Tài liệu Khảo sát một số chỉ tiêu sinh sản và vỗ béo bò brahman nôi tại tuyên quang

  • Số trang: 161 |
  • Loại file: DOC |
  • Lượt xem: 19 |
  • Lượt tải: 0
hoangtuavartar

Tham gia: 05/08/2015

Mô tả:

Bé gi¸o dôc v ® o t¹o Tr−êng ®¹i häc n«ng nghiÖp I ----------------- nguyÔN thµNH nam “Kh¶o s¸t mét sè chØ tiªu sinh s¶n vµ vç bÐo bß Brahman nu«i t¹i Tuyªn Quang” luËn v¨n th¹c sÜ n«ng nghiÖp Chuyªn ng nh : ch¨n nu«i M· sè : 60.62.40 Ng−êi h−íng dÉn khoa häc: ts. bïI quang tuÊN Hµ Néi - 2007 Lêi cam ®oan T«i xin cam ®oan sè liÖu v kÕt qu¶ nghiªn cøu trong luËn v¨n ny l trung thùc v ch−a ®−îc sö dông ®Ó b¶o vÖ mét häc vÞ no. T«i xin cam ®oan mäi sù gióp ®ì cho viÖc thùc hiÖn luËn v¨n ®/ ®−îc c¸m ¬n v c¸c th«ng tin trÝch dÉn ®/ ®−îc chØ râ nguån gèc. T¸c gi¶ luËn v¨n NguyÔn Th nh Nam Tr ng ði hc Nông nghip Hà N i - Lun văn Thc s khoa hc Nông nghip -------------------------- 1 Lêi c¶m ¬n Nh©n dÞp hon thnh luËn v¨n, cho phÐp t«i ®−îc by tá lßng biÕt ¬n s©u s¾c nhÊt tíi TS Bïi Quang TuÊn, ng−êi h−íng dÉn khoa häc vÒ sù gióp ®ì nhiÖt t×nh v cã tr¸ch nhiÖm ®èi víi t«i trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ®Ò ti v hon thnh luËn v¨n tèt nghiÖp. T«i xin göi lêi c¶m ¬n ch©n thnh tíi Ban Gi¸m hiÖu nh Tr−êng §¹i häc n«ng nghiÖp I, khoa Sau ®¹i häc, khoa Ch¨n nu«i - Thuû s¶n v c¸c ThÇy C« gi¸o trong Bé m«n Thøc ¨n - Vi sinh - §ång cá ®/ gióp ®ì, ®ãng gãp nhiÒu ý kiÕn quý b¸u trong qu¸ tr×nh nghiªn cøu v thùc hiÖn ®Ò ti. T«i xin c¶m ¬n ViÖn Ch¨n nu«i Quèc gia, TS §inh V¨n TuyÒn v c¸c anh chÞ ®ång nghiÖp bé m«n Nghiªn cøu bß ®/ gióp ®ì t¹o mäi ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho t«i trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ®Ò ti. T«i xin c¶m ¬n Së N«ng ngiÖp v PTNT tØnh Tuyªn Quang, Côc Thèng kª tØnh, C«ng ty Gièng VËt t− N«ng-L©m nghiÖp Tuyªn Quang v tr¹i Gièng gia sóc N«ng TiÕn-x/ N«nng TiÕn-thÞ x/ Tuyªn Quang-tØnh Tuyªn Quang. Cuèi cïng t«i muèn dnh lêi c¶m ¬n ch©n thnh nhÊt tíi gia ®×nh, b¹n bÌ v ng−êi th©n ®/ ®éng viªn t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi®Î t«i thùc hiÖn luËn v¨n ny. T¸c gi¶ NguyÔn Th nh Nam Tr ng ði hc Nông nghip Hà N i - Lun văn Thc s khoa hc Nông nghip -------------------------- 2 môc lôc Lêi cam ®oan i Lêi c¶m ¬n ii Môc lôc iii Danh môc c¸c ch÷ viÕt t¾t v Danh môc c¸c b¶ng vi 1 Më ®Çu 1.1 §Æt vÊn ®Ò 7 1.2 Môc ®Ých v yªu cÇu cña ®Ò ti 8 2 Tæng quan t i liÖu i 9 2.1 T×nh h×nh ch¨n nu«i bß thÞt ë viÖt Nam 2.2 Sinh s¶n cña bß v c¸c yÕu tè ¶nh h−ëng ®Õn kh¶ n¨ng sinh s¶n 14 2.3 Quy luËt ph¸t triÓn kh«ng ®ång ®Òu ë bª nghÐ 21 2.4 Ch¨n nu«i bß thÞt 23 2.5 Mét sè nghiªn cøu vç bÐo bß 32 2.6 §Æc ®iÓm cña bß Brahman v kh¶ n¨ng ph¸t triÓn cña bß Brahman ë mét sè tØnh 3 §èi t−îng, néi dung v ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu 9 37 39 3.1 §èi t−îng nghiªn cøu 39 3.2 §Þa ®iÓm v thêi gian nghiªn cøu 39 3.3 Néi dung v ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu 39 4 KÕt qu¶ v th¶o luËn 45 4.1 §Æc ®iÓm tù nhiªn, kinh tÕ – x/ héi tØnh Tuyªn Quang 45 4.1.1 §iÒu kiÖn tù nhiªn v ti nguyªn thiªn nhiªn 45 4.1.2 T×nh h×nh kinh tÕ – x/ héi cña tØnh Tuyªn Quang 46 4.2 47 T×nh h×nh ch¨n nu«i bß cña Tuyªn Quang Tr ng ði hc Nông nghip Hà N i - Lun văn Thc s khoa hc Nông nghip -------------------------- 3 4.2.1 T×nh h×nh ph¸t triÓn chung 4.2.2 T×nh h×nh ph¸t triÓn cña ®n bß Brahman nhËp néi 47 50 4.2.3 T×nh h×nh tiªm phßng v dÞch bÖnh cña ®n bß Brahman nhËp n«i 54 4.3 Kh¶o s¸t mét sè chØ tiªu n¨ng suÊt sinh s¶n cña ®n bß thÞt Brahman ®á nhËp néi 4.3.1 Mét sè chØ tiªu n¨ng suÊt sinh s¶n cña ®n bß nhËp néi 55 55 4.3.2 Mét sè chØ tiªu sinh tr−ëng cña ®n bª Brahman ®á sinh ra t¹i Tuyªn Quang 4.4 59 Mét sè chØ tiªu vç bÐo cña ®n bª Brahman ®á sinh ra t¹i Tuyªn Quang 62 4.4.1 Kh¶ n¨ng t¨ng träng v tiªu tèn thøc ¨n 62 4.4.3 HiÖu qu¶ kinh tÕ vç bÐo bª 69 5 72 KÕt luËn v ®Ò nghÞ T i liÖu tham kh¶o 74 Tr ng ði hc Nông nghip Hà N i - Lun văn Thc s khoa hc Nông nghip -------------------------- 4 Danh môc c¸c ch÷ viÕt t¾t ADF Acid Detergent Fibre - x¬ ho tan trong m«i tr−êng axit CK ChÊt kh« KLSS Khèi l−îng s¬ sinh LMLM Lë måm long mãng MUB Molasses Urea Block - B¸nh dinh d−ìng NDF Nentral Detergent Fibre - x¬ ho tan trong m«i tr−êng trung tÝnh T¡ Thøc ¨n THT Tô huyÕt trïng TMR Total Mixed Ration - khÈu phÇn hçn hîp hon chØnh Tr ng ði hc Nông nghip Hà N i - Lun văn Thc s khoa hc Nông nghip -------------------------- 5 Danh môc b¶ng STT Tªn b¶ng 2.1 B×nh qu©n sè l−îng thÞt bß/ng−êi/n¨m 2.2 Mét sè chØ tiªu vÒ ®Æc ®iÓm sinh tr−ëng cña mét sè gièng bß 3.1 Trang 13 c¶i t¹o víi bß vng ViÖt Nam 33 S¬ ®å bè trÝ thÝ nghiÖm 42 3.2 Tû lÖ c¸c thnh phÇn nguyªn liÖu trong khÈu phÇn thÝ nghiÖm 42 3.3 Thnh phÇn ho¸ häc cña c¸c lo¹i thøc ¨n sö dông trong thÝ nghiÖm 43 4.1 Tæng ®n bß giai ®o¹n 2001 – 2005 48 4.2 S¶n l−îng s÷a qua c¸c n¨m 48 4.3 §Þnh h−íng ph¸t triÓn ®n bß giai ®o¹n 2006-2015 49 4.4 Sè l−îng bß Brahman tr¾ng qua c¸c n¨m 51 4.5 Mét sè chØ tiªu sinh s¶n cña ®n bß v sinh tr−ëng cña ®n bª Brahman tr¾ng 52 4.6 DiÔn biÕn ®n bß Brahman ®á tõ 2004-2006 54 4.7 Mét sè chØ tiªu sinh s¶n cña ®n bß c¸i Brahman nhËp néi ®−îc nu«i t¹i Tuyªn Quang 4.8 4.9 56 Mét sè chØ tiªu sinh tr−ëng cña ®n bª Brahman ®á sinh ra t¹i Tuyªn Quang 59 Tû lÖ nu«i sèng cña ®n bª Brahman ®á sinh ra t¹i Tuyªn Quang 62 4.10 Khèi l−îng v t¨ng träng cña bª ë c¸c l« thÝ nghiÖm 63 4.11 L−îng thøc ¨n ¨n vo v hiÖu qu¶ sö dông thøc ¨n 67 4.12 Mét sè chØ tiªu mæ kh¶o s¸t cña bª nu«i thÝ nghiÖm 69 4.13 HiÖu qu¶ kinh tÕ cña vç bÐo bª 70 Tr ng ði hc Nông nghip Hà N i - Lun văn Thc s khoa hc Nông nghip -------------------------- 6 1. Më ®Çu 1.1. §Æt vÊn ®Ò Ngnh ch¨n nu«i bß s÷a, bß thÞt ë n−íc ta ®/ tr¶i qua h¬n 50 n¨m. Cho ®Õn nay ®©y l mét ngnh rÊt quan träng trong ph¸t triÓn kinh tÕ, x/ héi ë ViÖt Nam. XuÊt ph¸t tõ yªu cÇu tiªu thô thÞt bß, ®Ó tõng b−íc c¶i t¹o cho ®n bß thÞt ViÖt Nam, tõ nh÷ng n¨m 1970 c¸c gièng bß Droughtmaster, Brahman, Zebu,… ®/ ®−îc nhËp ®Ó phôc vô ch−¬ng tr×nh lai t¹o. Trong thêi gian gÇn ®©y do nhu cÇu tiªu thô thÞt bß chÊt l−îng cao trong n−íc t¨ng lªn, nhiÒu ®Þa ph−¬ng ®/ nhËp mét l−îng kh¸ lín bß thÞt. Tõ khi cã quyÕt ®Þnh ngy 26/10/2001 cña Thñ t−íng ChÝnh phñ vÒ c¸c biÖn ph¸p khuyÕn khÝch ph¸t triÓn ch¨n nu«i bß s÷a, bß thÞt th× ngnh kinh tÕ ny cã b−íc ph¸t triÓn v−ît bËc c¶ vÒ tæng ®n, n¨ng suÊt v chÊt l−îng thÞt, s÷a. Cho ®Õn nay c¶ n−íc cã 6,5 triÖu con bß, trong ®ã bß ®Þa ph−¬ng chiÕm 74% v bß Laisind kho¶ng 26% (Côc Ch¨n nu«i, 2006)[5]. §n bß ®Þa ph−¬ng cña chung ta chñ yÕu l bß Vng, chóng cã tÝnh thÝch nghi tèt víi ®iÒu kiÖn khÝ hËu ViÖt Nam, chÞu ®−îc ®iÒu kiÖn kham khæ. Tuy vËy chóng l¹i cã nh−îc ®iÓm l tÇm vãc nhá, n¨ng suÊt thÊp. Do ®ã viÖc lai t¹o ®Ó c¶i t¹o tÇm vãc cho ®n bß ®Þa ph−¬ng l rÊt cÇn thiÕt v qu¸ tr×nh ny vÉn ®ang diÔn ra liªn tôc trong nh÷ng n¨m qua. Bß Laisind cã tÇm vãc to h¬n bß Vng ViÖt Nam nh−ng nh×n chung tû lÖ thÞt vÉn thÊp h¬n so víi c¸c bß chuyªn thÞt trªn thÕ giíi. ChÝnh v× vËy m nh÷ng n¨m gÇn ®©y, khi kinh tÕ ViÖt Nam cã nh÷ng b−íc tiÕn ®¸ng kÓ do ®ã nhu cÇu vÒ thÞt bß chÊt l−îng cao ngy cng t¨ng th× mét sè ®Þa ph−¬ng ®/ b¾t ®Çu nhËp ®n bß thÞt vÒ nu«i thö nghiÖm. Trong tæng sè bß thÞt thuÇn ®/ ®−îc nhËp vÒ nu«i t¹i ViÖt Nam −íc tÝnh Tr ng ði hc Nông nghip Hà N i - Lun văn Thc s khoa hc Nông nghip -------------------------- 7 kho¶ng 5000 con th× Tuyªn Quang còng ®/ nhËp vÒ nu«i t¹i tØnh l 863 bß c¸i Brahman: trong ®ã cã 105 bß c¸i Brahman tr¾ng v 758 bß c¸i Brahman ®á. Tuyªn Quang l mét tØnh ch−a cã nh÷ng kinh nghiÖm v hiÓu biÕt vÒ ch¨n nu«i bß s÷a cung nh− bß thÞt. Do ®ã cho ®Õn nay ch−¬ng tr×nh bß s÷a v bß thÞt cña tØnh ®/ gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n. §Ó ®¸nh gi¸ kh¶ n¨ng thÝch nghi, ph¸t triÓn cña ®n bß Brahman nhËp néi t¹i Tuyªn Quang chóng t«i tiÕn hnh ®Ò ti: “Kh¶o s¸t mét sè chØ tiªu sinh s¶n và vç bÐo bß Brahman nu«i t¹i Tuyªn Quang” 1.2. Môc ®Ých v yªu cÇu cña ®Ò t i 1.2.1. Môc ®Ých cña ®Ò t,i Môc ®Ých cña ®Ò ti l nh»m ®¸nh gi¸ kh¶ n¨ng sinh s¶n v vç bÐo bß Brahman nu«i t¹i tØnh Tuyªn Quang. 1.2.2. Yªu cÇu cña ®Ò t,i C¸c sè liÖu thu ®−îc ph¶i kh¸ch quan v cã ý nghÜa thùc tiÔn. Chóng cã thÓ dïng lm ti liÖu tham kh¶o trong c«ng t¸c nghiªn cøu khoa häc v s¶n xuÊt thùc tiÔn. Tr ng ði hc Nông nghip Hà N i - Lun văn Thc s khoa hc Nông nghip -------------------------- 8 2. Tæng quan tµi liÖu 2.1. T×nh h×nh ch¨n nu«i bß thÞt ë viÖt Nam 2.1.1. T¨ng tr−ëng ®Çu con D©n sè ViÖt Nam trªn 80 triÖu ng−êi, ®êi sèng cña n«ng d©n ë c¸c vïng n«ng th«n hÇu hÕt dùa vo lao ®éng s¶n xuÊt c¸c s¶n phÈm tõ n«ng nghiÖp. Ch¨n nu«i tr©u bß g¾n liÒn víi nghÒ trång lóa n−íc v cã vai trß quan träng ®èi víi nÒn s¶n xuÊt n«ng nghiÖp. Kho¶ng 30% thu nhËp cña ng−êi n«ng d©n l tõ ch¨n nu«i. Ch¨n nu«i bß kh«ng nh÷ng cung cÊp ph©n bãn, søc kÐo m nã cßn l nguån thøc ¨n giu dinh d−ìng v nguån ®¹m cho x/ héi. Tæng ®n bß cña ViÖt Nam hiÖn nay kho¶ng 6,5 triÖu con, trong ®ã bß Laisind chØ chiÕm kho¶ng 26% cßn l¹i l bß vng ®Þa ph−¬ng. Trong c¬ cÊu cña ®n bß vng ®Þa ph−¬ng th× kho¶ng 45% l sö dông cy kÐo. Ngy nay c¬ khÝ nhá trong n«ng th«n ®ang dÇn thay thÕ cho søc kÐo cña tr©u bß, v× vËy sè l−îng, c¬ cÊu v môc ®Ých sö dông cña ®n bß còng sÏ thay ®æi theo viÖc c¬ giíi ho¸ trong s¶n xuÊt n«ng nghiÖp. Trong nh÷ng n¨m qua do nhu cÇu ngy cng cao cña x/ héi vÒ thÞt, trøng, s÷a nªn ch¨n nu«i bß còng cã nhiÒu c¬ héi tèt ®Ó ph¸t triÓn v t¨ng tr−ëng vÒ sè l−îng ®n bß vÒ chÊt l−îng gièng. N¨m 2000 tæng ®n bß cña c¶ n−íc l 4,13 triÖu con, ®Õn n¨m 2001 tæng sè bß ®¹t 3,89 triÖu con gi¶m 0,24 triÖu con so víi n¨m 2000, nh− vËy tèc ®é t¨ng tr−ëng l -5,74%. §Õn n¨m 2005 sè l−îng ®n bß cña c¶ n−íc ®¹t 5,54 triÖu con, t¨ng 12,83% so víi n¨m 2004 (4,91 triÖu con). Trung b×nh tèc ®é t¨ng tr−ëng giai ®o¹n 2001-2005 ®¹t 6,29%. Sù t¨ng tr−ëng m¹nh vÒ sè l−îng v chÊt l−îng ®n bß ny cã lÏ còng xuÊt ph¸t tõ quyÕt ®Þnh ngy 26/10/2001 cña Thñ t−íng ChÝnh phñ vÒ c¸c biÖn ph¸p ph¸t triÓn ch¨n nu«i bß s÷a, bß thÞt. Ngoi ra ViÖt Nam l mét n−íc cã nÒn n«ng nghiÖp ph¸t triÓn, nguån phô Tr ng ði hc Nông nghip Hà N i - Lun văn Thc s khoa hc Nông nghip -------------------------- 9 phÈm phong phó v ®a d¹ng. Do ®ã nã l mét nguån lín thøc ¨n cho ch¨n nu«i gia sóc. 2.1.2. Sè l−îng v, tèc ®é t¨ng ®,n HiÖn nay ®/ cã tíi 15 tØnh tham gia dù ¸n ph¸t triÓn gièng bß thÞt chÊt l−îng cao. Hng ngh×n bß thÞt gièng cao s¶n ®/ ®−îc nhËp vÒ n−íc trong nh−ng n¨m võa qua nh»m ®¸p øng nhu cÇu gièng ph¸t triÓn ch¨n nu«i bß cña nh©n d©n. Sù t¨ng tr−ëng cña ®n bß t−¬ng ®èi tèt chØ cã vïng ®«ng b¾c l d−íi 1%. Vïng ®ång b»ng s«ng Hång v ®ång b¨ng s«ng Cöu Long cã tèc ®é t¨ng tr−ëng bß nhanh nhÊt víi tû lÖ t−¬ng øng l 19,22% v 25,05% n¨m. Qua ®ã ta thÊy ®−îc sù thÝch nghi vÒ c¸c ®iÒu kiÖn tù nhiªn còng nh− sù hiÓu biÕt vÒ khoa häc kü thuËt v lÜnh vùc ch¨n nu«i cña vïng ny (Côc Ch¨n nu«i)[5]. ë khu vùc miÒn B¾c n¨m 2001 tæng ®n bß thÞt l 2029909 con, chiÕm 51,82% tæng ®n bß c¶ n−íc. ë khu vùc miÒn Nam tæng ®n bß thÞt l 1869774 con, chiÕm 48,18% ®n bß c¶ n−íc. §Õn n¨m 2005, tæng ®n bß miÒn B¾c 2696412 con, chiÕm 48,67% v khu vùc miÒn Nam ®¹t 2844288 con, chiÕm 51,33%. Trong c¶ giai ®o¹n 2001-2005 th× tèc ®é t¨ng ®n cña miÒn B¾c chØ ®¹t 7,36% cßn khu vùc miÒn Nam ®¹t tèc ®é cao h¬n 11,06%. Trong nh÷ng n¨m qua ë khu vùc miÒn B¾c chØ cã vïng §ång b»ng s«ng Hång cã tèc ®é t¨ng ®n m¹nh nhÊt ®¹t 19,22%. Vïng cã tèc ®é t¨ng ®n thÊp nhÊt ®ã l vïng ®«ng B¾c. Cßn l¹i c¸c vïng kh¸c cã tèc ®é t¨ng ®n t−¬ng ®èi b»ng nhau. ë khu vùc miÒn Nam cã tèc ®é t¨ng ®n cao h¬n (trung b×nh 11,06%). Vïng cã tèc ®é t¨ng ®n cao nhÊt l vïng §ång b»ng s«ng Cöu Long (25,05%) v vïng cã tèc ®é t¨ng ®n thÊp nhÊt l vïng Duyªn h¶i miÒn Trung (6,86%) (Côc Ch¨n nu«i, 2005)[5]. Qua ®ã ta thÊy ®−îc sù t¨ng ®n m¹nh chñ yÕu ë nh÷ng vïng cã nguån thøc ¨n dåi do. Tr ng ði hc Nông nghip Hà N i - Lun văn Thc s khoa hc Nông nghip -------------------------- 10 2.1.3. Ph©n bè ®,n bß theo vïng Sù ph©n bè cña ®n bß trong c¶ n−íc còng cã phÇn t−¬ng ®−¬ng nhau: miÒn B¾c trªn 48% v miÒn Nam chiÕm trªn 51% tæng ®n. Bß l loi gia sóc nhai l¹i dÔ thÝch nghi víi c¸c vïng sinh th¸i kh¸c nhau, kh¶ n¨ng lîi dông thøc ¨n xanh tèt. Phô phÈm cña n«ng nghiÖp cã thÓ lm nguån dù tr÷ thøc ¨n rÊt tèt cho chóng, nã cã thÓ ®ãng vai trß quyÕt ®Þnh ®Õn hiÖu qu¶ ch¨n nu«i. ë vïng nói phÝa B¾c, n¬i ®©y cã c¸c ®iÒu kiÖn vÒ tù nhiªn thuËn lîi cho viÖc ch¨n nu«i tr©u h¬n l bß. Do vËy tæng ®n ë vïng t©y b¾c chØ chiÕm 4% tæng ®n trong c¶ n−íc. ë Vïng B¾c Trung Bé v Nam Trung Bé cã c¸c ®iÒu kiÖn tù nhiªn phï hîp h¬n víi ch¨n nu«i bß thÞt do ®ã nã chiÕm mét l−îng kh¸ lín ®n bß c¶ n−íc (38%). T¹i miÒn B¾c sù ph©n bè ®n bß thÞt ë c¸c vïng kh«ng ®ång ®Òu nhau. N¨m 2005, vïng §ång b»ng s«ng Hång cã tèc ®é t¨ng ®n m¹nh (19,22%) nh−ng sù ph©n bè ®n bß kh«ng cao chØ chiÕm 12,38% so víi tæng sè bß bß cña c¶ n−íc. T¹i vïng §«ng B¾c, tèc ®é t¨ng ®n thÊp nhÊt c¶ n−íc (0,3%/n¨m) nh−ng sù ph©n bè cña ®n bß ®¹t ngang b»ng víi vïng §ång b¨ng s«ng Hång (12,19%/n¨m). Vïng cã sù ph©n bè ®n bß thÊp nhÊt l vïng T©y B¾c (4,05%). ë miÒn Nam, tuy vïng §ång b»ng s«ng Cöu Long cã tèc ®é t¨ng ®n cao (25,05%/n¨m) nh−ng sù ph©n bè cña ®n bß l thÊp nhÊt (9,71%). N¬i cã sù ph©n bè ®n bß thÞt nhiÒu nhÊt l vïng Duyªn h¶i miÒn Trung (18,18%), ®øng thø hai c¶ n−íc sau vïng B¾c trung bé (20,05%). Tuy vËy sù ph©n bè ®n bß thÞt cña miÒn Nam vÉn ®ång ®Òu h¬n so víi miÒn B¾c (Côc Ch¨n nu«i, 2005)[5]. 2.1.4. C¬ cÊu c¸c gièng bß v, mét sè chØ tiªu s¶n xuÊt GÇn 70% cña ®n bß c¶ n−íc l bß Vng ®Þa ph−¬ng, bß Vng cã Tr ng ði hc Nông nghip Hà N i - Lun văn Thc s khoa hc Nông nghip -------------------------- 11 khèi l−îng tr−ëng thnh nhá, sinh tr−ëng chËm., khèi l−îng trung b×nh con ®ùc l 180-200kg v con c¸i tõ 150-160kg. Bß vng cã tû lÖ thÞt xÎ thÊp kho¶ng 43-44% so víi träng l−îng sèng. Bß lai Zªbu cã mÆt ë hÇu hÕt c¸c tØnh, chñ yÕu l Laisind, lai Sahiwal v Brahman, chóng ®−îc t¹o ra b»ng sö dông tinh bß ®ùc Zªbu cho lai víi bß c¸i ®Þa ph−¬ng. Bß lai h−íng thÞt cã tèc ®é t¨ng träng v sinh tr−ëng nhanh, cã träng l−îng tr−ëng thnh tõ 250-290kg v tû lÖ thÞt xÎ cao dao ®éng tõ 49-50%. C¸c gièng bß lai Zebu ®Òu cã khèi l−îng tr−ëng thnh cao h¬n so víi gièng bß Vng (cao h¬n tõ 70-110 kg). Khèi l−îng bª s¬ sinh cña bß Vng chØ ®¹t 14 kg/con, khèi l−îng bª s¬ sinh cña c¸c gièng lai cao h¬n rÊt nhiÒu: bª lai Redsindhi 20,1 kg/con; bª lai Brahman 23 kg/con; bª lai Sahiwal l 22 kg/con. Trong khi ®ã gièng thuÇn Zebu cã khèi l−îng bª s¬ sinh l 27 kg/con. ë 12 th¸ng tuæi bß Vng ®¹t khèi l−îng 85kg/con, trong khi ®ã c¸c gièng lai Redsindhi; lai Sahiwal; lai Brahman cã khèi l−îng t−¬ng øng l 120kg/con, 160 kg/con v 165 kg/con. Bß Zebu thuÇn ë cïng ®é tuæi ®¹t 210 kg/con. S¶n l−îng s÷a cña c¸c gièng bß lai ®Òu cao h¬n so víi bß Vng (400 kg/con/chu kú). Bß lai Redsindhi cã s¶n l−îng s÷a ®¹t 1000kg/con/chu kú ngang b»ng víi bß Zebu thuÇn (1000kg/con/chu kú). Trong c¸c gièng ny cã bß lai Sahiwal cho s¶n l−îng s÷a cao nhÊt: 4000 kg/con/chu kú. Tû lÖ thÞt xÎ cña c¸c gièng bß lai cao h¬n rÊt nhiÒu so víi bß Vng. Tû lÖ thÞt xÎ cña bß Vng ®¹t 44,2%, bß lai Redsindhi, lai Sahiwal v lai Brahman cã tû lÖ thÞ xÎ xÊp xØ b»ng nhau t−¬ng øng l 49,6%,49,5% v 50%. Gièng bß Zebu thuÇn vÇn cã tû lÖ thÞt xÎ ®¹t cao nhÊt (55%) (Côc Ch¨n nu«i, 2005)[5] Bß Zªbu thuÇn hiÖn cã ë mét sè n¬i nh−: Tuyªn Quang, H T©y, Tr ng ði hc Nông nghip Hà N i - Lun văn Thc s khoa hc Nông nghip -------------------------- 12 Ninh B×nh, Thanh Ho¸, B×nh §Þnh, Kh¸nh Ho, L©m §ång v Tp Hå ChÝ Minh. Bß Zªbu thuÇn dÔ thÝch nghi víi ®iÒu kiÖn khÝ hËu cña n−íc ta, bß cã khèi l−îng tr−ëng thnh 400-450kg, tû lÖ thÞt xÎ 49-50%. Bß Zªbu thÝch hîp víi h×nh thøc b¸n ch¨n th¶ v tû lÖ thô thai b»ng thô tinh nh©n t¹o thÊp th−êng dÉn ®Õn kÕt qu¶ l kho¶ng c¸ch gi÷a hai løa ®Î di. Tõ n¨m 2002, gièng bß thÞt cao s¶n Brahman, Droughmaster cña Australia nhËp vo n−íc ta kho¶ng 3000 con, ®ang ®−îc nu«i t¹i Tuyªn Quang, c«ng ty bß s÷a Tp Hå ChÝ Minh, mét sè ®Þa ph−¬ng kh¸c nh− B RÞa-Vòng Tu, Thõa Thiªn HuÕ, B×nh D−¬ng v CÇn Th¬, L©m §ång,… KÕt qu¶ b−íc ®Çu cho thÊy gièng bß thÞt cao s¶n ny cã kh¶ n¨ng thÝch nghi víi ®iÒu kiÖn thêi tiÕt v khÝ hËu cña n−íc ta. Tuy nhiªn vÊn ®Ò phèi gièng b»ng thô tinh nh©n t¹o v ch¨n nu«i tËp chung trong ®iÒu kiÖn thiÕu b/i ch¨n th¶ ®/ dÉn tû lÖ thô thai thÊp, tuæi ®Î løa ®Çu cao. 2.1.5. S¶n l−îng thÞt v, thÞt bß b×nh qu©n/ng−êi/n¨m 2001-2005 S¶n l−îng thÞt v b×nh qu©n thÞt bß/ng−êi/n¨m ®−îc thÓ hiÖn trªn b¶ng 2.1 B¶ng 2.1. B×nh qu©n sè l−îng thÞt bß/ng−êi/n¨m ChØ tiªu §VT 2001 2002 2003 2004 2005 kg % 25,3 100 26,9 100 29,1 100 30,56 100 34,29 100 TSL thÞt bß Ng. tÊn 97,78 104,45 107,54 119,78 142,16 D©n sè TriÖu ng 78,6 79,7 80,4 82,0 83,1 kg 1,24 1,28 1,33 1,45 1,71 % 5,03 4,84 4,59 4,75 5,05 B×nh qu©n thÞt/ng−êi/n¨m (gia sóc, gia cÇm B×nh qu©n thÞt bß/ng−êi/n¨m Tû lÖ thÞt bß/b×nh qu©n thÞt tiªu thô (Nguån: Côc Ch¨n nu«i, 2005)[5] Tr ng ði hc Nông nghip Hà N i - Lun văn Thc s khoa hc Nông nghip -------------------------- 13 Tæng s¶n l−îng thÞt h¬i cña n−íc ta trong nh÷ng n¨m qua t¨ng lªn râ rÖt nªn s¶n l−îng thÞt h¬i b×nh qu©n/ng−êi/n¨m t¨ng tõ 25,3kg n¨m 2001 lªn 34,29kg v n¨m 2005, trong ®ã tû lÖ thÞt bß chiÕm tû lÖ rÊt thÊp t−¬ng øng l 5,03% v 5,05% cho c¸c n¨m 2001 v 2005. S¶n phÈm ch¨n nu«i b×nh qu©n ®Çu ng−êi cña n−íc ta cã tèc ®é t¨ng tr−ëng b×nh qu©n n¨m l 8,8%. Tuy nhiªn b×nh qu©n møc tiªu thô thÞt cña ViÖt Nam hiÖn nay 2005 vÉn ë møc thÊp so víi mét sè n−íc trong khu vùc v mét sè n−íc ch©u ¸. Trung Quèc b×nh qu©n møc tiªu thô thÞt, trøng, s÷a t−¬ng øng l 63,8kg thÞt/ng−êi, 300 qu¶ trøng v 10,5 lÝt s÷a; chØ tiªu ny cña Th¸i Lan l 43kg thÞt, 140 qu¶ trøng v 25 lÝt s÷a (12kg s¶n xuÊt trong n−íc); cßn Malaysia b×nh qu©n 49,7kg thÞt/ ng−êi/n¨m. 2.2. Sinh s¶n cña bß v c¸c yÕu tè ¶nh h−ëng ®Õn kh¶ n¨ng sinh s¶n 2.2.1. Mét sè chØ tiªu n¨ng suÊt sinh s¶n Sinh s¶n l hiÖn t−îng ®Çu tiªn cña sù sèng, qu¸ tr×nh sinh s¶n l mét hiÖn t−îng tù nhiªn, nh−ng còng l qu¸ tr×nh sinh häc hÕt søc phøc t¹p v chÞu ¶nh h−ëng cña rÊt nhiÒu yÕu tè. Sinh vËt muèn duy tr×, æn ®Þnh v ph¸t triÓn nßi gièng cÇn qu¸ tr×nh sinh s¶n. Trong ch¨n nu«i, sinh s¶n kh«ng nh÷ng ®Ó duy tr× nßi gièng, m cßn ®Ó t¹o ra s¶n phÈm. Con ng−êi ®/ lîi dông qu¸ tr×nh sinh s¶n cña vËt nu«i ®Ó khai th¸c c¸c s¶n phÈm (s÷a, trøng, con gièng, …) phôc vô nhu cÇu cuéc sèng. V× vËy, sinh s¶n l mét trong nh÷ng t×nh tr¹ng ®−îc chó ý c¶i t¹o, nã ¶nh h−ëng trùc tiÕp ®Õn hiÖu qu¶ kinh tÕ trong ch¨n nu«i. Mét sè chØ tiªu chÝnh ®¸nh gi¸ kh¶ n¨ng sinh s¶n cña bß: 2.2.1.1. Tuæi phèi gièng lÇn ®Çu Thnh thôc vÒ tÝnh th−êng ®Õn sím h¬n vÒ thÓ vãc, bß cã thÓ thnh thôc vÒ tÝnh khi khèi l−îng c¬ thÓ ®¹t 30-34% khèi l−îng tr−ëng thnh. Tuæi phèi Tr ng ði hc Nông nghip Hà N i - Lun văn Thc s khoa hc Nông nghip -------------------------- 14 gièng lÇn ®Çu qu¸ sím sÏ ¶nh h−ëng ®Õn khèi l−îng bª sinh ra, k×m h/m sù ph¸t triÓn vÒ thÓ vãc nãi chung v tuyÕn vó nãi riªng, v× vËy ¶nh h−ëng tíi kh¶ n¨ng s¶n xuÊt s÷a v s¶n l−îng s÷a cña c¶ ®êi bß, thËm chÝ ¶nh h−ëng tíi c¶ tuæi sö dông cña bß c¸i. ChØ phèi gièng cho bß hËu bÞ khi chóng ®¹t 65-70% khèi l−îng c¬ thÓ lóc tr−ëng thnh, chØ tiªu ny do ng−êi ch¨n nu«i quyÕt ®Þnh. Theo NguyÔn Xu©n Tr¹ch, Mai ThÞ Th¬m (2004)[37] tuæi phèi gièng lÇn ®Çu cña bß Vng ViÖt Nam vo kho¶ng 20-24 th¸ng. Nghiªn cøu cña T¨ng Xu©n L−u (1999)[15] trªn ®n bß lai h−íng s÷a ë Ba V×, th× tuæi phèi gièng lÇn ®Çu kh¸ cao cña F1 l 26,4 th¸ng, F2 l 27,4 th¸ng. Nghiªn cøu cña Vò V¨n Néi v céng sù (2001) trªn ®n bª lai h−íng s÷a F2, F3 nu«i trong hé gia ®×nh cã ®iÒu kiÖn ch¨m sãc nu«i d−ìng kh¸ ë Thnh Phè Hå ChÝ Minh v Ba V× cho kÕt qu¶: ë Ba v× tuæi phèi gièng lÇn ®Çu tõ 16,6 ®Õn 18,6 th¸ng, ë Thnh Phè Hå ChÝ Minh tõ 14,8 ®Õn 15,8 th¸ng tuæi (dÉn theo [24]). Theo §inh V¨n C¶i (2005)[3] bß c¸i Droughtmaster thuÇn nu«i t¹i BÕn C¸t th× tuæi phèi gièng lÇn ®Çu dao ®éng tõ 16,7 ®Õn 27,67 th¸ng. Bß Brahman tr¾ng thÕ hÖ II sinh ra v nu«i t¹i B×nh §Þnh cã tuæi phèi gièng lÇn ®Çu l 25,17 th¸ng. Nh− vËy ®iÒu kiÖn m«i tr−êng, ch¨m sãc nu«i d−ìng cã ¶nh h−ëng ®Õn tuæi phèi gièng lÇn ®Çu. 2.2.1.2. Tuæi ®Î løa ®Çu Tuæi ®Î løa ®Çu l mét chØ tiªu kinh tÕ-kü thuËt quan träng, ph¶n ¸nh thêi gian ®−a con vËt vo khai th¸c sím hay muén. Th«ng th−êng, tuæi ®Î løa ®Çu cña bß lai h−íng s÷a H-Ên F1, F2, F3 vo kho¶ng 27-28 th¸ng tuæi. Tuæi ®Î løa ®Çu chñ yÕu phô thuéc vo tuæi thnh thôc (c¶ vÒ tÝnh v vÒ thÓ vãc), ®ång thêi vo viÖc ph¸t hiÖn ®éng dôc v kü thuËt phèi gièng (NguyÔn Xu©n Tr¹ch, Mai ThÞ Th¬m, Lª V¨n Ban, 2004)[38]. Tuæi ®Î løa ®Çu l mét trong nh÷ng chØ tiªu ®¸nh gi¸ kh¶ n¨ng sinh s¶n Tr ng ði hc Nông nghip Hà N i - Lun văn Thc s khoa hc Nông nghip -------------------------- 15 cña gia sóc c¸i, l th−íc ®o søc t¸i s¶n xuÊt cña tõng c¸ thÓ. Tuæi ®Î løa ®Çu cng ng¾n th× vËt nu«i cng sím t¹o ra s¶n phÈm cho x/ héi, tuæi ®Î løa ®Çu qu¸ muén sÏ cã nhiÒu tr−êng hîp ®Î khã g©y thiÖt h¹i cho ngnh ch¨n nu«i. Tuæi ®Î løa ®Çu phô thuéc vo yÕu tè di truyÒn, ngo¹i c¶nh: chÕ ®é ch¨m sãc, nu«i d−ìng bª, khÝ hËu v kh¶ n¨ng sinh tr−ëng v ph¸t dôc cña gièng,… V× vËy nã l tÝnh tr¹ng ph¶n ¸nh ®Æc ®iÓm sinh lý sinh s¶n cña tõng gièng, còng nh− ®Æc ®iÓm cña m«i tr−êng sèng v qu¸ tr×nh chän läc. V× thêi gian mang thai cña bß Ýt biÕn ®æi nªn tuæi ®Î løa ®Çu phô thuéc vo tuæi phèi gièng lÇn ®Çu cã chöa. Tuæi ®Î løa ®Çu cña gièng bß lai cã khuynh h−íng t¨ng dÇn theo sù gia t¨ng tû lÖ m¸u bß «n ®íi. C¸c t¸c gi¶ nh− TrÇn Do/n Hèi, NguyÔn V¨n ThiÖn (1979)[15], TrÇn Träng Thªm (1986)[39] cho r»ng tuæi løa ®Çu cña c¸c thÕ hÖ bß lai gi÷a HF víi bß Laisind ë ViÖt Nam tõ 32,7-45,8 th¸ng. T¨ng Xu©n L−u (1999)[16] nghiªn cøu trªn ®n bß lai h−íng s÷a ë Ba V× th«ng b¸o tuæi ®Î løa ®Çu cña bß F1 l 38,47, F2 l 38,87 th¸ng. Theo NguyÔn Xu©n Tr¹ch, Mai ThÞ Th¬m (2004)[37] th× tuæi ®Î løa ®Çu cña bß lai F1, F2, F3 H - Ên vo kho¶ng 27 – 28 th¸ng. Trong khi ®ã NguyÔn Quèc §¹t (1998) [12] nghiªn cøu trªn ®n bß s÷a lai (HF X Laisind) nu«i ë Thnh phè Hå ChÝ Minh cho biÕt tuæi ®Î lÇn ®Çu cña F1 l 26,8 th¸ng, F2 l 27,17 th¸ng v F3 l 26,88 th¸ng. Mai ThÞ Th¬m (2004)[27] nghiªn cøu trªn ®n bß lai (Laisind x HF) ë x/ VÜnh ThÞnh huyÖn VÜnh T−êng tØnh VÜnh Phóc cho kÕt qu¶ tuæi ®Î løa ®Çu cña F1 l 31,60 th¸ng v F2 l 30,30 th¸ng. Nh− vËy tû lÖ m¸u HF trong con lai kh«ng ¶nh h−ëng ®Õn tuæi ®Î løa ®Çu, kÕt qu¶ nghiªn cøu cña c¸c t¸c gi¶ cho thÊy: tuæi ®Î løa ®Çu cña con lai (HF x Laisind) muén h¬n so víi bè, mÑ chóng v cã kho¶ng biÕn thiªn kh¸ réng. §inh V¨n C¶i (2005)[3] cho biÕt tuæi ®Î løa ®Çu cña bß c¸i t¬ Brahman tr¾ng gèc Cuba thÕ hÖ II nu«i t¹i B×nh §Þnh l 36,29 th¸ng víi tuæi ®éng dôc lÇn ®Çu l 24,3 th¸ng tuæi. Cßn ®èi víi bß c¸i sinh s¶n Droughtmaster thuÇn t¹i BÕn C¸t cã tuæi ®Î løa ®Çu l 32,25 th¸ng. Tr ng ði hc Nông nghip Hà N i - Lun văn Thc s khoa hc Nông nghip -------------------------- 16 2.2.1.3. Kho¶ng c¸ch løa ®Î Kho¶ng c¸ch løa ®Î l mét trong nh÷ng chØ tiªu chÝnh ®¸nh gi¸ kh¶ n¨ng sinh s¶n. §é di thêi gian mang thai l mét h»ng sè sinh lý v kh«ng thÓ rót ng¾n ®−îc. Cho nªn kho¶ng c¸ch løa ®Î chñ yÕu do thêi gian cã chöa l¹i sau khi ®Î quyÕt ®Þnh. Bß thêi gian mang thai th−êng æn ®Þnh trong kho¶ng 270-285 ngy, th«ng th−êng chu kú khai th¸c s÷a l 10 th¸ng, thêi gian c¹n s÷a l 2 th¸ng, do vËy kho¶ng c¸ch løa ®Î lý t−ëng l 12 th¸ng. Tuy nhiªn trong thùc tÕ do nhiÒu nguyªn nh©n nh− chÕ ®é ch¨m sãc, nu«i d−ìng, ®Æc ®iÓm phÈm gièng, thêi gian ®éng dôc trë l¹i sau khi ®Î, kü thuËt phèi gièng, v¾t s÷a, c¹n s÷a… lm cho kho¶ng c¸ch løa ®Î th−êng kÐo di 390 – 420 ngy hoÆc h¬n (NguyÔn Xu©n Tr¹ch, Mai ThÞ Th¬m, 2004)[37]. Kho¶ng c¸ch løa ®Î kÐo di ¶nh h−ëng ®Õn ton bé thêi gian cho s¶n phÈm, tíi tæng s¶n l−îng s÷a v sè bª con sinh ra trong mét ®êi gia sóc. Sadar v céng t¸c viªn (CTV)(1967) (dÉn theo [39]) ®−a ra chØ tiªu ®¸nh gi¸ n¨ng suÊt bß c¸i b»ng kho¶ng c¸ch gi÷a hai løa ®Î: bß cã kho¶ng c¸ch gi÷a hai løa ®Î K < 410 ngy l rÊt tèt, K = 410 – 460 ngy l tèt, K > 461 l kh«ng tèt. TrÇn Träng Thªm (1986)[39] nghiªn cøu trªn ®n bß s÷a lai H - Ên ë n«ng tr−êng Phï §æng tõ 1978-1986, cho biÕt kho¶ng c¸ch gi÷a hai løa ®Î cña bß F1 (1/2HF) l 503 ± 33,77 ngy, bß F2 (3/4HF)l 539 ± 41,14 ngy v bß 11/16HF l 539 ± 37,14 ngy. Trong khi ®ã, cïng ®n bß ny (bß H - Ên ë N«ng tr−êng Phï §æng) vo nh÷ng n¨m 1974-1978 do ®iÒu kiÖn thøc ¨n tèt h¬n, kho¶ng c¸ch løa ®Î cña chóng l 411-475 ngy. NguyÔn Xu©n Tr¹ch (2003)[21] cho biÕt kho¶ng ch¸c gi÷a hai løa ®Î cña ®n bß s÷a lai HF nu«i t¹i Phï §æng ng¾n nhÊt ë bß F1 l 475,6 ngy, sau ®Õn bß F2 l 480,3 ngy v di nhÊt ë bß F3 l 497,8 ngy. Mai ThÞ Th¬m (2004)[26] nghiªn cøu trªn ®n Tr ng ði hc Nông nghip Hà N i - Lun văn Thc s khoa hc Nông nghip -------------------------- 17
- Xem thêm -