Tài liệu Luận văn Quản lý giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường tiểu học huyện đông anh, thành phố hà nội

  • Số trang: 124 |
  • Loại file: DOC |
  • Lượt xem: 55 |
  • Lượt tải: 0
dangvantuan

Tham gia: 02/08/2015

Mô tả:

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 LÊ THỊ HIỀN QUẢN LÍ GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN ĐÔNG ANH – THÀNH PHỐ HÀ NỘI LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC HÀ NỘI, 2018 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 LÊ THỊ HIỀN QUẢN LÍ GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN ĐÔNG ANH – THÀNH PHỐ HÀ NỘI CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÍ GIÁO DỤC Mã số: 8 14 01 14 LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: TS. Đào Lan Hương HÀ NỘI, 2018 LỜI CẢM ƠN Với lòng kính trọng sâu sắc, tôi xin bày tỏ lời cảm ơn đến các thầy giáo, cô giáo trong khoa Sau đại học, trường ĐHSP Hà Nội II. Với tình cảm chân thành, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đặc biệt sâu sắc Tiến sĩ Đào Lan Hương, người hướng dẫn khoa học, người cô đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận văn. Tôi cũng chân thành cảm ơn Lãnh đạo phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Đông Anh, cán bộ và giáo viên các trường tiểu học huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội đã quan tâm, động viên, tạo điều kiện thuận lợi trong việc khảo sát, cung cấp số liệu, tư vấn khoa học trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn của tôi. Cuối cùng, tôi xin cảm ơn gia đình, bạn bè, những người đã luôn luôn ở bên cạnh, động viên, khích lệ tác giả trong quá trình học tập, nghiên cứu. Mặc dù trong quá trình nghiên cứu, thực hiện luận văn, tôi đã dành nhiều thời gian, tâm huyết nhưng chắc chắn, luận văn không thể tránh khỏi những hạn chế. Kính mong nhận được sự cảm thông, chia sẻ của quý thầy giáo, cô giáo, các bạn bè, đồng nghiệp. Xin trân trọng cảm ơn ! Hà Nội, ngày 18 tháng 6 năm 2018 Tác giả Lê Thị Hiền LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của riêng tôi. Các số liệu và tư liệu được sử dụng từ nhiều nguồn tài liệu đáng tin cậy và là kết quả của quá trình tiến hành khảo sát thực tế của tôi. Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm về công trình nghiên cứu của mình. Tác giả Lê Thị Hiền BẢNG CÁC TỪ VIẾT TẮT STT Từ viết tắt Ý nghĩa 1 GD&ĐT Giáo dục & Đào tạo 2 GD Giáo dục 3 KNS Kỹ năng sống 4 GDKNS Giáo dục kỹ năng sống 5 HĐTN Hoạt động trải nghiệm 6 HS Học sinh 7 CB, GV Cán bộ, giáo viên 8 QL Quản lý 9 CSVC Cơ sở vật chất MỤC LỤC MỞ ĐẦU.............................................................................................................. 1 1. Lý do chọn đề tài................................................................................................................ 1 2. Mục đích nghiên cứu..........................................................................................................2 3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu....................................................................................2 3.1. Khách thể nghiên cứu.................................................................................................. 2 3.2. Đối tượng nghiên cứu.................................................................................................. 2 4. Giả thuyết khoa học............................................................................................................2 5. Nhiệm vụ nghiên cứu......................................................................................................... 3 6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu............................................................................................. 3 6.1. Giới hạn về đối tượng nghiên cứu................................................................................ 3 6.2. Giới hạn về đối tượng khảo sát....................................................................................3 6.3. Giới hạn về địa bàn nghiên cứu................................................................................... 3 6.4. Giới hạn về thời gian nghiên cứu:................................................................................3 7. Phương pháp nghiên cứu....................................................................................................3 7.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận.......................................................................3 7.2.Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn.............................................................. 4 NỘI DUNG...........................................................................................................5 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH TIỂU HỌC. .5 1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề..........................................................................................5 1.1.1. Những công trình nghiên cứu ở nước ngoài về kỹ năng sống, giáo dục kỹ năng sống.....................................................................................................................................5 1.1.2. Những công trình nghiên cứu ở Việt Nam về kỹ năng sống, giáo dục kỹ năng sống 6 1.2. Khái niệm........................................................................................................................ 9 1.2.1. Kỹ năng sống - Kỹ năng sống của học sinh tiểu học................................................9 1.2.2. Giáo dục kỹ năng sống – Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học.................10 1.2.3. Hoạt động trải nghiệm – Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học thông qua hoạt động trải nghiệm....................................................................................................... 12 1.2.4. Quản lý - Quản lý giáo dục kỹ năng sốngcho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm...............................................................................................................................14 1.3. Kỹ năng sống của học sinh Tiểu học.............................................................................16 1.3.1. Vai trò của kỹ năng sống đối với học sinh tiểu học................................................16 1.3.2. Các kỹ năng sống cần có ở học sinh Tiểu học........................................................17 1.4. Giáo dục kỹ năng sốngcho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm.........................18 1.4.1. Vai trò của hoạt động trải nghiệm đối với giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học.....................................................................................................................................18 1.4.2. Các thành tố của giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học thông qua hoạt động trải nghiệm........................................................................................................................ 19 1.5. Quản lý giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh tiểu học 29 1.5.1. Quản lý việc xây dựng mục tiêu giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinhtiểu học.............................................................................................29 1.5.3. Quản lý việc lựa chọn và sử dụng phương pháp giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinhtiểu học..................................................................... 31 1.5.4. Quản lý việc lựa chọn và sử dụng phương tiện, điều kiện giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinhtiểu học.................................................... 31 1.5.5. Quản lý việc lựa chọn và sử dụng hình thức tổ chức giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinhtiểu học...............................................................32 1.5.6. Quản lý kiểm tra đánh giá kết quả giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh tiểu học............................................................................................33 1.6. Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh tiểu học...............................................................................................33 1.6. 1. Những yếu tố thuộc về chủ thể quản lý................................................................. 33 1.6. 2. Những yếu tố thuộc về đối tượng quản lý..............................................................34 1.6. 3. Những yếu tố thuộc về môi trường quản lý........................................................... 34 Kết luận chương 1...............................................................................................37 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN ĐÔNG ANH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI...........39 2.1. Vài nét về tình hình kinh tế, văn hóa, xã hội huyện Đông Anh.................................... 39 2.1.1.Về kinh tế - xã hội....................................................................................................39 2.1.2. Về văn hóa – giáo dục.............................................................................................39 2.2. Tổ chức khảo sát............................................................................................................40 2.2.1. Mục tiêu khảo sát:...................................................................................................40 2.2.2. Nội dung khảo sát:.................................................................................................. 41 2.2.3. Tiêu chí đánh giá:....................................................................................................41 2.2.4. Thang đánh giá........................................................................................................43 2.3. Thực trạng kỹ năng sống của học sinh các trường tiểu học huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội...................................................................................................................................44 2.4. Thực trạng giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường tiểu học huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội...........................................................45 2.4.1. Nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về tầm quan trọng của kỹ năng sống và giáo dục kỹ năng sống.......................................................................................................45 2.4.2. Thực trạng xây dựng mục tiêu giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường tiểu học huyện Đông Anh.............................................47 2.4.3. Thực trạng thực hiện nội dung giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường tiểu học huyện Đông Anh.............................................48 2.4.4. Thực trạng lựa chọn và sử dụng phương pháp giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường tiểu học huyện Đông Anh......................50 2.4.5. Thực trạng lựa chọn và sử dụng phương tiện giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường tiểu học huyện Đông Anh..............................52 2.4.6. Thực trạng lựa chọn và sử dụng hình thức tổ chức giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường tiểu học huyện Đông Anh...............53 2.4.7. Thực trạng kiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường tiểu học huyện Đông Anh.......................................55 2.5. Thực trạng quản lý giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường tiểu học huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội.............................................56 2.5.1.Thực trạng quản lý mục tiêu giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường tiểu học huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội..............56 2.5.2.Thực trạng quản lý nội dung giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường tiểu học huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội..............58 2.5.3. Thực trạng quản lý phương pháp giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường tiểu học huyện Đông Anh.............................................60 2.5.4. Thực trạng quản lý phương tiện giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường tiểu học huyện Đông Anh.............................................61 2.5.5.Thực trạng quản lý hình thức tổ chức giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường tiểu học huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội........63 2.5.6.Thực trạng quản lý kiểm tra, đánh giá giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường tiểu học huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội........66 2.6. Đánh giá chung về giáo dục kỹ năng sống và quản lý giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học thông qua hoạt động trải nghiệm.....................................................................68 Kết luận chương 2...............................................................................................72 CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐÔNG ANH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI................................................ 73 3.1. Nguyên tắc đề xuất các biện pháp................................................................................. 73 3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học.........................................................................73 3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính pháp lý........................................................................... 74 3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn......................................................................... 74 3.2. Một số biện pháp quản lýgiáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường Tiểu học huyện Đông Anh...................................................................75 3.2.1. Tổ chức tuyên truyền, nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của kỹ năng sống và giáo dục kỹ năng sốngthông qua hoạt động trải nghiệm.................................................. 75 3.2.2. Chỉ đạo xây dựng mục tiêu giáo dục kỹ năng sốngphù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường và địa phương...........................................................................................77 3.2.3. Tổ chức bồi dưỡng cho giáo viên về thiết kế và tổ chức các hoạt động trải nghiệm trong giáo dục kỹ năng sống............................................................................................. 79 3.2.4.Chỉ đạo đa dạng hóa phương pháp, hình thức tổ chức giáo dục kĩ năng sống thông qua hoạt đông trải nghiệm.................................................................................................81 3.2.5. Tăng cường cơ sở vật chất và kinh phíphục vụ giáo dục kĩ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh.................................................................................. 83 3.2.6. Phối hợp chặt chẽ các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường tham gia giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh....................................85 3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp....................................................................................88 3.4. Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường tiểu học huyện Đông Anh............................................................................................................................. 89 3.4.1. Mục đích khảo nghiệm............................................................................................89 3.4.2. Tổ chức khảo nghiệm..............................................................................................89 3.4.3. Kết quả khảo nghiệm..............................................................................................89 Kết luận chương 3...............................................................................................94 KÊT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ.....................................................................95 1.Kết luận..............................................................................................................................95 1.1. Về kết quả nghiên cứu lý luận................................................................................... 95 1.2.Về kết quả nghiên cứu thực trạng............................................................................... 95 1.3. Về kết quả nghiên cứu đề xuất biện pháp..................................................................96 2. Khuyến nghị..................................................................................................................... 96 2.1. Đối với Sở GD&ĐT Hà Nội:.....................................................................................96 2.2. Đối với Phòng Giáo dục huyện Đông Anh................................................................97 2.3. Đối với các trường tiểu học....................................................................................... 97 2.4. Đối với cha mẹ học sinh............................................................................................ 97 DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: Quy mô trường lớp bậc tiểu học..............................................................................39 Bảng 2.2: Đội ngũ cán bộ quản lí, GV tiểu học.......................................................................40 Bảng 2.3: Chất lượng giáo dục tiểu học...................................................................................40 Bảng 2.4: Mức độ kết quả đánh giá các kỹ năng sống của học sinh tiểu học..........................44 Bảng 2.5: Mức độ đánh giá nhận thức của CBGV về tầm quan trọng của KNS và GDKNS .. 45 Bảng 2.6: Mức độ xây dựng mục tiêu GDKNS thông qua HĐTN..........................................47 Bảng 2.7: Mức độ thực hiện nội dung GDKNS thông qua HĐTN..........................................48 Bảng 2.8: Mức độ lựa chọn và sử dụng phương pháp GDKNS...............................................50 Bảng 2.9: Mức độ đánh giá sự lựa chọn và sử dụng phương tiện GDKNS.............................52 Bảng 2.10: Mức độ hình thứctổ chức HĐTN trong GDKNS.................................................. 53 Bảng 2.11: Mức độ kiểm tra, đánh giá kết quả GDKNS của học sinh tiểu học thông qua HĐTN.......................................................................................................................................55 Bảng 2.12: Mức độ quản lý mục tiêu GDKNS cho học sinh...................................................56 Bảng 2.13: Mức độ quản lý nội dung GDKNS cho học sinh...................................................58 Bảng 2.14: Mức độ quản lý phương pháp GDKNS cho HS tiểu học...................................... 60 Bảng 2.15: Mức độ quản lý phương tiện GDKNS thông qua HĐTN cho học sinh tiểu học...61 Bảng 2.16: Mức độ quản lý hình thức tổ chức GDKNS thông qua HĐTN............................. 63 Bảng 2.17: Mức độ quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả GDKNS cho học sinh....................... 66 Bảng 2.18: Bảng tổng hợp kết quả đánh giá GDKNS cho học sinh........................................ 68 Bảng 2.19: Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động GDKNS cho HS....................... 69 Bảng 3.1: Đánh giá về tính cấp thiết, khả thi của các biện pháp quản lí GDKNS...................89 Bảng 3.2: Tương quan giữa mức độ cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp....................91 1 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Ngày nay sự phát triển như vũ bão của khoa học kỹ thuật bên cạnh các lĩnh vực kinh tế, xã hội và hội nhập quốc tế đã và đang tạo ra những tác động đa chiều, phức tạp ảnh hưởng đến quá trình hình thành và phát triển nhân cách con người. Kỹ năng sống là một thành phần quan trọng của nhân cách con người trong xã hội hiện đại. Muốn tồn tại và phát triển, con người phải có kỹ năng sống. Chính vì thế nội dung GDKNS đã được nhiều quốc gia trên thế giới đưa vào giáo dục cho học sinh trong các trường phổ thông dưới nhiều hình thức khác nhau. Ở Việt Nam, nội dung GDKNS đã được tích hợp trong một số môn học và hoạt động giáo dục có tiềm năng trong trường phổ thông. Việc GDKNS cho học sinh còn được thực hiện thông qua nhiều chương trình, dự án như: Giáo dục bảo vệ môi trường, giáo dục phòng chống HIV/AIDS, giáo dục phòng tránh tai nạn thương tích,... Giáo dục tiểu học là bậc học nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân, học sinh tiểu học là những học sinh đang trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách, những thói quen cơ bản chưa có tính ổn định mà đang được hình thành và củng cố. GDKNS giúp trẻ có cơ hội rèn luyện thói quen, biết cách đối diện và đương đầu, vượt qua những khó khăn, thử thách trong học tập cũng như trong mọi hoạt động khác; giúp trẻ rèn luyện, phát triển tính cách tự chủ, tự tin vào bản thân, có tinh thần trách nhiệm cao, có khả năng diễn đạt, thuyết phục, hình thành lối sống lành mạnh, phẩm chất đạo đức tốt, tương thân tương ái, biết chia sẻ, giúp đỡ người khác. Đó chính là những yếu tố quan trọng giúp mỗi người đạt được thành công trong đời. GDKNS đã được khẳng định rất quan trọng trong các nội dung giáo dục ở nhà trường tiểu học song còn gặp nhiều khó khăn. Chính vì vậy, công tác quản lý GDKNS cho học sinh tiểu học đòi hỏi cần có sự quan tâm của các cấp quản lý. Mặt khác cũng cần được nghiên cứu để có cơ sở khoa học đề xuất biện pháp quản lý GDKNS cho học sinh tiểu học. GDKNS và quản lý GDKNSthông qua HĐTN cho học sinh các trường 2 tiểu họchuyện Đông Anh, thành phố Hà Nội được các cấp quản lý tương đối quan tâm và triển khai khá nghiêm túc. Đã có nhiều đề tài nghiên cứu về giáo dục và quản lý GDKNS cho học sinh Tiểu học, nhưng nghiên cứu về giáo dục và quản lý GDKNS thông qua HĐTN thì không nhiều. Đặc biệt những nghiên cứu về đề tài này trên địa bàn huyện Đông Anh để phát hiện thực trạng và tìm ra những biện pháp phù hợp thì vẫn còn hạn chế. Với những lý do trên, đề tài: “Quản lý giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường tiểu học huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội” được lựa chọn và tiến hành nghiên cứu. 2. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn quản lý GDKNS thông qua HĐTN cho học sinh tiểu học, đề tài đề xuất các biện pháp quản lý GDKNS thông qua HĐTN cho học sinh tiểu học nhằm nâng cao chất lượng GDKNS cho học sinh các trường tiểu học huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội. 3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3.1. Khách thể nghiên cứu Giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh ở trường tiểu học. 3.2. Đối tượng nghiên cứu Quản lý giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường tiểu học huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội. 4. Giả thuyết khoa học Giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận tuy nhiên còn bất cập do nhiều nguyên nhân trong đó nguyên nhân chủ yếu thuộc về quản lý.Nếu đề xuất và thực hiện các biện pháp quản lý cấp thiết, phù hợp và có tính khả thi thì sẽ nâng cao được chất lượng giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường tiểu học. 3 5. Nhiệm vụ nghiên cứu - Nghiên cứu cơ sở lí luận củaquản lý giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho HS tiểu học. - Nghiên cứu thực trạng của quản lý giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm các trường tiểu học huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội. - Đề xuất các biện pháp quản lý giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường tiểu họchuyện Đông Anh, thành phố Hà Nội. 6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu 6.1. Giới hạn về đối tượng nghiên cứu Nghiên cứu quản lý của Hiệu trưởng đối với giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường tiểu học. 6.2. Giới hạn về đối tượng khảo sát Khảo sát trên 668 người: 11 hiệu trưởng, 28 phó hiệu trưởng, 141 giáo viên và 468 học sinh. 6.3. Giới hạn về địa bàn nghiên cứu Đề tài nghiên cứu tại 11trường/28 trường tiểu học thuộc địa bàn huyện Đông Anh. Đó là các trường đại diện về các mặt: trường đã đạt chuẩn Quốc gia và trường chưa đạt chuẩn Quốc gia; trường có bề dày thành tích và trường bình thường; trường thuộc vùng kinh tế phát triển và trường thuộc vùng kinh tế khó khăn; ... 6.4. Giới hạn về thời gian nghiên cứu: 2 năm học: 2015 - 2016, 2016 – 2017. 7. Phương pháp nghiên cứu 7.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận - Nghiên cứu các đề tài, các văn bản, chỉ thị, nghị quyết của Đảng và Nhà nước về vấn đề quản lý giáo dục, giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học. - Dùng phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp những tư liệu, tài liệu lý luận về quản lý giáo dục, quản lý giáo dục tiểu học, giáo dục kỹ năng sống và những kết quả khảo sát, đánh giá công tác quản lý giáo dục kỹ năng sống thông 4 qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường tiểu học nhằm xây dựng các khái niệm công cụ và khung lý thuyết chovấn đề nghiên cứu. 7.2.Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn * Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi Sử dụng phiếu điều tra, bảng hỏi đối với cán bộ quản lý, giáo viên nhằm tìm hiểu thực trạng của việc quản lý và tổ chức hoạt động trải nghiệm, tìm hiểu các kỹ năng sống cần thiết nhất cho học sinh tiểu học ở thành phố và thực trạng kỹ năng sống, thực trạng GDKNS và thực trạng quản lý giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh ở các trường tiểu học. * Phương pháp phỏng vấn Trao đổi, phỏng vấn giáo viên, học sinh nhằm tìm hiểu thực trạng, hiệu quả của việc quản lý giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho HS ở các trường tiểu học. * Phương pháp quan sát Quan sát cách tổ chức hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh tiểu học. * Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Tìm hiểu kinh nghiệm của cán bộ quản lý, giáo viên về việc quản lý và tổ chức cũng như sử dụng các biện pháp quản lý giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh tiểu học. * Phươngphápchuyêngia Tổ chức thảo luận chuyên đề, lấy ý kiến các chuyên gia về một số kết quả nghiên cứu lý luận thực tiễn. Đặc biệt phương pháp này được sử dụng để đánh giá tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh tiểu học. 7.3.Phương pháp xử lý thông tin Sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lí số liệu điều tra, đánh giá và trình bày kết quả nghiên cứu. 5 NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝGIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH TIỂU HỌC 1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1.1.1. Những công trình nghiên cứu ở nước ngoài về kỹ năng sống, giáo dục kỹ năng sống Đầu thập niên 90, một số nước thuộc Châu Á như Lào, Ấn Độ, Cam-puchia, Thái Lan,...nghiên cứu và triển khai chương trình dạy kỹ năng sống ở các bậc học từ mầm non đến trung học phổ thông theo hướng dạy lồng ghép vào chương trình ở các mức độ khác nhau nhằm trang bị cho học sinh những kỹ năng sống cần thiết cho người học kỹ năng nghề, kỹ năng hướng nghiệp và chia kỹ năng thành ba nhóm chính: Nhóm kỹ năng cơ bản (kỹ năng đọc, viết, ghi chép); nhóm kỹ năng chung (kỹ năng tư duy phê phán, kỹ năng tư duy sáng tạo, kỹ năng ra quyết định, kỹ năng giải quyết vấn đề); nhóm kỹ năng cụ thể (kỹ năng bảo vệ sức khỏe, bình đảng giới,...) Tác giả Diane TillMan, Diana Hsu trong cuốn: Những giá trị sống cho tuổi trẻ từ 8 đến 13 tuổi” (NXBtrẻ, TP Hồ Chí Minh)– 2010[21] đã viết:“Giáo dục các giá trị sống để có kỹ năng sống ngày càng được nhìn nhận là có sức mạnh vượt lên khỏi lời dăn dạy đạo đức chi tiết đến mức hạn chế trong cách nhìn hoặc những vấn đề thuộc về tư cách công dân. Nó đang xem là trung tâm của tất cả thành quả mà giáo viên và nhà trường tâm huyết có thể hy vọng đạt được thông qua việc dạy về giá trị, kỹ năng sống” . Tổ chức Giáo dục, khoa học và văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) [45] đã đưa ra nguyên tắc cơ bản để định hướng GDKNS trong thực tiễn: “Tất cả thế hệ trẻ và người lớn có quyền hưởng lợi từ một nền giáo dục chứa đựng các hợp phần học để biết, học để làm, học để chung sống với mọi người và học để khẳng định mình.Giáo dục hướng vào yêu cầu bồi dưỡng năng khiếu tiềm năng và phát triển cá tính người học cần quan tâm kết hợp kỹ năng thực hành và các khả năng tâm lí xã hội, đánh giá chất lượng giáo dục phải bao hàm đánh giá mức độ đạt được các kỹ năng sống và tác dụng của kỹ năng sống đối với xã hội và cá nhân” 6 Hội nghị giáo dục Thế giới họp tại Dakar – Thủ đô Senegan tháng 4 năm 2004 đã thông qua Kế hoạch hành động Giáo dục cho mọi người - gọi tắt là Kế hoạch Dakar, bao gồm 6 mục tiêu. Trong đó, mục tiêu 3 nêu rõ: Đảm bảo nhu cầu học tập cho tất cả các thế hệ trẻ và người lớn được đáp ứng thông qua bình đẳng tiếp cận với các chương trình học tập và chương trình kỹ năng sống thích hợp Hội nghị Thế giới về sự sống còn, bảo vệ và phát triển của trẻ em, họp ngày 20 – 30/03/1990 tại trụ sở Liên hợp quốc ở New York đã tuyên bố: Tất cả trẻ em trên thế giới đều trong trắng, dễ bị tổn thương và còn phụ thuộc. Đồng thời các em ham hiểu biết, ham hoạt động và đầy ước vọng. Tuổi của các em phải được sống trong vui tươi, thanh bình, được chơi, được học và phát triển. Tương lai của các em phải được hình thành trong sự hoà hợp và hợp tác. Nhận định trên muốn nhấn mạnh đến nhiệm vụ học tập, môi trường học tập dành cho trẻ em cần phải được quan tâm đúng cách. Học sinh đến trường không chỉ học để có tri thức mà cần phải biết cách học để có sức khoẻ, có kỹ năng nghề nghiệp, có những giá trị đạo đức, thẩm mỹ, nhân văn đúng đắn vừa mang tính cá nhân vừa mang tính xã hội, vừa đậm đà bản sắc dân tộc lại vừa mang tính phổ quát toàn cầu,... tức là mỗi học sinh luôn phải học, tự học những kỹ năng nhất định trong môi trường thích hợp để tồn tại và phát triển. 1.1.2. Những công trình nghiên cứu ở Việt Nam về kỹ năng sống, giáo dục kỹ năng sống Năm 1995 – 1996, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Ban hành các Chỉ thị số 10/CT-BGDĐT, số 24/CT-BGDĐT chỉ đạo về công tác phòng chống HIV/AIDS hay tăng cường công tác phòng chống ma túy tại trường học, nội dung đã đề cập đến thuật ngữ kỹ năng sống. Năm 2001, Bộ Giáo dục và Đào tạo thực hiện GDKNS cho học sinh phổ thông qua dự án “Giáo dục sống khỏe mạnh, kỹ năng sống cho trẻ và vị thành niên” do UNICEF tài trợ. Năm 2005, Luật giáo dục của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam [36] đã đề cập đến kỹ năng sống, giáo dục Việt Nam quan tâm đến vấn đề người học, đặc biệt là vấn đề phát triển toàn diện cho người học nhằm đáp ứng yêu cầu 7 ngày càng cao của xã hội và phát triển của nền kinh tế tri thức. Năm 2007, tác giả Nguyễn Thanh Bình với giáo trình Giáo dục kỹ năng sống,Nhà xuất bản Đại học Sư phạm Hà Nội [4]. Giáo trình đề cập đến những vấn đề đại cương về kỹ năng sống, một số biện pháp GDKNS cho học sinh. Tác giả Ngô Thị Tuyên trong cuốn Cẩm nang giáo dục cho học sinh tiểu học [53] đã chỉ ra rằng: “Kỹ năng sống là sản phẩm bắt buộc phải có của giáo dục nhà trường”. Tác giả đưa ra khái niệm về kỹ năng sống, các loại kỹ năng sống, vị trí vai trò của kỹ năng sống trong giáo dục nhà trường, phương pháp GDKNS và trình bày phương pháp xây dựng một chương trình học tập, nguyên tắc chọn nội dung và hướng dẫn giáo viên phương pháp giáo dục cho trẻ bằng việc làm để có được sản phẩm là kỹ năng sống. Tác giả Nguyễn Dục Quang trong cuốn Hướng dẫn GDKNS cho học sinh phổ thông [44] cho rằng: “Cách thức GDKNS được hiểu bao gồm những phương pháp tiếp cận, các phương pháp dạy học tích cực và các hình thức tổ chức hoạt động GDKNS cần quan tâm đến vai trò của người học”. Tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Đinh Thị Kim Thoa, Bùi Thị Thúy HằngGiáo dục giá trị sống và kỹ năng sống cho học sinh tiểu học, tài liệu dùng cho giáo viên tiểu học [35] - cho rằng: “Thiếu nền tảng giá trị sống vững chắc con người rất dễ bị ảnh hưởng bởi những giá trị vật chất, và rồi mau chóng định hình chúng thành mục đích sống, đôi khi đưa đến kiểu hành vi thiếu trung thực, bất hợp tác, vị kỉ cá nhân. Không có nền tảng giá trị sống chúng ta sẽ không biết cách tôn trọng bản thân và người khác, không biết cách hợp tác, không biết cách xây dựng tình đoàn kết trong mối quan hệ, không biết cách thích ứng trước những đổi thay…”. Vì vậy cần giáo dục giá trị sống, kỹ năng sống cho học sinh, giúp các em nâng cao năng lực để tự lựa chọn giữa các giải pháp khác nhau, quyết định phải xuất phát từ học sinh. Học sinh phải tham gia chủ động vào các hoạt động GDKNS mới làm thay đổi hành vi của các em. Tài liệu cũng đưa ra các phương pháp giáo dục giá trị sống, kỹ năng sống và cách thức tổ chức hoạt động GDKNS cho học sinh tiểu học. Nhóm tác giả Hoàng Hoà Bình, Lê Minh Châu, Phan Thanh Hà, …với tài 8 liệu: GDKNS trong các môn học ở tiểu học - dành cho giáo viên, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam [9]. Bộ tài liệu đã giúp giáo viên nắm rõ các kỹ năng sống cần có của học sinh tiểu học, hướng dẫn GV sử dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực để tổ chức cho học sinh được thực hành, trải nghiệm một số kỹ năng sống cơ bản, cần thiết cho các em. Năm 2013, Bộ GDĐT xây dựng kế hoạch số 1088/KH-BGDĐT ngày 29/8/2013 về việc hoàn thiện bộ tài liệu GDKNS trong một số môn học và hoạt động giáo dục cấp tiểu học, THCS và THPT trên toàn quốc [10]. Kế hoạch đã điều chỉnh việc tích hợp GDKNScho học sinh tiểu học qua các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp. Năm 2014, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư số 04/2014/TT/BGDĐT ngày 28/02/2014 kèm theo quy định quản lý hoạt động GDKNS và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp chính khóa [08] gồm 5 chương và 18 Điều quy định về đối tượng, phạm vi, nội dung, phương pháp, trách nhiệm của các cấp có thẩm quyền về thủ tục cấp phép cho các cơ sở, trung tâm GDKNS. Năm học 2015-2016, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành công văn số 4323/BGDĐT-GDTH ngày 25/8/2015 về việc hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học 2015-2016 và Chỉ thị 3131/CT-BGDĐT ngày 25/8/2015 của Bộ trưởng Bộ GDĐT về thực hiện nhiệm vụ trọng tâm năm học 2015-2016của giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông và giáo dục thường xuyên [11]. Nội dung công văn chỉ rõ: “Chú trọngGDKNS cho học sinh thông qua các môn học, tăng cường quản lý hoạt động GDKNS”. Năm học 2016-2017, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành công văn số 4304/BGDĐT-GDTH ngày 31/8/2016 về việc hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học 2016-2017 [11]. Nội dung công văn vẫn nêu: “Tiếp tục thực hiện sáng tạo các nội dung của hoạt động“Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” chú trọng giáo dục đạo đức, kỹ năng sống cho học sinh thông qua các môn học, hoạt động giáo dục và quy tắc ứng xử văn hóa. Nhà trường chủ động phối hợp với gia đình và cộng đồng cùng tham gia chăm sóc, giáo dục đạo đức, kỹ 9 năng sống cho học sinh”. 1.2. Các khái niệm cơ bản 1.2.1. Kỹ năng sống - Kỹ năng sống của học sinh tiểu học 1.2.1.1. Kỹ năng sống Thuật ngữ kỹ năng sống bắt đầu xuất hiện trong các nhà trường phổ thông Việt Nam từ những năm 1995-1996, thông qua Dự án “GDKNS để bảo vệ sức khỏe và phòng chống HIV/AIDS cho thanh thiếu niên trong và ngoài nhà trường”do Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng Hội Chữ thập đỏ Việt Nam thực hiện. Từ đó đến nay, nhiều cơ quan, tổ chức trong nước và quốc tế đã tiến hành GDKNS gắn với giáo dục các vấn đề xã hội. Có nhiều quan niệm khác nhau về KNS: - Theo tổ chức Y tế Thế giới WHO, KNS là khả năng để có hành vi thích ứng (adaptive) và tích cực (positive), giúp các cá nhân có thể ứng xử hiệu quả trước các nhu cầu và thách thức của cuộc sống hàng ngày. - Theo Quỹ cứu trợ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF), KNS là cách tiếp cận giúp thay đổi hoặc hình thành hành vi mới. Cách tiếp cận này lưu ý đến sự cân bằng về tiếp thu kiến thức, hình thành thái độ và kỹ năng. - Theo Tổ chức Giáo dục, khoa học và Văn hoá Liên Hợp Quốc (UNESCO) [45],KNS gắn với 4 trụ cột của giáo dục thế kỷ XXI:“Học để biết Học để làm - Học để chung sống - Học để làm người”. Cụ thể là: + Học để biết (Learning to know) gồm các kỹ năng tư duy như: giải quyết vấn đề, tư duy phê phán, ra quyết định, nhận thức được hậu quả,...; + Học làm người (Learning to be) gồm các kỹ năng cá nhân như: ứng phó với căng thẳng, cảm xúc, tự nhận thức, tự tin,...; + Học để sống với người khác (Learning to live together) gồm các kỹ năng xã hội như: giao tiếp, thương lượng, tự khẳng định, hợp tác, làm việc theo nhóm, thể hiện sự cảm thông; + Học để làm (Learning to do) gồm kỹ năng thực hiện công việc và các nhiệm vụ như kỹ năng đặt mục tiêu, đảm nhận trách nhiệm,...
- Xem thêm -