Tài liệu Hình ảnh con vật trong tâm thức người việt qua thành ngữ, tục ngữ, ca dao

  • Số trang: 125 |
  • Loại file: DOC |
  • Lượt xem: 64 |
  • Lượt tải: 0
tructuyentailieu

Tham gia: 25/05/2016

Mô tả:

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Trêng ®¹i häc vinh -----***----- H×nh ¶nh con vËt Trong t©m thøc ngêi viÖt Qua thµnh ng÷, tôc ng÷, ca dao Môc lôc LuËn v¨n th¹c sÜ ng÷ v¨n Lêi c¶m ¬n Chuyªn ngµnh: Lý luËn Ng«n ng÷ M· sè: 50408 Trang Më ®Çu 1.......................................................Lý do chän ®Ò tµi .................................................................................4 2..........................................................LÞch sö vÊn ®Ò Ngêi thùc hiÖn : Lª Tµi HoÌ Ngêi híng dÉn : P.G.S - T.S. NguyÔn .................................................................................5 3.............§èi tîng, ph¹m vi t liÖu, nhiÖm vô nghiªn cøu Nh· B¶n .................................................................................8 3.1 §èi tîng nghiªn cøu...............................................8 3.2 Ph¹mvi t liÖu nghiªn cøu......................................8 3.3 NhiÖm vô nghiªn cøu...........................................9 4. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu...........................................9 5...............................................§ãng gãp cña luËn v¨n .................................................................................9 6.................................................CÊu tróc cña luËn v¨n .................................................................................9 Ch¬ng 1 Nh÷ng c¬ së lý luËn liªn quan ®Õn ®Ò tµi TiÓu dÉn......................................................................10 1. Nh×n l¹i mét sè nÐt vÒ b¶n s¾c v¨n ho¸ ViÖt Nam 11 2. Vai trß vµ vÞ thÕ cña c¸c con vËt trong ®êi sèng cña ngêi ViÖt...................................................................14 3. Mèi quan hÖ Ng«n ng÷ - v¨n ho¸ nãi chung vµ vÒ h×nh ¶nh c¸c con vËt nãi riªng...........................16 3.1.......................Quan hÖ gi÷a Ng«n ng÷ - v¨n ho¸ .............................................................................16 3.2H×nh ¶nh c¸c con vËt trong mèi quan hÖ Ng«n ng÷ - v¨n ho¸ .............................................................22 4. VÒ c¸c kh¸i niÖm liªn quan ®Õn ®Ò tµi: t©m thøc, thµnh ng÷, tôc ng÷, ca dao ....................26 4.1..............................................Kh¸i niÖm t©m thøc .............................................................................26 4.2. Ph©n biÖt c¸c kh¸i niÖm: thµnh ng÷, tôc ng÷, ca dao ......................................................................27 4.2.1..........................Ph©n biÖt thµnh ng÷ vµ tôc ng÷ ........................................................................28 4.2.2...........................................................VÒ ca dao ........................................................................30 TiÓu kÕt .....................................................................31 Ch¬ng 2 Bøc tranh ng«n ng÷ vÒ h×nh ¶nh con vËt trong thµnh ng÷, tôc ng÷, ca dao 1.KÕt qu¶ thèng kª, kh¶o s¸t phÇn thµnh ng÷, tôc ng÷, ca dao.......................................................................34 1.1..............................................................Thµnh ng÷ .............................................................................34 1.2................................................................ Tôc ng÷ .............................................................................40 1.3.................................................................... Ca dao .............................................................................55 1.4..................................... Tæng hîp bøc tranh chung .............................................................................57 1.4.1......................................Tæng hîp sè liÖu kh¶o s¸t ........................................................................57 1.4.2..............So s¸nh ®èi chiÕu thø tù tõ nhiÒu ®Õn Ýt ........................................................................57 1.4.3. Sè con vËt cã mÆt ë 3 ®¬n vÞ dÉn liÖu cã tÇn xuÊt cao ...................................................................58 1.4.4...............................§é chªnh lÖch gi÷a c¸c con vËt ........................................................................58 1.4.5............Tæng hîp vµ ph©n lo¹i c¸c tõ gäi tªn con vËt ........................................................................60 2.NhËn xÐt s¬ bé vÒ bøc tranh ng«n ng÷ xung quanh c¸c con vËt ..............................................................61 2.1........................Nh÷ng nhËn xÐt cã tÝnh ®Þnh lîng .............................................................................61 2.2............................Vµi nhËn xÐt cã tÝnh ®Þnh chÊt .............................................................................61 TiÓu kÕt .....................................................................64 Ch¬ng 3 T©m thøc ngêi ViÖt vÒ h×nh ¶nh c¸c con vËt TiÓu dÉn .....................................................................65 1. Kh¶ n¨ng biÓu ®¹t t©m thøc cña thµnh ng÷, tôc ng÷, ca dao ......................................................................66 2. H×nh ¶nh mét sè con vËt in dÊu s©u ®Ëm trong t©m thøc ngêi ViÖt ........................................70 2.1 H×nh ¶nh Rång vµ R¾n trong t©m thøc ngêi ViÖt .............................................................................70 2.1.1........H×nh ¶nh con Rång trong t©m thøc d©n gian ........................................................................71 2.1.2.........H×nh ¶nh con R¾n trong t©m thøc ngêi ViÖt ........................................................................74 2.2..........................H×nh ¶nh vÒ con Chim vµ con cß .............................................................................77 2.2.1.........................................VÒ h×nh ¶nh con chim ........................................................................77 2.2.2............H×nh ¶nh con Cß trong t©m thøc ngêi ViÖt ........................................................................80 2.3..... Tr©u vµ Hæ trong thµnh ng÷, tôc ng÷, ca dao .............................................................................84 2.3.1H×nh ¶nh con Tr©u trong thµnh ng÷, tôc ng÷, ca dao ........................................................................84 2.3.2 Ph¸c ho¹ vµi nÐt vÒ Hæ trong thµnh ng÷, tôc ng÷, ca dao ..................................................................87 TiÓu kÕt .....................................................................89 KÕt luËn .....................................................................90 Tµi liÖu tham kh¶o .....................................................92 Më ®Çu 1. Lý do chän ®Ò tµi : 1.1 ViÖt nam - qu¸ tr×nh h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn ®· h¬n 4000 n¨m lÞch sö, nhng nh×n nhËn vÒ ph¬ng thøc s¶n xuÊt cho ®Õn nay vÉn lµ mét níc s¶n xuÊt n«ng nghiÖp. Víi nÒn s¶n xuÊt nhá mang tÝnh tù cung, tù cÊp, con ngêi ë ®©y sèng trong sù lÖ thuéc tù nhiªn ®ång thêi còng sèng chan hoµ, sèng gi÷a thiªn nhiªn: "Nói l¸ng giÒng, chim bÇu b¹n M©y kh¸ch khøa, NguyÖt anh tam ". ( NguyÔn Tr·i) Con ngêi ë §«ng - Nam ¸ nãi chung, ViÖt nam nãi riªng lµ c d©n n«ng nghiÖp lóa níc, g¾n bã víi c©y cá s«ng suèi, nói rõng vµ biÓn c¶ thuéc khu vùc nhiÖt ®íi nãng, Èm, giã mïa. Nh÷ng nhÞp ®Ëp cña tù nhiªn tõ tr¨ng trßn tr¨ng khuyÕt, con níc thuû triÒu, ®Õn "Ngµy xu©n con Ðn ®a thoi ", råi mïa h¹ víi h¹n h¸n b·o lôt, tiÕp ®Õn giã mïa ®«ng b¾c l¹nh thÊu x¬ng - ®Òu cã mèi quan hÖ nh©n qu¶ ®èi víi cuéc sèng con ngêi, tríc hÕt lµ trong lÜnh vùc søc khoÎ, trång trät, ch¨n nu«i, ®¸nh b¾t. §êi sèng cña c d©n n«ng nghiÖp chung quy l¹i lµ khai th¸c tù nhiªn ®Ó phôc vô cho nh÷ng nhu cÇu thiÕt yÕu cña con ngêi nh ¨n mÆc, ë, ®i l¹i...vµ c¸c nhu cÇu kh¸c cña ®êi sèng tinh thÇn. C©y trång vµ vËt nu«i lµ hai mÆt song ®«i cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt n«ng nghiÖp ë ViÖt nam nãi riªng vµ §«ng Nam ¸ nãi chung. V× thÕ, n«ng nghiÖp ViÖt nam, v¨n ho¸ ViÖt nam cho ®Õn h«m nay vÉn lµ vÊn ®Ò "c¬ cÊu c©y- con", "c¬ cÊu mïa vô","c¬ cÊu ®Êt ®ai"®Ó cho c©y trång vµ vËt nu«i, ®Ó cho thó nu«i vµ thó rõng cïng ph¸t triÓn nh»m ®¹t ®îc hiÖu qu¶ cao nhÊt vÒ c¸c gi¸ trÞ kinh tÕ, v¨n ho¸, x· héi ... Do m«i trêng tù nhiªn, c d©n n«ng nghiÖp lóa níc g¾n bã víi "c©y", "con", nªn c¸c vËt nu«i trong gia ®×nh : gia cÇm, gia sóc nh tr©u, bß, gµ, chã, ngùa, dª, bå c©u... C¸c con thó, con chim ®îc thuÇn ho¸, ®Õn nh÷ng con vËt ®· trë thµnh vËt thiªng trong tÝn ngìng, t©m linh nh rång, hæ, nghª, h¹c,... ®· ¨n s©u vµo t©m thøc-t duy cña ngêi ViÖt trë thµnh vÊn ®Ò ®îc quan t©m, gÇn gòi vµ chiÕm mét vÞ thÕ quan träng trong nhËn thøc vµ t×nh c¶m cña ngêi ViÖt. 1.2 "H×nh ¶nh con vËt trong t©m thøc ngêi ViÖt qua thµnh ng÷, tôc ng÷, ca dao" lµ mét ®Ò tµi nghiªn cøu thuéc khu vùc ng«n ng÷ - v¨n ho¸. T×m vÒ b¶n s¾c v¨n ho¸ d©n téc th«ng qua ng«n ng÷ lµ mét híng tiÕp cËn cã hiÖu qu¶ hiÖn nay. T×m hiÓu h×nh ¶nh con vËt, "nh÷ng ®Æc trng ®Ëp vµo m¾t "( Ph¬ - B¸ch) mµ c¸c thÕ hÖ ngêi ViÖt quan niÖm, nh×n nhËn vµ göi g¾m t©m t t×nh c¶m qua thµnh ng÷, tôc ng÷, ca dao ©u còng lµ mét c¸ch tiÕp cËn víi lèi øng xö v¨n ho¸ truyÒn thèng cña ngêi ViÖt ®îc s©u s¾c h¬n, toµn diÖn h¬n . ViÖt nam trong bèi c¶nh §«ng Nam ¸, còng lµ mét níc n«ng nghiÖp ®iÓn h×nh, nhng qu¸ tr×nh "chinh phôc kÎ thï hai ch©n vµ kÎ thï bèn ch©n", qu¸ tr×nh thuÇn ho¸ chim, thó trë thµnh vËt nu«i trong gia ®×nh, qu¸ tr×nh ®èi mÆt víi thÕ giíi tù nhiªn rÊt nhiÒu mu«ng thó ch¾c sÏ cã nh÷ng dÊu Ên kh¸c biÖt trong nhËn thøc,trÝ tuÖ, kinh nghiÖm còng nh quan hÖ t×nh c¶m ®èi víi c¸c con vËt. Cho nªn ng«n ng÷ vµ v¨n ho¸ cã nh÷ng nÐt kh«ng ®ång nhÊt lµ ®¬ng nhiªn. Do ®ã, viÖc t×m hiÓu h×nh ¶nh con vËt trong t©m thøc ngêi ViÖt lµ mét c¬ héi ®Ó t×m vÒ nh÷ng nÐt b¶n s¾c v¨n ho¸ cña d©n téc trong sù "æn ®Þnh - bÒn v÷ng vµ giao lu - ph¸t triÓn"; trong bèi c¶nh "Toµn cÇu ho¸ vµ vÊn ®Ò ph¸t huy tiÒm n¨ng , b¶n lÜnh v¨n ho¸ d©n téc." (21, Huúnh Kh¸i Vinh, 2000). 1.3 DÊu Ên v¨n ho¸ trong øng xö cña ngêi ViÖt trong quan hÖ víi c¸c con vËt ®îc ®Ó l¹i trªn nhiÒu thµnh tè cña v¨n ho¸ ViÖt mµ ng«n ng÷ chØ lµ mét thµnh tè ®îc coi lµ cã t c¸ch "®Æc trng" nhÊt cho v¨n ho¸ d©n téc. Khi chóng ta ®Ò cËp ®Õn vÊn ®Ò ®Æc trng t duy cña d©n téc hay t©m thøc ngêi ViÖt qua vèn tõ vùng nãi chung vµ qua kho tµng thµnh ng÷, tôc ng÷, ca dao nãi riªng lµ ý muèn ®Æt mèi quan hÖ nµy trong mèi quan hÖ biÖn chøng gi÷a ng«n ng÷ vµ t duy, trong ®ã ng«n ng÷ ®îc coi lµ "hiÖn thùc trùc tiÕp cña t tëng" Nãi c¸ch kh¸c, trong vèn tõ ng÷ cña mçi ng«n ng÷, thµnh ng÷, tôc ng÷, ca dao nãi chung lµ nguån t liÖu phong phó kh«ng thÓ bá qua khi nghiªn cøu c¸c ®Æc trng v¨n ho¸ vµ t duy ng«n ng÷. Mäi ngêi ®Òu cã thÓ t×m thÊy trong thµnh ng÷, tôc ng÷, ca dao quan ®iÓm vÒ c¸i ®Ñp, c¸i xÊu, c¸i thiÖn, c¸i ¸c, c¸i ®¹o lÝ, c¸i phi ®¹o lÝ vµ nh÷ng ®Æc tÝnh g¾n liÒn víi kiÓu tri nhËn - ®Æc trng t duy, lèi sèng, tÝnh c¸ch cña nÒn v¨n ho¸ d©n téc. Do ®Æc ®iÓm nµy, tõ l©u thµnh ng÷, tôc ng÷, ca dao ®· ®îc c¸c nhµ nghiªn cøu coi lµ nguån t liÖu hÊp dÉn vµ v« cïng phong phó khi t×m hiÓu b¶n s¾c v¨n ho¸, tÝnh c¸ch vµ lèi sèng cña mçi d©n téc. T×m hiÓu nh÷ng gi¸ trÞ v¨n ho¸ ®îc kÕt tinh trong t©m thøc ngêi ViÖt vÒ con vËt qua c¸ch nh×n, c¸ch nghÜ, c¸ch c¶m, c¸ch øng xö víi con vËt trong biÓu ®¹t cã khi lµ h×nh ¶nh, cã khi lµ biÓu tîng, nhng cã lóc ®· ®¹t ®Õn mét ®é kh¸i qu¸t cao trë thµnh h×nh tîng nghÖ thuËt mµ thµnh ng÷, tôc ng÷, ca dao l¹i thµnh ra ph¬ng tiÖn. 2. LÞch sö vÊn ®Ò : 2.1 H×nh ¶nh c¸c con vËt díi gãc ®é kh¶o cæ, kiÕn tróc, ®iªu kh¾c, mü thuËt ®· xuÊt hiÖn mÊy ngµn n¨m ë ViÖt nam . Dùa vµo nh÷ng cø liÖu cña di chØ §ång §Ëu (VÜnh Phó),Trµng Kªnh(H¶i Phßng), ta biÕt ®îc c d©n v¨n ho¸ Phïng Nguyªn ®· tån t¹i tõ nöa ®Çu Thiªn niªn kû thø hai tríc C«ng nguyªn. "Ngêi Phïng Nguyªn ®· biÕt ch¨n nu«i, Ýt ra lµ hä ®· biÕt nu«i chã, lîn, tr©u, bß, gµ. X¬ng r¨ng chã, lîn, tr©u, bß nhµ ®· t×m thÊy trong mét sè di chØ mé t¸ng. Di chØ xãm RÒn (VÜnh Phó) ®· t×m thÊy tîng ®Çu gµ b»ng ®Êt nung"(tr 57, LÞch sö V.N. tËp 1.1983- Phan huy Lª, TrÇn Quèc Vîng, Hµ V¨n TÊn, L¬ng Ninh) Trong bé s¸ch "T×m vÒ b¶n s¾c v¨n ho¸ ViÖt nam "cña t¸c gi¶ TrÇn Ngäc Thªm (51,2001) ®· dÉn ra rÊt nhiÒu b»ng chøng cña c¸c lÜnh vùc trªn vÒ h×nh ¶nh c¸c con vËt. Cha ph¶i lµ tÊt c¶, nhng cã thÓ nãi, hÇu nh c¸c con vËt quan träng liªn quan ®Õn vËt nu«i, vËt thê cóng cña ngêi ViÖt ®Òu cã tranh, tîng, h×nh vÏ, h×nh nÆn. Sau ®©y lµ h×nh ¶nh mét sè con vËt nh thÕ : - Thø ch÷ "khoa ®Èu"(h×nh con nßng näc b¬i) cña ngêi ViÖt cæ trong nh÷ng v¨n b¶n cæ ë vïng Mêng (Thanh Ho¸ ). - H×nh Long M· (rång ngùa) ®¾p næi ë chïa Tø HiÕu (HuÕ ). - H×nh chim trªn c¸c trèng ®ång (Yªn Quan, §«ng S¬n, §«ng HiÕu, Lµng V¹c, Phó Ph¬ng ) - Chim c¾p c¸ trªn trèng MiÕu M«n (Hµ Thóc CÇn 1989) - Rång - C¸ sÊu trªn c¸c trèng ®ång §«ng s¬n - Ngò hæ (tranh d©n gian Hµng Trèng) - Rång - Hæ trªn trèng ®ång nói Voi, H¶i Phßng - Rång - Hæ trªn mé cæ ë Béc D¬ng, Hµ Nam - L¸i Tr©u (tranh kh¾c gç ®Çu thÕ kû xx) - H×nh thuyÒn víi c¸ sÊu - rång giao hoan trªn th©n th¹p §µo ThÞnh - Lìng thó giao phèi, h×nh chim giao phèi trªn trèng ®ång Hoµng H¹ - Lìng cãc trªn trèng ®ång H÷u Chung - Rång ViÖt Nam thêi Lý, TrÇn, Lª, NguyÔn - C¸ chÐp tr«ng tr¨ng (tranh §«ng Hå) - Lý ng väng nguyÖt (tranh Hµng Trèng ) - §¸m cíi chuét (tranh §«ng hå ) - Tiªn cìi h¹c (§Òn Hai Bµ Trng -VÜnh phóc ) - L©n ch¹m ®¸ (bia V¨n miÕu, Hµ néi ) - Phîng ch¹m gç (®×nh §×nh B¶ng, B¾c ninh ) - C¸ ho¸ Rång (ch¹m gç, ®×nh Lç H¹nh, HiÖp Hoµ, B¾c Giang ) - Phóc Thä song toµn (d¬i bay ®øng ) - Lîn ®µn (tranh §«ng Hå ) - Em bÐ bÕ cãc (tranh §«ng Hå ) - Bøc vÏ nghÒ n«ng (Tr©u, bß,...) (tranh §«ng Hå ) - Cãc ®µn (tîng ®ång §«ng s¬n ) - Chuét ®¸nh trèng ®ång ( bia ®¸ chïa §« Hå, B¾c Ninh ) - Tîng hæ ®¸ ë l¨ng TrÇn Thñ §é (Th¸i B×nh ) - Cµ Cuèng ("QuÕ ®ç" - trªn Cöu §Ønh, HuÕ) ... Víi thêi gian, tranh §«ng Hå ®· më réng ra thÕ giíi vµ h×nh ¶nh cña nhiÒu con vËt gÇn gòi víi c d©n n«ng nghiÖp ViÖt nam ®· ®îc mäi ngêi biÕt ®Õn. 2.2 H×nh ¶nh c¸c con vËt díi gãc ®é v¨n ho¸ - ng«n ng÷ còng xuÊt hiÖn r¶i r¸c trong b¸o vµ t¹p chÝ chuyªn ngµnh h¬n nöa thÕ kû trë l¹i ®©y: - “Con r¾n trong t©m thøc ngêi ViÖt” (qua thµnh ng÷, tôc ng÷) cña TrÝ S¬n (54,2001) - “Con tr©u trong t©m thøc ngêi ViÖt” (qua tôc ng÷ ca dao) cña Ph¹m V¨n ThÊu (46,1997) - “Cã g× vui quanh c¸i tªn con hæ?” cña §µo Th¶n (5, 2001) - “§Æc ®iÓm t duy liªn tëng vÒ thÕ giíi ®éng vËt cña ngêi ViÖt....” cña NguyÔn Thuý Khanh (42, 1997) - “Thö lý gi¶i thÇn tho¹i”(Cha Rång-MÑ Tiªn) cña §Æng V¨n Lung (6,1999) - “M« h×nh thÕ giíi trong t©m thøc con ngêi xø NghÖ” cña NguyÔn Nh· B¶n (27,2001, trang 333) - “H×nh ¶nh con tr©u trong thµnh ng÷, tôc ng÷ vµ ca dao ViÖt Nam” cña Hµ Quang N¨ng (Ng«n ng÷ vµ §êi sèng, sè 1, 1997) - “Nguyªn lý MÑ cña nÒn v¨n ho¸ ViÖt Nam” cña TrÇn Quèc Vîng(52, 1996) - “Rång cã thùc hay huyÒn tho¹i?” cña Hoµng V¨n Kho¸n(Gi¸o dôc Thêi ®¹i, sè Xu©n Canh Th×n, 2000) - “Con ngùa: biÓu tîng v¨n ho¸ vµ ng«n ng÷” cña TrÇn Quèc Vîng(V¨n nghÖ Xu©n Canh Ngä, 1990) - “So s¸nh ®Æc trng v¨n ho¸ trong thµnh ng÷ cã yÕu tè liªn quan ®Õn ®éng vËt cña TiÕng ViÖt víi mét sè ng«n ng÷ hÖ Tµy- Th¸i” cña §ç Quang S¬n (Hµ néi, 1999) - “C¸c con vËt vµ mét sè ®Æc trng cña chóng ®îc c¶m nhËn tõ gãc ®é d©n gian... cña Ph¹m V¨n QuÕ” (49,1995) - “ H×nh ¶nh con vËt trong t©m thøc ngêi ViÖt qua thµnh ng÷ - tôc ng÷ - ca dao”, trªn ®Ò tµi chóng t«i ®ang thùc hiÖn víi sù gîi ý híng dÉn cña PGS. TS NguyÔn Nh· B¶n. Cã thÓ nãi, nh tªn gäi cña ®Ò tµi, ®©y lµ mét bíc kh¶o s¸t, hÖ thèng ho¸ còng nh kh¸m ph¸ t©m thøc cña ngêi ViÖt vÒ h×nh ¶nh c¸c con vËt trªn dÉn liÖu ng«n ng÷ ë diÖn réng nh»m t×m hiÓu, tiÕp nhËn nh÷ng gi¸ trÞ v¨n ho¸ cña d©n téc. 3. §èi tîng, ph¹m vi t liÖu, nhiÖm vô nghiªn cøu 3.1 §èi tîng nghiªn cøu: - H×nh ¶nh c¸c con vËt trong nhËn thøc, t×nh c¶m, trong c¸ch nh×n, c¸ch nghÜ cña ngêi ViÖt ®îc thÓ hiÖn b»ng ng«n tõ qua thµnh ng÷ - tôc ng÷ - ca dao. - C¸c dÊu hiÖu cã tÝnh ®Æc trng cho b¶n s¾c v¨n ho¸ cña ngêi ViÖt trong mèi quan hÖ víi tù nhiªn, víi x· héi vµ con ngêi mµ h×nh ¶nh con vËt võa lµ ®èi tîng ph¶n ¸nh, ®èi tîng biÓu trng, ®èi tîng biÓu c¶m qua dÉn liÖu ®· giíi h¹n. 3.2 Ph¹m vi t liÖu nghiªn cøu - DÉn liÖu thµnh ng÷ dùa vµo “Thµnh ng÷ tiÕng ViÖt” cña NguyÔn Lùc - L¬ng V¨n §ang (39, 1978) - DÉn liÖu tôc ng÷ dùa vµo “Tôc ng÷ ViÖt Nam” cña nhãm Chu Xu©n Diªn - L¬ng V¨n §ang vµ Ph¬ng Tri (1, 1975) - DÉn liÖu ca dao dùa vµo “Kho tµng ca dao ngêi ViÖt” cña NguyÔn Xu©n KÝnh(40, 1995) - Ngoµi ra, c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ ng«n ng÷ vµ v¨n ho¸, c¸c tµi liÖu nghiªn cøu cã liªn quan ®Õn nhiÒu khÝa c¹nh cña ®Ò tµi ®îc in vµ t¸i b¶n trong vßng 3 n¨m trë l¹i ®©y (1998-2001) 3.3 NhiÖm vô nghiªn cøu: 3.3.1 Vai trß vµ vÞ thÕ cña c¸c con vËt trong ®êi sèng cña ngêi ViÖt trªn nÒn c¶nh cña mét sè nÐt b¶n s¾c, tÝnh c¸ch cña v¨n ho¸ ViÖt Nam. 3.3.2 VÒ mèi quan hÖ: v¨n ho¸ ng«n ng÷ nãi chung vµ h×nh ¶nh c¸c con vËt nãi riªng. 3.3.3 Bøc tranh ng«n ng÷ th«ng qua sè lîng, tÇn xuÊt vµ ý nghÜa cña c¸c tõ ng÷ nãi vÒ h×nh ¶nh c¸c con vËt ®îc biÓu ®¹t qua thµnh ng÷, tôc ng÷, ca dao(ngêi ViÖt). 3.3.4 Kh¸i qu¸t ®Æc trng t©m thøc- b¶n s¾c v¨n ho¸ cña ngêi ViÖt trong øng xö víi con vËt nãi chung, vµ mét sè con vËt ®îc lùa chän trªn dÉn liÖu ®· h¹n chÕ. 4. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu: - Ph¬ng ph¸p tæng hîp, hÖ thèng ho¸. - Ph¬ng ph¸p thèng kª, ph©n lo¹i, ph©n tÝch, so s¸nh. - Ph¬ng ph¸p ph©n tÝch tõ vùng häc, ng÷ nghÜa c¸c tõ (Ph©n tÝch, ph©n lo¹i tõ ng÷ theo nh÷ng líp, nhãm - trêng ng÷ nghÜa ng«n ng÷ - v¨n ho¸). - Ph¬ng ph¸p so s¸nh ®èi chiÕu (møc ®é ®¬n gi¶n). - Ph¬ng ph¸p kh¸i qu¸t - trõu tîng. 5. §ãng gãp cña luËn v¨n - HÖ thèng ho¸, nhËn thøc l¹i vai trß, vÞ thÕ cña c¸c con vËt trong nÒn v¨n ho¸ ViÖt Nam. - Kh¼ng ®Þnh l¹i mèi quan hÖ ng«n ng÷ - v¨n ho¸. - Bíc ®Çu miªu t¶ ®îc hÖ thèng c¸c tõ ng÷, h×nh ¶nh vÒ c¸c con vËt ®îc thÓ hiÖn trªn thµnh ng÷ - tôc ng÷ - ca dao dÓ tõ ®ã nhËn diÖn ®îc t©m thøc cña ngêi ViÖt vÒ c¸c con vËt. 6. CÊu tróc cña luËn v¨n. Trõ c¸c phÇn “Më ®Çu”, “KÕt luËn”, “Tµi liÖu tham kh¶o” vµ “Phô lôc”, néi dung cña luËn v¨n gåm cã 3 ch¬ng: Ch¬ng I: C¬ së lý luËn. Ch¬ng II: Bøc tranh ng«n ng÷ - h×nh ¶nh c¸c con vËt trªn dÉn liÖu thµnh ng÷, tôc ng÷, ca dao. Ch¬ng III: Nh÷ng ®Æc ®iÓm v¨n ho¸ - ng«n ng÷ hay t©m thøc cña ngêi ViÖt vÒ h×nh ¶nh c¸c con vËt (trªn giíi h¹n dÉn liÖu) Ch¬ng I Nh÷ng c¬ së lý luËn liªn quan ®Õn ®Ò tµi TiÓu dÉn Nh ®· nãi trong phÇn më ®Çu, "H×nh ¶nh c¸c con vËt trong t©m thøc ngêi ViÖt"(trªn dÉn liÖu thµnh ng÷, tôc ng÷, ca dao) lµ mét ®Ò tµi thuéc khu vùc V¨n ho¸ - Ng«n ng÷. T×m hiÓu "H×nh ¶nh c¸c con vËt trong t©m thøc ngêi ViÖt" lµ t×m hiÓu c¸c ®Æc trng v¨n ho¸, nh÷ng dÊu hiÖu, tÝn hiÖu v¨n ho¸ ®îc biÓu hiÖn qua ng«n ng÷. Trong cuéc sèng thêng nhËt, h×nh ¶nh c¸c con vËt nãi chung vµ nh÷ng vËt nu«i nãi riªng ®· ¨n s©u vµo nhËn thøc, t×nh c¶m, trÝ tuÖ, t©m linh cña ngêi ViÖt. NhiÒu con trong v« sè c¸c con vËt sèng gÇn gòi víi con ngêi hoÆc trong m«i trêng tù nhiªn nói rõng, biÓn c¶, s«ng suèi, ®Êt ®ai ®· ®Ó l¹i nh÷ng dÊu Ên kh«ng phai mê trong t©m trÝ con ngêi. C¸c ®Æc ®iÓm vÒ h×nh d¸ng, tËp tÝnh tù nhiªn, c¸c ®Æc ®iÓm phÈm chÊt gièng loµi cã t¸c dông tÝch cùc hoÆc tiªu cùc, hoÆc lµ nh÷ng nÐt sãng ®«i, cña nh÷ng ®Æc ®iÓm, phÈm chÊt Êy ®îc ngêi ViÖt nhËn thøc, ®óc kÕt, tÝch luü qua n¨m th¸ng, qua nhiÒu thÕ kû, thiªn niªn kû. Nh÷ng nhËn thøc vµ t×nh c¶m Êy cña con ngêi ®èi víi con vËt võa cã dÊu vÕt cña quan hÖ gi÷a con ngêi víi tù nhiªn, võa cã dÊu vÕt cña con ngêi trong quan hÖ x· héi; tÊt c¶ ®Òu ®îc ph¶n ¸nh vµo lêi ¨n tiÕng nãi hµng ngµy, trong vèn tõ vùng tiÕng ViÖt vµ ®Æc biÖt râ nÐt trong kho tµng thµnh ng÷, tôc ng÷, ca dao. C¸c yªu cÇu vÒ néi dung ®îc ®Æt ra trong luËn v¨n, ®ßi hái ph¶i gi¶i quyÕt mét sè vÊn ®Ò cã tÝnh chÊt thÊu ®¸o vÒ mÆt lÝ luËn. §Ó lµm râ nh÷ng luËn ®iÓm xuÊt ph¸t cña luËn v¨n chóng t«i xin ®i s©u gi¶i quyÕt mét sè vÊn ®Ò sau: - Nh÷ng nÐt c¬ b¶n vÒ b¶n s¾c cña v¨n ho¸ ViÖt Nam. - Vai trß vµ vÞ thÕ cña c¸c con vËt trong ®êi sèng cña ngêi ViÖt. - Mèi quan hÖ ng«n ng÷ - v¨n ho¸ nãi chung vµ vÒ h×nh ¶nh c¸c con vËt nãi riªng. - NhËn diÖn vµ ph©n biÖt c¸c kh¸i niÖm: T©m thøc, thµnh ng÷, tôc ng÷, ca dao. 1.Nh×n l¹i mét sè nÐt vÒ b¶n s¾c cña v¨n ho¸ ViÖt Nam. V¨n ho¸ ViÖt Nam h×nh thµnh trªn nÒn cña v¨n ho¸ Nam ¸ vµ §«ng Nam ¸(Líp V¨n ho¸ thø nhÊt). Tr¶i qua nhiÒu thÕ kû, nã ®· ph¸t triÓn trong sù giao lu mËt thiÕt víi v¨n ho¸ khu vùc, tríc hÕt lµ v¨n ho¸ Trung Hoa (Líp v¨n ho¸ thø hai). Tõ vµi thÕ kû trë l¹i ®©y, nã ®ang chuyÓn m×nh d÷ déi nhê ®i vµo giao lu ngµy cµng chÆt chÏ víi v¨n ho¸ ph¬ng T©y (Líp v¨n ho¸ thø ba). Dï tr¶i qua hai lÇn lét x¸c m¹nh mÏ nh thÕ, v¨n ho¸ ViÖt Nam vÉn mang trong m×nh nh÷ng nÐt b¶n s¾c riªng, ®ã lµ s¾c th¸i ®éc ®¸o mµ kh«ng ph¶i d©n téc nµo còng gi÷ ®îc. B¶n s¾c ®ã, tríc hÕt ®îc h×nh thµnh bëi m«i trêng sèng víi ba ®Æc ®iÓm c¬ b¶n nhÊt lµ: - Xø nãng, n¾ng; - NhiÒu ma vµ s«ng níc; - Lµ "ng· t ®êng" cña c¸c nÒn v¨n minh (tõ lôc ®Þa ra biÓn vµ tõ biÓn vµo lôc ®Þa, tõ B¾c xuèng Nam vµ tõ Nam lªn B¾c, tõ T©y sang §«ng vµ tõ §«ng sang T©y.) Líp "v¨n ho¸ b¶n ®Þa", víi c¸i nÒn Nam ¸ vµ §«ng Nam ¸(§«ng Nam ¸ cæ ®¹i) ®· ®Ó l¹i cho v¨n ho¸ ViÖt Nam nh÷ng ®Æc ®iÓm quan träng, nã ®· t¹o nªn sù t¬ng ®ång víi v¨n ho¸ c¸c d©n téc §«ng Nam ¸ vµ sù kh¸c biÖt c¬ b¶n víi v¨n ho¸ H¸n. Nh÷ng ®Æc ®iÓm ®ã lµ: a,VÒ ®êi sèng vËt chÊt: do n¾ng, nãng vµ ma, s«ng níc nhiÒu nªn ®éng thùc vËt cã ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn, dÉn ®Õn ngµnh kinh tÕ chñ ®¹o lµ nghÒ n«ng nghiÖp trång lóa níc vµ ch¨n nu«i cïng c¸c kü thuËt canh t¸c nh cµy bõa, gieo cÊy... C¸c lo¹i thó nu«i nh tr©u, bß, gµ, lîn, chã, mÌo, ngùa, dª... Trong c¬ cÊu ¨n th× c¬ b¶n lµ c¬m, rau vµ c¸ (thuû s¶n nãi chung). Ngêi ViÖt, nh×n chung, kh«ng cã thãi quen ¨n s÷a vµ c¸c s¶n phÈm tõ s÷a ®éng vËt, kh«ng cã truyÒn thèng ch¨n nu«i ®¹i gia sóc lÊy thÞt, ch¨n nu«i chñ yÕu g¾n víi trång trät vµ phôc vô trång trät. M«i trêng s«ng níc ®îc coi lµ mét yÕu tè ®Æc biÖt quan träng khi xem xÐt vÒ nh÷ng vÊn ®Ò v¨n ho¸ vµ con ngêi ViÖt Nam. Trong c¸ch mÆc, do khÝ hËu nãng bøc nªn ngêi ViÖt a mÆc c¸c ®å tho¸ng m¸t (v¸y, yÕm, khè, quÇn l¸ täa...) lµm tõ chÊt liÖu thùc vËt (t¬ t»m, ®ay, gai, b«ng) víi ®å ®éi ®Çu còng chuéng lo¹i tho¸ng, m¸t (nãn, mò l¸, mò v¶i, cãi...).Trong c¸ch ë, viÖc chän híng nhµ rÊt ®îc quan t©m( thÝch híng Nam vµ thuËt phong thuû). Cßn ®i l¹i th× chñ yÕu lµ b»ng ®êng thuû. b, Mét hÖ qu¶ quan träng cña v¨n minh lóa níc lµ tÝnh thêi vô cao vµ ph¶i thêng xuyªn khai khÈn ®Êt ®ai më réng diÖn tÝch nªn h×nh thµnh c¸c gi¸p, phe, nËu, lµng rÊt tù nhiªn. ViÖc cè kÕt céng ®ång cßn do yªu cÇu kh¸ch quan lµ ph¶i ®èi phã thêng xuyªn víi lò lôt, ®Þch ho¹. Con ngêi ®oµn kÕt víi nhau chÆt chÏ, t¹o ra ý thøc tËp thÓ, t«n ti x· héi ®îc h×nh thµnh tõ gia ®×nh - hä - lµng - níc. TÝnh céng ®ång vµ tÝnh tù trÞ chuyÓn ho¸ thµnh tinh thÇn ®oµn kÕt toµn d©n vµ ý thøc ®éc lËp d©n téc; nã dÉn tíi lßng yªu níc nång nµn. TÊt c¶ nh÷ng ®Æc ®iÓm nµy cña v¨n ho¸ ViÖt biÓu hiÖn râ trªn nhiÒu thµnh tè v¨n ho¸ xung quanh con Ngêi - chñ thÓ v¨n ho¸. §ång thêi nh÷ng ®Æc ®iÓm Êy ph¶n ¸nh râ trong v¨n häc d©n gian vÒ ®Ò tµi loµi vËt qua thµnh ng÷, tôc ng÷, ca dao cho ®Õn c¸c lo¹i truyÖn kÓ d©n gian nh cæ tÝch, ngô ng«n.v.v... c, VÒ nhËn thøc, do cuéc sèng n«ng nghiÖp lóa níc lu«n phô thuéc vµo nhiÒu yÕu tè kh¸c nhau ®· khiÕn cho con ngêi ph¶i chó träng tíi c¸c mèi quan hÖ gi÷a chóng, dÉn ®Õn lèi t duy tæng hîp vµ biÖn chøng. Tæng hîp cã nghÜa lµ bao qu¸t ®îc mäi yÕu tè, cßn biÖn chøng lµ chó träng ®Õn mèi quan hÖ gi÷a chóng. §ã chÝnh lµ ®Æc trng t duy cña v¨n ho¸ gèc n«ng nghiÖp mµ n«ng nghiÖp lóa níc lµ ®iÓn h×nh. Ngêi ViÖt tÝch luü ®îc mét kho kinh nghiÖm hÕt søc phong phó th«ng qua quan s¸t c¸c hiÖn tîng tù nhiªn cña con vËt thÓ hiÖn qua tôc ng÷ nh: - Qu¹ t¾m th× r¸o, s¸o t¾m th× ma. - Th©m ®«ng th× ma, th©m da th× khó, th©m vó th× chöa. - C¬m chÝn tíi, c¶i vång non, g¸i mét con, gµ ghÑ æ. - N¾ng th¸ng ba chã giµ lÌ lìi. - M¾t b¸nh r¸n, tr¸n b¸nh chng, lng t«m cµng(chã) - Tãc tang, khoang n¹ng, vµnh trõng Trong ba lêi Êy xin ®õng cã mua.(tr©u) - Måm chã, vã ngùa. - Chuån chuån bay thÊp th× ma, bay cao th× n¾ng, bay võa th× r©m Trong nh÷ng c©u tôc ng÷ trªn, ngêi xa cßn t×m ra kh«ng chØ nh÷ng mèi quan hÖ gi÷a c¸c hiÖn tîng thiªn nhiªn mµ cßn tæng hîp ®îc c¶ nh÷ng mèi quan hÖ gi· chóng víi c¸c hiÖn tîng trong ®êi sèng thêng ngµy vµ trong x· héi. B»ng chøng cña lèi t duy biÖn chøng lµ hÖ thèng triÕt lý ©m - d¬ng mµ biÓu hiÖn cô thÓ lµ lèi sèng qu©n b×nh, lu«n híng tíi sù hµi hoµ - hµi hoµ ©m d¬ng trong b¶n th©n m×nh (§Ò phßng bÖnh, ch÷a bÖnh, sèng l¹c quan... ), hµi hoµ ©m d¬ng trong quan hÖ víi m«i trêng tù nhiªn (¨n, mÆc, ë,... ), hµi hoµ ©m d¬ng trong tæ chøc céng ®ång vµ trong quan hÖ víi m«i trêng x· héi. d, Do b¶n chÊt n«ng nghiÖp nªn sù hµi hoµ thiªn vÒ ©m tÝnh: trong tæ chøc gia ®×nh th× coi träng ngêi phô n÷, trong tæ chøc x· héi th× xu thÕ a æn ®Þnh næi tréi h¬n xu thÕ a ph¸t triÓn. Trong giao tiÕp x· héi th× coi träng t×nh c¶m h¬n lý trÝ, tinh thÇn h¬n vËt chÊt, a sù tÕ nhÞ kÝn ®¸o h¬n sù rµnh m¹ch, th« b¹o ngay c¶ ®èi víi c¸c con vËt nu«i nh: tr©u, bß, chã, mÌo, gµ, vÞt... T©m lý øng xö th× linh ho¹t, mÒm m¹i nh níc. Nãi ®Çy ®ñ h¬n, v¨n ho¸ ViÖt Nam chøa ®ùng sù kÕt hîp kú diÖu cña c¸c æn ®Þnh (©m) vµ c¸i linh ho¹t ( d¬ng). MÆt kh¸c, do vÞ trÝ "ng· t ®êng" cho nªn v¨n ho¸ ViÖt Nam liªn tôc tån t¹i vµ ph¸t triÓn trong sù giao lu, mµ sù giao lu ®Ó l¹i nhiÒu dÊu Ên ®Ëm nÐt h¬n c¶ lµ giao lu víi v¨n ho¸ H¸n. §©y lµ mét cuéc giao lu hai chiÒu mµ xÐt trong lÞch sö th× nã diÔn ra kh«ng ph¶i chØ gi÷a ViÖt Nam víi Trung Hoa, mµ lµ gi÷a §«ng Nam ¸ cæ ®¹i (bao gåm c¶ phÝa Nam s«ng D¬ng Tö) víi Hoa (H¸n) téc... Cho tíi nay, v¨n ho¸ ViÖt Nam ®· tr¶i qua ba lÇn chuyÓn m×nh, lét x¸c c¬ b¶n nhÊt: tõ c¬ chÕ "n«ng nghiÖp - lµng x·" thuÇn tuý b¶n ®Þa, nã ®· dung hîp víi v¨n ho¸ khu vùc mµ Trung Hoa víi chÕ ®é ®¼ng cÊp phong kiÕn lµ chñ ®¹o, t¹o nªn mét c¬ chÕ "n«ng nghiÖp phong kiÕn" lµng x·. Tõ c¸i nÒn n«ng nghiÖp phong kiÕn Êy, v¨n ho¸ ViÖt Nam ®· hoµ nhËp vµo dßng giao lu víi ph¬ng T©y (bíc ®Çu ph¸t triÓn ®« thÞ, giao th«ng, h×nh thµnh khoa häc), råi tiÕp nhËn c¬ chÕ "x· héi chñ nghÜa" vµ ®Èy m¹nh ph¸t triÓn khoa häc, c«ng nghiÖp... Sù tÝch hîp vµ kÕ thõa liªn tôc lµm cho v¨n ho¸ ViÖt Nam trë thµnh mét søc m¹nh lín lao, tËp hîp ®îc d©n téc thµnh mét khèi v÷ng ch¾c biÕt øng xö khÐo lÐo víi tù nhiªn vµ lu«n lu«n chiÕn th¾ng nh÷ng thÕ lùc thï ®Þch m¹nh h¬n m×nh gÊp béi. TruyÒn thèng lµ æn §Þnh, cßn hiÖn t¹i lµ Ph¸t TriÓn. Søc m¹nh v¨n ho¸ h¬n bèn ngh×n n¨m ®ã còng chÝnh lµ ®éng lùc cho sù "ph¸t triÓn" cña x· héi ViÖt Nam ngµy nay. Nghiªn cøu ®Ò tµi "H×nh ¶nh c¸c con vËt trong t©m thøc ngêi ViÖt"( trªn dÉn liÖu thµnh ng÷, tôc ng÷, ca dao), chÝnh lµ mét híng ®i "t×m vÒ b¶n s¾c v¨n ho¸ ViÖt Nam"(TrÇn Ngäc Thªm); t×m vÒ t©m thøc, ®i vµo t©m thøc cña mét céng ®ång, kh«ng ngoµi mong muèn ph¸t hiÖn ra nh÷ng nÐt æn ®Þnh thuéc truyÒn thèng v¨n ho¸ cña d©n téc, "thêng ®îc biÓu hiÖn ra ë nhiÒu mÆt cô thÓ nh phong tôc, tËp qu¸n, tÝn ngìng vµ nhiÒu lÜnh vùc kh¸c" (Vò Ngäc Kh¸nh, "Tõ ®iÓn v¨n ho¸ d©n gian", NXB VHTT, Hµ Néi, 2002, trang 469). Nh×n l¹i "Nh÷ng nÐt c¬ b¶n vÒ b¶n s¾c cña v¨n ho¸ ViÖt Nam" lµ mét biÓu hiÖn cña ph¬ng ph¸p nghiªn cøu nh×n "diÖn" ®Ó hiÓu "®iÓm", nh×n "toµn c¶nh" ®Ó thÊy "c¸i chung" tríc khi ®i vµo c¸i riªng ®ã lµ: "H×nh ¶nh c¸c con vËt trong t©m thøc ngêi ViÖt". 2. Vai trß vµ vÞ thÕ cña c¸c con vËt trong ®êi sèng cña ngêi ViÖt: C¸c con vËt nãi riªng, thÕ giíi ®éng vËt nãi chung cã quan hÖ l©u ®êi víi con ngêi. Cã thÓ nãi, khi loµi ngêi xuÊt hiÖn trªn tr¸i ®Êt th× kÓ tõ ®ã, con ngêi ®· ®øng tríc tù nhiªn, ®Êt trêi trong quan hÖ víi sinh giíi nãi chung vµ thÕ giíi c¸c con vËt nãi riªng. Quan hÖ con ngêi- con vËt lµ quan hÖ thiÕt th©n trong m¸u thÞt, bëi v× loµi Ngêi còng ra ®êi tõ mét loµi ®éng vËt bËc cao trong sù tiÕn ho¸. Nhê cã lao ®éng, vµ nhê lao ®éng liªn tôc mµ bé ãc cña loµi vîn cã sù ph¸t triÓn ®ét biÕn vÒ chÊt cïng víi sù ph¸t triÓn cña c¸c gi¸c quan, c¸c chi,... ®· dÇn dÇn xuÊt hiÖn trªn tr¸i ®Êt: nh÷ng c¸ nh©n, nh÷ng quÇn thÓ, céng ®ång Ngêi cæ ®¹i. §Ó tån t¹i vµ ph¸t triÓn, ngêi cæ ®¹i ®· ph¶i tr¶i qua qu¸ tr×nh lao ®éng h¸i lîm, s¨n b¾t,... nghÜa lµ ph¶i t×m thøc ¨n "mçi thø mét tÝ" ngay trong m«i trêng tù nhiªn. Víi c¸c c«ng cô th« s¬ b»ng gç, ®¸, ngêi cæ ®¹i ph¶i khai th¸c tù nhiªn ®Ó cã c¸i ¨n vµ ®Ó duy tr× sù tån t¹i cña m×nh, hä ph¶i ®èi mÆt víi nh÷ng con vËt mµ ta gäi lµ thó d÷ nh: Hæ, b¸o, gÊu, s tö, chã sãi, voi, lîn rõng, r¾n, rÕt,... cho ®Õn nh÷ng con vËt cã vÎ hiÒn lµnh h¬n nh: h¬u, nai, chån, c¸o,...; nh÷ng sinh vËt bÐ nhá nh: gµ, vÞt, chim,...cho ®Õn ong, kiÕn, ruåi, muçi... Trong lÞch sö tiÕn ho¸ cña nh©n lo¹i nh ta biÕt, ®Õn mét thêi ®iÓm nhÊt ®Þnh, con ngêi b»ng sù ph¸t triÓn trÝ tuÖ, kü n¨ng lao ®éng cña m×nh, nhê kinh nghiÖm tÝch luü ®îc tõ thùc tiÔn ®· chuyÓn tõ nÒn kinh tÕ nguyªn thuû s¨n b¾t, h¸i lîm nhê trêi, phô thuéc hoµn toµn vµo sù tù nhiªn chuyÓn sang s¶n xuÊt n«ng nghiÖp, trång trät, ch¨n nu«i mét c¸ch cã ý thøc. Con ngêi ®· vËn dông nh÷ng hiÓu biÕt ban ®Çu cña m×nh ®Ó ®èi mÆt víi thó rõng, råi thuÇn dìng chóng tõ nh÷ng con vËt hoang, thó hoang, thµnh vËt nu«i, thó nu«i phôc vô cho ®êi sèng cña m×nh. Trong sè nµy, víi ngêi ViÖt ph¶i kÓ ®Õn hÖ thèng c¸c con vËt g¾n víi ®êi sèng cña c d©n n«ng nghiÖp lóa níc nh: - Tr©u, bß, ngùa, dª, lîn, gµ, vÞt, chã, mÌo... - C¸, t«m, cua, èc, hÕn, l¬n, ch¹ch, Õch,... - Cß, có, c«ng, ¸c, ã, cuèc, v¹c, sÕu, khíu... - GÊu, hæ, sãi, voi, c¸o, khØ,... - KiÕn, ruåi, bä ngùa, bä chã, ®om ®ãm, thiªu th©n, rËn, rÖp, ve, ch©u chÊu, bím,... Nãi ®Õn vai trß vµ vÞ thÕ cña c¸c con vËt ®èi víi ®êi sèng cña con ngêi, ta thÊy con ngêi nh×n nhËn con vËt kh¸ ®a d¹ng vµ phøc t¹p. Tuy vËy, cã thÓ quy vÒ mÊy vai trß næi tréi sau ®©y: Thø nhÊt lµ vai trß c©n ®èi m«i trêng sinh th¸i trong tù nhiªn vµ x· héi. NhiÒu con vËt sinh s«i n¶y në (kh¸c loµi) ®em c¸i ¨n ®Õn cho c¸c con vËt kh¸c theo quy luËt "kiÕn ¨n c¸, c¸ ¨n kiÕn", "Trêi sinh voi trêi sinh cá". C¸c con vËt cïng loµi còng "¨n nhau" ®Ó sèng "C¸ lín nuèt c¸ bÐ". Thø hai, nhiÒu con vËt ®ãng vai trß lµ "c«ng cô" cµy, kÐo ®Ó gióp con ngêi trong s¶n xuÊt n«ng nghiÖp, l©m nghiÖp nh tr©u, bß, ngùa, voi; HoÆc lµ lµm b¹n víi con ngêi trong viÖc tr«ng gi÷ nhµ cöa, tµi s¶n, c©y trång, vËt nu«i, nh chã, mÌo...
- Xem thêm -