh liên sườn, thần kinh tọa...nhưng không bao giờ gây hội chứng ép tuỷ. - Biến dạng cột sống: + Mất đường cong sinh lý như gù ở vùng lưng, thắt lưng, có thể CSTL quá ưỡn về phía trước, gù ở mức độ nặng gây tình trạng còng lưng. + Gù vẹo cột sống là hậu quả của đau và nén cột sống lưng, thắt lưng kéo dài không được điều trị. Những trường hợp gù vẹo cột sống do loãng xương thường xảy ra từ từ, gù có đường cong rộng, không có điểm gồ. + Trong trường hợp nặng có nhiều đốt sống bị xẹp, lún sẽ dẫn đến còng lưng và gập các xương sườn cuối sát với xương chậu, khiến cho người bệnh ngồi lâu, đứng lên hoặc đi lại đều rất khó chịu. - Chiều cao của cơ thể giảm: Mỗi một đốt sống bị xẹp hoàn toàn có thể làm chiều cao của cơ thể giảm 1cm và trong những trường hợp nặng khi nhiều đốt sống bị xẹp chiều cao của cơ thể có thể giảm từ 10 - 20cm. - Gãy xương: Gãy xương do loãng xương thường là những gãy xương tự nhiên hoặc sau một sang chấn rất nhỏ như ho hắt hơi, ngã nhẹ... + Những loại gãy xương chủ yếu gặp ở người già gồm gãy xương cẳng tay, gãy đốt sống, gãy xương chậu và gãy CXĐ. Tần suất gãy xương tăng dần theo tuổi và tăng ở phụ nữ do tình trạng mất xương nhanh sau mãn kinh. Thường 15 gãy xương cẳng tay xẩy ra khoảng 10 năm sau mãn kinh, xẹp lún đốt sống xảy ra sau 15-20 năm sau mãn kinh và gãy CXĐ xảy ra sau 70 tuổi. Trong đó gãy xương cẳng tay là loại gãy xương gặp nhiều nhất trước tuổi 75. Tuy nhiên gãy CXĐ là loại gãy xương đáng phải lưu tâm nhất do tỷ lệ tử vong sau gãy CXĐ cao, gây mất vận động nghiêm trọng và đòi hỏi phải chi phí nhiều trong việc điều trị. 1.1.4. Các phương pháp chẩn đoán loãng xương 1.1.4.1. Chẩn đoán bằng X quang quy ước Chụp X quang là phương pháp thường quy để đánh giá loãng xương và gãy xương. Chụp cột sống có thể thấy hình ảnh tăng thấu quang, mất phần thớ ngang của bè xương, chỉ nhìn rõ thớ dọc, có thể nhìn thấy hình ảnh lún đốt sống dạng hình chêm, lõm hai mặt hoặc hình lún ép đốt sống. Hình ảnh loãng xương trên X quang thường là biểu hiện muộn, lúc này có nghĩa là lượng khối xương có thể đó mất đi từ 30-50%. Hơn nữa, độ chính xác của phương pháp này không cao và phụ thuộc vào nhiều yếu tố: Máy chụp, người chụp và người đọc kết quả. 1.1.4.2. Chẩn đoán loãng xương bằng sinh thiết xương Sinh thiết xương tại vị trí cánh chậu sẽ thấy tình trạng giảm khối xương, hủy cốt bào tăng và những rối loạn ở tủy xương. Phương pháp này có thể đánh giá được chất lượng xương và là phương pháp chính xác nhất để có thể đánh giá được sự chuyển hóa tuần hoàn của xương. Tuy nhiên nó không phải là một xét nghiệm thường quy. 1.1.4.3. Chẩn đoán loãng xương sử dụng các marker chu chuyển xương Quá trình chuyển hoá xương là kết quả của hai hoạt động huỷ xương (các huỷ cốt bào) và tạo xương (các tạo cốt bào) diễn ra liên tục. Bình thường hai hoạt động này diễn ra cân bằng, bổ sung cho nhau để duy trì MĐX. Tuy 16 nhiên hai hoạt động này có thể không cân bằng trong suốt quá trình tăng trưởng. Chúng phụ thuộc nhiều vào các hormone điều hoà chuyển hoá xương như calcitonin, PTH, hormone tuyến giáp... Một số thông số sinh học của quá trình tạo xương và huỷ xương: - Tạo xương: Osteocalcin, Phosphatase kiềm, Các peptid của procollagen. - Huỷ xương: Phosphatse acid kháng Tartrate (TRAP), Pyridinoline (PYD), Desoxypyridinoline (DPD), Hydroxyproline, Calci, Glycosides hydroxylysine. Sử dụng các marker chu chuyển xương có ưu điểm đánh giá được quá trình chuyển hóa xương, có giá trị trong theo dõi điều trị loãng xương. Tuy nhiên độ nhạy và độ đặc hiệu không cao trong chẩn đoán loãng xương. 1.1.4.4. Các phương pháp đo mật độ xương Đo MĐX là phương pháp thăm dò không xâm lấn thực hiện dễ dàng để đánh giá khối lượng xương và nguy cơ gãy xương. Có rất nhiều phương pháp đã được sử dụng gồm: - Chụp cắt lớp vi tính định lượng (Quantitative computer tomography - QCT). - Hấp thụ photon đơn (Single photon absorptiometry - SPA). - Hấp thụ photon kép (Dual photon absorptiometry – DPA). - Siêu âm định lượng (Quantitative ultrasound – QUS). - Hấp thụ tia X năng lượng đơn (Single energy Xray absorptiometry – SXA). - Hấp thụ tia X năng lượng kép (Dual energy Xray abssorptiometry – DXA). Tuy nhiên với độ chính xác cao và nhiều ưu điểm phương pháp nên phương pháp đo MĐX bằng tia X năng lượng kép (DXA – Dual Energy Xray Absorptiometry) hiện nay được xem là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán loãng xương. Nguyên lý của đo MĐX bằng DXA: Sử dụng hai chùm photon có năng lượng khác nhau, năng lượng cao >70 KV cho mô xương và năng lượng thấp 30 – 50 KV cho mô mềm. Phép đo được thực hiện ở nhiều vị trí khác nhau như CSTL, đầu trên xương đùi, cẳng tay và toàn bộ xương cơ thể. MĐX 17 không được đo trực tiếp bằng các thiết bị DXA mà phải đo khối lượng khoáng của xương (BMC) ở một đoạn xương nhất định (tính bằng gram) và diện tích vùng được đo (tính bằng cm2), kết quả MĐX của vùng xương vừa đo được tính bằng g/cm2. Trong số các phương pháp đo MĐX, DXA là kỹ thuật phát triển tốt nhất được ứng dụng trên lâm sàng. Từ năm 2003, Tổ chức Y tế Thế giới coi DXA là kỹ thuật tham chiếu để đo MĐX. Người ta cũng thấy MĐX đo bằng DXA có tương quan khá cao với nguy cơ gãy xương, vị trí tiên đoán tốt nhất là đo ở vị trí CXĐ. Ưu điểm: Độ chính xác cao, thời gian thăm dò ngắn, liều tia thấp, mức độ sai số thấp, đánh giá tách biệt giữa xương bè và xương vỏ. Có thể đo được ở những vị trí có nguy cơ cao như CSTL, CXĐ và các vị trí ngoại biên như cổ tay, xương gót hoặc đo toàn thân. Ngoài ra phương pháp này còn cho phép ước tính khối lượng nạc và mỡ của toàn thân. Nhược điểm: Bị hạn chế khi đánh giá nếu gặp các gai xương và calci hoá động mạch. Tiêu chuẩn chẩn đoán loãng xương theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO) 1994 dựa vào MĐX , , , : - Bình thường: MĐX ≥-1 - Khối lượng xương thấp: MĐX từ -1 đến -2,5 - Loãng xương: MĐX ≤-2,5 - Loãng xương nặng: MĐX ≤-2,5 và có ≥1 lần gãy xương 1.2. Loãng xương nam giới 1.2.1. Dịch tễ học loãng xương ở nam giới Loãng xương là một vấn đề đang được thế giới rất quan tâm, vì quy mô lớn và hệ quả nghiêm trọng của nó trong cộng đồng. Nhiều nghiên cứu trong 18 vòng 30 năm qua cho thấy ở nam giới tuổi từ 60 trở lên có khoảng 20% người mắc chứng loãng xương , . Loãng xương là một căn bệnh âm thầm, bởi vì trong nhiều trường hợp bệnh không biểu hiện triệu chứng và do đó người mắc bệnh không biết được cho đến khi bị gãy xương. Khoảng 20-30% nam giới trên 60 tuổi có triệu chứng loãng xương ở cột sống mà bệnh nhân không hề hay biết . Hệ quả nghiêm trọng nhất của chứng loãng xương là gãy xương. Gãy xương là một vấn đề y tế có tầm vĩ mô, bởi vì tần suất mắc trong dân số khá cao, nguy cơ tử vong và ảnh hưởng đến kinh tế của mỗi quốc gia. Theo một nghiên cứu dịch tễ học, trong các quần thể người da trắng cứ 3 đàn ông sống sống đến 80 tuổi thì có 1 người bị gãy xương , . Các tần suất này tương đương với tần suất mắc bệnh tim mạch và ung thư. Gãy xương là một trong những nguyên nhân làm giảm tuổi thọ. Khoảng 50% nam giới bị gãy xương chết trong vòng 5 năm. Nam giới bị gãy xương họ có nguy cơ chết sớm hơn nữ giới đến 2 năm . Đối với những bệnh nhân may mắn sống sót sau gãy xương, họ cũng bị mắc nhiều biến chứng và chất lượng cuộc sống bị giảm đáng kể. Vì một số bệnh nhân bị gãy xương mất khả năng lao động, hay giảm khả năng đi đứng, mức độ năng động cũng như năng suất lao động. Đó là chưa kể đến tổn phí và thời gian bệnh nhân phải nằm bệnh viện một thời gian. Theo phân tích của các nhà kinh tế số tiền mà xã hội bị mất đi vì gãy xương lên đến 14 tỉ USD ở Mỹ và 6 tỉ USD ở Úc. Mức độ thiệt hại kinh tế này còn lớn hơn cả chi phí cho các bệnh như tim mạch, ung thư và bệnh hen . Vì loãng xương thường hay xảy ra ở người cao tuổi và cộng với tình hình dân số ngày càng lão hóa, tình trạng loãng xương sẽ gia tăng đáng kể trong tương lai. Gia tăng quy mô loãng xương đặt ra nhiều vấn đề cho kinh tế xã hội. Vì thế, hiểu khái niệm và nhận định các yếu tố nguy cơ là một khâu quan trọng trong phòng chống loãng xương. 19 1.2.2. Các yếu tố nguy cơ loãng xương ở nam giới Cơ chế sinh bệnh học của loãng xương ở nam giới rất phức tạp, có sự tham gia của nhiều yếu tố trong đó phải kể đến những yếu tố chính sau : - Khối lượng xương đỉnh. - Sự mất xương liên quan đến tuổi, lối sống. - Loãng xương thứ phát. 1.2.2.1. Khối lượng xương đỉnh Khối lượng xương đỉnh (PBM) được định nghĩa là khối lượng tối đa của mô xương đạt được lúc kết thúc giai đoạn trưởng thành. Khối lượng xương đỉnh có một vai trò rất quan trọng vì nó là một trong hai yếu tố cơ bản quyết định khối lượng xương của toàn bộ khung xương. Bởi vậy, khối lượng xương đỉnh cũng là một trong những yếu tố ảnh hưởng tới tình trạng gãy xương do loãng xương sau này. Thời kỳ đạt đến độ đỉnh của khối xương bắt đầu từ 17-18 tuổi và kết thúc muộn nhất vào tuổi 35 . Những yếu tố ảnh hưởng tới sự hình thành MĐX đỉnh bao gồm: Tính chất di truyền, chế độ tập luyện, cân nặng, vai trò của các hormon, chế độ dinh dưỡng và môi trường. Tuy vậy hai yếu tố quan trọng quyết định sự khác nhau của khối lượng xương đỉnh là yếu tố di truyền và hàm lượng calci trong chế độ ăn . Genetic Dinh dưỡng Khối lượng xương đỉnh Các hormone Lối sống Sơ đồ 1.1. Các yếu tố quyết định khối lượng xương đỉnh Nguồn: Manolagas S.C (1995) - Tính chất di truyền: Theo Ralston (2002) trong các yếu tố trên thì yếu tố gene giữ vai trò quyết định khối lượng xương đỉnh quan trọng nhất 60-80% do yếu tố gene. Một số gene liên quan đến giảm MĐX là những gene điều hòa sự tổng hợp collagen, các thụ thể estrogen, vitamin D . 20 - Calci: Calci giữ một vai trò quan trọng đối với trẻ em. Người ta nhấn mạnh đến ảnh hưởng của calci đến sự hình thành khối lượng xương đỉnh. Sự thiếu hụt calci gây tình trạng mỏng vùng xương vỏ và làm xương bè thưa hơn. Khi lượng calci được đưa vào ít hơn nhu cầu, quá trình huỷ xương ở các bè xương có xu hướng tăng lên và sự cân bằng giữa tạo xương và huỷ xương (vẫn được xem là dương tính trong quá trình phát triển cơ thể) sẽ bằng 0. Điều này xảy ra do sự tham gia của PTH, làm tăng quá trình huỷ xương trên bề mặt các bè xương nhằm duy trì nồng độ calci ion ở ngoài tế bào. Nồng độ PTH sẽ tiếp tục tăng cao cho đến khi sự cân bằng giữa tạo xương và huỷ xương bằng 0 hoặc thậm chí âm tính. Sự tăng cao của nồng độ PTH sẽ làm giảm nồng độ phospho ngoài tế bào thấp tới mức quá trình khoáng hoá bị hạn chế và dẫn tới tình trạng còi xương mặc dù nồng độ vitamin D có thể vẫn bình thường, lúc này bộ xương phát triển chậm lại. Sự thiếu hụt calci trong quá trình phát triển của cơ thể sẽ dẫn đến tình trạng khối lượng xương và số lượng các mô xương thấp trong khi hình dạng và kích thuốc xương vẫn bình thường . - Phospho: Mặc dù phospho là một nguyên tố rất quan trọng trong việc hình thành và duy trì khối lượng xương nhưng nó không được quan tâm nhiều như calci vì trong thực phẩm rất giàu phospho đặc biệt là những thức uống có gaz. - Vitamin D: Đã từ lâu vitamin D vẫn được biết giữ một vai trò quan trọng trong sự hấp thu calci nhưng chúng lại không có sẵn trong thức ăn. Sự thiếu hụt vitamin D và calci trầm trọng sẽ gây ra còi xương. Những trường hợp thiếu hụt vitamin D và calci nhẹ sẽ không biểu hiện ra bên ngoài nhưng cũng ảnh hưởng nhiều đến sự hình thành khối lượng xương đỉnh và là yếu tố nguy cơ loãng xương và gãy xương sau này. - Chế độ tập luyện: Ở người lớn tập luyện là một yếu tố cơ bản quyết định đến MĐX hay khối xương. Với trẻ em dường như chế độ tập luyện cũng giữ một vai trò quan trọng trong quá trình phát triển của trẻ. Tập luyện làm
- Xem thêm -