Tài liệu Luận văn quản lý nhà nước về dân tộc từ thực tiễn tỉnh điện biên

  • Số trang: 83 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 152 |
  • Lượt tải: 0
tailieuonline

Tham gia: 31/07/2015

Mô tả:

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGÔ THỊ CHÂU GIANG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ DÂN TỘC TỪ THỰC TIỄN TỈNH ĐIỆN BIÊN LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH HÀ NỘI - 2019 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGÔ THỊ CHÂU GIANG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ DÂN TỘC TỪ THỰC TIỄN TỈNH ĐIỆN BIÊN Ngành: Luật hiến pháp và luật hành chính Mã số: 8.38.01.02 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS. VŨ TRỌNG HÁCH HÀ NỘI - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu trích dẫn trong luận văn dựa trên số liệu bảo đảm độ tin cậy, chính xác và trung thực. Những kết luận khoa học của luận văn chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả Ngô Thị Châu Giang LỜI CẢM ƠN Luận văn “Quản lý nhà nước về dân tộc từ thực tiễn tỉnh Điện Biên” đã được hoàn thành thể hiện kết quả tổng hợp, cô đọng của hai năm học cao học tại Học viện Khoa học Xã hội. Tôi xin được trân trọng bày tỏ lòng biết ơn các thầy, cô là các giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ đã tham gia giảng dạy lớp cao học khoá VIII đợt 02 năm 2017, đặc biệt xin cảm ơn thầy Vũ Trọng Hách đã luôn đồng hành, tận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn. Nhân dịp này tôi xin được chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo trong Hội đồng phản biện, chấm luận văn; cảm ơn Học viện Khoa học Xã hội đã giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này. Mặc dù đã rất nỗ lực và cố gắng nhưng luận văn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót. Rất mong nhận được sự chỉ bảo của các thầy, cô giáo, sự góp ý chân thành của bạn bè, đồng nghiệp để luận văn được bổ sung và hoàn thiện hơn. Xin trân trọng cảm ơn MỤC LỤC MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1 Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ DÂN TỘC ..................................................................................... 6 1.1. Những khái niệm cơ bản ...................................................................... 6 1.2. Nội dung quản lý nhà nước về dân tộc .............................................. 10 1.3 Đặc điểm của quản lý nhà nước về dân tộc ........................................ 11 1.4. Vai trò quản lý nhà nước về dân tộc .................................................. 12 1.5. Những yếu tố tác động đến quản lý nhà nước về dân tộc .................. 13 Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ DÂN TỘC TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐIỆN BIÊN ........................................................... 18 2.1. Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước về dân tộc trên địa bàn tỉnh Điện Biên .................................................................................... 18 2.2. Thực tiễn quản lý nhà nước về dân tộc trên địa bàn tỉnh Điện Biên thời gian qua .............................................................................................. 24 2.3. Đánh giá việc thực hiện quản lý nhà nước về dân tộc trên địa bàn tỉnh Điện Biên ........................................................................................... 38 Chương 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ DÂN TỘC TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐIỆN BIÊN.................................................................................................... 49 3.1. Quan điểm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về dân tộc hiện nay..... 49 3.2. Các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về dân tộc trên địa bàn tỉnh Điện Biên .............................................................................. 53 KẾT LUẬN .................................................................................................... 69 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................... 71 PHỤ LỤC ....................................................................................................... 78 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CSDT : Chính sách dân tộc DTTS : Dân tộc thiểu số HĐND : Hội đồng nhân dân KTXH : Kinh tế xã hội QLNN : Quản lý nhà nước QPPL : Quy phạm pháp luật UBND : Uỷ ban nhân dân DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU VÀ SƠ ĐỒ Trang Bảng 2.1. Thống kê dân số các dân tộc tỉnh Điện Biên .................................. 22 Sơ đồ 2.1.Tổ chức bộ máy và biên chế Ban Dân tộc tỉnh Điện Biên ............. 32 tính đến 31/12/2018......................................................................................... 32 Bảng 2.2. Số lượng công chức công tác tại Phòng Dân tộc các huyện tại tỉnh Điện Biên tính đến 31/12/2018 ....................................................................... 34 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam là một quốc gia đa dân tộc, các DTTS phần lớn sinh sống ở miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới và hải đảo. Đây là những địa bàn có vị trí chiến lược trọng yếu về kinh tế, chính trị, quốc phòng, an ninh, giao lưu quốc tế. Nhận thức được điều đó nên Đảng, Nhà nước ta luôn coi công tác dân tộc và đoàn kết dân tộc có vị trí chiến lược lâu dài trong sự nghiệp cách mạng của nước ta. Thực hiện CSDT, chăm lo đời sống của đồng bào các DTTS không chỉ là trách nhiệm, nghĩa vụ mà còn là tình cảm của Đảng, Nhà nước đối với đồng bào DTTS. Trong những năm qua, nhiều chính sách, chương trình, dự án phát triển kinh tế, xã hội đối với miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới hải đảo, vùng đồng bào DTTS được thực hiện đã tạo nên những thay đổi to lớn trên các mặt chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh; đời sống của đồng bào dân tộc được cải thiện, bộ mặt nông thôn miền núi, vùng sâu, vùng xa có những khởi sắc nhất định. Bên cạnh những thành tựu còn có những hạn chế, bất cập cần được xem xét, đánh giá một cách khách quan, khoa học để có những giải pháp phù hợp đáp ứng yêu cầu phát triển ở vùng dân tộc, miền núi địa bàn khó khăn trước đòi hỏi của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Trong rất nhiều yếu tố tạo nên những thành tựu cũng như hạn chế trong vấn đề về dân tộc, QLNN về dân tộc là trực tiếp và hết sức quan trọng. Tỉnh Điện Biên nằm ở vùng núi cao, biên giới phía Bắc của Tổ quốc, có 10 đơn vị hành chính cấp huyện (gồm 01 thành phố, 1 thị xã và 8 huyện), với 130 đơn vị cấp xã (gồm 9 phường, 5 thị trấn và 116 xã). Quy mô dân số ước khoảng 57,66 vạn người; gồm 19 dân tộc cư trú trên địa bàn rộng lớn, có vị trí trọng yếu về an ninh, quốc phòng [51]. Những năm qua, QLNN về công tác dân tộc tỉnh Điện Biên được coi 1 trọng và phát huy và đã đạt được một số kết quả quan trọng như: thực hiện tốt công tác giảm nghèo; cơ sở hạ tầng ngày càng được cải thiện; Công tác quy hoạch, kế hoạch phân vùng phát triển KTXH được tăng cường và đổi mới; năng lực quản lý của cơ quan công tác dân tộc được nâng lên, công tác đào tạo đội ngũ cán bộ làm công tác dân tộc được quan tâm hơn trước, sự phối hợp giữa cơ quan công tác dân tộc với các Bộ, Ban ngành Trung ương và các địa phương ngày càng chặt chẽ… Tuy nhiên so với mặt bằng chung của tỉnh, tình hình KTXH vùng dân tộc, miền núi, biên giới, nhất là ở các xã, thôn, bản ở vùng sâu, vùng xa, biên giới của tỉnh Điện Biên còn nhiều khó khăn, việc thực hiện QLNN lĩnh vực công tác dân tộc trên địa bàn tỉnh tuy có nhiều khởi sắc, song còn có những tồn tại, hạn chế: cơ sở hạ tầng còn chưa hoàn thiện, giáo dục y tế đều ở xuất phát điểm thấp; kinh tế xã hội còn nhiều khó khăn việc thực thi chính sách còn nhiều hạn chế; Tình hình chính trị có những diễn biến phức tạp. Các thế lực thù địch ra sức chống phá sự nghiệp cách mạng của Đảng, công cuộc đổi mới của đất nước bằng việc lợi dụng các vấn đề nhân quyền, dân tộc, tôn giáo. Địa bàn vùng dân tộc, miền núi, biên giới của tỉnh luôn tiềm ẩn nguy cơ bị các thế lực thù địch lợi dụng. Từ những lý do trên, học viên chọn nghiên cứu đề tài “Quản lý nhà nước về dân tộc từ thực tiễn tỉnh Điện Biên” để đưa ra các đề xuất nhằm hoàn thiện QLNN đối với công tác dân tộc trên địa bàn tỉnh Điện Biên góp phần phát triển KTXH vùng dân tộc, miền núi, biên giới bền vững. 2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Vấn đề dân tộc là vấn đề rộng lớn, được quan tâm nên trong thời gian qua đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học, những người làm công tác lý luận nghiên cứu và các nhà quản lý, các nhà chuyên môn ở nhiều khía cạnh, góc độ khác nhau. Có thể kể đến: 2 - GS. Khổng Diễn (1995), Dân số và dân tộc tộc người ở Việt Nam, NXB Khoa học xã hội; - GS. Phan Hữu Dật (chủ biên) (2001), Mấy vấn đề về lý luận và thực tiễn cấp bách liên quan đến quan hệ dân tộc hiện nay, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội; - Vấn đề dân tộc và định hướng xây dựng chính sách dân tộc trong thời kỳ công nghiệp hóa (2002), của Viện nghiên cứu chính sách dân tộc và miền núi (nay là Viện Dân tộc), NXB Chính trị Quốc gia; - Một số vấn đề về dân tộc và phát triển (Sách tham khảo) (2005), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội; - Phan Xuân Sơn, Lưu Văn Quảng (Đồng chủ biên) (2006), Những vẩn đề cơ bản về chính sách dân tộc ở nước ta hiện nay, Nxb Lý luận Chính trị, Hà Nội; - Phát triển bền vững vùng dân tộc thiểu số và miền núi Việt Nam (2006), Nxb Văn hóa dân tộc, Hà Nội; - Chính sách dân tộc trong những năm đổi mới. Thành tựu cùng những vấn đề đặt ra (2010), Nxb Chính trị - Hành chính, Hà Nội; - Đảng Cộng sản Việt Nam và tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc (2013) của Ủy ban Dân tộc, NXB Chính trị Quốc gia - Sự thật. Ngoài ra còn có rất nhiều các bài nghiên cứu đăng trên các tạp chí khoa học, các đề tài đã được nghiệm thu về vấn đề dân tộc, CSDT. Những công trình trên các tác giả đã đặt ra nhiều lý luận về vấn đề dân tộc, quản lý nhà nước về dân tộc, cũng như việc thực hiện các chương trình, chính sách dân tộc và đề xuất nhiều giải pháp để nâng cao hiệu quả QLNN về dân tộc. Các công trình đó được tác giả kế thừa sử dụng làm nguồn tài liệu tham khảo trực tiếp cho đề tài luận văn này. Tuy nhiên, đây là công trình khoa học do chính học viên cứu, không trùng lặp với công trình khoa học nào được 3 công bố thời gian gần đây đề cập đến vấn đề quản lý nhà nước về dân tộc từ thực tiễn một địa bàn cụ thể như tỉnh Điện Biên. 3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3.1 Mục đích nghiên cứu Luận văn góp phần làm rõ hơn cơ sở lý luận về QLNN về dân tộc và thực trạng QLNN về dân tộc từ thực tiễn ở tỉnh Điện Biên, từ đó đề xuất một số giải pháp để nâng cao hiệu quả QLNN đối với vấn đề này trên địa bàn tỉnh Điện Biên. 3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu - Làm sáng tỏ những vấn đề lý luận của QLNN về dân tộc; - Phân tích, đánh giá thực tiễn QLNN về dân tộc trên địa bàn tỉnh Điện Biên hiện nay. - Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả QLNN về dân tộc từ thực tiễn tỉnh Điện Biên. Đây cũng có thể là kinh nghiệm có thể sử dụng hoặc tham khảo cho các địa phương khác. 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4.1 Đối tượng nghiên cứu Luận văn tập trung nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn về QLNN về dân tộc ở Điện Biên. 4.2 Phạm vi nghiên cứu Luận văn được giới hạn trên địa bàn tỉnh Điện Biên trong khoảng thời gian từ năm 2014 đến năm 2018 và chỉ nghiên cứu nội dung chính của QLNN về dân tộc, gồm: - Hoạch định chính sách, chiến lược về dân tộc; - Ban hành văn bản QPPL về dân tộc; - Tổ chức bộ máy, bố trí nguồn lực và vật lực về dân tộc; - Kiểm tra, thanh tra; giải quyết khiếu nại, tố cáo; xử lý vi phạm trong QLNN về dân tộc. 4 5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 5.1 Phương pháp luận Luận văn nghiên cứu được thực hiện dựa trên phương pháp duy vật lịch sử, quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về các vấn đề nhà nước, pháp luật và vấn đề dân tộc. 5.2 Phương pháp nghiên cứu Phương pháp nghiên cứu được sử dụng chủ yếu trong luận văn: phương pháp nghiên cứu tài liệu; phương pháp thống kê và phân tích tổng hợp; phương pháp phân tích, đối chiếu; phương pháp so sánh và phương pháp khảo sát thực tế. 6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn 6.1 Ý nghĩa lý luận Luận văn đã góp phần hệ thống hoá những vấn đề lý luận chung về dân tộc và QLNN về dân tộc. Đánh giá những vấn đề lý luận đó trong thực tiễn trên một địa bàn cụ thể là tỉnh Điện Biên và củng cố những vấn đề lý luận đó thông qua những quan điểm, giải pháp nâng cao hiệu quả QLNN về dân tộc. 6.2 Ý nghĩa thực tiễn Luận văn đã đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả QLNN về dân tộc trên địa bàn một tỉnh. Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo trong việc hoạch định chính sách cũng như thực thi pháp luật về dân tộc. Luận văn cũng có thể được sử dụng làm học liệu tham khảo cho việc giảng dạy, nghiên cứu khoa học. 7. Kết cấu của luận văn Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu thành 3 chương như sau: Chương 1: Những vấn đề lý luận của QLNN về dân tộc; Chương 2: Thực trạng QLNN về dân tộc trên địa bàn tỉnh Điện Biên; Chương 3: Quan điểm và giải pháp nâng cao hiệu quả QLNN về dân tộc trên địa bàn tỉnh Điện Biên. 5 Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ DÂN TỘC 1.1. Những khái niệm cơ bản 1.1.1. Dân tộc Trên cơ sở xem xét vấn đề dân tộc dựa trên quan điểm duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, sự hình thành và phát triển dân tộc là một hiện tượng lịch sử xã hội phức tạp, có căn nguyên sâu xa từ sự vận động của sản xuất, của kinh tế đồng thời chịu sự tác động chi phối trực tiếp của nhân tố chính trị, tức là của giai cấp và Nhà nước trong việc tổ chức nên đời sống xã hội của các cộng đồng người. Mặt khác, dân tộc ra đời và phát triển còn gắn liền với truyền thống lịch sử và văn hoá (kể cả đời sống tín ngưỡng, tôn giáo) của từng dân tộc. Bởi lẽ, mỗi cộng đồng dân tộc cũng như cộng đồng tộc người có lịch sử hình thành và phát triển không giống nhau, không đồng thời và nhất loạt như nhau. Theo cương lĩnh dân tộc của Chủ nghĩa Mác - Lê nin thì dân tộc là kết quả của một quá trình phát triển lâu dài của xã hội loài người. Trước khi dân tộc xuất hiện, loài người đã trải qua những hình thức cộng đồng từ thấp đến cao: thị tộc, bộ lạc, bộ tộc và đến khi xuất hiện giai cấp nhà nước thì xuất hiện dân tộc. Cho đến nay khái niệm dân tộc được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau, trong đó có hai nghĩa được dùng phổ biến nhất. Một là, dân tộc chỉ cộng đồng người ổn định hợp thành nhân dân một nước, có lãnh thổ, quốc gia, nền kinh tế thống nhất, quốc ngữ chung và có ý thức về sự thống nhất quốc gia của mình, gắn bó với nhau bởi lợi ích chính trị, kinh tế, truyền thống văn hóa và truyền thống đấu tranh chung trong cuộc suốt quá trình lịch sử lâu dài dựng nước và giữ nước. Với nghĩa này, dân tộc là toàn bộ nhân dân của quốc gia đó - Quốc gia dân tộc. 6 Hai là, dân tộc chỉ một cộng đồng người có mối liên hệ chặt chẽ, bền vững, có sinh hoạt kinh tế chung, có ngôn ngữ riêng và những nét văn hóa đặc thù, Xuất hiện sau bộ lạc, bộ tộc. Với nghĩa này, dân tộc là bộ phận của quốc gia - Quốc gia có nhiều dân tộc. Đây là khái niệm được sử dụng trong luận văn này. Cả hai quan niệm về dân tộc trên đây đều có ý nghĩa đối với việc nghiên cứu đề tài luận văn. Dân tộc là đối tượng của QLNN. Trên thực tế, dân tộc thường nói đến các tộc ít người. Cụ thể, đối tượng của QLNN về dân tộc là các hoạt động về lĩnh vực dân tộc trên các khía cạnh kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng, khía cạnh đoàn kết dân tộc, thúc đẩy sự bình đẳng, đoàn kết, tương trợ giúp nhau cùng phát triển nhằm tác động và tạo điều kiện để đồng bào các DTTS cùng phát triển, đảm bảo sự tôn trọng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. 1.1.2. Quản lý nhà nước về dân tộc Để đi sâu tìm hiểu về quản lý nhà nước là gì cần phải làm rõ khái niệm quản lý. Tùy theo góc độ nghiên cứu của mỗi nhà khoa học, thuật ngữ quản lý được hiểu và có các cách tiếp cận khác nhau. Đó cũng chính là đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học tự nhiên và khoa học xã hội. Mỗi lĩnh vực khoa học có định nghĩa về quản lý dưới góc độ riêng của mình và được áp dụng rộng hơn trong mọi hoạt động của đời sống xã hội. Các Mác quan niệm rằng: “Bất kỳ lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào đó mà được tiến hành tuân theo một quy mô tương đối lớn đều cần có sự quản lý ở mức độ nhiều hay ít nhằm phối hợp những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất, sự vận động này khác với sự vận động của các cơ quan độc lập của cơ thể đó”. Như vậy Mác đã tiếp cận khái niệm quản lý từ góc độ mục đích của quản lý, xem quản lý là một tất yếu trong đời sống xã hội. 7 Hiện nay, theo quan niệm chung của các nhà khoa học nghiên cứu thì quản lý là sự tác động chỉ huy, điều khiển các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người để chúng phát triển phù họp với quy luật, đạt tới mục đích đã đề ra và đúng với ý trí của người quản lý. Theo cách hiểu này thì quản lý là việc tổ chức, chỉ đạo các hoạt động của xã hội nhằm đạt được một mục đích của người quản lý. Trước hết, xem xét quản lý nhà nước theo nghĩa rộng, thì đó là toàn bộ hoạt động của cơ quan nhà nước trên các lĩnh vực lập pháp, hành pháp, tư pháp nhằm thực hiện các chức năng của nhà nước là đối nội, đối ngoại. Xem xét quản lý nhà nước theo nghĩa hẹp, thì đây là hoạt động mang tính chấp hành và điều hành, được cấu thành bởi các yếu tố có tính tổ chức, thực hiện thi hành Hiến pháp, pháp luật, được đảm bảo thực hiện bởi hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước. Theo cách hiểu này, chủ thể quản lý hành chính là các cơ quan hành chính nhà nước, thực hiện chức năng chủ yếu là chấp hành, điều hành, nhằm tổ chức thực hiện trực tiếp và thường xuyên các hoạt động trong xây dựng phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội, đảm bảo an ninh chính trị quốc gia. Trong khoa học quản lý, QLNN thường được hiểu theo nghĩa hẹp. Trong luận văn này, quản lý nhà nước về dân tộc chủ yếu là hoạt động hành pháp và được hiểu theo nghĩa hẹp. Trong hệ thống xã hội, có nhiều chủ thể tham gia quản lý xã hội như tổ chức chính trị, nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức kinh tế, các đoàn thể nhân dân, các hiệp hội.v.v. So với quản lý của các tổ chức khác, thì quản lý nhà nước có những điểm khác biệt sau: Thứ nhất: chủ thể quản lý nhà nước là các cơ quan, cá nhân trong bộ máy nhà nước được trao quyền, gồm các cơ quan lập pháp, cơ quan hành pháp, cơ quan tư pháp. Thứ hai: đối tượng quản lý của nhà nước là tất cả các cá nhân, tổ chức 8 sinh sống và hoạt động trong phạm vi lãnh thổ quốc gia, công dân làm việc bên ngoài lãnh thồ quốc gia. Thứ ba: quản lý nhà nước là quản lý toàn diện trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng, ngoại giao. Thứ tư: quản lý nhà nước mang tính quyền lực nhà nước, sử dụng công cụ pháp luật nhà nước, chính sách để quản lý xã hội. Thứ năm: mục tiêu của quản Ịý nhà nước là phục vụ nhân dân, duy trì sự ổn định và phát triển của toàn xã hội. Từ những điểm nêu trên, có thể hiểu quản lý nhà nước là một dạng quản lý xã hội đặc biệt, mang tính quyền lực nhà nước và sử dụng pháp luật và chính sách để điều chỉnh hành vỉ của cá nhân, tổ chức trên tất cả các mặt của đời sống xã hội do các cơ quan trong bộ máy nhà nước thực hiện Theo cách hiểu chung nhất, quản lý nhà nước về dân tộc là một bộ phận cấu thành của hệ thống QLNN. QLNN về dân tộc là hoạt động của các cơ quan nhà nước (trong đó trước hết và chủ yếu là cơ quan hành chính nhà nước), cá nhân có thẩm quyền, trên cơ sở Hiến pháp, luật và để thi hành Hiến pháp, luật nhằm tác động đến công tác dân tộc để đạt được mục đích đã được xác định trước. Khách thể QLNN về công tác dân tộc bao gồm quản lý toàn bộ các hoạt động KTXH diễn ra trong đời sống gắn với vùng cư trú của đồng bào các dân tộc thiểu số để không ngừng nâng cao đời sống kinh tế, văn hóa của đồng bào. Với những trình bày trên, có thể đưa ra định nghĩa QLNN về dân tộc như sau: “Quản lý nhà nước về dân tộc là hoạt động quản lý của các cơ quan quản lý nhà nước, cá nhân có thẩm quyền về lĩnh vực dân tộc và các mối quan hệ có liên quan nhằm tác động và tạo điều kiện để đồng bào các dân tộc thiểu số cùng phát triển, đảm bảo sự tôn trọng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp 9 pháp của công dân để những tác động đó diễn ra theo đúng chủ trương, đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước”. 1.2. Nội dung quản lý nhà nước về dân tộc Nội dung QLNN về dân tộc tập trung chủ yếu vào các hoạt động: - Hoạch định chính sách, chiến lược, chương trình mục tiêu quốc gia, quy hoạch, kế hoạch, chính sách về dân tộc. - Ban hành hoặc trình cơ quan có thẩm quyền ban hành văn bản QPPL về dân tộc; xây dựng và tổ chức thực hiện các CSDT, chính sách đặc thù, các chương trình, dự án, đề án phát triển vùng có điều kiện KTXH khó khăn, đặc biệt khó khăn; tiêu chí phân định vùng dân tộc theo trình độ phát triển, tiêu chí xác định thành phần dân tộc, tiêu chí về chuẩn đói nghèo đối với vùng dân tộc thiểu số; xây dựng chính sách đào tạo nguồn nhân lực, nâng cao dân trí, bảo tồn và phát triển văn hóa các DTTS. - Kiện toàn tổ chức bộ máy QLNN về dân tộc từ Trung ương đến địa phương; thực hiện phân công, phân cấp có hiệu quả, bố trí nguồn nhân lực làm công tác QLNN về dân tộc. - Tuyên truyền, giáo dục chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước bằng nhiều biện pháp, hình thức để đồng bào các dân tộc hiểu rõ và chủ động tham gia vào quá trình thực hiện. Tuyên truyền về truyền thống đoàn kết của các dân tộc trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Tổ chức tốt các phong trào tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau giữa các dân tộc trong cộng đồng nhằm thúc đẩy phát triển KTXH, xóa đói giảm nghèo, giải quyết khó khăn trong cuộc sống. - Kiểm tra, thanh tra, sơ kết, tổng kết, đánh giá việc thực hiện các chính sách, chương trình, dự án ở vùng DTTS; việc chấp hành pháp luật về công tác dân tộc, phòng, chống tham nhũng, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm trong QLNN về dân tộc. 10 1.3 Đặc điểm của quản lý nhà nước về dân tộc Quản lý nhà nước về dân tộc ở Việt Nam thể hiện các đặc điểm chung của quản lý đồng thời có các đặc điểm riêng sau: - Là hoạt động mang tính quyền lực nhà nước. Các chủ thể có thẩm quyền thể hiện ý chí nhà nước thông qua phương tiện nhất định, trong đó phương tiện chủ yếu được sử dụng là văn bản quy phạm pháp luật. Chủ thể quản lý thể hiện ý chí của mình thông qua các hoạt động áp dụng pháp luật; dưới dạng các mệnh lệnh cá biệt nhằm áp dụng pháp luật vào thực tiễn, trực tiếp thực hiện quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia quan hệ quản lý; dưới những dạng mệnh lệnh chỉ đạo trong hoạt động, nhằm tồ chức thực hiện pháp luật trong thực tiễn. Mặt khác, các chủ thể có thẩm quyền tiến hành những hoạt động cần thiết để bảo đảm thực hiện ý chí, quyền lực nhà nước, như các biện pháp về hoạch định, xây dựng, tổ chức thực hiện, tuyên truyền thực hiện. - Quản lý nhà nước về dân tộc có tính chấp hành và điều hành. Hoạt động quản lý nhà nước về dân tộc có tính chấp hành và điều hành thể hiện trong việc những hoạt động này được tiến hành trên cơ sở pháp luật và nhằm mục đích thực hiện pháp luật, cho dù đó là hoạt động chủ động sáng tạo của chủ thể quản lý thì cũng không vượt quá khuôn khổ pháp luật, nhằm hiện thực hóa pháp luật. Tính điều hành của hoạt động quản lý nhà nước về dân tộc thể hiện trong việc chủ thể có thẩm quyền tổ chức, chỉ đạo thực hiện pháp luật trong đời sống xã hội. Trong quá trình đó, các chủ thể này không chỉ tự mình thực hiện pháp luật mà quan trọng hơn cả đảm nhận chức năng chỉ đạo nhằm vận hành hoạt động của các cơ quan, đơn vị trực thuộc theo một quy trình thống nhất; tồ chức để mọi đối tượng có liên quan thực hiện pháp luật nhằm hiện thực hóa các quyền và nghĩa vụ của các bên trong quan hệ quản lý. - Tính thống nhất và tổ chức chặt chẽ trong hoạt động quản lý nhà nước 11 về dân tộc. Hiện nay, bộ máy các cơ quan quản lý nhà nước về dân tộc được tổ chức từ Trung ương tới địa phương do đó hoạt động quản lý nhà nước được chỉ đạo, hướng dẫn thống nhất và kịp thời, liên kết và phối hợp nhịp nhàng giữa các địa phương tạo ra sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống làm công tác dân tộc, hạn chế sự phân hóa giữa các địa phương hay vùng miền khác nhau. - Hoạt động quản lý nhà nước về dân tộc phải diễn ra liên tục, nhanh chóng và linh hoạt phù hợp với sự phát triển đi lên của đời sống xã hội. Đây là một trong những yếu tố quan trọng trong việc thực hiện thành công công tác dân tộc của Đảng và nhà nước, đẩy nhanh quá trình phát triển về mọi mặt trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số dần thu hẹp khoảng cách với vùng thấp. - Là hoạt động được thực hiện bởi những chủ thể có quyền năng hành pháp đó là các công chức trong bộ máy nhà nước 1.4. Vai trò quản lý nhà nước về dân tộc Cùng với việc đẩy mạnh sự nghiệp đổi mới của đất nước theo đường lối “Nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng, phát huy sức mạnh toàn dân tộc”, công tác QLNN về dân tộc ngày càng có vai trò quan trọng và thể hiện ở những điểm chủ yếu dưới đây: Thứ nhất, những định hướng QLNN về dân tộc nhằm phát triển KTXH, nâng cao đời sống nhân dân. Trong sự nghiệp đổi mới toàn diện đất nước, yêu cầu cấp thiết đặt ra là cần thu hẹp khoảng cách về trình độ phát triển giữa các vùng miền, thúc đẩy phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội, giáo dục... của các dân tộc hiện nay còn đang ở trong tình trạng kém phát triển. Để thực hiện được mục tiêu cấp thiết này, Nhà nước ta đang nỗ lực đầu tư cho khu vực đồng bào DTTS, trong đó, đặc biệt quan tâm đầu tư các chiến lược, chương trình, kế hoạch hoạt động hướng đến đồng bào DTTS được thực hiện thông qua hoạt động QLNN về dân tộc. 12 Thứ hai, những hỗ trợ cho khu vực đồng bào DTTS, đặc biệt là đồng bào DTTD cư trú ở vùng cao, vùng sâu, vùng đặc biệt khó khăn nhằm phát triển KTXH, xây dựng cơ sở hạ tầng... giúp thu hẹp khoảng cách về trình độ phát triển giữa các vùng miền, thúc đẩy phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội, giáo dục, y tế... của các dân tộc hiện nay còn đang trong tình trạng kém phát triển. Thứ ba, trong QLNN, có những hoạt động không tuân thủ quy định của pháp luật, quy tắc của cơ quan quản lý đề ra như tham nhũng, làm sai lệch đường lối, chủ trương của Đảng... hay việc các thế lực thù địch lợi dụng CSDT để gây rối an ninh chính trị, trật tự xã hội, chia rẽ đoàn kết dân tộc..., tuỳ theo tính chất, mức độ Nhà nước có thể xử lý vi phạm hành chính, hình sự. Cùng với đó, có thể thấy QLNN về dân tộc là một nhiệm vụ rất quan trọng của Đảng và Nhà nước ta. 1.5. Những yếu tố tác động đến quản lý nhà nước về dân tộc 1.5.1. Chính trị Là một trong những yếu tố tác động, ảnh hưởng không nhỏ tới hoạt động QLNN về dân tộc. Yếu tố chính trị định hướng hoạt động QLNN về dân tộc. Sự định hướng tích cực, tiến bộ sẽ giúp cho hoạt động QLNN về dân tộc theo hướng tích cực, tiến bộ. Là quốc gia có nhiều dân tộc, Đảng và Nhà nước ta luôn xác định đường lối, CSDT có vị trí đặc biệt quan trọng.“Chính sách dân tộc của Đảng là thực hiện triệt để quyền bình đẳng về mọi mặt giữa các dân tộc, tạo những điều kiện cần thiết để xóa bỏ tận gốc sự chênh lệch về trình độ kinh tế, văn hóa giữa các dân tộc ít người và dân tộc đông người, làm cho tất cả các dân tộc đều có cuộc sống ấm no, văn minh và hạnh phúc, đoàn kết giúp nhau tiến bộ, cùng làm chủ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa” [20]. Đảng xác định vấn đề dân tộc có vai trò và vị trí đặc biệt quan trọng đối với toàn bộ sự nghiệp của Đảng và nhân dân ta, Đảng đã đề ra những nguyên 13
- Xem thêm -