Tài liệu Giải pháp tăng cường thực hiện quy chế dân chủ trong các trường trung học cơ sở thành phố uông bí - tỉnh quảng ninh

  • Số trang: 114 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 94 |
  • Lượt tải: 0
nhattuvisu

Đã đăng 27125 tài liệu

Mô tả:

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM PHẠM ANH TIẾN GIẢI PHÁP TĂNG CƢỜNG THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ TRONG CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ UÔNG BÍ - TỈNH QUẢNG NINH Chuyên ngành: Quản lý giáo dục Mã số: 60 14 05 LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. TRẦN ANH TUẤN THÁI NGUYÊN - 2012 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn LỜI CẢM ƠN Đến nay khi bản Luận văn này đã hoàn thành, trước hết em xin chân thành bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới toàn thể các thầy giáo, cô giáo trường Đại học sư phạm - Đại học Thái Nguyên cùng toàn thể các thầy cô đã trực tiếp tham gia giảng dạy, cung cấp những tri thức cơ bản và khoa học, tạo điều kiện thuận lợi cho chúng em trong thời gian học tập và nghiên cứu. Đặc biệt em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới T.S Trần Anh Tuấn thầy giáo đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo giúp đỡ em trong quá trình hình thành, nghiên cứu và hoàn thành luận văn. Em xin chân thành cảm ơn khoa tâm lý giáo dục trường Đại học sư phạm - Đại học Thái Nguyên. Tác giả xin chân thành cảm ơn Thành ủy, HĐND, UBND Thành phố Uông Bí; Phòng Giáo dục - Đào tạo Uông Bí; các trường THCS trên địa bàn Thành phố Uông Bí đã tạo điều kiện thuận lợi giúp tôi có những tư liệu quý báu để hoàn thành luận văn; Cảm ơn gia đình, bạn bè và các đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi để tôi tham gia khóa học, nghiên cứu và hoàn thành luận văn. Dù đã có rất nhiều cố gắng trong quá trình thực hiện đề tài. Song, những thiếu sót trong luận văn chắc chắn không thể tránh khỏi. Tác giả rất mong được đón nhận sự chỉ dẫn, góp ý của các nhà khoa học, của các thầy, cô giáo và các bạn đồng nghiệp. Xin chân thành cảm ơn! Uông Bí, tháng 5 năm 2012 Tác giả Phạm Anh Tiến Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn i MỤC LỤC Trang Trang bìa phụ ……………………………………………………………... Lời cảm ơn ...……………………………………………………………….. Mục lục …………………………………………………………………….. i Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt ……………………………………. v Danh mục các bảng …...……………………………………………….…… vi Danh mục các hình ………………………………………………………… vii PHẦN MỞ ĐẦU…………………………………………………………... 1 Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ PHÁP LÝ CỦA QUẢN LÝ THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ TRONG CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ… 6 1.1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu……………………………...…….. 6 1.2. Quan điểm, đƣờng lối của Đảng và Nhà nƣớc về thực hiện dân chủ trong trƣờng học………………………………………………………….. 7 1.2.1. Khái niệm về dân chủ và thực hiện dân chủ ở cơ sở trong quan điểm, đƣờng lối của Đảng và Nhà nƣớc ta hiện nay………………………………. 7 1.2.1.1. Khái niệm dân chủ............................................................................ 7 1.2.1.2. Khái niệm về “dân chủ ở cơ sở”...................................................... 8 1.2.1.3. Khái niệm về dân chủ ở trường học................................................... 9 1.2.1.4. Quan điểm, đường lối của Đảng và Nhà nước về thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở....................................................................................... 10 1.2.2. Một số vấn đề của việc thực hiện QCDCCS trong trƣờng học…....... 11 1.2.2.1. Mục đích của việc đưa QCDCCS vào trường học.......................... 11 1.2.2.2. Vai trò và tầm quan trọng của việc đưa QCDCCS vào giáo dục...... 11 1.2.2.3. Đặc trưng của việc thực hiện QCDCCS trong trường học............. 14 1.2.2.4. Một số vấn đề về thực hiện QCDCCS trong trường học hiện nay..... 15 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn ii 1.3. Thực hiện QCDCCS trong trƣờng học là một nội dung của quản lý nhà trƣờng…………………………………….......……………................... 18 1.3.1. Quản lý giáo dục và quản lý nhà trƣờng………………………........... 18 1.3.1.1. Khái niệm Quản lý giáo dục............................................................... 18 1.3.1.2. Khái niệm và nội dung cơ bản của Quản lý nhà trường.................... 19 1.3.1.3. Vai trò của Hiệu trưởng trong việc quản lý nhà trường.................... 20 1.3.2. Thực hiện QCDCCS trong các trƣờng học là một nội dung của quản 22 lý nhà trƣờng THCS hiện nay….……………………….........….................... 1.3.2.1.Các trường học trước yêu cầu đổi mới Quản lý GD hiện nay............ 23 1.3.2.2. Các yêu cầu thực hiện QCDCCS trong trường học THCS............... 25 1.3.2.3. Vai trò, trách nhiệm của Hiệu trưởng THCS trong việc quản lý thực hiện QCDCCS trong trường học............................................................. 26 1.3.2.4. Giải pháp và biện pháp quản lý tăng cường thực hiện Quy chế dân chủ cơ sở trong các trường THCS............................................................ 27 Tiểu kết Chƣơng 1……………………..……………..………........………. 29 Chƣơng 2. THỰC TRẠNG TRIỂN KHAI THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ TRONG CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ UÔNG BÍ- TỈNH QUẢNG NINH……………………………………..…... 30 2.1. Khái quát đặc điểm của địa bàn nghiên cứu…………………….…. 30 2.1.1. Điều kiện kinh tế - xã hội của T.p Uông Bí - tỉnh Quảng Ninh.….... 30 2.1.2. Tình hình phát triển giáo dục - đào tạo ở Thành phố Uông Bí……… 30 2.1.2.1. Tình hình chung về phát triển GD-ĐT………….……………………… 30 2.1.2.2. Quy mô phát triển các trường THCS………………………………….. 31 2.1.2.3. Về đội ngũ cán bộ giáo viên………………………………………......... 32 2.2. Quá trình thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở trong các trƣờng 33 THCS trên địa bàn Thành phố Uông Bí …………………………...…….. 2.2.1. Các chủ trƣơng của cấp ủy, chính quyền tỉnh Quảng Ninh và T.p Uông Bí về thực hiện QCDCCS……………………………..……..…...…... Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn 33 iii 2.2.2. Các bƣớc triển khai thực hiện QCDCCS trong trƣờng THCS trên địa 33 bàn T.p Uông Bí - tỉnh Quảng Ninh…………………………........................ 2.2.3. Nội dung, hình thức và biện pháp triển khai thực hiện QCDCCS ở 36 các trƣờng THCS T.p Uông Bí hiện nay…………………………..….……. 2.2.3.1. Các nội dung triển khai ……………………..……………………......... 37 2.2.3.2. Các hình thức triển khai ……………………..…………………………. 38 2.3. Một số kết quả đạt đƣợc trong quá trình thực hiện QCDCCS 43 trong các trƣờng THCS trên địa bàn T.p Uông Bí hiện nay…………… 2.3.1. Một số kết quả của việc thực hiện QCDCCS trong các trƣờng THCS 43 của T.p Uông Bí thời gian qua……………….………………………….….. 2.3.1.1. Kết quả trong việc tổ chức tuyên truyền QCDCCS trong các 43 trường THCS………………………………………….……………….……………. 2.3.1.2. Kết quả trong việc xây dựng các quy định, quy chế, quy ước của 44 trường THCS ……………………………………………………………………….. 2.3.1.3. Kết quả trong việc tổ chức thực hiện QCDCCS hiện nay….............. 46 2.3.2. Đánh giá chung về kết quả của việc thực hiện QCDCCS trong trƣờng THCS trên địa bàn Uông Bí những năm qua (2009- 2011)………………… 50 2.3.2.1. Đánh giá……………………………………..……..……….……………. 50 2.3.2.2. Nguyên nhân của những thành công……………..……...………....... 52 2.4. Những vấn đề đặt ra trong quá trình thực hiện QCDCCS trong các 52 trƣờng THCS trên địa bàn Uông Bí hiện nay………………….…..…….. 2.4.1. Những khó khăn vƣớng mắc và nguyên nhân……..………………… 52 2.4.1.1. 2.4.1.1. Những khó khăn, vướng mắc ……………………………………… 52 2.4.1.2. 2.4.1.2. Nguyên nhân của những khó khăn, vướng mắc …………………… 55 2.4.2. Một số vấn đề đặt ra cần phải tìm biện pháp tháo gỡ.……..…...…... 55 Tiểu kết Chƣơng 2……………………………………………….….……... 59 Chƣơng 3 GIẢI PHÁP TĂNG CƢỜNG VIỆC THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ TRONG CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ T.P UÔNG BÍ- TỈNH QUẢNG NINH………………………………………………...… 60 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn iv 3.1. Một số quan điểm về xác định giải pháp……………………..……… 60 3.2. Một số biện pháp nhằm thực hiện có hiệu quả QCDCCS trong các trƣờng THCS T.p Uông Bí - tỉnh Quảng Ninh hiện nay………………... 64 3.2.1. Tiếp tục tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức của CBGV-CNV và 64 học sinh trong các trƣờng THCS về thực hiện QCDCCS trong trƣờng học… 3.2.2. Tăng cƣờng vai trò lãnh đạo của Chi bộ Đảng, sự quản lý của Ban 66 Giám hiệu trong việc xây dựng và thực hiện QCDCCS…………………….. 3.2.3. Bổ sung, hoàn thiện các hình thức tổ chức thực hiện Quy chế theo 69 hƣớng đáp ứng yêu cầu thực tế giáo dục THCS và từng địa bàn…………… 3.2.4. Đảm bảo sự tham gia của các Đoàn thể, tổ chức xã hội trong và 71 ngoài trƣờng…....................................................................................... 3.2.5. Củng cố, tăng cƣờng kiểm tra, giám sát việc thực hiện Quy chế và 74 thƣờng xuyên sơ kết, rút kinh nghiệm, điều chỉnh kịp thời…………………. 3.2.6. Xây dựng môi trƣờng văn hoá, nâng cao đời sống vật chất tinh thần 77 CBGV - CNV………………………………….……………………………. 3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp và lộ trình triển khai ………………… 80 3.3.1. Mối quan hệ giữa các biện pháp và lộ trình triển khai ………………. 80 3.3.2. Lộ trình triển khai các biện pháp ………………….………………… 81 3.4. Khảo sát về tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất …. 81 3.4.1. Khảo sát về mức độ cần thiết của các biện pháp …………………….. 82 3.4.2. Khảo sát về tính khả thi của các biện pháp ………………………...… 85 Tiểu kết chƣơng 3………………………………………..………………… 87 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ………..………………………………. 89 1. Kết luận………………………………..………………………………… 89 2. Một số khuyến nghị …………………………………………….……… 90 TÀI LIỆU THAM KHẢO............................................................................ 93 PHỤ LỤC....................................................................................................... 96 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn v DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT ĐCS Đảng Cộng sản BGH Ban giám hiệu CBGV-CNV Cán bộ giáo viên - công nhân viên CBQL Cán bộ quản lý CP Chính phủ GD Giáo dục GD&ĐT Giáo dục và Đào tạo GD-ĐT Giáo dục - Đào tạo GV Giáo viên HĐND Hội đồng nhân dân HS Học sinh KT-XH Kinh tế - xã hội MN Mầm non NQ Nghị quyết Nxb Nhà xuất bản QCDCCS Quy chế dân chủ ở cơ sở QLGD Quản lý giáo dục XHCN Xã hội chủ nghĩa T.P Thành phố TH Tiểu học THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông UBND Ủy ban nhân dân Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn vi DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng Nội dung Bảng 2.1 Quy mô trƣờng, lớp, học sinh THCS năm học 2010-2011. 31 Bảng 2.2 Chất lƣợng của học sinh THCS T.p Uông Bí năm học 2010-2011. 31 Bảng 2.3 Trình độ chuyên môn của cán bộ giáo viên THCS T.p Uông Bí. Chất lƣợng đội ngũ CBGV các trƣờng THCS T.p Uông Bí Kết quả thực hiện 5 bƣớc triển khai QCDCCS trong các trƣờng THCS T.p Uông Bí. Kết quả việc tổ chức tuyên truyền, phổ biến, quán triệt, tham gia xây dựng QCDCCS trong trƣờng THCS T.p Uông Bí. Kết quả việc triển khai thực hiện các trách nhiệm của các trƣờng THCS T.p Uông Bí. Kết quả thực hiện các Hình thức thông báo đối với những việc CBGV-CNV phải đƣợc biết trong 12 trƣờng THCS T.p Uông Bí. 32 Bảng 2.4 Bảng 2.5 Bảng 2.6 Bảng 2.7 Bảng 2.8 Bảng 2.9 Bảng 2.10 Bảng 2.11 Bảng 2.12 Bảng 3.1 Bảng 3.2 Trang Kết quả thực hiện các Hình thức lấy ý kiến đối với những việc CBGV-CNV đƣợc tham gia trong trƣờng THCS T.p Uông Bí. Kết quả các hình thức thực hiện giám sát kiểm tra đối với những việc CBGV - CNV đƣợc giám sát, kiểm tra ở trƣờng THCS T.p Uông Bí. Kết quả thực hiện những việc học sinh đƣợc biết và tham gia ý kiến trong trƣờng THCS T.p Uông Bí. Số lƣợng văn bản xây dựng. Kết quả đánh giá về mức độ cần thiết của những giải pháp tăng cƣờng việc thực hiện QCDCCS trong các trƣờng THCS T.p Uông Bí - tỉnh Quảng Ninh. Kết quả đánh giá về tính khả thi của biện pháp tăng cƣờng thực hiện QCDCCS trong các trƣờng THCS T.p Uông Bí tỉnh Quảng Ninh Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn 32 35 37 38 40 41 42 43 45 82 85 vii DANH MỤC CÁC HÌNH Biểu đồ Nội dung Trang Mô tả mức độ cần thiết của các biện pháp tăng cƣờng việc Biểu đồ 3.1 thực hiện QCDCCS trong các trƣờng THCS T.p Uông Bí - 83 tỉnh Quảng Ninh. Mô tả tính khả thi của các biện pháp của các biện pháp Biểu đổ 3.2 tăng cƣờng việc thực hiện QCDCCS trong các trƣờng THCS T.p Uông Bí - tỉnh Quảng Ninh. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn 86 -1- PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Thực hiện đƣờng lối đổi mới của Đảng, dân chủ XHCN ở nƣớc ta ngày nay càng đƣợc phát triển mở rộng, trở thành động lực cho phát triển đất nƣớc. Dù còn những nhƣợc điểm nhƣ Đảng ta tự đánh giá: “Quyền làm chủ của nhân dân ở một số nơi, trên vài lĩnh vực còn bị vi phạm. Việc thực hành dân chủ còn mang tính hình thức; còn tình trạng lợi dụng dân chủ gây chia rẽ, làm mất đoàn kết nội bộ, gây rối, ảnh hưởng tới trật tự, an toàn xã hội” [18. Tr.171]. Đại hội XI của ĐCS Việt Nam xác định phát huy quyền làm chủ của nhân dân lao động, mở rộng dân chủ xã hội chủ nghĩa (XHCN) vừa là mục tiêu, vừa là động lực bảo đảm cho thắng lợi của cách mạng, của công cuộc đổi mới ở Việt Nam. Thực hiện dân chủ trong các nhà trường và cơ sở giáo dục là một trong những điều kiện và động lực để nâng cao chất lƣợng dạy và học và nâng cao uy tín vị thế của ngành giáo dục đối với cộng đồng và xã hội. Đảng, Nhà nƣớc và Bộ GD& ĐT đã có các chỉ thị, nghị định, quyết định để chỉ đạo, hƣớng dẫn việc thực hiện dân chủ ở cơ sở nhƣ: [12], [13], [33], [40]… góp phần vào việc dạy tốt, học tốt. Trong quá trình triển khai và thực hiện QCDCCS, nhiều trƣờng học đã triển khai tốt việc thực hiện QCDCCS theo đúng quan điểm, đƣờng lối của Đảng và Nhà nƣớc. Tuy nhiên, vẫn còn có trƣờng học triển khai chậm, hoặc triển khai một cách hình thức, dẫn đến việc thực hiện dân chủ trƣờng học không đạt mục tiêu đặt ra; lại có đơn vị, do việc triển khai thực hiện QCDCCS chƣa tốt dẫn đến nội bộ mất đoàn kết, phát sinh khiếu kiện... ảnh hƣởng không tốt tới các hoạt động của nhà trƣờng. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn -2- Các trƣờng THCS ở T.p Uông Bí hiện nay đã và đang triển khai xây dựng và thực hiện QCDCCS, còn gặp phải một số khó khăn, dẫn đến việc thực hiện đạt hiệu quả chƣa cao. Điều đó đang đặt ra một đòi hỏi: cần phải tìm nguyên nhân và biện pháp cho vấn đề triển khai xây dựng và thực hiện QCDCCS trong các trƣờng THCS. Trong đó, vai trò và chức trách quản lý nhà trƣờng của Hiệu trƣởng có ý nghĩa quyết định. Là một cán bộ thuộc Ban Dân vận Thành ủy Uông Bí - cơ quan thƣờng trực Ban Chỉ đạo thực hiện QCDCCS của Thành phố, đƣợc phân công theo dõi các chi đảng bộ cơ sở, các cơ quan, đơn vị trên địa bàn xây dựng và thực hiện QCDCCS, trong quá trình tổng kết đánh giá việc thực thiện QCDCCS trên địa bàn Thành phố nói chung, ngành giáo dục nói riêng và xuất phát từ các lý do trên đây, tôi chọn đề tài “GIẢI PHÁP TĂNG CƢỜNG VIỆC THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ TRONG CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ UÔNG BÍ TỈNH QUẢNG NINH”. 2. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở vận dụng lý luận QLGD và khảo sát, đánh giá đúng thực trạng triển khai thực hiện QCDCCS trong các trƣờng THCS ở T.p Uông Bí hiện nay, luận văn xác định giải pháp (gồm một số biện pháp) và kiến nghị nhằm tăng cƣờng hiệu quả việc triển khai thực hiện QCDCCS trong trƣờng học, góp phần đổi mới công tác quản lý nhà trƣờng ở T.p Uông Bí- tỉnh Quảng Ninh hiện nay. 3. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu 3.1. Khách thể nghiên cứu: hoạt động quản lý nhà trƣờng THCS của ngƣời Hiệu trƣởng. 3.2. Đối tƣợng nghiên cứu: công tác triển khai thực hiện QCDCCS trong các trƣờng THCS thuộc T.p Uông Bí- tỉnh Quảng Ninh Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn -3- 4. Giả thuyết khoa học của đề tài Thực trạng triển khai thực hiện QCDCCS trong các trƣờng THCS trên địa bàn T.p Uông Bí - Tỉnh Quảng Ninh hiện nay còn chƣa đạt đƣợc mục tiêu đặt ra, hiệu quả thực tế chƣa cao. Nếu xác lập các biện pháp dựa trên cơ sở khoa học của lý luận quản lý nhà trường, phù hợp với các cơ sở thực tiễn quản lý ở các trường THCS và đúng chủ trương đường lối của Đảng, Nhà nước về tăng cường dân chủ trường học hiện nay, thì đó chính là giải pháp có thể khắc phục thực trạng thực hiện QCDCCS nói trên và góp phần đáp ứng yêu cầu đổi mới QLGD, đổi mới giáo dục tại các trƣờng THCS trên địa bàn T.p Uông Bí - tỉnh Quảng Ninh. 5. Nhiệm vụ nghiên cứu 5.1. Xác lập cơ sở lý luận của QLGD đối với các hoạt động triển khai thực hiện QCDCCS trong các trƣờng THCS phù hợp. 5.2. Phân tích thực trạng, nguyên nhân và những kinh nghiệm thực hiện QCDC trong các trƣờng THCS ở T.p Uông Bí hiện nay và dự báo những vấn đề đặt ra trong việc thực hiện QCDCCS trong trƣờng học ở T.p Uông Bí - tỉnh Quảng Ninh trong những năm tới. 5.3. Đề xuất giải pháp (gồm một số biện pháp) và kiến nghị chủ yếu để thực hiện có hiệu quả QCDCCS trong các trƣờng THCS ở T.p Uông Bí - tỉnh Quảng Ninh đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay. 6. Giới hạn và phạm vi đề tài Luận văn nghiên cứu việc thực hiện QCDCCS trong trƣờng THCS ở T.p Uông Bí- tỉnh Quảng Ninh qua khảo sát thực tế tại một số trƣờng THCS từ khi có Chỉ thị 30-CT/TW và Nghị định 71/1998 của Chính phủ hƣớng dẫn thực hiện QCDCCS, Quyết định số 04/2000/QĐ-BGD&ĐT của Bộ giáo dục và đào tạo về việc ban hành Quy chế thực hiện dân chủ trong hoạt động của nhà trƣờng cho đến nay. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn -4- 7. Phƣơng pháp nghiên cứu 7.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận: Tổng quan các quan điểm, đƣờng lối của ĐCS Việt Nam về xây dựng và thực hiện QCDCCS [12], [13], [30], … và của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) [40] về việc thực hiện QCDCCS trong các nhà trƣờng. Xác lập các cơ sở lý luận của khoa học quản lý giáo dục đối với việc thực hiện QCDCCS trong các nhà trƣờng các công trình nghiên cứu có liên quan. 7.2. Các Phương pháp nghiên thực tiễn: Khảo sát thực trạng việc triển khai thực hiện QCDCCS trong các trƣờng THCS ở T.p Uông Bí- tỉnh Quảng Ninh những năm qua và hiện nay, cụ thể gồm: - Phƣơng pháp tổng kết kinh nghiệm; - Phƣơng pháp điều tra xã hội học; - Phƣơng pháp thống kê. 8. Đóng góp của đề tài - Góp phần luận chứng căn cứ khoa học của việc thực hiện QCDCCS trong các trƣờng THCS. - Xác định đƣợc thực trạng, nguyên nhân và những kinh nghiệm thực hiện QCDCCS trong các trƣờng THCS T.p Uông Bí - tỉnh Quảng Ninh hiện nay, đồng thời nêu lên những yêu cầu về việc thực hiện QCDCCS trong các trƣờng THCS ở T.p Uông Bí- tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn hiện nay. - Đề xuất giải pháp (gồm một số biện pháp) có tính khả thi nhằm tăng cƣờng hiệu quả thực hiện QCDCCS trong các trƣờng THCS và trong ngành GD&ĐT ở T.p Uông Bí- tỉnh Quảng Ninh . - Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể cung cấp thêm những cơ sở khoa học nhằm tăng cƣờng thực hiện QCDCCS trong các trƣờng THCS ở T.p Uông Bí - tỉnh Quảng Ninh nói riêng, ở các trƣờng THCS nói chung trong giai đoạn hiện nay. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn -5- 9. Cấu trúc của Luận văn Ngoài các phần Mở đầu, Kết luận và Khuyến nghị, Phụ lục và Tài liệu tham khảo, nội dung và kết quả nghiên cứu của Luận văn sẽ đƣợc trình bày ở 3 chƣơng: - Chƣơng 1. Cơ sở lý luận và cơ sở pháp lý của quản lý thực hiện QCDCCS trong các trƣờng Trung học cơ sở; - Chƣơng 2. Thực trạng của việc triển khai thực hiện QCDCCS trong các trƣờng THCS T.p Uông Bí - tỉnh Quảng Ninh; - Chƣơng 3. Giải pháp tăng cƣờng việc thực hiện QCDCCS trong các trƣờng THCS T.p Uông Bí - tỉnh Quảng Ninh hiện nay. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn -6- Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ PHÁP LÝ CỦA QUẢN LÝ THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ TRONG CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Dân chủ, dân chủ ở cơ sở và thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở (QCDCCS) là vấn đề hiện đang đƣợc nhiều nhà khoa học, những ngƣời làm công tác lý luận quan tâm, dù ở những góc độ, khía cạnh khác nhau. Đề tài "Thực hiện QCDC và xây dựng chính quyền cấp xã ở nước ta hiện nay" do TS. Nguyễn Văn Sáu - GS. Hồ Văn Thông đồng chủ trì. Có thể tìm hiểu khái quát về công trình nghiên cứu này qua cuốn sách cùng tên do Nxb Chính trị quốc gia ấn hành năm 2003. Đề tài khoa học độc lập cấp Nhà nƣớc về "Củng cố và tăng cường hệ thống chính trị ở cơ sở trong sự nghiệp đổi mới và phát triển của nước ta hiện nay" do PGS.TS Hoàng Chí Bảo - Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh làm chủ nhiệm, nghiệm thu 2002. Đề tài "Hệ thống chính trị cấp cơ sở và dân chủ hóa đời sống xã hội nông thôn miền núi, vùng dân tộc thiểu số các tỉnh miền núi phía Bắc nước ta" - TS. Nguyễn Quốc Phẩm chủ biên, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000. Đề tài "Hệ thống chính trị cơ sở - Đặc điểm, xu hướng và giải pháp" của TS. Vũ Hoàng Công - Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2002. "Quy chế thực hiện dân chủ ở cấp xã - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn" của PGS. TS Dƣơng Xuân Ngọc, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000 (...) Các công trình nghiên cứu kể trên đã đi sâu nghiên cứu về việc thực hiện QCDCCS gắn với tăng cƣờng hệ thống chính trị ở cơ sở nói chung, ở cấp xã nói riêng. Ở đấy, các tác giả cũng chỉ ra phƣơng hƣớng và biện pháp nhằm đảm bảo thực hiện QCDCCS ở cấp xã, phƣờng. Tuy nhiên, ít có công trình nào nghiên cứu về thực hiện QCDCCS trong các cơ quan và nhất là chƣa có công trình, bài viết nào đi sâu nghiên cứu QCDCCS trong các trƣờng THCS. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn -7- Đề tài nghiên cứu này hy vọng sẽ góp phần làm sáng tỏ thêm cả về lý luận và thực tiễn vấn đề thực hiện QCDCCS ở các THCS trên địa bàn T.p Uông Bítỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn hiện nay. 1.2. Quan điểm, đƣờng lối của Đảng và Nhà nƣớc về thực hiện dân chủ trong trƣờng học 1.2.1. Khái niệm về dân chủ và thực hiện dân chủ ở cơ sở trong quan điểm, đường lối của Đảng và Nhà nước ta hiện nay 1.2.1.1. Khái niệm dân chủ: Dân chủ với tƣ cách là khát vọng, là quyền tự nhiên của con ngƣời, trong đó có quyền sử dụng tất cả sức mạnh để thực hiện vai trò của ngƣời chủ và quyền làm chủ đã lần lƣợt đƣợc nhiều giai cấp thống trị trong lịch sử nhận thức và thể chế hóa thành nguyên tắc tổ chức và vận hành của Nhà nƣớc cùng các thiết chế chính trị khác nhau. Tuy nhiên, trong các chế độ dân chủ đã từng tồn tại cho đến nay thì chỉ có chế độ dân chủ XHCN mới thực sự là chế độ dân chủ của đa số nhân dân trong xã hội, là chế độ dân chủ của dân, do dân và vì dân. Khái niệm dân chủ ở đây có nội dung cơ bản “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”, đƣợc khẳng định trong đƣờng lối của Đảng, Hiến pháp, Pháp luật của Nhà nƣớc ta. Đó là khái niệm dân chủ dựa trên chế độ dân chủ XHCN và nền dân chủ XHCN. Chế độ dân chủ XHCN là chế độ chính trị mà ở đó những giá trị dân chủ, quyền lực của nhân dân đƣợc thể chế hóa thành pháp luật, thành những nguyên tắc tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị, thành nguyên tắc mục tiêu của sự phát triển kinh tế - xã hội, các giá trị và chuẩn mực dân chủ chi phối hoạt động của mọi lĩnh vực xã hội. Nền dân chủ XHCN với tƣ cách là chế độ chính trị, đồng thời với tƣ cách là quyền lực của nhân dân sẽ từng bƣớc hoàn thiện và phát huy vai trò to lớn trong tiến trình cách mạng, dƣới sự lãnh đạo của Đảng Mácxít - Lêninnít. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn -8- 1.2.1.2. Khái niệm về “dân chủ ở cơ sở” Dân chủ ở cơ sở là quyền dân chủ trực tiếp của ngƣời dân, đƣợc tiến hành từ cấp xã, phƣờng trở xuống (đến cấp thôn xóm, đơn vị, cơ quan, nhà máy, xí nghiệp) theo phƣơng châm dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra. Dân chủ ở cơ sở - trƣớc hết là dân chủ trực tiếp - là hình thức nhân dân thực hiện quyền làm chủ của mình bằng cách trực tiếp thể hiện ý chí (qua ý kiến) nguyện vọng của mình đối với tổ chức và hoạt động của cơ quan chính quyền ở cơ sở. Quy chế dân chủ ở cơ sở (QCDCCS) là những văn bản có tính chính trị và pháp lý làm cơ sở để mọi ngƣời, mọi tổ chức ở cơ sở xây dựng và thực hành dân chủ. Đƣờng lối của Đảng, chính sách của Nhà nƣớc có đi vào cuộc sống hay không tùy thuộc chủ yếu vào sự quán triệt và thực hiện nhƣ thế nào ở cấp cơ sở. Cơ sở xã, phƣờng, cơ quan, doanh nghiệp v.v.. là nơi trực tiếp thực hiện đƣờng lối chính sách của Đảng và Nhà nƣớc; là địa bàn nhân dân sinh sống, lao động, sản xuất, học tập và công tác; là nơi diễn ra các mối quan hệ nhiều mặt giữa các tầng lớp nhân dân với các cấp ủy Đảng và chính quyền, cán bộ, đảng viên, công chức điều hành và xử lý công việc hàng ngày. Nhân dân đòi hỏi đƣợc biết, đƣợc bàn và đƣợc tham gia giải quyết những vấn đề đặt ra ở cơ sở, đồng thời có yêu cầu kiểm tra, giám sát hoạt động hàng ngày của cấp ủy, chính quyền và cán bộ lãnh đạo. Điều đó có nghĩa là nhân dân có quyền làm chủ từ cơ sở và ở cơ sở. Phƣơng châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” là thể hiện tƣ tƣởng đó của Hồ Chí Minh và đƣợc hoàn thiện dần qua các kỳ Đại hội ĐCS Việt Nam. Theo tinh thần Nghị quyết đó, Bộ Chính trị đã ra Chỉ thị 30-CT/TW, tháng 2/1998 và Chính phủ đã ban hành Quy chế dân chủ ở cơ sở ở cấp xã, phƣờng, thị trấn, cơ quan và doanh nghiệp nhà nƣớc... Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn -9- 1.2.1.3. Khái niệm về dân chủ ở trường học Trường học là nơi thực hiện nhiệm vụ giáo dục và đào tạo, bồi dƣỡng và phát triển các phẩm chất và năng lực cho công dân về tƣ tƣởng và đạo đức, tri thức khoa học và kỹ năng, kỹ xảo nghề nghiệp, rèn luyện thể chất v.v... Giáo dục trong nhà trƣờng là con đƣờng cơ bản nhất, vững bền nhất để hình thành ngƣời lao động có kỹ thuật, có kỷ luật cao đáp ứng những yêu cầu của phát triển kinh tế - xã hội. Nhờ giáo dục và đào tạo mà trình độ học vấn của nhân dân mới đƣợc nâng cao, mở ra những khả năng to lớn trong việc nắm bắt và sử dụng những thành tựu của khoa học và công nghệ hiện đại trên thế giới, thúc đẩy nhanh tốc độ phát triển của đất nƣớc. Chính vì trƣờng học của chúng ta là trƣờng học của chế độ dân chủ XHCN nên cần phải thực hiện dân chủ, bình đẳng trong giáo dục. Hồ Chí Minh đã dạy: "Giáo dục là sự nghiệp của quần chúng. Cần phải phát huy đầy đủ dân chủ XHCN, xây dựng quan hệ thật tốt, đoàn kết thật chặt chẽ giữa thầy và thầy, giữa thầy và trò, giữa học trò với nhau, giữa cán bộ các cấp, giữa nhà trường và nhân dân để hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ đó" [31, tr. 403]. Quá trình dân chủ hóa giáo dục đƣợc thể hiện trong toàn bộ hệ thống giáo dục, cho đến từng cơ sở trƣờng học. Trong trƣờng học, dân chủ đƣợc thể hiện ở quyền và nghĩa vụ của CBGV-CNV đối với việc thực hiện nhiệm vụ chính trị của nhà trƣờng. CBGV-CNV trong nhà trƣờng phát huy quyền làm chủ của mình theo phƣơng châm: đƣợc biết, đƣợc bàn, đƣợc tham gia ý kiến, đƣợc giám sát kiểm tra mọi mặt hoạt động của nhà trƣờng. Dân chủ gắn với kỷ cƣơng, việc thực hiện dân chủ nhƣng vẫn đảm bảo các nguyên tắc, sự lãnh đạo và quản lý của Đảng và Nhà nƣớc đối với sự nghiệp phát triển giáo dục. Trong trƣờng học, việc thực hiện dân chủ của CBGV-CNV, của ngƣời học trên cơ sở sự lãnh đạo của chi bộ, sự quản lý của Ban Giám hiệu. Các đoàn thể, tổ chức trong nhà trƣờng có vai trò to lớn trong việc tham gia, việc thực hiện dân chủ ở trƣờng học. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn - 10 - Nhƣ vậy, dân chủ ở cơ sở trong trường học là việc thực hiện một cách trực tiếp quyền làm chủ của CBGV-CNV, thực hiện quyền làm chủ trực tiếp của học sinh và phụ huynh học sinh trong việc thực hiện mục tiêu và nhiệm vụ của giáo dục. Dân chủ, thực hành dân chủ - cụ thể ở cơ sở trƣờng học là yêu cầu khách quan và ngày càng bức thiết đối với các tổ chức đảng, chính quyền và đoàn thể trong nhà trƣờng nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ dạy và học, xây dựng nền giáo dục thực sự của dân, do dân và vì dân. 1.2.1.4. Quan điểm, đường lối của Đảng và Nhà nước về thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở Hiến pháp 1992 nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam quy định công dân thực hiện quyền làm chủ ở cơ sở của mình bằng cách tham gia công việc của Nhà nước và xã hội, có trách nhiệm bảo vệ của công, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, giữ gìn an ninh quốc gia và trật tự, an toàn xã hội, tổ chức đời sống công cộng. Dƣới ánh sáng của đƣờng lối đổi mới nói chung, đổi mới hệ thống chính trị nói riêng đã đƣợc các Đại hội VII, VIII, IX, X, XI của Đảng xác định, công cuộc đổi mới xây dựng nhà nƣớc pháp quyền XHCN, đổi mới phƣơng thức lãnh đạo của Đảng, đổi mới hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân, dân chủ ở nƣớc ta đã có bƣớc tiến rõ rệt, đáp ứng nguyện vọng của nhân dân và đƣợc dƣ luận quốc tế thừa nhận. Tuy nhiên, trong những năm gần đây quyền làm chủ của nhân dân trong thực tế còn bị vi phạm ở nhiều nơi, ở nhiều lĩnh vực, tệ quan liêu sách nhiễu, cửa quyền, tham nhũng gây phiền hà cho dân vẫn đang phổ biến, chƣa đẩy lùi đƣợc: Đáp ứng đòi hỏi của thực tiễn, ngày 18/2/1998, Bộ Chính trị đã ban hành Chỉ thị số 30-CT/TW về xây dựng và thực hiện QCDCCS. Tới nay, chúng ta đã triển khai Chỉ thị này rộng rãi trong cả nƣớc bằng thực hiện QCDC ở cả 3 loại hình cơ sở: xã, phƣờng, thị trấn; cơ quan; các doanh nghiệp. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn - 11 - Thực hiện Chỉ thị của Bộ Chính trị và Nghị quyết của Ủy ban Thƣờng vụ Quốc hội về xây dựng và thực hiện QCDCCS. Ngày 08 tháng 9 năm 1998, Chính phủ đã ra Nghị định số 71/1998/NĐ-CP ban hành Quy chế thực hiện dân chủ trong hoạt động của cơ quan. Đây là cơ sở pháp lý cho việc triển khai và thực hiện QCDCCS của ngành giáo dục. Việc đƣa QCDC vào nhà trƣờng, qua thực tế cho thấy, có tầm quan trọng và ý nghĩa đặc biệt. 1.2.2. Một số vấn đề về thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở trường học 1.2.2.1. Mục đích của việc đưa QCDCCS vào trường học Một là, thực hiện dân chủ trong nhà trƣờng nhằm thực hiện tốt nhất, có hiệu quả nhất những điều Luật Giáo dục quy định theo phƣơng châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra" trong các hoạt động của nhà trƣờng thông qua các hình thức dân chủ trực tiếp, dân chủ đại diện; đảm bảo cho công dân, cơ quan, tổ chức đƣợc quyền giám sát, kiểm tra, đóng góp ý kiến tham gia xây dựng sự nghiệp giáo dục, làm cho sự nghiệp giáo dục thực sự là của dân, do dân và vì dân. Hai là, thực hiện dân chủ trong nhà trƣờng nhằm phát huy quyền làm chủ và huy động tiềm năng trí tuệ của hiệu trƣởng, nhà giáo, ngƣời học, đội ngũ cán bộ, công chức trong nhà trƣờng nhà trƣờng theo luật định, góp phần xây dựng nề nếp, trật tự, kỷ cƣơng trong mọi hoạt động của nhà trƣờng, ngăn chặn các hiện tƣợng tiêu cực và tệ nạn xã hội, thực hiện nhiệm vụ phát triển giáo dục phù hợp với đƣờng lối, chủ trƣơng của Đảng và luật pháp của Nhà nƣớc [40]. 1.2.2.2. Vai trò và tầm quan trọng của việc đưa QCDCCS vào giáo dục Việc đƣa QCDCCS vào nhà trƣờng có vai trò rất quan trọng: Một là, thực hiện QCDCCS ở trƣờng học sẽ nâng cao nhận thức về quyền và nghĩa vụ của mỗi cán bộ giáo viên, công nhân viên trong nhà Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
- Xem thêm -