Tài liệu Luận văn ncsx biodesel từ dầu phế thải

  • Số trang: 66 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 258 |
  • Lượt tải: 0
hoanggiang80

Đã đăng 20010 tài liệu

Mô tả:

Luận Văn NCSX Biodesel Từ Dầu Phế Thải
SVTH: Ñaë n g Ngoï c Löông GVHD : T.S Nguyeã n Höõ u Löông Môû ñaàu Trong boái caûnh neàn kinh teá theá giôùi ñang böôùc vaøo toaøn caàu hoùa, moãi moät bieán ñoäng treân theá giôùi ñeàu aûnh höôûng tôùi caùc quoác gia, trong ñoù coù Vieät Nam. Trong hai naêm trôû laïi ñaây thò tröôøng xaêng daàu luoân bieán ñoäng, taêng giaù lieân tuïc, ñaõ aûnh höôûng khoâng nhoû tôùi neàn kinh teá nöôùc ta. Nguyeân nhaân laø do söï bieán ñoäng veà chính trò, veà nhu caàu söû duïng; vaø ñaëc bieät laø theo döï ñoaùn cuûa caùc nhaø khoa hoïc, tröõ löôïng cuûa caùc loaïi nhieân lieäu hoùa thaïch trên thế giới đang cạn kiệt dần trong voøng 50 naêm tôùi. Do ñoù, vieäc tìm kieám nhöõng nguoàn nhieân lieäu thay theá laø moät nhu cầu caáp thieát. Daãn xuaát cuûa daàu thöïc vaät vaø daàu thöïc vaät pheá thaûi ñang ñöôïc caùc nhaø khoa hoïc quan taâm vaø ñöôïc coi laø söï thay theá thích hôïp cho nhieân lieäu diesel truyeàn thoáng. Ñaây laø nguoàn nguyeân lieäu maø con ngöôøi coù theå tái tạo ñöôïc. Beân caïnh ñoù, nguồn nhiên liệu thay theá này còn coù yù nghóa to lôùn trong vaán ñeà giảm oâ nhieãm moâi tröôøng. Hiện nay, caùc nöôùc Chaâu AÂu, Chaâu Myõ vaø khu vöïc Ñoâng Nam AÙ cuõng raát quan taâm vaøo thöû nghieäm vaø saûn xuaát lọai nhiên liệu mới này. Vieät Nam chuùng ta thuoäc khu vöïc nhieät ñôùi neân daàu thöïc vaät raát phong phuù, nhu caàu söû duïng daàu thöïc vaät thay cho môõ ñoäng vaät cuûa ngöôøi daân ngaøy caøng taêng. Vaán ñeà veä sinh an toaøn thöïc phaåm cuõng ngaøy caøng ñöôïc quan taâm ñuùng möùc. Caùc loaïi daàu ñaõ qua söû duïng thaûi ra seõ nhieàu theâm. Vì vaäy, vieäc ñi saâu nghieân cöùu khaû naêng söû duïng daàu thaûi thöïc vaät laøm nhieân lieäu biodiesel caøng coù yù nghóa thöïc teá hôn. Trang1 SVTH: Ñaë n g Ngoï c Löông GVHD : T.S Nguyeã n Höõ u Löông CHÖÔNG I TOÅNG QUAN Trang2 SVTH: Ñaë n g Ngoï c Löông GVHD : T.S Nguyeã n Höõ u Löông 1.1. NHIEÂN LIEÄU DIESEL VAØ ÑOÄNG CÔ DIESEL 1.1.1. Nhieân lieäu diesel 1.1.1.1. Giới thiệu chung Nhieân lieäu diesel laø moät loaïi nhieân lieäu loûng, ñöôïc söû duïng chuû yeáu cho ñoäng cô diesel vaø moät soá loaïi turbine khí. Nhieân lieäu diesel ñöôïc saûn xuaát chuû yeáu töø chöng caát tröïc tieáp daàu thoâ vôùi nhieät ñoä phaân caét töø 220 0C – 2400C ñeán 3600C – 3800C bao goàm caùc hydrocarbon khaùc nhau töø C14 ñeán C20. 1.1.1.2. Nhu caàu söû duïng diesel Cuøng vôùi söï gia taêng daân soá vaø phaùt trieån coâng nghieäp, noâng nghieäp thì nhu caàu tieâu thuï nhieân lieäu diesel cuõng ngaøy caøng taêng. Nhiên liệu diesel chủ yếu được sử dụng cho các phương tiện dùng động cơ diesel như xe tải, xe bus, tuabin, tàu thủy, … Nhu cầu tiêu thụ nhiên liệu diesel tại Việt Nam được trình bày trong các Bảng 1.1 và 1.2. Baûng 1.1. Nhu caàu tieâu thuï daàu diesel qua caùc giai ñoaïn [5]. Saûn phaåm Tieâu thuï (trieäu taán) Möùc taêng %/naêm 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 1.2 1.74 2.12 2.36 2.92 3.0 3.15 3.25 3.58 3.74 - 34.8 21.8 11.3 25.4 1.4 5.0 3.2 10.2 4.5 Baûng 1.2. Nhu caàu tiêu thụ nhiên liệu tại Việt Nam trong các năm qua [5]. Ñôn vò ño 1995 2000 2005 Toång nhu caàu nhiên liệu Trieäu taán 4.2 5.5 7.5 Tỷ lệ nhiên liệu diesel % 46 47 47 Qua baûng phaân tích ta thaáy raèng nhu caàu tieâu thuï diesel tại Việt Nam raát cao, chieám gaàn 50% toång nhu caàu nhieân lieäu caàn duøng. Theo dự báo, nhu cầu về nhiên liệu diesel tại nước ta sẽ tăng gấp 2,5 lần vào năm 2020 (xem Bảng 1.3). 1.1.2. Động cơ diesel 1.1.2.1. Nguyeân lyù laøm vieäc cuûa ñoäng cô diesel Ñoäng cô diesel laøm vieäc theo nguyeân taéc 4 kyø: huùt khoâng khí, neùn khoâng khí, noå, xaû. Piston ñi töø treân xuoáng thöïc hieän quaù trình huùt khoâng khí vaøo buoàng ñoát. Piston ñi töø döôùi leân neùn khoái khoâng khí vôùi tyû soá neùn cao vaø nhieät ñoä khoâng khí taêng cao. Sau ñoù, nhieân lieäu seõ ñöôïc phun döôùi daïng söông vaøo khoái khoâng khí noùng naøy. Tieáp xuùc vôùi khoâng khí ôû nhieät ñoä Trang3 SVTH: Ñaë n g Ngoï c Löông GVHD : T.S Nguyeã n Höõ u Löông cao, nhieân lieäu seõ töï boác chaùy. Quaù trình naøy sinh coâng, giaõn nôû, ñaåy piston ñi töø treân xuoáng. Sau ñoù, piston ñi töø döôùi leân ñaåy khí thaûi ra ngoaøi. 1.1.2.2. Quaù trình chaùy trong ñoäng cô Quaù trình chaùy ñoäng cô thöôøng chia laøm 3 giai ñoaïn: Giai ñoaïn baét chaùy: nhieân lieäu ñöôïc phun vaøo beân trong buoàng ñoát döôùi daïng haït söông mòn (nhöng ôû traïng thaùi loûng) luùc naøy trong buoàng ñoát ñaõ coù saün khí neùn. Ngay taïi thôøi ñieåm naøy nhieät ñoä trong buoàng ñoát ñaït khoaûng 500 0C. Sau khoaûng thôøi gian T(thôøi gian baét chaùy) nhieân lieäu boác chaùy. Khoaûng thôøi gian naøy daøi hay ngaén phuï thuoäc nhieân lieäu vaø heä thoáng phun nhieân lieäu. Giai ñoaïn chaùy: giai ñoaïn naøy baét ñaàu khi hoãn hôïp nhieân lieäu ñoàng nhaát. Ngoïn löûa lan traøn nhanh choùng xuyeân qua hoãn hôïp deã chaùy ñöôïc hình thaønh trong thôøi gian chaùy treã, ñoù laø nguyeân nhaân laøm cho nhieät ñoä, aùp suaát taêng nhanh choùng trong phoøng ñoát. Toác ñoä taêng aùp suaát trong buoàng ñoát thay ñoåi phuï thuoäc hoãn hôïp chaùy hieän dieän trong buoàng ñoät ngö theá naøo. Vaán ñeà naøy phuï thuoäc thôøi gian chaùy treã, tyû leä nhieân lieäu vaø khoâng khí. Giai ñoaïn xaû: trong suoát giai ñoaïn cuoái cuøng, söï chaùy lieân tuïc nhöng ñöôïc ñieàu chænh bôûi tæ leä nhieân lieäu coù theå ñöôïc hoaø troän vôùi oxy. ÔÛ quaù trình naøy thì aùp suaát leân chaäm hôn vaø roài giaûm khi piston ñi xuoáng. Khi nhieân lieäu ngöøng phun, söï chaùy vaãn tieáp tuïc cho ñeán khi nhieân lieäu chaùy heát. 1.1.2.3. Caùc hôïp chaát trong khí thaûi từ ñoäng cô Caùc hôïp chaát thaûi trong ñoäng cô thöôøng laø khoùi thaûi, hydrocarbon, muoäi than, caùc hôïp chaát löu huyønh, caùc hôïp chaát Nitô vaø CO2. 1.1.2.3.1. Khoùi thaûi cuûa ñoäng cô: thöôøng ñöôïc chia laøm 3 loaïi vôùi söï phaân bieät maøu khaùc nhau. • Khoùi traéng: ñöôïc hình thaønh khi ñoäng cô vaø khoâng khí ôû traïng thaùi nguoäi laïnh. Taïi nhieät ñoä thaáp thôøi gian chaùy treã taêng vaø quaù trình chaùy khoâng hoaøn toaøn. Keát quaû trong hoãn hôïp cuûa nöôùc vaø moät phaàn nhieân lieäu chaùy ñöôïc thaûi ra ngoaøi nhö khoùi traéng. Khi ñoäng cô noùng daàn leân thì khoùi traéng bieán daàn ñi. • Khoùi ñen: ta coù theå thaáy ñöôïc, chính laø cuûa carbon vaø boà hoùng maø noù ñöôïc hình thaønh khi quaù trình chaùy khoâng hoaøn toaøn. Ñieàu naøy chæ xuaát hieän khi khoâng khí ñöa vaøo khoâng ñuû. Trang4 SVTH: Ñaë n g Ngoï c Löông • GVHD : T.S Nguyeã n Höõ u Löông Khoùi xanh: ñöôïc hình thaønh khi daàu boâi trôn ñöôïc ñoát chaùy trong buoàng ñoát vaø thöôøng gaây baøo moøn ñoäng cô. 1.1.2.3.2. Hydrocarbon: trong ñieàu kieän vaän haønh treân, vieäc dö khoâng khí seõ taïo raát ít hydrocarbon. 1.1.2.3.3. Boà hoùng: töông töï nhö hydrocarbon, khoùi thaûi thì vieäc taïo thaønh boà hoùng laø do quaù trình chaùy khoâng hoaøn toaøn. Vì vaäy ñeå xöû lí hieän töôïng naøy ngöôøi ta thöôøng taêng thôøi gian chaùy, taêng nhieät ñoä chaùy vaø söû duïng nhieân lieäu ít haøm löôïng löu huyønh. 1.1.2.3.4. Caùc hôïp chaát nitô, löu huyønh, và CO2: • Caùc hôïp chaát löu huyønh ñöôïc hình thaønh do quaù trình ñoát chaùy löu huyønh trong nguyeân lieäu. Ñaây chính laø nguyeân nhaân gaây ra hieän töôïng möa acid. • Caùc hôïp chaát Nitô ñöôïc hình thaønh trong suoát quaù trình chaùy, ôû nhieät ñoä cao thì hôïp chaát naøy ñöôïc hình thaønh. • CO2 laø hôïp chaát khaù phoå bieán hình thaønh trong quaù trình chaùy vaø laø nguyeân nhaân gaây neân hieäu öùng nhaø kính. Möùc ñoä phaùt sinh caùc chaát thaûi trong ñoäng cô coøn tuyø thuoäc vaøo quaù trình phun nhieân lieäu vaøo trong buoàng ñoát cuûa ñoäng cô. Lượng phát sinh chất thải từ quá trình đốt cháy nhiên liệu được trình bày trong Bảng 1.4. Baûng 1.3. Möùc ñoä phaùt sinh chaát oâ nhieãm trung bình cuûa quaù trình chaùy nhieân lieäu hydrocarbon [5]. Chaát oâ nhieãm Löôïng phaùt sinh (g/kg nhieân lieäu) NOX 20 CO 200 HC 2.5 Boà hoùng 2–5 1.1.3. Chất lượng của nhiên liệu diesel Nhằm đáp ứng các yêu cầu về sử dụng trong động cơ cũng như các tiêu chuẩn về môi trường, nhiên liệu diesel phải thỏa mãn một số chỉ tiêu về chất lượng sản phẩm quy định. Tuyø theo ñieàu kieän cuûa moãi nöôùc maø coù caùc tieâu chuaån khaùc nhau (xem các Bảng 1.5 và 1.6). Trang5 SVTH: Ñaë n g Ngoï c Löông GVHD : T.S Nguyeã n Höõ u Löông Baûng 1.4. Tieâu chuaån nhieân lieäu diesel ôû AÁn Ñoä IS : 1460 – 1974 [5]. Chæ tieâu Ñôn vò Möùc quy ñònh mgKOH/g 0.5 %kl 0.2 - 42 C 6 - 1A C 38 Ñoä nhôùt, 38 C cSt 2 – 7.5 Löu huyønh toång, max %kl 1 Haøm löôïng nöôùc, max %tt 0.05 Acid toång, max Caën Carbon (Ramsbotton), max Chæ soá cetan, min 0 Ñieåm chaûy, max 0 Ñoä aên moøn ñoàng 3h taïi 100 C 0 Ñieåm chôùp chaùy coác kín, min 0 Baûng 1.5. Tieâu chuaån nhieân lieäu diesel ôû Vieät Nam : TCVN 5689 : 1998.[5] Chæ tieâu Phương pháp thử Chæ soá Cetan, min Ñôn vò D.976 Haøm löôïng löu huyønh, max Nhieät ñoä caát 90%, max Ñieåm chôùp chaùy coác kín, min Möùc quy ñònh DO 0.5%S DO 1%S 50 45 D.129, D2622 %kl 0.5 1.0 TCVN2698 – 95 %tt 370 370 60 50 D.96/TCVN2693 – 95 0 0 C 2 Ñoä nhôùt ñoäng hoïc 40 C D.445 cSt (mm /s) 1.8 – 5.0 1.8 – 5.0 Caên carbon 10%, max D.198/TCVN – 6324 %kl 0.3 0.3 +5 +5 +9 +9 0.01 0.01 0.05 0.05 n-1 n-1 Ñieåm ñoâng ñaëc Phía baéc D.94TCVN3753 – 95 0 C Phía nam Haøm löôïng tro, max D.492/TCVN2690–95 Nöôùc vaø taïp chaát cô hoïc, max 0 Aên moøn mieáng ñoàng ôû 3h/50 C, max Nhöïa thöïc teá 1.2. D.2709 %tt D.130/TCVN2694–95 TCVN3178 - 79 mg/100ml DAÀU THÖÏC VAÄT 1.2.1. Khaùi quaùt chung veà daàu thöïc vaät Daàu thöïc vaät laø moät nguoàn nguyeân lieäu quan troïng trong coâng nghieäp vaø thöïc phaåm. Töø daàu thöïc vaät, ngöôøi ta coù theå ñieàu cheá ñöôïc raát nhieàu saûn phaåm khaùc nhau. Hieän nay, moät löôïng lôùn daàu thöïc vaät ñöôïc söû duïng trong thöïc phaåm, cheá bieán xaø phoøng, chaát hoaït ñoäng beà maët vaø raát nhieàu saûn phaåm höõu duïng khaùc. Phaàn lôùn caùc loaïi daàu thöïc vaät ñöôïc saûn xuaát töø caùc loaïi haït cuûa caùc caây töông öùng (tröø moät soá loaïi nhö daàu döøa, coï…) Trang6 SVTH: Ñaë n g Ngoï c Löông GVHD : T.S Nguyeã n Höõ u Löông baèng caùch laøm khoâ, nghieàn, naáu, và eùp cô hoïc hoaëc chieát ñeå taùch daàu ra. Sau ñoù, daàu caàn ñöôïc traûi qua moät soá coâng ñoaïn söû lý nhö loïc taïp chaát, xöû lý kieàm, … môùi coù theå söû duïng. Daàu thöïc vaät raát phong phuù (xem Baûng 1.7), nhöng phaân boá khoâng ñeàu. Caùc nöôùc nhö Myõ, Nga, AÁn Ñoä, … coù daàu ñaäu naønh, daàu lanh, … Caùc quoác gia vuøng Ñòa Trung Haûi có nhieàu daàu oliu. Caùc nöôùc vuøng nhieät ñôùi nhö caùc quoác gia Ñoâng Nam AÙ, Chaâu Phi coù nhieàu daàu coï, daàu döøa, … Baûng 1.6. Lieät keâ moät soá loaïi daàu thöïc vaät treân theá giôùi.[7] STT Teân Loaøi Khoái löôïng rieâng Chæ soá xaø phoøng D15/15 (g/cm ) hoaù 3 Chæ soá Ioát 1 Boâng (haït) Gossypium hirsutum 0,920 - 0,926 189 - 199 100 - 200 2 Caûi beï (haït) Brasica Annuus 0,920 – 0,917 170 – 188 92 – 123 3 Caùm Oryza sativa 0,914 – 0.928 180 – 195 91 – 110 4 Coï (cuøi) Elaeis guineensis 0,915 196 – 206 51 – 58 5 Coï (nhaân) Elaeis guineensis 0,918 – 0,925 284 – 250 23 – 37 6 Cao su ( haït) Hevea brasillensis 0,923 – 0,924 183 – 190 125 – 145 7 Doïc Garcinia tonkiness 0,912 – 0,913 176 64 – 86 8 Döøa Cocos nucifera 0,917 – 0,930 246 – 268 7,5 – 12 9 Ñaäu naønh Glycinemax (G.soja) 0,922 – 0,928 188 – 195 120 – 140 10 Gai daàu Caunabis sativa 0,929 – 0,934 190 – 194 145 – 167 11 Höôùng döông Heliauthus Annuus 0,923 – 0,926 186 – 194 120 – 135 12 Laïc Arachis hypogaca 0,194 – 0,926 187 – 207 83 – 105 13 Lai Aleurites moluccana 0,925 – 0,930 180 – 193 130 – 145 14 Ngoâ (phoâi) Zea mys 0,921 – 0,928 187 – 193 115 – 125 15 Lanh Linum usitatissinum 0,930 – 0,938 188 – 195 170 – 204 16 Oliu Olea europea 0,914 – 0,918 185 – 196 79 – 88 17 Thaàu daàu Ricinus communis 0,957 – 0,967 177 – 185 81 – 90 18 Traåu Aleurites montana 0,925 – 0,943 185 – 197 145 – 176 19 Sôû Thea sasaqua 0,916 190 – 195 85 – 90 20 Vöøng Sesamum indicum 0,914 – 0,925 187 – 195 103 - 116 1.2.2. Thaønh phaàn cuûa daàu thöïc vaät: Daàu thöïc vaät coù thaønh phaàn chuû yeáu (95%) laø hoãn hôïp caùc ester cuûa gylcerin vôùi caùc acid beùo cao phaân töû (tryglyceride), trong ñoù tính chaát cuûa daàu phuï thuoäc vaøo thaønh phaàn cuûa caùc maïch acid beùo cuõng nhö söï phaân boá cuûa chuùng trong caùc triglyceride. Maëc duø thaønh phaàn Trang7 SVTH: Ñaë n g Ngoï c Löông GVHD : T.S Nguyeã n Höõ u Löông cuûa daàu coù söï dao ñoâng nhaát ñònh phuï thuoäc vaøo caùc ñieàu kieän khí haäu ôû vuøng troàng haït daàu nhöng nhìn chung caùc tính chaát cô baûn cuûa daàu töông ñoái oån ñònh. Thoâng thöôøng caùc loaïi daàu thöôøng ôû theå loûng taïi ñieàu kieän nhieät ñoä thöôøng. Theå loûng laø do caùc acid beùo ngaén hoaëc daây acid beùo daøi nhöng mang nhieàu noái ñoâi. Ngoaøi glyceride trong daàu coøn chöùa moät löôïng nhoû raát nhieàu taïp chaát khaùc nhau: caùc acid beùo töï do, chaát maøu, phosphatide, protein, hydrocacbon… Coâng thöùc toång quaùt cuûa tryglyceride như sau: CH2 – OCOR1 CH2 – OCOR2 CH2 – OCOR3 Caùc acid beùo trong caùc triglyceride vaø caùc acid beùo töï do toàn taïi trong daàu thöïc vaät thöôøng coù daïng maïch thaúng, coù soá carbon chaün, töø C 6 ñeán C24 vaø thöôøng khoâng chöùa nhoùm ñònh chöùc khaùc treân daây nhöng coù theå mang moät vaøi noái ñoâi C=C, daãn ñeán söï khaùc bieät veà baûn chaát cuûa caùc loaïi daàu. Chæ coù moät soá ít tröôøng hôïp acid coù theâm daây nhánh hoaëc chöùa nhoùm – OH, voøng peroxide, hoaëc voøng cyclopentane, … Acid beùo coù 2 loaïi: acid beùo no vaø khoâng no: • Acid beùo no thöôøng gaëp laø: acid caproic (C 6), acid capilic (8), acid capric (C 10), acid miistic (C14), acid paltimic (C6), acid stearic (C8). • Acid beùo khoâng no thöôøng gaëp laø: acid oleic, acid linoleic, acid arachidomic,… Trong daàu thöïc vaät, acid beùo C18 thöôøng chieám nhieàu nhaát, tröø moät vaøi tröôøng hôïp coù tæ leä acid C12 lôùn nhaát nhö: daàu döøa, daàu coï, … Chính caùc acid beùo quyeát ñònh phaàn lôùn ñaëc tröng hoaù lý cuûa daàu thöïc vaät. Maïch acid beùo caøng daøi, no thì nhieät ñoä noùng chaûy cuûa daàu caøng cao, aùp suaát hôi caøng keùm, do ñoù ít coù muøi. Cuøng moät chieàu daøi maïch cacbon, acid beùo coù chöùa nhieàu noái ñoâi thì nhieät ñoä noùng chaûy caøng thaáp (xem Bảng 1.7). Phaàn lôùn caùc acid beùo coù maïch daøi caáu taïo neân triglyceride cuûa daàu thöïc vaät. Ñoù chính laø nguyeân nhaân daãn ñeán daàu thöïc vaät khoâng tan trong nöôùc, ít tan trong röôïu coù maïch ngaén nhö methanol. Thaønh phaàn acid beùo trong moät soá loaïi daàu thöïc vaät được trình bày trong Bảng 1.8. Baûng 1.7. Caùc acid beùo coù trong thaønh phaàn caùc loaïi daàu .[7] Teân thoâng duïng Coâng thöùc caáu taïo Tonc(oC) Tæ troïng 44 - Acid beùo no Blau ric CH3(CH2)10COOH Trang8 SVTH: Ñaë n g Ngoï c Löông GVHD : T.S Nguyeã n Höõ u Löông Panmitic CH3(CH2)12COOH 63 0,849 Stearic CH3(CH2)16COOH 70 0,847 Oleic CH3(CH)7CH=CH(CH2)7COOH 14 0,900 Linileic CH3(CH2)CH=CHCH2CH=(CH2)7COOH -9.5 0,903 Linolenic CH3(CH2CH=CH)3(CH2)7COOH -11 0,914 Eleostearic CH3(CH2)5CHCH2CH=CH(CH2)7COOH - - Ricinoleic CH3(CH2)5CHCH2CH=CH(CH2)7COOH 5 0,954 Acid beùo khoâng no OH Baûng 1.8. Thaønh phaàn acid beùo trong moät soá loaïi daàu thöïc vaät.[7] Thaønh phaàn acid beùo (% khoái löôïng) 12:0 14:0 16:0 18:0 18:1 18:2 18:3 22:1 Döøa 44-51 13-18 7.5-10 1-3 5-8.2 1.0-2.6 - - Caùm - 7-13 2.5-3 30-43 39-52 1 - Cotton - 22-24 2.6-5 19 50-52 - - Lanh - 6 3.2-4 13-37 5-23 26-60 - Olive - 1.3 7-18 1.4-3.3 55-85 4-19 - - Coï - 0.6-2.4 32-46 4-6.3 37-53 6-12 - - Ñaäu phoäng - 0.5 6-12.5 2.5-6 37-61 13-41 - - Caûi - 1.5 1-4.7 1-3.5 13-18 9.5-22 1-10 40-64 Ñaäu naønh - 2.3-11 2.4-6 22-31 49-53 2-10.5 - Höôùng döông - 3.5-6.5 1.3-5.6 14-43 44-69 - - 0.8-1.5 Ngoaøi ra, daàu thöïc vaät coøn chöùa moät löôïng nhoû caùc taïp chaát nhö: • Photpholipit: nhöõng hôïp chaát naøy coøn laø Photphalit, chieám tæ leä thaáp hôn 3% nhö: lexitin, xephalin, … • Saùp: laø ester cuûa acid beùo coù daây Carbon daøi thöôøng töø 24 0C ñeán 260C vôùi moät röôïu ñôn chöùc hoaëc ña chöùc. • Sterol: moät soá daàu thöïc vaät chöùa 100mg ñeán 150mg sterol trong 100g daàu thöïc vaät. • Caùc chaát maøu nhö: carotenoit, clorophil,…chính caùc chaát naøy taïo saéc toá maøu cho daàu töø vaøng ñeán ñoû. • Caùc chaát oxy hoaù coù muïc ñích baûo veä daàu nhö: tocopherol. Trang9 SVTH: Ñaë n g Ngoï c Löông GVHD : T.S Nguyeã n Höõ u Löông 1.2.3. ÖÙng duïng cuûa daàu thöïc vaät: Veà maët sinh lý, chaát beùo laø nhöõng chaát cô baûn khoâng theå thieáu trong quaù trình caáu thaønh teá baøo vaø ñaûm baûo cho caùc hoaït ñoäng sinh lý trong cô theå con ngöôøi. Giaù trò dinh döôõng cuûa chaát beùo theå hieän ôû choã noù laø loaïi thöïc phaåm coù naêng löôïng cao. Do ñoù, trong cô theå, dinh döôõng chaát beùo ñöôïc chuyeån hoaù vaø cung caáp naêng löôïng cho cô theå hoaït ñoäng vaø buø ñaép laïi söï giaûm thaân nhieät do aûnh höôûng cuûa caùc yeáu toá beân ngoaøi. Trong y hoïc, chaát beùo coù quan heä tröïc tieáp ñeán söï soáng cuûa vaät chaát, ñaëc bieät laø daàu thöïc vaät. Nhieàu loaïi acid beùo vaø daãn xuaát cuûa noù coù trong daàu thöïc vaät coù hoaït tính sinh hoïc cao. Moät soá loaïi daàu thöïc vaät coøn ñöôïc tröïc tieáp laøm thuoác vaø bieät döôïc. Trong coâng nghieäp, daàu thöïc vaät laø nguoàn nguyeân lieäu quan troïng cho nhieàu ngaønh nhö: thöïc phaåm, coâng nghieäp saûn xuaát caùc chaát taåy röûa, coâng nghieäp chaát deûo, coâng nghieäp sôïi, da, cao su nhaân taïo, duøng trong sôn, verni, keo, möïc in, chaát taïo nhuõ, chaát thaám öôùt, vaät lieäu caùch ñieän, phuï gia cho daàu boâi trôn, … Toùm laïi, daàu thöïc vaät khoâng theå thieáu trong ñôøi soáng vaø saûn xuaát. Hieän nay, moät lónh vöïc öùng duïng môùi cuûa daàu thöïc vaät hieân ñang ñöôïc nghieân cöùu trong vieäc söû duïng ñeå saûn xuaát nhieân lieäu thay theá cho nhieân lieäu diesel, duøng laøm chaát boâi trôn thay cho caùc loaïi daàu nhôøn coù nguoàn goác töø daàu moû … Baét ñaàu töø thaäp kyû 80 theá giôùi ñaõ nghieân cöùu vieäc söû duïng daàu thöïc vaät thay theá cho nhieân lieäu diesel. Ñaëc bieät trong nhöõng naêm gaàn ñaây, vaán ñeà naøy caøng ñöôïc phaùt trieån maïnh vaø ñöôïc tieán haønh nghieân cöùu ôû nhieàu quoác gia. Moät soá loaïi daàu thöïc vaät ñaõ ñöôïc thử nghieäm treân theá giôùi nhö daàu caûi, daàu laïc, daàu höôùng döông, daàu ñaäu naønh, daàu coï, … Do caùc loaïi daàu thöïc vaät coù khoái löôïng rieâng, ñoä nhôùt cao hôn vaø tính bay hôi keùm hôn, nhieät trò vaø chæ soá cetan thaáp hôn nhieân lieäu diesel moät ít neân thích hôïp söû duïng cho ñoäng cô diesel. Vieâc söû duïng daàu thöïc vaät nguyeân chaát hoaëc phoái troän daàu thöïc vaät vôùi diesel laøm nhieân lieäu ñaõ ñöôïc thöû nghieäm töø raát laâu vôùi tyû leä 20%, 50%, 100% daàu thöïc vaät. Keát quaû thöû nghieäm cho thaáy neáu söû duïng tröïc tieáp daàu thöïc vaät thì coâng suaát ñoäng cô giaûm ñi moät ít, suaát tieâu hao nhieân lieäu cao hôn, ñoä khoùi khí xaû, haøm löôïng oxit carbon cao hôn, haøm löôïng hidrocarbon khoâng chaùy thaáp hôn nhöng löôïng oxit nitô cao hôn so vôùi tröôøng hôïp söû duïng toaøn boä nhieân lieäu diesel. Tuy nhieân, khi söû duïng tröïc tieáp nhö theá thì gaëp phaûi nhöõng khoù khaên ôû boä phun nhieân lieäu vaø ñoäng cô. 1.2.4. Moät soá tính chaát hoaù hoïc cuûa daàu thöïc vaät: 1.2.4.1. Phaûn öùng xaø phoøng hoaù Trang10 SVTH: Ñaë n g Ngoï c Löông GVHD : T.S Nguyeã n Höõ u Löông Caùc triglyceride khi phaûn öùng vôùi kieàm seõ taïo thaønh muoái xaø phoøng (muoái cuûa caùc acid beùo) vaø glycerin. CH2 – OCOR1 CH2 – OH CH2 – OCOR2 + 3NaOH  CH2 – OCOR3 1.2.4.2. CH2 – OH R1COONa + R2COONa CH2 – OH R3COONa Phaûn öùng thuyû phaân Tryglyceride bi thuyû phaân trong nöôùc taïo thaønh acid beùo vaø glycerine, phaûn öùng caàn coù söï hieän dieän cuûa xuùc taùc (base, acid…) CH2 – OCOR1 CH2 – OH CH2 – OCOR2 Xuùc taùc + 3H2O CH2 – OH  CH2 – OCOR3 1.2.4.3. R1COOH + CH2 – OH R2COOH R3COOH Phaûn öùng alcol phaân Töông töï phaûn öùng thuyû phaân, tryglyceride khi taùc duïng vôùi alcol vôùi söï coù maët cuûa xuùc taùc thích hôïp seõ bò thuyû phaân taùch thaønh glycerine vaø ester cuûa caùc acid beùo vôùi ancol tham gia. CH2 – OCOR1 CH2 – OH CH2 – OCOR2 + Xuùc taùc 3R’OH  CH2 – OH CH2 – OCOR3 1.2.4.4. RCOOR’ + CH2 – OH RCOOR’ RCOOR’ Phaûn öùng khöû Khi coù maët cuûa xuùc taùc cromit ñoàng ôû 200 – 400 0C döôùi aùp suaát 100 – 200 atm, tryglyceride bò khöû thaønh röôïu. Ñaây laø phaûn öùng duøng ñeå ñieàu cheá röôïu beùo töø daàu môõ. RCOOR’ 1.2.4.5. + H2  CH2OH Phaûn öùng laøm oâi daàu Trang11 + R’OH SVTH: Ñaë n g Ngoï c Löông GVHD : T.S Nguyeã n Höõ u Löông Trong quaù trình toàn tröõ, baûo quaûn daàu coù theå bò bieán ñoåi maøu saéc, muøi vò. Hieän töôïng naøy goïi laø phaûn öùng laøm oâi daàu. Nguyeân nhaân gaây ra do aûnh höôûng cuûa taïp chaát trong daàu, nöôùc, vi sinh vaät, men, caùc muoái kim loaïi, … Vieäc tìm caùc bieän phaùp choáng söï oâi cuûa daàu hieän nay laø moät vaán ñeà quan troïng caàn nghieân cöùu giaûi quyeát. 1.2.4.6. Phaûn öùng ñoàng hoaù Trong ñieàu kieän thích hôïp, caùc acid beùo khoâng no coù trong daàu seõ thöïc hieän phaûn öùng coäng hôïp vôùi moät soá chaát khaùc. Moät trong nhöõng phaûn öùng quan troïng nhaát laø phaûn öùng hydro hoaù, phaûn öùng tieán haønh trong ñieàu kieän nhieät ñoä 90 – 280 0C, aùp suaát 6 – 10 atm, coù maët xuùc taùc Ni. Phaûn öùng naøy coù yù nghóa thöïc teá raát quan troïng trong vieäc chuyeån daàu daïng loûng sang daïng raén. Trong nhöõng ñieàu kieän thích hôïp, daàu coù acid beùo khoâng no coù theå coäng hôïp vôùi halogen. Ngöôøi ta öùng duïng moät soá phaûn öùng coïâng hôïp cuûa halogen vaøo phaân tích. 1.2.4.7. Phaûn öùng oxy hoaù Phaûn öùng xaûy ra taïi caùc noái ñoâi cuûa acid beùo khoâng no. Tuyø theo baûn chaát cuûa chaát oxy hoaù vaø ñieàu kieän phaûn öùng maø taïo thaønh caùc saûn phaåm oxy hoaù khaùc nhau, nhö caùc peroxide, ceton, acid… 1.2.4.8. Phaûn öùng truøng hôïp ÔÛ ñieàu kieän thích hôïp, caùc noái ñoâi coù theå tham gia phaûn öùng truøng hôïp. Saûn phaåm laø caùc hôïp chaát laø caùc hôïp chaát cao phaân töû. 1.3. DAÀU AÊN PHEÁ THAÛI 1.3.1. Thaønh phaàn hoaù hoïc cuûa daàu aên pheá thaûi Töông töï nhö daàu thöïc vaät, daàu aên pheá thaûi coù thaønh phaàn chính laø triglycerit, ngoaøi ra coøn coù moät löôïng nhoû acide beùo töï do. Thaønh phaàn acid beùo trong daàu aên pheá thaûi khoâng thay ñoåi nhieàu so vôùi daàu nguyeân chaát (xem Bảng 1.10). Baûng 1.9. So saùnh thaønh phaàn daàu aên pheá thaûi vaø thaønh phaàn daàu aên nguyeân chaát.[4] Thaønh phaàn acid beùo (% khoái löôïng) Ñôn vò tính Daàu döøa Daàu döøa pheá thaûi C6:0 % 0.03 1.3131 C8:0 % 6.11 9.9753 Trang12 SVTH: Ñaë n g Ngoï c Löông GVHD : T.S Nguyeã n Höõ u Löông C 10 : 0 % 5.94 7.3156 C 12 : 0 % 52.29 49.5915 C 14 : 0 % 17.56 16.2820 C 15 : 0 % 0 0 C 16 : 0 % 8.22 7.3434 C 16 : 1 % 0 0 C 18 : 0 % 2.11 2.0109 C 18 : 1 % 6.28 4.8262 C 18 : 2 % 1.45 1.3420 1.3.2. Tính chaát hoaù lyù cuûa daàu aên pheá thaûi Qua baûng phaân tích thaønh phaàn ta thaáy thaønh phaàn daàu aên pheá thaûi khoâng khaùc nhieàu so vôùi daàu nguyeân chaát. Vì vaäy tính chaát hoaù lyù cuûa daàu nguyeân chaát khoâng khaùc nhau laém so vôùi daàu pheá thaûi (xem baûng 1.11). Do ñoù, daàu aên pheá thaûi cuõng coù theå ñöôïc söû duïng laøm nguyeân lieäu ñeå saûn xuaát biodiesel. Baûng 1.10: Tính chaát hoaù lyù cuûa dầu ăn phế thải vaø daàu aên nguyeân chaát.[5] Tính chaát Ñôn vò Daàu döøa nguyeân chaát Daàu döøa pheá thaûi Tæ troïng ôû 400C - 0.22 0.176 Ñoä nhôùt ôû 400C mm2/g 4.17 8.39 Chæ soá axide mgKOH/g 4.74 8.639 Chæ soá Iod g/100g 9.15 8.5657 Chæ soá xaø phoøng hoaù mgKOH/g 255.57 270.0 Ñieåm chôùp chaùy 0 287.25 243 Ñieåm vaån ñuïc 0 25 16.5 Ñieåm chaûy 0 22 14 C C C Trang13 SVTH: Ñaë n g Ngoï c Löông GVHD : T.S Nguyeã n Höõ u Löông 1.4. CAÙC PHÖÔNG PHAÙP LAØM GIAÛM ÑOÄ NHÔÙT CUÛA DAÀU THÖÏC VAÄT Theo quan ñieåm söû duïng ñoäng cô thì ñieåm khaùc bieät cô baûn giöõa daàu thöïc vaät so vôùi nhieân lieäu diesel chính la øñoä nhôùt. ÔÛ 40 0C, ñoä nhôùt daàu thöïc vaät lôùn gaáp 10 laàn diesel, gaây khoù khaên trong quaù trình phun nhieân lieäu, taïo caën ñaàu phun. Nhöõng phöông phaùp sau ñaõ ñöôïc söû duïng ñeå laøm giaûm ñoä nhôùt cuûa daàu thöïc vaät. 1.4.1. Phöông phaùp saáy noùng Ñoä nhôùt daàu thöïc vaät giaûm khi nhieät ñoä taêng, bôûi vaäy saáy noùng coù theå coi laø moät phöông phaùp laøm giaûm ñoä nhôùt cuûa daàu thöïc vaät. Khi ñoäng cô diesel laøm vieäc ôû cheá ñoä oån ñònh thì nhieät ñoä nhieân lieäu ôû sau bôm cao aùp thay ñoåi trong phaïm vi 35 0C - 450C. Trong khoaûng nhieät ñoä naøy thì ñoä nhôùt cuûa daàu thöïc vaät thay ñoåi töø 25 – 35 mm2/s. Ñoä nhôùt cuûa daàu thöïc vaät, ví duï nhö daàu ñaäu naønh luùc naøy coøn cao hôn khoaûng 10 laàn ñoä nhôùt cuûa nhieân lieäu diesel. Ñeå ñaït tôùi ñoä nhôùt cuûa nhieân lieäu diesel thì caàn taêng nhieät ñoä cuûa daàu thöïc vaät leân 80 0C bôûi vì ñoä nhôùt giaûm raát ít khi nhieät ñoä lôùn hôn 500C. Tuy nhieân taêng nhieät ñoä nhieân lieäu leân quaù cao laøm giaûm thay ñoåi traïng thaùi nhieät vaø aûnh höôûng xaáu ñeán heä thoáng caáp nhieân lieäu. Ngoaøi ra, phöông phaùp naøy khoâng caûi thieän ñöôïc caùc chæ tieâu khaùc cuûa daàu thöïc vaät nhö: chæ soá cetan, nhieät trò, … 1.4.2. Phöông phaùp pha loaõng Pha loaõng laø phöông phaùp ñôn giaûn laøm giaûm ñoä nhôùt. Coù theå söû duïng nhieân lieäu diesel ñeå pha loaõng daàu thöïc vaät. ÔÛ 40 0C, ñoä nhôùt cuûa daàu thöïc vaät thöôøng cao hôn ñoä nhôùt nhieân lieäu diesel 10 laàn. Pha loaõng daàu thöïc vaät baèng nhieân lieäu diesel seõ nhaän ñöôïc daïng nhieân lieäu môùi töø daàu thöïc vaät. Ñaây laø moät hoãn hôïp cô hoïc giöõa nhieân lieäu diesel vaø daàu thöïc vaät, hoãn hôïp naøy ñoàng nhaát vaø beàn vöõng. Pha loaõng khoâng chæ laøm giaûm ñoä nhôùt cuûa daàu thöïc vaät maø coøn caûi thieän ñöôïc caùc chæ tieâu khaùc cuûa daàu thöïc vaät. Nhöôïc ñieåm: • Ñoä nhôùt vaãn coøn lôùn hôn so vôùi nhieân lieäu diesel • Daàu coøn coù chöùa caùc acide töï do do ñoù coù theå hình thaønh nhöïa bôûi söï oxy hoaù vaø polyme hoaù trong suoát quaù trình toàn tröõ vaø ñoát chaùy, taïo caën cacbon vaø laøm ñaëc daàu boâi trôn 1.4.3. Phöông phaùp cracking Coù theå hình dung quaù trình cracking daàu thöïc vaät gioáng vôùi quaù trình cracking daàu moû. Nguyeân taéc cô baûn cuûa quaù trình chöng caát laø caét ngaén maïch hydrocacbon cuûa daàu thöïc vaät Trang14 SVTH: Ñaë n g Ngoï c Löông GVHD : T.S Nguyeã n Höõ u Löông baèng taùc ñoäng cuûa nhieät vaø xuùc taùc thích hôïp. Saûn phaåm cuûa quaù trình thoâng thöôøng bao goàm nhieân lieäu khí, xaêng, nhieân lieäu diesel vaø moät soá saûn phaåm phuï khaùc. Baûng 1.11. Moät soá tính chaát cuûa saûn phaåm cracking daàu ñaäu naønh.[5] Tính chaát hoaù lyù Daàu ñaäu naønh Daàu naønh sau khi cracking Chæ soá cetan 38 43 Nhieät löôïng(MJ/kg) 39.3 40.6 Ñoä nhôùt ôû 380C,cSt 32.6 7.74 Nhö vaäy, phöông phaùp cracking daàu thöc vaät khoâng nhöõng laøm giaûm ñoä nhôùt cuûa daàu thöïc vaät maø coøn caûi thieän ñöôïc caùc chæ tieâu khaùc cuûa thöïc vaät nhö laøm taêng trò soá cetan, giaûm khoái löôïng rieâng, taêng nhieät trò, … Nhöôïc ñieåm cô baûn cuûa phöông phaùp naøy laø toán naêng löôïng, saûn phaåm thu ñöôïc goàm nhieàu daïng nhieân lieäu vaø ñaëc bieät laø noù khoù thöïc hieän ôû quy moâ nhoû. 1.4.4. Phöông phaùp nhuõ töông hoaù Nguyeân lieäu ban ñaàu laø daàu thöïc vaät, röôïu vaø chaát taïo söùc caêng beà maët. Vôùi thieát bò taïo nhuõ coù theå taïo ra nhuõ töông daàu thöïc vaät – röôïu trong ñoù caùc haït röôïu coù kích thöôùc haït khoaûng 150nm ñöôïc phaân boá ñeàu trong nhuõ töông. Nhöôïc ñieåm: kim phun bò keát dính, phun khoâng ñeàu ñaën, baùm caën carbon naëng, chaùy khoâng hoaøn toaøn vaø taêng ñoä nhôùt cuûa daàu boâi trôn. Vì vaäy, ñoäng cô hoaït ñoäng khoâng oån ñònh khi laøm vieäc theo thôøi gian daøi. 1.4.5. Phöông phaùp alcol phaân Ester hoaù daàu thöïc vaät laø phöông phaùp ñöôïc quan taâm nhieàu hôn trong nhöõng naêm gaàn ñaây. Nguyeân lieäu ban ñaàu laø daàu thöïc vaät vaø röôïu. Ñieàu kieän phaûn öùng ñôn giaûn, coù theå thöïc hieän ôû quy moâ nhoû. Beân caïnh ñoù saûn phaåm quaù trình alcol phaân ñaùp öùng ñöôïc tieâu chuaån veà: ñoä nhôùt, chæ soá cetan, nhieät trò. Phöông trình phaûn öùng alcol phaân : CH2COOR1 CHCOOR2 CH2OH + 3ROH  CH2COOR1 1.5. CHOH CH2OH BIODIESEL Trang15 R1COOR + R2COOR R3COOR SVTH: Ñaë n g Ngoï c Löông GVHD : T.S Nguyeã n Höõ u Löông 1.5.1. Lịch sử phát triển của nhiên liệu biodiesel Biodiesel laø töø chuyeân moân chæ loaïi nhieân lieäu duøng cho ñoäng cô diesel ñöôïc laøm töø daàu thöïc vaät hoaëc methyl ester cuûa daàu thöïc vaät hay môõ ñoäng vaät sau ñoù ñöôïc troän laãn vôùi nhieân lieäu diesel truyeàn thoáng. Noù ñöôïc ñònh nghóa nhö sau: “Biodiesel laø monoalkyl ester cuûa axít beùo maïch daøi coù nguoàn goác töø daàu thöïc vaät hoaëc môõ ñoäng vaät, ñöôïc söû duïng cho ñoäng cô diesel”. Cách đây hơn 100 năm, nhà phát minh Rudolf Diesel đã phát minh ra động cơ chạy bằng dầu thực vật. Vào những năm 1930 và 1940, dầu thực vật được sử dụng như là nhiên liệu diesel nhưng chỉ được sử dụng trong tình trạng khẩn cấp. Bắt đầu từ năm 1980, có nhiều cuộc tranh cãi lớn về việc sử dụng dầu thực vật làm một nhiên liệu. Cũng vào năm 1980, Caterpilla Brazil đã sử dụng hỗn hợp 10% dầu thực vật cho động cơ diesel mà không có sự thay đổi cũng như thay thế gì. Tại thời điểm này, chưa có một thực hành nào sử dụng 100% dầu thực vật để thay thế cho nhiên liệu diesel, nhưng hỗn hợp pha trộn 20% dầu thực vật với 80% dầu diesel đã mang lại thành công rực rỡ [1,2]. Một thời gian ngắn sau đó, người ta đã tiến hành thử nghiệm đến tỷ lệ 50/50. Tháng 8 năm 1982, Hội nghị đầu tiên của thế giới về việc sử dụng dầu thực vật như là nhiên liệu được diễn ra tại Fargo, phía nam Dakota. Năm 1982 là năm đáng được ghi nhận vì đây cũng chính là năm bắt đầu dử dụng dầu ăn phế thải, cũng là thời điểm Viện Hóa Hữu Cơ của Graz (Áo) đầu tiên sử dụng ester của dầu hạt cải. Năm 1985, thí điểm đầu tiên trên thế giới sản xuất methyl ester dầu hạt cải được thực hiện tại trường Nông Nghiệp Silberberg, Styria (Áo). Năm 1987, thử nghiệm trên động cơ đo hàm lượng khói thải của methyl ester dầu ăn phế thải được tiến hành tại AVL List Gmble, Graz. Trong những năm 1989 – 1990, dự án đầu tư của chính phủ Áo về “Sản xuất biodiesel chất lượng cao từ dầu ăn phế thải” được thực hiện. Năm 1994, biodiesel từ dầu ăn phế thải được bắt đầu đưa vào sản xuất công nghiệp tại Mureck, Áo. Năm 1995, thành công trong việc sản xuất methyl ester với hiệu suất 100% đã được công bố. Năm 1998, dự án sản xuất biodiesel từ nguồn nguyên liệu mỡ động vật chứa 20% hàm lượng axít béo được thành lập. Đến năm 2003, có 4 quy trình tiên tiến cho việc sản xuất biodiesel từ dầu thực vật và dầu ăn phế thải đã được công bố. 1.5.2. Tình hình nghieân cöùu vaø öùng duïng nhieân lieäu thay theá trên thế giới và Vieät Nam Vieäc tìm kieám nguoàn nhieân lieäu môùi thay theá nhieân lieäu diesel töø daàu mỏ cho ñoäng cô diesel ngaøy caøng trôû neân quan troïng vaø caáp thieát, ñaëc bieät, cuoäc khuûng hoaûng naêng löôïng vaøo cuoái thaäp nieân 70, ñaàu thaäp nieân 80â. Daàu thöïc vaät vaø daãn xuaát cuûa chuùng ñöôïc coi laø söï thay theá thích hôïp nhieân lieäu diesel truyeàn thoáng. So vôùi daàu thöïc vaät, biodiesel coù ñoä nhôùt thaáp hôn vaø chæ soá cetan cao hôn. Beân caïnh yeáu toá thuaän lôïi laø chuû ñoäng ñöôïc nguoàn nhieân lieäu Trang16 SVTH: Ñaë n g Ngoï c Löông GVHD : T.S Nguyeã n Höõ u Löông trong nöôùc, nhieân lieäu thay theá coøn coù yù nghóa raát to lôùn trong vaán ñeà oâ nhieãm moâi tröôøng. Vì vậy, moät soá nöôùc ñaõ khuyeán khích vieäc söû duïng nhieân lieäu biodiesel. Taïi Vieät Nam, vieäc ñieàu cheá vaø thöû nghieäm nhieân lieäu biodiesel töø daàu thöïc vaät baét ñaàu ñöôïc quan taâm töø nhöõng naêm 1980. Coâng trình lôùn nhaát ñöôïc coâng boá coù leõ laø luaän aùn Tieán só cuûa taùc giaû Nguyeãn Ñöùc Minh vaøo naêm 1997 [12]. Trong coâng trình naøy, taùc giaû ñaõ so saùnh caùc tính naêng kó thuaät cuûa nhieân lieäu diesel coù pha daàu ñaäu naønh vôùi caùc haøm löôïng 10, 20, …, 100% vôùi nhieân lieäu diesel truyeàn thoáng. Ngoaøi ra, taùc giaû cuõng ñaõ thöû nghieäm ñieàu cheá nhieân lieäu biodiesel baèng phöông phaùp ester hoaù daàu ñaäu naønh vôùi ethanol, söû duïng xuùc taùc NaOH, nhieät ñoä phaûn öùng khoaûng 50 – 650C, thôøi gian phaûn öùng 6 – 7 giôø. Trong khoaûng 5 naêm gaàn ñaây, caùc nghieân cöùu veà ñieàu cheá nhieân lieäu biodiesel töø daàu thöïc vaät pheá thaûi ñaõ ñöôïc thöïc hieän ôû Haø Noäi (Trung taâm Khoa hoïc Töï nhieân vaø coâng ngheä Quoác Gia) vaø Tp. Hoà Chí Minh (Ñaïi hoïc Quoác Gia Tp. Hoà Chí Minh). Caùc nghieân cöùu naøy chuû yeáu ñi theo höôùng ñieàu cheá biodiesel baèng phöông phaùp ester hoaù. Töø naêm 2000, moät soá nhoùm nghieân cöùu ôû Vieän Hoaù Hoïc, Vieän Moâi Tröôøng (Trung taâm Khoa hoïc Töï nhieân vaø Coâng ngheä Quoác Qia) vaø ôû trung taâm Khoa Hoïc Moâi Tröôøng vaø phaùt trieån beàn vöõng thuoäc Ñaïi hoïc Quoác Gia Haø Noäi baét ñaàu nghieân cöùu coâng ngheä sieâu aâm ñeå ñieàu cheá nhieân lieäu biodiesel töø daàu thöïc vaät. Töø naêm 2001, nhoùm nghieân cöùu thuoäc Boä moân Coâng ngheä Cheá bieán Daàu khí vaø Trung taâm Loïc – Hoa ùdaàu (tröôøng Ñaïi hoïc Baùch Khoa Tp. Hoà Chí Minh) ñaõ baét ñaàu nghieân cöùu khaû naêng saûn xuaát biodiesel töø caùc nguoàn daàu thöïc vaät. Taùc giaû Tröông Quoác Vöông [5] ñaõ khaûo saùt khaû naêng pha troän tröïc tieáp daàu thöïc vaät vaø daàu diesel ñeå thay theá daàu diesel. Nguoàn nguyeân lieäu söû duïng laø daàu döøa hoaëc daàu ñaäu phoäng. Keát quaû cho thaáy raèng hoãn hôïp pha troän 3% theå tích daàu döøa vaø 97% theå tích diesel hoaëc hoãn hôïp 2% daàu ñaäu phoäng vaø 98% daàu diesel coù theå ñöôïc söû duïng nhö nguoàn nhieân lieäu thay theá cho nhieân lieäu diesel truyeàn thoáng. Ñaây laø moät phöông phaùp ñôn giaûn vaø coù theå deã daøng thöïc hieän ôû quy moâ saûn xuaát lôùn hoaëc nhoû. Roõ raøng, khaû naêng söû duïng tröïc tieáp nguoàn nguyeân lieäu daàu thöïc vaät laø khaû thi. Tuy nhieân, löôïng daàu thöïc vaät söû duïng vaãn coøn quaù ít, vaø löôïng diesel truyeàn thoáng duøng trong hoãn hôïp nhieân lieäu vaãn coøn quaù cao. Moät trong nhöõng nguyeân nhaân cuûa ñieàu naøy laø do ñoä nhôùt cuûa daàu thöïc vaät quaù cao daãn ñeán nhöõng baát lôïi trong quaù trình phun nhieân lieäu vaø ñoát chaùy. Vì vaäy, chuùng ta caàn phaûi bieán tính daàu thöïc vaät tröôùc khi ñöa vaøo söû duïng. Treân cô sôû phaân tích caùc öu nhöôïc ñieåm cuûa caùc phöông phaùp saûn xuaát biodiesel ñang ñöôïc söû duïng hieän nay, phöông phaùp bieán tính daàu thöïc vaät baèng phaûn öùng chuyeån methyl ester hoaù ñaõ ñöôïc löïa choïn ñeå khaûo saùt. Trang17 SVTH: Ñaë n g Ngoï c Löông GVHD : T.S Nguyeã n Höõ u Löông Taùc giaû Nguyeãn Thò Hoàng Nô [1] ñaõ nghieân cöùu toång hôïp biodiesel töø nguoàn nguyeân lieäu daàu döøa treân cô sôû thöïc hieän phaûn öùng chuyeån metyl ester hoaù giöõa caùc tryglyxerit coù trong daàu döøa vaø methanol treân xuùc taùc raén SO 4.SnO2 töï toång hôïp. Ñieàu kieän thích hôïp cho quaù trình ñieàu cheá xuùc taùc nhö sau: • Nhieät ñoä nung: 8000C • Thôøi gian sulfate hoaù: 2h • Ñoä pH 8 • Noàng ñoä H2SO4: 4M Ñieàu kieän thích hôïp cho phaûn öùng ñeå ñaït hieäu suaát ester hoaù 26,4%: • Nhieät ñoä: 650C. • Tyû leä mol methanol : daàu: 10 : 1. • Tyû leä xuùc taùc/daàu: 6%. • Thôøi gian phaûn öùng: 10h. Öu nhöïôc ñieåm cuûa xuùc taùc SO4.SnO2 : • Saûn phaåm deã taùch lôùp: • Khoâng coù quaù trình röûa saûn phaåm neân khoâng taïo ra chaát thaûi gaây oâ nhieâm moâi tröôøng. • Laø xuùc taùc deã ñieàu cheá vaø reû tieàn. • Phaûn öùng khi tieán haønh ôû nhieät ñoä thöôøng thì hieäu suaát phaûn öùng khoâng cao. ÔÛ ñaây ta bi giôùi haïn bôûi nhieät ñoä soâi cuûa methanol ôû aùp suaát thöôøng. Trong noã löïc naâng cao hieäu suaát cuûa quaù trình chuyeån methyl ester hoaù daàu döøa, caùc taùc giaû Phaïm Hoaøn Vuõ [6] vaø Ñaøo Ñöùc Phuù [7] ñaõ thay theá xuùc taùc raén axit baèng xuùc taùc raén kieàm. ÔÛ ñaây, taùc giaû söû duïng K 2CO3/Al2O3 töï ñieàu cheá nhö laø xuùc taùc. So vôùi xuùc taùc raén axit SO4.SnO2 söû duïng ôû treân, xuùc taùc raén kieàm naøy ñaõ naâng hieäu suaát phaûn öùng leân raát cao, khoaûng 87 – 92% maø vaãn giöõ ñöôïc ñieàu kieän phaûn öùng töông ñoái ñôn giaûn (phaûn öùng ñöôïc thöïc hieän ôû nhieät ñoä khoaûn 60 0C, aùp suaát khí quyeån, söï phaân taùch saûn phaåm töông ñoái deã daøng). Theo caùc taùc giaû naøy, caùc yeáu toá lieân quan ñeán quaù trình ñieàu cheá xuùc taùc (nhö thôøi gian taåm, thôøi gian nung vaø nhieät ñoä nung) vaø tyû leä xuùc taùc quyeát ñònh ñeán hieäu suaát cuûa phaûn öùng. Moät ñieåm ñaùng löu yù nöõa laø khaû naêng phaûn öùng phuï thuoäc raát lôùn vaøo quaù trình xöû lyù sô boä nguyeân lieäu daàu döøa tröôùc khi thöïc hieän phaûn öùng. Daàu döøa phaûi ñöïôc loïc boû caùc taïp chaát Trang18 SVTH: Ñaë n g Ngoï c Löông GVHD : T.S Nguyeã n Höõ u Löông cô hoïc, chaát xô tröôùc khi ñöa vaøo heä phaûn öùng. Moät trong nhöõng taùc haïi cuûa nhöõng taïp chaát naøy coù leõ laø do aûnh höôûng che phuû cuûa chuùng leân caùc taâm hoaït ñoäng cuõng nhö caùc loã xoáp cuûa chaát mang, nhaát laø trong giai ñoaïn ñaàu cuûa phaûn öùng khi ñoä nhôùt cuûa daàu döøa coøn khaù cao, daãn ñeán khaû naêng xuùc taùc cuûa caùc heä xuùc taùc raén giaûm xuoáng. Vieäc söû duïng biodiesel töø daàu thöïc vaät ñaõ goùp phaàn ñaùng keå trong vaán ñeà giaûm oâ nhieãm moâi tröôøng, giaûm söï phuï thuoäc vaøo nguoàn nguyeân lieäu nhaäp khaåu. Tuy nheân, giaù thaønh vaãn coøn cao hôn raát nhieàu so vôùi diesel truyeàn thoáng. Nhaèm muïc ñích giaûm chi phí cho quaù trình saûn xuaát biodiesel, caùc taùc giaû Phan Ngoïc Anh [2], Phuøng Khaùnh Nghieâm[3] vaø Nguyeãn Thanh Duõng[4] ñaõ thöû nghieäm treân nguoàn daàu aên thaûi töø caùc quaù trình cheá bieán thöïc phaåm. Töông töï nhö daàu thöïc vaät, daàu aên pheá thaûi coù thaønh phaàn chính laø tryglyxerit, ngoaøi ra coøn coù moät löôïng nhoû axit beùo töï do. Thaønh phaàn axit beùo trong daàu aên pheá thaûi khoâng thay ñoåi nhieàu so vôùi daàu nguyeân chaát [2] vì vaäy, tính chaát lyù hoaù cuûa daàu pheá thaûi khoâng khaùc nhieàu so vôùi daàu nguyeân chaát. ÔÛ Vieät Nam, löôïng daàu naøy chuû yeáu thaûi ra moâi tröôøng beân ngoaøi gaây oâ nhieãm nguoàn nöôùc. Do vaäy, vieäc nghieân cöùu khaû naêng söû duïng töø daàu aên pheá thaûi laø caàn thieát vì seõ goùp phaàn vaøo vieäc giaûm oâ nhieãm moâi tröôøng töø nguoàn daàu thaûi naøy. Ñaây cuõng laø höôùng ñaõ vaø ñang ñöôïc aùp duïng taïi nhieàu nöôùc treân theá giôùi[2 – 4,9] Caùc taùc giaû naøy ñaõ taäp trung vaøo phaûn öùng ester hoaù daàu aên pheá thaûi baèng phöông phaùp hoaù hoïc vôùi söû duïng xuùc taùc kieàm. Quaù trình chuyeån hoaù ñöôïc thöïc hieän ôû nhieät ñoä moäi tröôøng, xuùc taùc KOH (0,75% khoái löôïng). Ñieàu kieän toái öu ñeå phaûn öùng ñaït hieäu suaát khoaûng 88.3% laø: tyû leä mol methanol : daàu = 7 : 1; thôøi gian phaûn öùng laø 90 phuùt. Saûn phaåm methyl ester toång hôïp töø daàu thaûi thoaû maõn haàu heát caùc tieâu chuaàn quy ñònh cho nhieân lieäu diesel. Tuy nhieân, haøm löôïng caën carbon Condradson (10% caát) quaù cao so vôùi tieâu chuaàn vaø thaønh phaàn chöng caát cuûa methyl ester daàu aên pheá thaûi khaùc xa so vôùi nhieân lieäu diesel. Vì theá, khoâng theå xöû duïng tröïc tieáp methyl ester cho ñoäng cô diesel maø phaûi phoái troän methyl ester vôùi nhieân lieäu diesel. Keát quaû khaûo saùt aûnh höôûng cuûa caùc heä nhieân lieäu phoái troän leân caùc tính naêng kyõ thuaät vaø thaønh phaàn khí thaûi cuûa ñoäng cô ôû cheá ñoä khoâng taûi vaø coù taûi cho thaáy maãu hoãn hôïp 20% biodiesel vaø 80% diesel (B20) hoaøn toaøn coù theå duøng laøm nhieân lieäu thay theá cho diesel truyeàn thoáng. Treân cô sôû keát quaû cuûa caùc nghieân cöùu saûn xuaát biodiesel töø caùc nguoàn daàu aên thaûi [2 – 4] taùc giaû Nguyeãn Phuùc Tueä[8] ñaõ thöû tính toaùn sô boä ñeå thieát keá phaân xöôûng saûn xuaát biodiesel töø daàu thöïc vaät thaûi vôùi naêng suaát 50 taán/ngaøy. Phöông phaùp ñeå saûn xuaát laø phaûn öùng chuyeån metyl ester hoaù giöõa ester cuûa axit beùo vaø methanol. Phaûn öùng ñöôïc thöïc hieän ôû nhieät ñoä thöôøng vôùi xuùc taùc KOH. Theo taùc giaû, vôùi toång soá voán ñaàu tö gaàn 5 trieäu USD moãi Trang19 SVTH: Ñaë n g Ngoï c Löông GVHD : T.S Nguyeã n Höõ u Löông naêm chuùng ta coù theå thu laõi hôn 900.000 USD vôùi naêng suaát saûn phaåm laø 50 taán/ngaøy (ñaây laø naêng suaát toái thieåu cuûa nhaø maùy). Vì vaäy, theo taùc giaû, döï aùn “Thieát keá phaân xöôûng saûn xuaát biodiesel töø daàu thaûi” laø ñaùng giaù veà maët kinh teá vaø moâi tröôøng. 1.5.3. Ester cuûa daàu thöïc vaät (biodiesel) vaø caùc tính chaát cuûa noù Ester cuûa daàu thöïc vaät coù theå ñöôïc saûn xuaát töø raát nhieàu loaïi daàu khaùc nhau nhö: daàu coï, daàu höôùng döông, daàu ñaäu naønh, … Söï löïa choïn caùc loaïi daàu tuyø thuoäc vaøo giaù trò saûn xuaát vaø taøi nguyeân nguyeân lieäu, thaønh phaàn acid beùo coù trong noù vì noù quyeát ñònh raát lôùn ñeán tính chaát cuûa daàu vaø daãn suaát ester cuûa chuùng, ñaëc bieät laø methyl ester: nhieät ñoä ñoâng ñaëc, nhieät ñoä chôùp chaùy, chæ soá cetan, ñoä nhôùt, nhieät trò, khaû naêng hoaù hôi, … Một số tính chất của ester dầu thực vật được trình bày trong Bảng 1.13. Baûng 1.12. Moät soá tính chaát vaät lyù cuûa ester daàu thöïc vaät.[7] Ester Chæ soá cetan Nhieät löôïng, Ñoä nhôùt 2 kJ/kg (mm /s) Ñieåm vaån 0 Ñieåm 0 Ñieåm chôùp ñuïc, C chaûy, C chaùy Methyl Ester Daàu boâng 51.2 - 6.8(210C) - -4 110 Daàu len 54.4 40449 6.7(400C) -2 -9 84 Daàu rum 49.8 40060 - - -6 180 Daàu ñaäu naønh 46.2 39800 4.08(400C) 2 -1 171 Daàu höôùng döông 46.6 39800 4.22(400C) 0 -4 - Môõ ñoäng vaät - 39949 4.11(400C) 12 9 96 Ethyl Ester Daàu coï 56.2 39070 4.5(37.80C) 8 6 19 Daàu ñaäu naønh 48.2 40000 4.14(400C) 1 -4 174 Trang20
- Xem thêm -