Tài liệu Kế toán quản trị tại công ty than mạo khê

  • Số trang: 61 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 69 |
  • Lượt tải: 0
hoanggiang80

Đã đăng 20010 tài liệu

Mô tả:

-1- §å ¸n m«n häc kÕ to¸n qu¶n trÞ Lêi nãi ®Çu Trong nh÷ng n¨m qua thùc hiÖn ®­êng lèi ph¸t triÓn kinh tÕ hµng ho¸ nhiÒu thµnh phÇn, vËn hµnh theo c¬ chÕ thÞ tr­êng, theo ®Þnh h­íng XHCN nÒn kinh tÕ n­íc ta ®· cã sù biÕn ®æi s©u s¾c vµ ph¸t triÓn m¹nh mÏ. Trong bèi c¶nh ®ã c¸c doanh nghiÖp muèn tån t¹i vµ ph¸t triÓn ®ßi hái ph¶i ®æi míi, t¨ng c­êng vµ n©ng cao chÊt l­îng c«ng t¸c qu¶n lý kinh doanh. KÕ to¸n qu¶n trÞ lµ mét bé phËn cÊu thµnh quan träng cña hÖ thèng c«ng cô qu¶n lý kinh tÕ, tµi chÝnh, cã vai trß tÝch cùc trong viÖc qu¶n lý, ®iÒu hµnh vµ kiÓm so¸t c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ. Víi t­ c¸ch lµ c«ng cô qu¶n lý kinh tÕ, tµi chÝnh, kÕ to¸n qu¶n trÞ lµ mét lÜnh vùc g¾n liÒn víi ho¹t ®éng kinh tÕ, tµi chÝnh, ®¶m nhiÖm tæ chøc hÖ thèng th«ng tin cã Ých cho c¸c quyÕt ®Þnh kinh tÕ. V× vËy, kÕ to¸n qu¶n trÞ cã vai trß ®Æc biÖt quan träng kh«ng chØ víi ho¹t ®éng tµi chÝnh nhµ n­íc, mµ cßn víi ho¹t ®éng tµi chÝnh cña mçi doanh nghiÖp. ë n­íc ta, kÕ to¸n qu¶n trÞ míi chØ ®­îc ®Ò cËp vµ øng dông trong thêi gian gÇn ®©y. Do vËy, viÖc hiÓu ®Ó vËn dông cã hiÖu qu¶ kÕ to¸n qu¶n trÞ ë c¸c doanh nghiÖp cã ý nghÜa lín lao ®Ó t¨ng c­êng kh¶ n¨ng héi nhËp, t¹o nªn sù an t©m cho nhµ qu¶n trÞ khi cã trong tay mét c«ng cô khoa häc hç trî cho qu¸ tr×nh qu¶n lý ®iÒu hµnh doanh nghiÖp. ChÝnh v× vËy, kÕ to¸n qu¶n trÞ lµ m«n häc rÊt quan träng ®èi víi sinh viªn chuyªn ngµnh kinh tÕ nãi chung vµ chuyªn ngµnh kÕ to¸n nãi riªng. Nã cung cÊp cho sinh viªn nh÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n nhÊt mµ bÊt cø mét kÕ to¸n viªn cÇn ph¶i n¾m ®­îc. Trong qu¸ tr×nh häc tËp vµ nghiªn cøu m«n häc mçi sinh viªn ®Òu ®· n¾m v÷ng ®­îc nh÷ng nguyªn t¾c chung nhÊt cña kÕ to¸n qu¶n trÞ c¸c ho¹t ®éng cña mét doanh nghiÖp s¶n xuÊt kinh doanh. ViÖc thùc hiÖn ®å ¸n m«n häc lµ rÊt cÇn thiÕt ®Ó sinh viªn cã thÓ tæng hîp l¹i kiÕn thøc ®· häc, ®µo s©u vµ n¾m v÷ng lý thuyÕt kÕ to¸n vµ vËn dông c¸c ph­¬ng ph¸p kÕ to¸n vµo thùc hµnh c«ng t¸c kÕ to¸n trong ho¹t ®éng thùc tiÔn cña c¸c doanh nghiÖp. Cïng víi viÖc gióp sinh viªn n¾m ch¾c c¸c kiÕn thøc c¬ b¶n cña m«n häc, ®å ¸n cßn rÌn luyÖn kü n¨ng Bïi §øc HiÕu Líp kÕ to¸n A - 51 §å ¸n m«n häc kÕ to¸n qu¶n trÞ -2- thùc hµnh vµ nhËn ra nh÷ng h¹n chÕ, thiÕu sãt, nh÷ng t­ duy sai lÖch trong qu¸ tr×nh häc tËp ®Ó kÞp thêi ®iÒu chØnh söa ch÷a. Trong ph¹m vi hÑp cña ®å ¸n m«n häc, em sÏ tr×nh bµy nh÷ng hiÓu biÕt c¬ b¶n nhÊt vµ chung nhÊt vÒ m«n häc “KÕ To¸n Qu¶n TrÞ” mµ em ®· ®­îc häc. Nh­ng do kiÕn thøc vÒ nghiÖp vô kÕ to¸n cßn h¹n hÑp vµ kinh nghiÖm thùc tÕ cßn ch­a cã, cho nªn trong qu¸ tr×nh lµm ®å ¸n cßn nhiÒu sai sãt. Em rÊt mong ®­îc sù chØ b¶o cña c¸c thÇy c« gi¸o. Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n c« gi¸o Ph¹m ThÞ Hång H¹nh ®· gióp ®ì em hoµn thµnh ®å ¸n m«n häc nµy. §å ¸n ®­îc thùc hiÖn trªn c¬ së d÷ liÖu mµ em ®· thu thËp th«ng qua ®ît thùc tËp nghiÖp vô kinh tÕ t¹i C«ng ty than Mạo Khª - mét ®¬n vÞ trùc thuéc TËp ®oµn than vµ kho¸ng s¶n ViÖt Nam. §å ¸n cña em gåm 3 ch­¬ng : Ch­¬ng I: C¬ së lý luËn vÒ kÕ to¸n qu¶n trÞ . Ch­¬ng II : Ph©n tÝch biÕn ®éng chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp (c«ng ty than M¹o khª). Ch­¬ng III : Ph©n tÝch ®iÓm hoµ vèn vµ lùa chän ph­¬ng ¸n kinh doanh cña C«ng ty than M¹o Khª. Bïi §øc HiÕu Líp kÕ to¸n A - 51 -3- §å ¸n m«n häc kÕ to¸n qu¶n trÞ CH¦¥NG I: C¥ Së Lý LUËN VÒ KÕ TO¸N QU¶N TRÞ 1.1. Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ kÕ to¸n qu¶n trÞ 1.1.1. Kh¸i niÖm kÕ to¸n qu¶n trÞ Nhµ qu¶n trÞ muèn th¾ng thÕ trªn thÞ tr­êng cÇn ph¶i biÕt râ t×nh h×nh kinh tÕ tµi chÝnh thùc tÕ cña m×nh nh­ thÕ nµo, muèn vËy hä cÇn ph¶i sö dông hµng lo¹t c«ng cô qu¶n lý, trong ®ã kÕ to¸n lµ mét c«ng cô quan träng bËc nhÊt, ®Æc biÖt lµ kÕ to¸n qu¶n trÞ. KÕ to¸n qu¶n trÞ lµ mét bé phËn cña h¹ch to¸n kÕ to¸n, lµm nhiÖm vô thu thËp, xö lý, ph©n tÝch vµ cung cÊp th«ng tin vÒ ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh mét c¸ch cô thÓ, phôc vô cho c¸c nhµ qu¶n trÞ trong viÖc lËp kÕ ho¹ch, ®iÒu hµnh, tæ chøc thùc hiÖn kÕ ho¹ch vµ qu¶n lý ho¹t ®éng kinh tÕ tµi chÝnh trong néi bé doanh nghiÖp. §ång thêi kÕ to¸n qu¶n trÞ cßn ®¸nh gi¸, theo dâi viÖc thùc hiÖn kÕ ho¹ch ®Ó ®¶m b¶o sö dông cã hiÖu qu¶ vµ qu¶n lý chÆt chÏ tµi s¶n cña doanh nghiÖp. 1.1.2. Vai trß, nhiÖm vô, chøc n¨ng cña kÕ to¸n qu¶n trÞ a. Vai trß: §Ó ®iÒu hµnh c¸c mÆt ho¹t ®éng cña mét doanh nghiÖp nãi chung vµ doanh nghiÖp má nãi riªng, tr¸ch nhiÖm thuéc vÒ c¸c nhµ qu¶n trÞ c¸c cÊp trong doanh nghiÖp ®ã. C¸c chøc n¨ng c¬ b¶n cña qu¶n lý ho¹t ®éng doanh nghiÖp nh»m ®¹t ®­îc môc tiªu ®· ®Ò ra cã thÓ ®­îc kh¸i qu¸t trong s¬ ®å sau ®©y: Bïi §øc HiÕu Líp kÕ to¸n A - 51 -4- §å ¸n m«n häc kÕ to¸n qu¶n trÞ LËp kÕ ho¹ch §¸nh gi¸ Ra quyÕt ®Þnh Thùc hiÖn KiÓm tra Qua s¬ ®å trªn ta thÊy sù liªn tôc cña ho¹t ®éng qu¶n lý tõ kh©u lËp kÕ ho¹ch ®Õn thùc hiÖn, kiÓm tra, ®¸nh gi¸ råi sau ®ã quay trë l¹i kh©u lËp kÕ ho¹ch cho kú sau, tÊt c¶ ®Òu xoay quanh trôc ra quyÕt ®Þnh. §Ó lµm tèt c¸c chøc n¨ng nµy ®ßi hái c¸c nhµ qu¶n trÞ ph¶i ®Ò ra nh÷ng quyÕt ®Þnh ®óng ®¾n nhÊt cho c¸c ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp. Muèn cã nh÷ng quyÕt ®Þnh cã hiÖu qu¶ vµ hiÖu lùc, c¸c nhµ qu¶n trÞ cã yªu cÇu vÒ th«ng tin rÊt lín. KÕ to¸n qu¶n trÞ lµ nguån chñ yÕu, dï kh«ng ph¶i lµ duy nhÊt, cung cÊp nhu cÇu th«ng tin ®ã. b. NhiÖm vô: NhiÖm vô cña kÕ to¸n qu¶n trÞ lµ: - TÝnh to¸n vµ ®­a ra m« h×nh vÒ nhu cÇu vèn cho mét lo¹i s¶n phÈm, mét thêi h¹n giao hµng, mét thêi h¹n gi¶i quyÕt mét vÊn ®Ò cô thÓ nµo ®ã. Bïi §øc HiÕu Líp kÕ to¸n A - 51 -5- §å ¸n m«n häc kÕ to¸n qu¶n trÞ - TÝnh to¸n, ®o l­êng chi phÝ cho mét lo¹i s¶n phÈm, mét thêi h¹n giao hµng, hay mét thêi h¹n gi¶i quyÕt mét vÊn ®Ò nµo ®ã. - Gióp nhµ qu¶n lý cã nh÷ng gi¶i ph¸p t¸c ®éng lªn c¸c chi phÝ nµy, cÇn ph¶i x¸c ®Þnh nguyªn nh©n g©y ra chi phÝ ®Ó cã thÓ can thiÖp, t¸c ®éng vµo c¸c nghiÖp vô, c¸c ho¹t ®éng ph¸t sinh chi phÝ. c. Chøc n¨ng: - ChÝnh thøc ho¸ c¸c môc tiªu cña doanh nghiÖp thµnh c¸c chØ tiªu; - LËp dù to¸n s¶n xuÊt kinh doanh; - Thu thËp kÕt qu¶ thùc hiÖn; - So¹n th¶o b¸o c¸o ®¸nh gi¸. 1.1.3. Ph©n biÖt kÕ to¸n qu¶n trÞ vµ kÕ to¸n tµi chÝnh Tiªu thøc KÕ to¸n tµi chÝnh KÕ to¸n qu¶n trÞ 1. Môc ®Ých sö - Phôc vô cho viÖc lËp b¸o c¸o - Phôc vô cho nhµ qu¶n trÞ trong viÖc lËp dông th«ng tin tµi chÝnh trªn c¬ së sè liÖu thu kÕ ho¹ch vµ ®­a ra ph­¬ng ¸n kinh thËp. doanh. 2. §èi t­îng sö - Chñ thÓ bªn trong vµ bªn - Chñ thÓ bªn trong doanh nghiÖp: nhµ dông th«ng tin ngoµi doanh nghiÖp: Nhµ qu¶n qu¶n trÞ – nh÷ng ng­êi trùc tiÕp ®iÒu trÞ, kh¸ch hµng, nhµ cung cÊp, hµnh doanh nghiÖp. ng©n hµng, nhµ ®Çu t­, nhµ n­íc Bïi §øc HiÕu Líp kÕ to¸n A - 51 §å ¸n m«n häc kÕ to¸n qu¶n trÞ 3. §Æc th«ng tin -6- ®iÓm - Ph¶n ¸nh th«ng tin ®· x¶y ra - Ph¶n ¸nh th«ng tin dù b¸o trong t­¬ng råi, mang tÝnh lÞch sö. lai. - Lµ nh÷ng th«ng tin tæng qu¸t, - Lµ nh÷ng th«ng tin chi tiÕt, thÓ hiÖn c¶ chØ biÓu diÔn d­íi h×nh th¸i gi¸ chØ tiªu gi¸ trÞ, hiÖn vËt, thêi gian lao trÞ. ®éng. - Th«ng tin ph¶i tu©n thñ c¸c - Kh«ng tu©n thñ c¸c nguyªn t¾c mµ x©y nguyªn t¾c chuÈn mùc ®· quy dùng theo yªu cÇu nhµ qu¶n trÞ, miÔn lµ ®Þnh. ®¶m b¶o tÝnh linh ho¹t, kÞp thêi. 4. Nguyªn t¾c - Th«ng tin ph¶i chÝnh x¸c, - Th«ng tin ph¶i ®¶m b¶o tÝnh linh ho¹t, cung cÊp th«ng chÆt chÏ. kÞp thêi. tin 5. Ph¹m vi cung cÊp th«ng tin, tËp hîp, nghiªn cøu th«ng tin - Toµn doanh nghiÖp. - Cho tõng bé phËn, tõng lo¹i s¶n phÈm, tõng qu¸ tr×nh cô thÓ. 6. Thêi gian b¸o - Theo ®Þnh kú: th¸ng, quý, - Theo yªu cÇu cña nhµ qu¶n trÞ (cã thÓ c¸o n¨m th­êng xuyªn hoÆc ®Þnh kú) 7. TÝnh ph¸p lý - Cã tÝnh ph¸p lý. 8. Quan hÖ víi - Ýt h¬n. c¸c lÜnh vùc kh¸c, m«n khoa häc kh¸c Bïi §øc HiÕu - Ýt hoÆc tÝnh ph¸p lý kh«ng cã tÝnh b¾t buéc. - NhiÒu h¬n: Thèng kª, kinh tÕ häc, qu¶n lý ®Ó tæng hîp, ph©n tÝch vµ xö lý th«ng tin thµnh d¹ng cã thÓ sö dông ®­îc. Líp kÕ to¸n A - 51 -7- §å ¸n m«n häc kÕ to¸n qu¶n trÞ 1.1.4. Vai trß, ý nghÜa cña kÕ to¸n qu¶n trÞ c¸c yÕu tè s¶n xuÊt kinh doanh §Ó tiÕn hµnh ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cÇn thiÕt ph¶i cã c¸c yÕu tè s¶n xuÊt c¬ b¶n, ®ã lµ t­ liÖu lao ®éng, ®èi t­îng lao ®éng vµ søc lao ®éng. Trong ho¹t ®éng s¶n xuÊt cña doanh nghiÖp, nguyªn vËt liÖu lµ ®èi t­îng lao ®éng, tµi s¶n cè ®Þnh vµ c¸c c«ng cô dông cô kh¸c kh«ng ®ñ tiªu chuÈn tµi s¶n cè ®Þnh lµ t­ liÖu lao ®éng, cßn lao ®éng cña con ng­êi lµ yÕu tè søc lao ®éng a. KÕ to¸n qu¶n trÞ vËt t­, hµng ho¸: KÕ to¸n qu¶n trÞ chñ yÕu phôc vô cho c¸c nhµ qu¶n lý doanh nghiÖp ®Ó ra quyÕt ®Þnh s¶n xuÊt kinh doanh do ®ã th«ng tin cÇn ph¶i cËp nhËt vµ liªn tôc. §iÒu ®ã còng cã nghÜa lµ c¸c t×nh h×nh nhËp, xuÊt, tån kho vËt t­, hµng ho¸ c¶ chØ tiªu hiÖn vËt vµ chØ tiªu thµnh tiÒn theo tõng mÆt hµng, tõng nhãm, tõng lo¹i, ë tõng n¬i b¶o qu¶n, sö dông ph¶i ®­îc h¹ch to¸n chi tiÕt ®Ó s½n sµng phôc vô cho yªu cÇu cña qu¶n trÞ. Muèn vËy c«ng t¸c h¹ch to¸n vËt t­ hµng ho¸ ph¶i ®¶m b¶o c¸c yªu cÇu sau: - Tæ chøc h¹ch to¸n chi tiÕt vËt t­ hµng ho¸ theo tõng kho, tõng bé phËn kÕ to¸n doanh nghiÖp. - Theo dâi liªn tôc hµng ngµy t×nh h×nh nhËp xuÊt tån kho cña tõng lo¹i, nhãm mÆt hµng vËt t­ hµng ho¸ c¶ chØ tiªu hiÖn vËt vµ chØ tiªu thµnh tiÒn. - §¶m b¶o ®èi chiÕu khíp vµ chÝnh x¸c t­¬ng øng gi÷a c¸c sè liÖu cña kÕ to¸n chi tiÕt víi sè liÖu h¹ch to¸n chi tiÕt t¹i kho, gi÷a sè liÖu cña kÕ to¸n chi tiÕt víi sè liÖu cña kÕ to¸n tæng hîp vÒ t×nh h×nh vËt t­, hµng ho¸. - B¸o c¸o cung cÊp kÞp thêi c¸c th«ng tin cÇn thiÕt hµng ngµy, hµng tuÇn vÒ t×nh h×nh vËt t­ hµng ho¸ theo yªu cÇu cña qu¶n trÞ doanh nghiÖp. b. KÕ to¸n qu¶n trÞ tµi s¶n cè ®Þnh: Bïi §øc HiÕu Líp kÕ to¸n A - 51 -8- §å ¸n m«n häc kÕ to¸n qu¶n trÞ Trong qu¸ tr×nh sö dông TSC§ vµo s¶n xuÊt kinh doanh, gi¸ trÞ cña TSC§ bÞ hao mßn dÇn vµ chuyÓn dÞch tõng phÇn vµo chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh. Nh­ng TSC§ h÷u h×nh vÉn gi÷ nguyªn h×nh th¸i vËt chÊt ban ®Çu cho ®Õn khi h­ háng. MÆt kh¸c TSC§ ®­îc sö dông vµ b¶o qu¶n ë c¸c bé phËn kh¸c nhau trong doanh nghiÖp. Bëi vËy kÕ to¸n chi tiÕt TSC§ ph¶i ph¶n ¸nh vµ kiÓm tra t×nh h×nh t¨ng, gi¶m, hao mßn TSC§ cña toµn doanh nghiÖp vµ cña tõng n¬i b¶o qu¶n, sö dông theo tõng ®èi t­îng ghi TSC§. Ngoµi c¸c chØ tiªu ph¶n ¸nh nguån gèc, thêi gian h×nh thµnh TSC§, c«ng suÊt thiÕt bÞ, sè hiÖu TSC§, kÕ to¸n ph¶i ph¶n ¸nh nguyªn gi¸, gi¸ trÞ hao mßn, gi¸ trÞ cßn l¹i cña tõng ®èi t­îng ghi TSC§ t¹i tõng n¬i sö dông, b¶o qu¶n TSC§. ViÖc theo dâi TSC§ theo n¬i sö dông nh»m g¾n tr¸ch nhiÖm b¶o qu¶n, sö dông tµi s¶n víi tõng bé phËn, tõ ®ã n©ng tr¸ch nhiÖm vµ hiÖu qu¶ trong b¶o qu¶n sö dông TSC§ cña doanh nghiÖp c. KÕ to¸n qu¶n trÞ lao ®éng vµ tiÒn l­¬ng (tiÒn c«ng) Lao ®éng lµ yÕu tè quyÕt ®Þnh trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh. Nãi ®Õn yÕu tè lao ®éng lµ nãi ®Õn lao ®éng sèng, tøc lµ sù hao phÝ cã môc ®Ých vÒ thÓ lùc vµ trÝ lùc cña con ng­êi ®Ó t¹o ra s¶n phÈm hoÆc thùc hiÖn ho¹t ®éng kinh doanh. §Ó bï l¹i phÇn hao phÝ ®ã cña lao ®éng, doanh nghiÖp ph¶i tr¶ cho hä kho¶n tiÒn phï hîp víi sè l­îng vµ chÊt l­îng lao ®éng mµ hä ®ãng gãp. Sè tiÒn nµy ®­îc gäi lµ tiÒn l­¬ng hay tiÒn c«ng. KÕ to¸n qu¶n trÞ lao ®éng, tiÒn l­¬ng ph¶i cung cÊp c¸c th«ng tin vÒ sè l­îng lao ®éng, thêi gian lao ®éng, kÕt qu¶ lao ®éng vµ quü l­¬ng cho c¸c nhµ qu¶n trÞ doanh nghiÖp. Tõ nh÷ng th«ng tin nµy c¸c nhµ qu¶n trÞ ®­a ra ®­îc ph­¬ng ¸n tæ chøc qu¶n lý lao ®éng, bè trÝ hîp lý lùc l­îng lao ®éng cña doanh nghiÖp vµo tõng kh©u c«ng viÖc cô thÓ, nh»m ph¸t huy tèt nhÊt n¨ng lùc cña ng­êi lao ®éng, t¹o ®iÒu kiÖn t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng, gi¶m chi phÝ nh©n c«ng trong chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh. Bïi §øc HiÕu Líp kÕ to¸n A - 51 -9- §å ¸n m«n häc kÕ to¸n qu¶n trÞ 1.1.5. Vai trß, ý nghÜa cña kÕ to¸n qu¶n trÞ chi phÝ gi¸ thµnh Trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng kinh doanh, doanh nghiÖp ph¶i lu«n lu«n quan t©m ®Õn viÖc qu¶n lý chi phÝ, v× mçi ®ång chi phÝ bá ra ®Òu cã ¶nh h­ëng ®Õn lîi nhuËn. V× vËy vÊn ®Ò quan träng ®­îc ®Æt ra cho nhµ qu¶n trÞ doanh nghiÖp lµ ph¶i kiÓm so¸t chi phÝ cña doanh nghiÖp. VÊn ®Ò chi phÝ kh«ng chØ lµ sù quan t©m cña c¸c doanh nghiÖp mµ cßn lµ mèi quan t©m cña ng­êi tiªu dïng, cña x· héi nãi chung. Theo kÕ to¸n tµi chÝnh, chi phÝ ®­îc hiÓu lµ mét sè tiÒn hoÆc mét ph­¬ng tiÖn mµ doanh nghiÖp hoÆc c¸ nh©n bá ra ®Ó ®¹t ®­îc môc ®Ých nµo ®ã. B¶n chÊt cña chi phÝ lµ ph¶i mÊt ®i ®Ó ®æi lÊy mét sù thu vÒ, cã thÓ thu vÒ d­íi d¹ng vËt chÊt, cã thÓ ®Þnh l­îng ®­îc nh­ sè l­îng s¶n phÈm, tiÒn, hoÆc d­íi d¹ng tinh thÇn, kiÕn thøc, dÞch vô ®­îc phôc vô 1.1.6. Ph©n lo¹i chi phÝ Chi phÝ ®­îc nhµ qu¶n trÞ sö dông cho nhiÒu môc ®Ých kh¸c nhau. Do vËy, chi phÝ ®­îc ph©n lo¹i theo nhiÒu c¸ch, tuú theo môc ®Ých cña nhµ qu¶n trÞ trong tõng quyÕt ®Þnh. NhËn ®Þnh vµ thÊu hiÓu c¸ch ph©n lo¹i vµ øng xö cña tõng lo¹i chi phÝ lµ ch×a kho¸ cña viÖc ®­a ra nh÷ng quyÕt ®Þnh ®óng ®¾n trong qu¸ tr×nh tæ chøc ®iÒu hµnh ho¹t ®éng kinh doanh cña nhµ qu¶n trÞ doanh nghiÖp. a. Ph©n lo¹i chi phÝ theo chøc n¨ng ho¹t ®éng * T¸c dông: - Cho thÊy vÞ trÝ, chøc n¨ng ho¹t ®éng cña chi phÝ trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh ë doanh nghiÖp - Lµ c¨n cø ®Ó x¸c ®Þnh gi¸ thµnh vµ tËp hîp chi phÝ. Bïi §øc HiÕu Líp kÕ to¸n A - 51 - 10 - §å ¸n m«n häc kÕ to¸n qu¶n trÞ - Cung cÊp th«ng tin cã hÖ thèng phôc vô cho viÖc lËp b¸o c¸o tµi chÝnh. * Theo tiªu thøc nµy chi phÝ ®­îc ph©n lo¹i thµnh chi phÝ s¶n xuÊt vµ chi phÝ ngoµi s¶n xuÊt. - Chi phÝ s¶n xuÊt: lµ toµn bé chi phÝ cã liªn quan ®Õn viÖc chÕ t¹o s¶n phÈm hoÆc cung cÊp dÞch vô phôc vô trong mét kú nhÊt ®Þnh. + Chi phÝ nguyªn vËt liÖu trùc tiÕp: lµ chi phÝ cña nh÷ng lo¹i nguyªn vËt liÖu mµ cÊu t¹o thµnh thùc thÓ cña s¶n phÈm, cã gi¸ trÞ vµ cã thÓ x¸c ®Þnh ®­îc mét c¸ch t¸ch biÖt râ rµng vµ cô thÓ cho tõng s¶n phÈm. + Chi phÝ nh©n c«ng trùc tiÕp: lµ chi phÝ thanh to¸n cho c«ng nh©n trùc tiÕp vËn hµnh d©y chuyÒn s¶n xuÊt t¹o ra s¶n phÈm hoÆc dÞch vô phôc vô. + Chi phÝ s¶n xuÊt chung: lµ tÊt c¶ c¸c kho¶n chi phÝ ph¸t sinh ë ph©n x­ëng mµ kh«ng thÓ ®­a vµo chi phÝ nguyªn vËt liÖu trùc tiÕp, chi phÝ nh©n c«ng trùc tiÕp. - Chi phÝ ngoµi s¶n xuÊt: lµ nh÷ng kho¶n chi phÝ kh«ng liªn quan ®Õn viÖc chÕ t¹o s¶n xuÊt s¶n phÈm, mµ nã tham gia vµo qu¸ tr×nh tiªu thô vµ qu¶n lý. + Chi phÝ b¸n hµng: lµ tÊt c¶ nh÷ng chi phÝ liªn quan ®Õn viÖc x¸c tiÕn tiªu thô s¶n phÈm. + Chi phÝ qu¶n lý: lµ nh÷ng chi phÝ liªn quan ®Õn viÖc ®iÒu hµnh qu¶n lý s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp. b. Ph©n lo¹i theo c¸ch øng xö cña chi phÝ * T¸c dông: Nh»m môc ®Ých ®¸p øng yªu cÇu lËp kÕ ho¹ch, kiÓm so¸t vµ chñ ®éng ®iÒu tiÕt chi phÝ ®èi víi lÜnh vùc qu¶n trÞ doanh nghiÖp; x¸c ®Þnh møc Bïi §øc HiÕu Líp kÕ to¸n A - 51 §å ¸n m«n häc kÕ to¸n qu¶n trÞ - 11 - ®é biÕn ®éng cña chi phÝ so víi møc ®é biÕn ®éng cña khèi l­îng s¶n phÈm s¶n xuÊt ra. * Theo tiªu thøc nµy chi phÝ ®­îc ph©n lo¹i thµnh chi phÝ biÕn ®æi, chi phÝ cè ®Þnh vµ chi phÝ hçn hîp. - Chi phÝ biÕn ®æi: lµ toµn bé chi phÝ biÕn ®æi khi khèi l­îng s¶n phÈm biÕn ®èi vµ tØ lÖ thuËn víi khèi l­îng s¶n phÈm. Chi phÝ biÕn ®æi tÝnh cho mét ®¬n vÞ s¶n phÈm kh«ng thay ®æi, CPBD b»ng 0 khi møc ®é ho¹t ®éng ho¹t ®éng b»ng 0. + Chi phÝ biÕn ®æi tØ lÖ: lµ nh÷ng kho¶n chi phÝ cã quan hÖ tû lÖ thuËn tuyÕn tÝnh víi møc ®é ho¹t ®éng. + Chi phÝ biÕn ®æi cÊp bËc: lµ nh÷ng kho¶n biÕn phÝ thay ®æi khi møc ®é ho¹t ®éng thay ®æi nhiÒu vµ kh«ng thay ®æi khi møc ®é ho¹t ®éng thay ®æi Ýt. - Chi phÝ cè ®Þnh: lµ nh÷ng kho¶n chi phÝ kh«ng biÕn ®æi khi møc ®é ho¹t ®éng thay ®æi trong ph¹m vi phï hîp. §Þnh phÝ tÝnh cho mét ®¬n vÞ s¶n phÈm tØ lÖ nghÞch víi khèi l­îng s¶n phÈm s¶n xuÊt. Nã kh«ng thÓ gi¶m ®i b»ng 0 khi møc ®é ho¹t ®éng b»ng 0. + §Þnh phÝ b¾t buéc: lµ nh÷ng kho¶n ®Þnh phÝ kh«ng thÓ thay ®æi mét c¸ch nhanh chãng theo quyÕt ®Þnh cña nhµ qu¶n trÞ. + §Þnh phÝ tuú ý: lµ nh÷ng kho¶n ®Þnh phÝ cã kh¶ n¨ng thay ®æi nhanh chãng theo quyÕt ®Þnh cña nhµ qu¶n trÞ. - Chi phÝ hçn hîp: lµ nh÷ng kho¶n chi phÝ mµ b¶n th©n nã bao gåm c¶ yÕu tè biÕn ®æi, c¶ yÕu tè cè ®Þnh. c. Ph©n lo¹i chi phÝ theo mèi quan hÖ víi s¶n phÈm Bïi §øc HiÕu Líp kÕ to¸n A - 51 §å ¸n m«n häc kÕ to¸n qu¶n trÞ - 12 - * T¸c dông: Xem xÐt nh÷ng kho¶n môc chi phÝ nµo ¶nh h­ëng trùc tiÕp ®Õn doanh thu cña kú mµ chóng ph¸t sinh, nh÷ng kho¶n môc chi phÝ nµo ¶nh h­ëng ®Õn kú mµ s¶n phÈm ®­îc ®em ®i tiªu thô, tõ ®ã cã nh÷ng kÕ ho¹ch s¶n xuÊt vµ tiªu thô hîp lý. * Theo c¸ch ph©n lo¹i nµy chi phÝ ®­îc ph©n lo¹i thµnh chi phÝ s¶n phÈm vµ chi phÝ thêi kú: - Chi phÝ s¶n phÈm: lµ toµn bé chi phÝ g¾n liÒn víi qu¸ tr×nh s¶n xuÊt s¶n phÈm vµ nã chØ ®­îc thu håi khi s¶n phÈm ®­îc ®em ®i tiªu thô. Cßn nÕu s¶n phÈm ch­a ®­îc tiªu thô th× nã n»m trªn gi¸ trÞ hµng tån kho. Chi phÝ s¶n phÈm gåm: chi phÝ nguyªn vËt liÖu trùc tiÕp, chi phÝ nh©n c«ng trùc tiÕp, chi phÝ s¶n xuÊt chung. - Chi phÝ thêi kú: lµ nh÷ng kho¶n chi phÝ ph¸t sinh trong kú h¹ch to¸n. V× thÕ chi phÝ thêi kú cã ¶nh h­ëng ®Õn lîi tøc cña kú mµ chóng ph¸t sinh. VËy chi phÝ thêi kú bao gåm c¸c lo¹i chi phÝ b¸n hµng vµ chi phÝ qu¶n lý doanh nghiÖp. d. Ph©n lo¹i chi phÝ theo môc ®Ých ra quyÕt ®Þnh * Chi phÝ trùc tiÕp vµ chi phÝ gi¸n tiÕp - Chi phÝ trùc tiÕp: lµ nh÷ng kho¶n chi phÝ cã thÓ t¸ch biÖt cho tõng ®èi t­îng, tõng ho¹t ®éng cô thÓ vµ tù b¶n th©n nã hiÓn nhiªn ®­îc chuyÓn th¼ng cho tõng ho¹t ®éng cô thÓ. - Chi phÝ gi¸n tiÕp: lµ nh÷ng chi phÝ cïng mét lóc ph¸t sinh liªn quan ®Õn nhiÒu ®èi t­îng vµ kh«ng thÓ t¸ch biÖt ®­îc trùc tiÕp cho tõng ®èi t­îng. Do ®ã nÕu muèn tÝnh chi phÝ gi¸n tiÕp cho tõng ®èi t­îng th× ph¶i tiÕn hµnh ph©n bæ theo nh÷ng tiªu thøc nhÊt ®Þnh. Bïi §øc HiÕu Líp kÕ to¸n A - 51 §å ¸n m«n häc kÕ to¸n qu¶n trÞ - 13 - Tuy nhiªn cã nh÷ng kho¶n chi phÝ nÕu xÐt cho tõng ho¹t ®éng cô thÓ th× lµ chi phÝ gi¸n tiÕp nh­ng nÕu xÐt cho tõng bé phËn hoÆc trong ph¹m vi toµn doanh nghiÖp th× l¹i lµ chi phÝ trùc tiÕp. * Chi phÝ kiÓm so¸t ®­îc vµ chi phÝ kh«ng kiÓm so¸t ®­îc lµ nh÷ng kho¶n môc chi phÝ ph¶n ¸nh ph¹m vi quyÒn h¹n cña c¸c nhµ qu¶n trÞ c¸c cÊp ®èi víi c¸c lo¹i chi phÝ ®ã. Nh­ vËy, c¸c nhµ qu¶n trÞ cÊp cao cã ph¹m vi quyÒn h¹n réng ®èi víi chi phÝ h¬n. * Chi phÝ thÝch hîp vµ chi phÝ kh«ng thÝch hîp - Chi phÝ thÝch hîp: lµ nh÷ng chi phÝ ph¸t sinh cã sù chªnh lÖch gi÷a c¸c ph­¬ng ¸n xem xÐt. - Chi phÝ kh«ng thÝch hîp lµ nh÷ng chi phÝ khi xem xÐt c¸c ph­¬ng ¸n cã thÓ bá qua. + Chi phÝ ch×m: lµ nh÷ng kho¶n chi phÝ ph¸t sinh trong qu¸ khø vµ kh«ng thÓ bÞ thay ®æi trong t­¬ng lai cho dï doanh nghiÖp lùa chän ph­¬ng ¸n nµo. + Chi phÝ cè ®Þnh: lµ nh÷ng ®Þnh phÝ kh«ng thÝch hîp trong tr­êng hîp kh«ng thay ®æi quy m«. * Chi phÝ c¬ héi: lµ lîi nhuËn tiÒm Èn lín nhÊt mµ doanh nghiÖp bÞ mÊt ®i khi lùa chän ph­¬ng ¸n nµy thay cho ph­¬ng ¸n kia. e. Ph©n lo¹i chi phÝ trªn c¸c b¸o c¸o kÕ to¸n Bïi §øc HiÕu Líp kÕ to¸n A - 51 - 14 - §å ¸n m«n häc kÕ to¸n qu¶n trÞ B¶ng kª chi phÝ s¶n xuÊt trong kú STT ChØ tiªu 1 Chi phÝ nguyªn vËt liÖu trùc tiÕp 2 Chi phÝ nh©n c«ng trùc tiÕp 3 Chi phÝ s¶n xuÊt chung 4 Tæng chi phÝ ph¸t sinh trong kú 5 Chi phÝ dë dang ®Çu kú 6 Chi phÝ dë dang cuèi kú 7 Gi¸ thµnh s¶n phÈm hoµn thµnh 8 Thµnh phÈm ®Çu kú 9 Thµnh phÈm cuèi kú 10 Gi¸ vèn Gi¸ trÞ B¸o c¸o kÕt qu¶ ho¹t ®éng kinh doanh STT ChØ tiªu 1 Doanh thu thuÇn 2 Gi¸ vèn 3 Lîi nhuËn gép 4 Chi phÝ b¸n hµng 5 Chi phÝ qu¶n lý doanh nghiÖp 6 Lîi nhuËn thuÇn Bïi §øc HiÕu Gi¸ trÞ Líp kÕ to¸n A - 51 - 15 - §å ¸n m«n häc kÕ to¸n qu¶n trÞ B¸o c¸o kÕt qu¶ ho¹t ®éng kinh doanh (Sö dông néi bé) STT ChØ tiªu 1 Doanh thu thuÇn 2 Chi phÝ biÕn ®æi Gi¸ trÞ - Chi phÝ s¶n xuÊt biÕn ®æi + Chi phÝ nguyªn vËt liÖu trùc tiÕp + Chi phÝ nh©n c«ng trùc tiÕp + Chi phÝ s¶n xuÊt chung biÕn ®æi - Chi phÝ ngoµi s¶n xuÊt biÕn ®æi + Chi phÝ b¸n hµng biÕn ®æi + Chi phÝ qu¶n lý doanh nghiÖp biÕn ®æi 3 Sè d­ ®¶m phÝ 4 Chi phÝ cè ®Þnh - Chi phÝ s¶n xuÊt cè ®Þnh + Chi phÝ s¶n xuÊt chung cè ®Þnh - Chi phÝ ngoµi s¶n xuÊt cè ®Þnh + Chi phÝ b¸n hµng cè ®Þnh + Chi phÝ qu¶n lý doanh nghiÖp cè ®Þnh Bïi §øc HiÕu Líp kÕ to¸n A - 51 - 16 - §å ¸n m«n häc kÕ to¸n qu¶n trÞ 5 Lîi nhuËn 1.2. Ph©n tÝch mèi quan hÖ chi phÝ – khèi l­îng – lîi nhuËn 1.2.1. C¸c kh¸i niÖm c¬ b¶n trong ph©n tÝch mèi quan hÖ CP-KL-LN a. Sè d­ ®¶m phÝ (l·i trªn biÕn phÝ) * Tæng sè d­ ®¶m phÝ - Tæng sè d­ ®¶m phÝ lµ sè d­ biÓu hiÖn b»ng sè tuyÖt ®èi cña tæng doanh thu sau khi ®· trõ ®i tæng chi phÝ biÕn ®æi vµ phÇn cßn l¹i sÏ ®­îc dïng ®Ó bï ®¾p chi phÝ cè ®Þnh. C«ng thøc: SD§P = DT – CPB§ * Sè d­ ®¶m phÝ ®¬n vÞ - Lµ sè d­ biÓu hiÖn b»ng sè tuyÖt ®èi cña GB sau khi trõ ®i biÕn phÝ ® vÞ - C«ng thøc: SD§P®v = GB – CPB§®v * Tû lÖ sè d­ ®¶m phÝ - Tû lÖ sè d­ ®¶m phÝ lµ chØ tiªu thÓ hiÖn sè t­¬ng ®èi gi÷a tæng sè d­ ®¶m phÝ víi tæng doanh thu hoÆc gi÷a sè d­ ®¶m phÝ ®¬n vÞ víi gi¸ b¸n. - C«ng thøc: SD§P Tû lÖ SD§P = SD§P®v = DT GB b. KÕt cÊu cña chi phÝ Bïi §øc HiÕu Líp kÕ to¸n A - 51 - 17 - §å ¸n m«n häc kÕ to¸n qu¶n trÞ - Lµ chØ tiªu thÓ hiÖn sè t­¬ng ®èi cña biÕn phÝ vµ ®Þnh phÝ so víi tæng chi phÝ cña doanh nghiÖp. - Nh÷ng doanh nghiÖp cã tû lÖ ®Þnh phÝ cao trong tæng chi phÝ th× lîi nhuËn sÏ nh¹y c¶m víi biÕn ®éng cña doanh thu. §©y sÏ lµ ®iÓm thuËn lîi khi doanh nghiÖp t¨ng doanh thu. - Nh÷ng doanh nghiÖp cã tû lÖ ®Þnh phÝ thÊp trong tæng chi phÝ th× lîi nhuËn sÏ Ýt nh¹y c¶m h¬n so víi biÕn ®éng cña doanh thu. §iÒu nµy sÏ lµm cho doanh nghiÖp cã ®é an toµn cao h¬n khi lµm ¨n thÊt b¹i. c. §ßn b¶y kinh doanh - §ßn b¶y kinh doanh lµ mét chØ tiªu ph¶n ¸nh møc ®é t¨ng cña lîi nhuËn so víi møc ®é t¨ng cña doanh thu hay ph¶n ¸nh møc ®é sö dông chi phÝ cè ®Þnh trong doanh nghiÖp. - C«ng thøc: Tèc ®é t¨ng lîi nhuËn §é lín cña §BKD = SD §P = Tèc ®é t¨ng doanh thu Lîi nhuËn 1.2.2. Ph©n tÝch ®iÓm hoµ vèn a. Kh¸i niÖm - §iÓm hoµ vèn lµ ®iÓm t¹i ®ã doanh thu cña doanh nghiÖp võa ®ñ bï ®¾p chi phÝ mµ doanh nghiÖp ®· bá ra. Doanh thu Bïi §øc HiÕu Líp kÕ to¸n A - 51 - 18 - §å ¸n m«n häc kÕ to¸n qu¶n trÞ Tæng chi phÝ BiÕn phÝ Lîi nhuËn §Þnh phÝ BiÕn phÝ Lîi nhuËn Sè d­ ®¶m phÝ M« h×nh biÓu diÔn mèi quan hÖ gi÷a chi phÝ, doanh thu vµ lîi nhuËn - Theo m« h×nh trªn ta cã kh¸i niÖm: §iÓm hoµ vèn lµ ®iÓm t¹i ®ã sè d­ ®¶m phÝ võa ®ñ bï ®¾p chi phÝ cè ®Þnh. - Ph©n tÝch ®iÓm hoµ vèn gióp cho nhµ qu¶n trÞ xem xÐt qu¸ tr×nh kinh doanh mét c¸ch chñ ®éng vµ tÝch cùc, x¸c ®Þnh râ rµng vµo lóc nµo trong kú kinh doanh, hay ë møc s¶n xuÊt nµo vµ tiªu thô bao nhiªu th× ®¹t hoµ vèn. Tõ ®ã cã biÖn ph¸p chØ ®¹o tÝch cùc ®Ó ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh ®¹t hiÖu qu¶ cao. b. Ph­¬ng ph¸p x¸c ®Þnh ®iÓm hoµ vèn * X¸c ®Þnh s¶n l­îng hoµ vèn - S¶n l­îng hoµ vèn lµ møc s¶n l­îng tiªu thô mµ doanh nghiÖp cã thÓ bï ®¾p ®­îc chi phÝ bá ra. C«ng thøc: CPC§ SLhv = CPC§ = GB – CPB§®v SD§P®v * X¸c ®Þnh doanh thu hoµ vèn - Doanh thu hoµ vèn lµ doanh thu cña møc tiªu thô hoµ vèn. - C«ng thøc: Bïi §øc HiÕu Líp kÕ to¸n A - 51 - 19 - §å ¸n m«n häc kÕ to¸n qu¶n trÞ CPC§ DThv = SLhv x GB = Tû lÖ SD§P - Khi doanh nghiÖp s¶n xuÊt nhiÒu s¶n phÈm th× cÇn ph¶i x¸c ®Þnh doanh thu hoµ vèn cña toµn doanh nghiÖp sau ®ã c¨n cø vµo tû träng doanh thu cña tõng lo¹i s¶n phÈm ®Ó x¸c ®Þnh DThv cho tõng lo¹i s¶n phÈm, sau ®ã míi x¸c ®Þnh SLhv cña tõng lo¹i s¶n phÈm. SD§Pi Tû lÖ SD§Pbq = = Tû träng DTi x Tû lÖ SD§Pi DTi CPC§ DThv = Tû lÖ SD§Pbq DThv = Tû träng DTi x DThv DThvi SLhv = GB * Doanh thu an toµn: lµ phÇn chªnh lÖch cña doanh thu thùc hiÖn ®­îc víi doanh thu hoµ vèn. C«ng thøc: Bïi §øc HiÕu Líp kÕ to¸n A - 51 - 20 - §å ¸n m«n häc kÕ to¸n qu¶n trÞ Møc DT an toµn = Møc DT thùc hiÖn – Møc DT hoµ vèn Møc doanh thu an toµn Tû lÖ doanh thu an toµn = Møc doanh thu thùc hiÖn - Doanh thu an toµn ph¶n ¸nh møc doanh thu thùc hiÖn ®­îc ®· v­ît qu¸ møc doanh thu hoµ vèn nh­ thÕ nµo. ChØ tiªu nµy cã gi¸ trÞ cµng lín cµng thÓ hiÖn tÝnh an toµn cao cña ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh hoÆc tÝnh rñi ro trong kinh doanh cµng thÊp vµ ng­îc l¹i. c. §å thÞ hoµ vèn y (sè tiÒn) y=px L·i ytp = a + bx SD§P §Þnh phÝ Lç y®p = A A BiÕn phÝ 0 x0 x(møc h®) H×nh 2: §å thÞ hoµ vèn Bïi §øc HiÕu Líp kÕ to¸n A - 51
- Xem thêm -