Tài liệu Giải pháp phát triển nhượng quyền thương mại tại việt nam

  • Số trang: 158 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 118 |
  • Lượt tải: 0
sakura

Đã đăng 11429 tài liệu

Mô tả:

BO GIAO DUC VA DAO TAO TRUONG f)~J HQC KiNH TE TP. HO CHi MINH . . DE TAl NGHIEN CUU KHOA HOC CAP BO GIAI PHAP PHAT TRI~N NHU'ONG QUY~N THliONG MAl TAl VIET NAM I I ,., "' MA SO: B2007-09-37 I I BO GIAO DUC E>AO TAO TRl1C1NG e~1 Hoc KINH rE'rP.HCM THUVIEN !) ~~~2 0 Chu nhi~m: Thanh vien: TP. Nguy~n Dong Phong Bid Thanh Trang; Nguy~n Hfru Huy Nhyt; Hoang Cfru Long; Nguy~n Le Vinh; TrAn NhU' Y. HB Chi Minh, nam 2008. CHU NHit:M DE TAl Nguy~n Dong Phong CO QUAN CHU TRi: MVCLVC DANH MT,JC cAc BANG DANH MT,JC CAC HiNH TOM TAT Chuang 1. TONG QUAN........................................................................... Trang 1 1.1. D~t vAn d~ ............................................................................................ Trang 1 1.2. Ml)C tieu nghien Clru ............................................................................ Trang 1 1.3. Phuang phap nghien c(ru va mdu nghien c(ru ...................................... Trang 2 1.4. Ph~m vi nghien cuu .............................................................................. Trang 3 1.5. Tfmg quan v~ nhii'ng vAn d~ nghien cfru c6lien quan .......................... Trang 3 1.6. K~t cAu cua d~ tai ·················································································Trang 4 SO LY THUYET vE HOAT DONG NHlf<)NG QUYEN THlfdNG MAL ................................................... :.... Trang 6 Chuang 2. Cd 2.1. TAng quan v~ NQTM (franchise) ......................................................... Trang 6 2.1.1. Khai ni~m v~ NQTM .. :...................................................................... Trang 6 2.1.2. Vai tro cua NQTM ............................................................................ Trang 7 2.1.3. Lqi ich cua NQTM ............................................................................ Trang 8 2.1.3 .1. Dbi v6i ben nhuqng quy~n ............................................................. Trang 8 2.1.3.2. Dbi v6i ben nh~n quy~n ................................................................. Trang 9 2.1.3 .3. Lqi ich dbi v6i ca hai ben nh~n va nhuqng quy~n ......................... Trang 10 2.1.3.4. Lqi ich dbi v6i khach hang ............................................................ Trang 10 2.1.3.5. Kh6 khan dbi v6i ben nhuqng va ben nh~n quy~n ........................ Trang 11 2.1.4. Cac hinh thuc cua NQTM ................................................................. Trang 11 2.1.4.1. Nhuqng quy~n phan phbi san phdm .............................................. Trang 11 2.1.4.2. Nhuqng quy~n sir dl)ng cong thuc kinh doanh ............................. Trang 12 2.1.5. Mbi quan h~ giii'a ben nhuqng va ben nh~n quy~n .......................... Trang 13 2.1.5.1. Quan h~ giii'a ben nhuqng va ben nh~n quy~n trong ho~t d()ngNQTM ............................................................................... Trang 13 2.1.5.2. Cac giai do~n cua m()t mbi quan h~ NQTM ................................... Trang 14 2.1.6. Nhii'ng vAn d~ phap ly cua NQTM .................................................... Trang 16 2.2. Ca sa khoa hQc v~ phat tri~n ho~t d()ng NQTM .................................. Trang 17 Ly thuy~t cung va cftu v~ phat tri~n NQTM ...................................... Trang 17 2.2.1.1. Ly thuy~t cftu v~ phat tri~n NQTM ................................................ Trang 17 2.2.1.2. Ly thuy~t cung v~ phat tri~n NQTM .............................................. Trang 18 2.2.1. 2.2.2. Cac nhan t6 anh hu6ng d~n S\f phat tri~n NQTM ............................ Trang 19 2.2.3. Mo hinh xac djnh m6i tuong quan cac nhan t6 tac d()ng d~n NQTM .................................................................................... Trang 20 2.3. Tinh hinh kinh doanh NQTM tren th~ gi6'i va bai hQc kinh nghi~m rut ra cho doanh nghi~p VN ...................................... Trang 21 2.3 .1. Tinh hinh kinh doanh NQTM tren th~ gi6'i ....................................... Trang 21 2.3 .2. Bai hQc kinh nghi~m dugc rut ra t~i VN .......................................... Trang 23 Chuang 3. PHlfdNG PHAP NGHIEN CUD ............................................. Trang 25 3.1. Thi~t k~ nghien ctru ............................................................................. Trang_25 3 .1.1. Phuong phap nghien ctru .................................................................. Trang 25 3.1.1.1. Nghien ctru djnh tinh ...................................................................... Trang 25 3.1.1.2. Nghien ctru djnh lugng ................................................................... Trang 26 3.1.2. Ngubn cung cftp thong tin ................................................................. Trang 27 3.1.3. Quy trinh nghien cuu ........................................................................ Trang 27 3.2. D~ xuftt mo hinh nghien ctru va xay dvng thang do ............................. Trang 29 3.2 .1. D~ xuftt mo hinh ................................................................................ Trang 29 3.2.2. Xay dvng tbang do ............................................................................ Trang 33 3.2.2.1. Thang do y~u t6 chi phi- kha nang chi tra ctia nguai mua NQTM ....................................................................................... Trang 33 3.2.2.2. Thang do y~u t6 kha nang di~u hanh kinh doanh ctia nguai mua NQTM ................................................................................ Trang 34 3.2.2.3. Thang do nhu cAu ctia thi truang v~ san phfim djch V\1 NQTM ........................................................................... Trang 34 3.2.2.4. Thang do muc d9 c~nh tranh ctia thi truang v~ san phfim NQTM ............................................................. Trang 35 3.2.2.5. Thang do thuang hi~u ctia san phfim NQTM ................................. Trang 35 3.2.2.6. Thang do y~u t6 h6 trg ctia nguai ban NQTM ............................... Trang 35 3.2.2.7. Thang do y~u t6 kinh nghi~m cua ngm)'i ban NQTM .................... Trang 36 3.2.2.8. Thang do y~u t6 k~ ho~ch rna r()ng kinh doanh cua nguai ban NQTM ...................................................................................... Trang 36 3.2.2.9. Vi tri kinh doanh cua cira hang trong h~ th6ng NQTM ................. Trang 37 3.2.2.10. Thang do cho y~u t6 xu hu6ng phat tri€n NQTM ........................ Trang 37 3.3. Ki€m djnh thang do .............................................................................. Trang 38 3.4. H6i quy tuy~n tinh ................................................................................ Trang 38 3.5. Thi~t k~ m§.u ......................................................................................... Trang 38 Chuong 4. PHAN TICH KET QUA NGHIEN CUu ................................. Trang 41 4.1. Thl,fc tr~ng ho~t d()ng NQTM t~i VN ................................................... Trang 41 4.1.1. Tbng quan v~ ho~t d()ng NQTM t~i VN ........................................... Trang 41 4.1.2. Cac phuong thuc NQTM duqc ap dvng t~i VN ............................... Trang 42 4.1.2. L Phuong thuc NQTM cua cong ty nu&c ngoai ................................ Trang 42 4.1.2.2. Phuong thuc NQTM cua cac doanh nghi~p trong nu&c ............... Trang 42 4.1.3. Ho~t d()ng NQTM cua cac doanh nghi~p VN ra thi truang th€ gi&i thai gian qua .............................................................. Trang 43 4.1.4. Phfm tich k~t qua khao sat tinh hinh thl,fC t~ cua ben nhuqng quy~n ................................................................................. Trang 44 4.1.5. Phan tich k~t qua khao sat tinh hinh thl,fC t~ cua ben nh~n NQTM ................................................................................... Trang 47 4.1.5.1. Thai gian ho~t d()ng cua doanh nghi~p nh~n quy~n ....................... Trang 47 4.1.5.2. Nhfing kh6 khan cua doanh nghi~p khi mua NQTM ..................... Trang 48 4.1.5.3. Nhung kh6 khan khi di~u hanh ho~t d()ng kinh doanh cua doanh nghi~p nh~n NQTM ................................................ Trang 50 4.2. Phan tich cac nhan t6 anh huang d~n phat tri€n ho~t d()ng NQTM ........................................................................ Trang 51 4.2.1. Ki€m djnh k€t qua Cronbach alpha va phan tich y~u t6 kham pha EFA cua thang do cac nhan t6 tac d()ng d~n phat tri€n ho~t d()ng NQTM ................................................... Trang 51 4.2.2. Phan tich mo hinh h6i quy tuy~n tinh cua cac nhan t6 tac d()ng d~n phat tri€n ho~t d()ng NQTM ............................... Trang 57 4.2.2.1. Phan tich tuong quan cac nhan t6 -h~ s6 Pearson .......................... Trang 57 4.2.2.2. Ki€m djnh gia thuySt v~ m6i lien h~ tuySn tinh giua cac nhan t6 ........................................................................................... Trang 58 4.2.2.3. Phan tich m6i tuong quan cac nhan t6 b~ng mo hinh hbi quy tuySn tinh ................................................................. Trang 60 4.3. Phan tich di€m m~, di€m ySu, ho~t d<)ng NQ1M ~i CO' h9i va thach thuc VN ......................................................................................... Trang 62 4.3 .1. f>i€m mc;tnh ........................................................................................ Trang 62 4.3 .2. f>i€m ySu ........................................................................................... Trang 63 4.3 .3. Ca h9i ................................................................................................ Trang 64 4.3 .4. Thach thuc ......................................................................................... Trang 66 Chuang 5. KET LUAN vA KIENNGHJ. ................................................... Trang 68 5.1. KSt lu~n ................................................................................................ Trang 68 5.2. Dinh hu6ng phat tri€n NQTM tc;ti VN .................................................. Trang 70 5.3. Cac giai phap phat tri€n NQTM 6 VN ................................................ Trang 71 5.3.1. Mvc tieu cua cac giai phap phat tri€n ................................................ Trang 71 5.3.2. Quan di€m d~ xu~t cac giai phap phat tri€n NQTM 6 VN ................ Trang 72 5.3.3. N9i dung cac giai phap phat tri€n NQTM 6 VN ............................... Trang 72 5.3.3.1. Cac giai phap danh cho ben nhugng quy~n ................................... Trang 72 5.3.3.2. Giai phap danh cho ben nh~n quy~n .............................................. Trang 78 5.4. KiSn nghi d6i v&i cac ca quan nha nu&c, trubng dc;ti h<;>c .................... Trang 81 5.5. Hc;tn chS va hu6ng nghien cuu tiSp theo ............................................... Trang 83 PHl)Ll)C TAI LIEU THAM KHAO DANH MVC cAc BANG Bang 4.3: H~ s6 Cronbach Alpha cua cac nhan t6 nghien ctru .................. Trang 53 Bang 4.4: K~t qua phan tich nhan t6 kham pha EFA tbng hqp ................... Trang 55 Bang 4.5: Ma tr~ h~ s6 tuong quan ......................................................... Trang 56 Bang 4.6: Ki~m dinh ghi thuy~t m6i lien h~ cac nhan t6 ........................... Trang 58 Bang 4.7: K~t qua mo hinh hfii quy tuy~n tinh ........................................... Trang 59 Bang 5.l.H~ th6ng nhfrng di~m y~u, thach thuc cimg v&i giai phap, ki~n nghi ...................................................................... Trang 80 DANH MVC cAc HINH Hinh 2.1: Mo hinh phan tich cac nhan t6 tac d()ng d~n NQTM .................. Trang 20 Hinh 3.1 : Quy trinh nghien elm .................................................................. Trang 27 Hinh 3.2 : Mo hinh nghien c(ru d~ xufit.. ..................................................... Trang 28 Hinh 3.3: Mdu nghien c(ru doanh nghi~p mua NQTM .............................. Trang 28 Hinh 4.1: Thai gian thimh l~p NQTM cua ben mua ................................... Trang 4 7 Hinh 4.2: Nhftng kh6 khan cua doanh nghi~p nh~n quy~n thuang gi;ip ............................................................................... Trang 48 Hinh 4.3: Banh gia muc phi nhuqng quy~n so doanh thu ........................... Trang 48 Hinh 4.4: Nhftng kh6 khan khi di~u hanh ho~t d()ng kinh doanh cua doanh nghi~p nh~n NQTM ................................................ Trang 49 TOM TAT Ho~t d()ng nhuqng quyen thuong m~i (NQTM) t~i Vi~t Nam (VN) da phat tri~n m~ trong thai gian qua, d~c bi~t tir khi Lu~t Thuong m~i sua dbi co hi~u h,rc lam cho h~ th6ng kinh doanh co nhieu khai s~c v6i nhieu lo~i hinh kinh doanh da d~ng. Tuy v~y, mo hinh nay con nhieu m6i me d6i v6i doanh nghi~p VN. Nhieu doanh nghi~p con lung rung trong xay d\ffig mo hinh, cfing nhu qufm ly h~ th6ng cira hang NQTM; nhieu chu cira hang nhuqng quyen cfing chua hi~u ro hinh thuc nay nen da xu§.t hi~n m()t s6 cira hang NQTM khong chAp hanh hqp dbng NQTM dfrn d~n bi dong cua; ve m~t lu~t phap cfing con nhieu v§.n de cAn phai hoan thi~n. Trong thai gian t6i, ho~t d()ng NQTM t~i VN se phat tri~n nhanh chong. Vi v~y, d~ dap U'ng yeu du cua S\f phat tri~n ho~t d()ng NQTM a VN, doi hoi phai co nhilng giai phap thich hqp danh cho ben nhuqng quyen va ben nh~n quyen. Xufrt phat tir y nghia nay, t~p th~ Ute gia da t~p trung nghien cuu de tai "Giai phap phat tri~n nhtrQ'Dg quy~n thtrong mtti l1 Vi~t Nam". De tai da phan tich tinh hinh NQTM t~i VN trong cac nam gAn day. Cac n()i dung duqc de c~p bao gbm phan tich chung tinh ho~t d()ng NQTM nhfrng uu di~m, h~n ch~, ca h()i va thu thach cua NQTM aVN. Phan tich ho~t d()ng NQTM nh~m chi ra nhfrng ca h()i rna cac doanh nghi~p cAn khai thac d~ n~m b~t va vuqt qua nhilng thach thuc khi Vi~t Nam da la thanh vien cua Tfi chuc Thuang m~i Th~ gi6i (WTO). Phan tich ciing chi ro nhfrng di~m m~nh va di~m y~u cua ho~t d()ng NQTM. Song song v6i vi~c phan tich do, t~p th~ tac gia cfing da ti~n hanh phan tich nhfrng y~u t6 lien quan anh huang d~n vi~c phat tri~n NQTM . Trong qua trinh th\l'C hi~n, phuong phap nghien Clru dinh tinh va dinh Iuqng duqc su dl)ng thong qua thao lu~ tay doi ben nhuqng quyen va khao Sat th\l'C t~ cac ben nh~ quyen. Ngoai ra, t~p th~ tac gia con ti~n hanh cac CUQC thao lu~ va ghi nh~n y ki~n dong gop cua cac chuyen gia trong linh V\fC NQTM. Cac thong tin thu th~p bao gbm thong tin thu cAp va sa cAp. Thong tin thu cAp duqc thu th~p tir bao chi, t~p chi chuyen nganh, internet va thong tin tir cac nghien ciru lien quan. Thong tin sa cAp thu th~p tir ph6ng v§.n y ki~n cac ben nhuqng quyen va ben nh~n quyen. K~t qua nghien cliu da chi ra ho~t d()ng NQTM 6 VN con thi~u ke ho~ch phat tri~n dai h~n, thi6u s\f quan tam thbng nhfit trong quan ly nganh chfrc nang da t~o nen tinh tr~ng bAt c~p, khong theo kip S\f phat tri~n cua ho~t d()ng NQTM. v~ phia doanh nghi~p nhuqng quy€n con thieu kinh nghi~m trong xay dl,l'ng va quan ly mo hinh NQTM. Ben nh~n quy€n con nhi€u h~n che dn duqc kh~c phvc. Tir ket qua phan tich di~m m~nh, di~m yeu, CO' h()i va thach thfrc nh6m nghien ClrU da d€ ra cac nh6m giai phap d~ phat tri~n NQTM cuaVN. Nh6m giai phap thu nhfit dS ben nhuqng quySn thl,l'c hi~n. Nh6m giai thfr hai dS c~p den nhfrng giai phap dS ben nh~n quy€n kh~c phgc nhfrng h~n ch~ va phat triSn trong tuang lai. N goai ra con c6 cac ki~n nghi d€u nh~m mvc tieu g6p phAn phat triSn thi truang NQTM. Nghien Cllu nay chi duqc thl,l'C hi~n tbng quat khong di vao nganh hang C\1 th~ nen cAn duqc nghien cfru them 6 nganh hang trong ca nu&c d~ c6 nhfrng ki6n nghi c6 y nghia cho ho~t d()ng NQTM theo nganh hang t~i VN. Tuy v~y, k~t qua nghien cliu cling da gqi y nhfing giai phap giup cho nhfrng nha ho~ch dinh chinh sach, ca quan quan ly ho~t d()ng NQTM, ben nhuqng quy€n va ben nh~n quy€n tham khao d~ ho~ch dinh chi~n luqc va giai phap phat tri~n ho~t d()ng NQTM 6 VN trong tuang lai. ChU'O'Dg 1 TONGQUAN 1.1. D't vAn d~ Ho~t d()ng nhuQ'11g quyen thuong m~i (NQTM) t~i Vi~t Nam (VN) da phat tri6n m~nh trong thai gian qua, d~c bi~t tir khi Lu~t Thuong m~i sua dbi c6 hi~u h,rc lam cho h~ th6ng kinh doanh c6 nhieu kh&i s~c v6i nhieu lo~i hinh kinh doanh da d~ng. Ngoai cac don vi trong nu6c th\fc hi~n NQTM con c6 cac cong ty, doanh nghi~p nu6c ngoai. Cv th6 la Jollibee (Philippines), Burger Khan (Han Qu6c), Dilmah, Qualitea (Sri Lanka), Pizza Hut, Lotteria (Nh~t), Illy Cafe thuc nay mang d€n nhfrng UU (Y), Gloria Jean's ... Hinh di6m cho ca ben nhUQ'llg quyen va ben nh~n quyen. Hi~n nay da c6 m()t s6 doanh nghi~p thanh cong bu6c dAu_d6i v6i mo hinh NQTM m\y nhu: T~p doan Nam An (Ph& 24), Cong ty cb phAn Kinh Do ... Tuy v~y, mo hinh m\y con nhieu m6i me d6i v6i doanh nghi~p VN. Nhieu doanh nghi~p con lung tUng trong xay d\fllg mo hinh, cling nhu quan ly h~ th6ng cira hang NQTM; ho~t d()ng NQTM con nhieu h~n ch€; tim ra nhfmg nhan t6 nao anh huang d€n S\f phat tri6n cua ho~t d()ng NQTI'..1 6' VN la vi~c lam c6 y nghia quan tr<.mg, d6 qua d6 de ra cac giai phap phat tri6n. Cac nghien Clru ve NQTM 6' VN chua nhieu va chua c6 nghien Clru m\o ~p trung vao mo hinh phan tich cac nhan t6 tac d()ng d~n phat tri6n ho~t d()ng NQTM & VN. Vi v~y, d6 dap l1ng yeu cAu cua S\f phat tri6n ho~t d()ng NQTM 6' VN, doi hoi phai c6 nhftng giai phap thich hgp danh cho ben nhuQ'rig quyen va ben nh~n quyen nh~m gop phAn thtrc dfry ho~t d()ng NQTM t~i VN tirng bu6c phat tri6n nhu cac nu6c trong khu V\fc va th~ gi6i. Xudt phat tir y nghia d6, nh6m tac gia da ch9n de tai "Giai phap phat tri~n nhll'qng quy~n thll'O'Dg m~i 0' Vi~t Nam" d6 nghien cl1u. 1.2. Mvc tieu nghien cll'u a). Phan tich th\fc tr~ng tinh hinh phat tri6n NQTM trong thai gian qua nh~m tim ra nhfmg h~n ch~ dang can tr& S\f phat tri6n cua ho~t d()ng NQTM. Nghien cl1u, phan tich tiem nang va co h()i cua ho~t d()ng NQTM. b). Nghien ctru tim ra nhftng nhan t6 anh huang d~n phat tri6n ho~t d()ng NQTM, tir d6 ki€n nghi nhlhlg giai phap phat tri6n NQTM t~i VN. Tir mvc tieu nghien cuu tren, cac cau hoi nghien ctru duqc d~t ra bao gbm: 1) Nhfmg uu di€m va h~n ch€ cua ho~t d{>ng NQTM aVN? 2) Nhung nhan t6 nao {mh huang d€n S\f phat tri€n cua ho~t d{>ng NQTM a VN? 3) Giai phap nao d€ thuc ddy S\f phat tri€n NQTM aVN trong tuang lai? 1.3. Phuong phap nghien cll'u va miu nghien cll'u • Cac phll'ong phap nghien cll'u drrqc sfr d1J.ng bao gAm: - Phuang phap dinh luqng thong qua ti€n hfmh khao sat cite ben nh~n quy€n; Phuang phap dinh tinh thong qua phong vAn tay doi cite ben nhuqng quy€n; Phuang phap chuyen gia: tAt ca cite vAn d€ lien quan d€n n{>i dung nghien c(ru duqc thao lu~n va tham khao y ki€n cua cite chuyen gia trong linh VlJC NQTM. • Thong tin nghien cll'u: Thong tin thu cAp: thu th~p tir B{> Cong thuang, Tbng eve Th6ng ke TP.HCM, bao chi, t~p chi chuyen nganh, internet, thong tin tir Cau l~c b{> Nhuqng quy€n VN va thong tin cua cite tb chuc nghien c(ru lien quan. - Thong tin SO' cAp: thu th~p y ki€n tir cite ben nhuqng quy€n va ben nh~ nhuqng quy€n. • Thi@t k@ nghien cll'u Nghien c(ru duqc ti€n hanh theo 2 giai do~n: giai do~n 1 la nghien cuu dinh tinh, giai do~n 2 la nghien c(ru dinh luqng. Giai do,n 1: N ghien cll'u dinh tinh Giai do~n nay duqc xem la nghien c(ru sa b{> theo phuang phap dinh tinh thong qua trao dbi, thao lu~n tf\fc ti€p v6i cite chuyen gia trong linh VlJC NQTM. Thao lu~n dga tren nhung cau hoi duqc chudn bi tru6c. Bu6c nay nh&m kham phil, di€u chinh va bb sung cite y€u t6 trong bang cau hoi phu hqp v6i thang do. K€t qua cua giai do~n nghien Clru nay se dUQ'C ghi nh~n, tbng hqp Va la CO' sa cho Vi~c thi€t k€ bang cau hoi su dl)ng chinh thuc trong nghien c(ru dinh luqng. - Nghien c(ru dinh tinh con thong qua phong vAn tay doi cite ben nhuqng quy€n. Giai do,n 2: Nghien cll'u djnh lrrqng - Phuang phap dinh lugng thong qua bang cau hoi phong vAn tf\fc ti€p di€u tra khao sat y ki€n cua ben nh~n quy€n t~i VN nh&m danh gia quy mo ho~t d{>ng, chAt luqng phvc Vl), nhung kh6 khan va thach thuc trong kinh doanh va nhung yeu cdu cua ben nh~n quy€n d6i v6i ben nhuqng quy€n va nguqc l~i. 2 - Tru&c khi phong vAn chinh thuc se ti~n hfmh phong vAn thu nh~m b6 sung them m()t s6 tieu chi cho phil hqp va hi~u chinh l1;1i bang diu hoi nh~m tninh hi€u sai n()i dung d.n phong vAn. - Du li~u thu th~p trong nghien ctru dugc xu ly b~ng phfin m€m SPSS d€ phan tfch cac y~u t6 th6ng ke CO' ban. 1.4. Ph~m vi nghien cifu - Cac ho1;1t d()ng NQTM nay dugc nghien ctru mang tfnh t6ng quat, khong phan tfch chi ti~t rung nganh hang. - S61i~u thu clip dugc thu th~p chu y~u tir nam 2005 d~n nay & VN. - Cac thong tin va du li~u SO' clip dugc thu th~p thong qua di€u tra phong vAn tn,rc ti~p tl;li ben nh~n quy€n va 6 doanh nghi~p nhUQ'llg quy€n tl;li VN. 1.5. TAng quan v@ nhii'ng vAn d@ nghien cifu co lien quan Tren th~ gi&i c6 nhi€u cong trinh, sach nghien ctru v€ NQTM. Tieu bi€u c6 nhung nghien ctru nhu sau: + Achieving wealth through Franchising -Acomprehansive Manual to Finding, Starting, and Succeeding in a Franchie Business (2001). Tac gia Robert T. Justis & Wiilliam Slater vincent. Bay la quy€n sach cAm nang v€ ho1;1t d()ng NQTM danh cho cac doanh nghi~p kinh doanh NQTM. + "Are Franchisors with International Operations Different from Those Who are Domestic Market Oriented?". (Elango, B.), Journal of Small Business Management, Vol. 45, No.2, pp. 179-193, April 2007. Nghien ctru nay so sanh ben nhuQ'llg quy€n ho1;1t d()ng & thi truemg qu6c t~ v&i ben nhuQ'llg quy€n ho1;1t d()ng & thi truemg trong nu&c. d VN trong thai gian qua c6 m()t s6 sach, d€ tai nghien ctru v€ NQTM. Tieu bi€u c6 nhung nghien ctru sau: + Franchise-Bf quy~t thanh cong b~ng mo hinh NQTM (2005) va Nh~n quy€n-Ca h()i m&i cho cac doanh nghi~p VN (2006) cua TS. Ly Quy Trung. Ca hai quy€n sac.h nay d€ c~p d~n ly thuy~t (phfin nao la cAm nang) phat tri€n NQTM. Cu6n sach nay vi~t c6 chu dich cho doanh nhan VN. 3 + Lu~n van cao hQc "Ho~t d9ng kinh doanh NQTM t~i TP.HCM" cua Trdn Nhu Y (thimh vien nghien c(ru d~ Uti), PGS.TS. Nguy€n Dong Phong hu6ng dfin. Chu y~u lu~n van nay t~p trung phat tri€n NQTM aTP .HCM. + Lu~n van cao hQc" Ho~t d9ng NQTM ra nu6c ngoai cua doanh nghi~p VN-Thgc tr~ng va giiti phap" cua Duang Van Tong, PGS.TS. Nguy€n Dong Phong hu6ng dfin. Chu y~u t~p trung nghien cliu NQTM cua hai doanh nghi~p Ca phe Trung Nguyen va Ph& 24. + C6 ba bai vi~t duqc dang a t~p chi Phat tri€n kinh t~. Bai NQTM va ca h9i cho ngfmh thgc phdm cua VN (s6 202, thang 8-2007), tac gia Phan Thanh Hai Tu; NQTM- Doi di~u suy nghi, tac gia Nguy€n Thanh Huang (s6 202, thang 8-2007); Tham nh~p thi tru(mg th~ gi6i bAng ho~t d9ng NQTM cua doanh nghi~p VN (s6 208, thfmg 02-2008), tac gia Nguy€n Dong Phong va Nguy€n Hilu Huy Nh\ft. Nfitlng nghien c(ru tren chua di sau ho~t d9ng NQTM a VN, chua phan tich djnh tinh va dinh luqng d€ c6 th€ danh gia khach quan ho~t d9ng NQTM, xac dinh nhan t6 anh huang, xac dinh xu hu6ng phat tri~n qua mo hinh hbi quy va d~ ra giai phap phat tri€n c6 can etc. Tir d6, da thoi thuc t~p th€ tac gia chQn d~ tai nay d€ ti~p tvc nghien cliu tim ra giai phap phat tri€n NQTM t~i VN. Nhfi'ng di@m m6i ciia a@ tai nay: - M<)t la, tim hi€u kinh nghi~m phat tri€n NQTM t~i m9t s6 qu6c gia tren th~ gi6i va rut ra bai hQC kinh nghi~m cho VN; - Hai la, xac dinh nhi.ing nhan t6 anh huang d~n sg phat tri€n NQTM t~i VN; - Ba la, d~ ra giai phap c6 tinh kha thi cho ben nhuqng quy~n va ben nh~n quy~n nhAm phat tri€n NQTM t~i VN trong tuang lai. 1.6. K~t ciu ciia a@ tai K~t cdu cua d~ tai ngoai phdn m& ddu va k~t lu~, d~ tai bao gbm 5 chuang: ChU'O'ng 1. T6ng quan ChU'O'ng 2. CO' sO' khoa hQc v@ ho~t a(}ng NQTM 4 N9i dung chinh cua chuang nay d~ c~p d€n nhung vAn d~ mang tinh ly lu~n lien quan d€n ho~t d9ng NQTM: tbng quan v~ NQTM tinh hinh kinh doanh NQTM tren th€ gi&i va bai hQC kinh nghi~m rut ra cho doanh nghi~p VN. Chll'O'ng 3. Phll'O'ng phap nghien crru Chuang nay d~ c~p d€n cac phuong phap duqc frng dvng d~ nghien Clru d~ tai nay, ngoai ra con dua ra nhitng ca sa xay d\ffig thang do, ki~m djnh cac gia thuy€t nh~m xay d\ffig mo hinh hbi quy tuy€n tinh, phan tich cac nhan t6 anh huang d€n phat tri~n ho~t _d<)ng nhuqng quy~n t~i VN. Chll'O'ng 4. Phan tich k@t qua nghien crru Chuang 4 d~ c~p d€n tinh hinh ho~t d<)ng NQTM t~i VN bao gbm phan tich tbng quan v~ tinh hinh phat tri~n NQTM cua VN, phan tich k€t qua khao sat ben ban va ben nh~n quy~n, va cac nhan t6 tac d<)ng d€n ho~t d<)ng NQTM, nhung thu~n lqi va kh6 khan trong vi~c phat tri~n NQTM t~iVN. Chll'O"ng 5. Cac giai phap phat tri~n NQTM t~i VN Dga tren k€t qua phan tich, chuang nay se d~ xuAt cac giai phap nh~m phat tri~n NQTM t~iVN va cac ki€n nghj. 5 Chtrong 2 CO SO KHOA HQC VE HO~T D(>NG NHUQNG QUYEN THUONG M~I Chuong 1 gi6i thi~u tbng quan v~ d~ tai nghien cfru. Chuong 2 nay bao g6m cac ph~n chinh: (1) tbng quan v~ NQTM, (2) ca sa khoa hQc v~ phat tri~n ho~t d()ng NQTM, va (3) tinh hinh kinh doanh NQTM tren th€ gi6i va bai hQc kinh nghi~m rut ra cho doanh nghi~p VN. 2.1. TBng quan v@ NQTM (franchise) 2.1.1. Khai ni~m v@ NQTM NQTM la m()t phuong thuc nhan r()ng thuong hi~u, nhan r()ng mo hinh kinh doanh c6 xuftt xu tir chau Au nhung l~i phat tri~n m~nh me t~i Hoa Ky. Theo tg di~n AnhVi~t cua Vi~n Ngon ngu hQc VN thi NQTM c6 nghia la NQTM hay cho phep ai d6 chinh thuc dUQ'C ban hang hoa hay djch V\1 CUa ffiQt COng ty t~i mQt khu V\fC Cl;t th~ mlo d6. D~ c6 m()t dinh nghia chi ti€t hon v~ NQTM, chung ta c6 th~ tham khao dinh nghia cua Tb chirc Giao d1;tc thu()c Hi~p h()i Franchise Qubc t€, m()t tb chuc g6m nhfrng thanh vien la ca.c nha cung cftp, cac nha NQTM (franchisor) va cac nha nh~n quy~n thuong m~i (franchisee) qubc t€. Franchise la m()t thoa thu~n hay m()t gi~y phep giua hai ben c6 tu each phap nhan d()c l~p, trong d6: - C~p cho m()t nguai hay m()t nh6m nguai nh~n quy~n (franchisee) quy~n ban m()t san phdm hay djch V\1 sfr d1;tng thuong hi~u, nhan hi~u cua m()t doanh nghi~p khac, duqc gQi la ben nhuqng quy~n hay chu thuong hi~u (franchisor); - Cftp cho ben nh~n quy~n quy~n ban m()t san phdm hay dich V\1 sfr d1;tng cac each thuc khai thac kinh doanh cua ben nhuqng quy~n (franchisor); - Nguai nh~n quy~n c6 nghia V\1 phai tra cho nguai nhuqng quy~n nhung khoan phi lien quan d€n cac quy~n neu tren; - Ben nhuqng quy~n c6 nghia V\1 cung c~p cho ben nh~n quy~n cac quy~n neu tren va giup do, h6 trq cho ben nh~n quy~n 1• 1 Theo Hi~p hQi Franchise Qu6c te, www.franchise.org 6 Theo Lu~t Thuang m~i VN, NQTM la ho~t d()ng thuang m~i, theo d6 ben nhuQ'llg quySn cho phep va yeu cdu ben nh~n quy~n tl,r minh tien hanh vi~c mua ban hang h6a, cung ung dich V\1 theo cac diSu ki~n sau day: Vi~c mua ban hang h6a, cung ung dich V\1 duqc tien hanh theo each thuc t6 chuc kinh doanh do ben nhuQ'llg quy~n quy dinh va duqc gAn v&i nhan hi~u hang h6a, ten thuong m~i, bi quyet kinh doanh, khdu hi~u kinh doanh~ bi~u tuqng kinh doanh, qufmg cao cua ben nhuQ'llg quy~n; Ben nhuQ'llg quy~n c6 quy~n ki~m soat va trq giup cho ben nh~n quy~n trong vi~c di~u hanh cong vi~c kinh doanh 2 • Theo nh6m nghien cuu: d~ hi~u ro khai ni~m franchise cdn nhin vao ban chAt thuong m~i cua ho~t d()ng. Theo d6, NQTM la ho~t d()rig mua ban quy~n kinh doanh hang h6a, djch Vl) ho~c thuang hi~u, nhan hi~U hang h6a da dUQ'C XaC l~p quySn s& hfru tri tu~ ho~c/va s& hfru cong nghi~p tir tru&c thu()c v~ ben nhuQ'llg quySn. Quy~n kinh doanh san phAm ho~c dich V\1 nhuQ'llg quy~n duqc xac l~p nhu the nao V~ m~t quy mo, dja di~m, thai h~n V.V ... my thUQC tung hqp dbng Cl) th~ gifi'a ben nhuQ'llg quy~n va ben nh~n quy€n. 2.1.2. Vai tro ciia NQTM NQTM da va dang tr& thanh m9t hi~n tuqng n6i b~t cua n~n kinh t€ Hoa Ky. Vai tro cua n6 trong vi~c phan ph6i san phfrm d6i v&i cac qu6c gia con l~i cling da tang dang k~ trong nhung th~p nien qua. Trong hdu het cac trub'ng hqp, NQTM da dem l~i thanh cong cho nguai ban, nguai mua dbng thai mang den lqi ich cho khach hang. K€t qua tht,rc ti~n t~i nhi~u nu&c tren th€ gi&i, d~c bi~t la t~i Hoa Ky da chirng minh NQTM dang d6ng vai tro rAt quan trQng d6i v&i S\f phat tri~n cua ca m9t n~n kinh te. 0 cAp d9 vi mo, c6 th~ xem kinh doanh nhuQ'llg quy~n nhu m()t cong C\1 dao t~o cua xa h()i, cua n~n kinh t€ d6i v&i nhung ai tl,r dirng ra kinh doanh ldn ddu. Thong qua cua hang franchise, nhung doanh nhan m&i vao ngh~ c6 ca h9i hQc hoi kinh nghi~m diSu hanh tir m()t h~ th6ng bai ban da duqc chlrnh minh thanh cong cua chit thuang hi~u. Xa h()i va n~n kinh te n6i chung se giam bat thi~t h~i gay ra b&i nhfrng doanh nghi~p lam an thua 16 do thi€u kinh nghi~m. 2 Lu~t Thuong m~i 2005, M1,1c 8 £>i€u 284 7 V6i vai tro nhu th~ va v6i da phat tri~n hi~n nay, chung ta hy v<;mg rftng NQTM se ti~p t\lC thanh cong va thinh VUQTig trong n~n kinh t~ th~ gi6i. 0 nhfrng n~n kinh t~ phat tri~n cao nhu Hoa Ky, doanh s6 ban hang cua cac doanh nghi~p thu()c cac chu6i franchise d~t mtrc tuong duong 13% t6ng thu nh~p qu6c dan GDP cua Hoa Ky, rue vao khming han 160 US$ 3 • Nhu v~y, v6i chi m()t s6 it doanh nghi~p vira va nh6 (chu y~u trong linh vt,rc thgc phAm) hi~n dang ho~t d()ng nhuQTig quy~n, c6 th~ n6i ty 1~ s6 luQTig cilng nhu doanh s6 cua cac doanh nghi~p tren s6 luqng doanh nghi~p cilng nhu GDP cua ca nu6c ta la rAt nh6 be. Nhu v~y cilng c6 nghia la ti~m nang phat tri~n trong linh V\fC nay con rAt Ian. 2.1.3. LQi ich cua NQTM NQTM dem l~i lqi ich cho ca ben ban lfin ben nh~n quy~n: 2.1.3.1. I>Bi vOi ben nhtrQ'Dg quy~n Ben nhuqng quy~n se c6 nhfrng lqi di~m sau: C6 th~ nhan r()ng t6i da mo hinh kinh doanh v6i chi phi v6n dftu tu thAp nhfit: m()t doanh nghi~p mu6n nhan r~ng mo hinh kinh doanh cua minh ra kh6i ranh gi6i m()t thanh ph6 hay m()t qu6c gia thuang g~p phai kh6 khan 16n nhAt la kha nang tai chinh c6 h~n. Ngoai ra, doanh nghi~p c6 th~ phai duong dftu v6i nhfrng tr& ng~i v~ y~u t6 dia ly, con nguai va van h6a dia phuong ... NQTM se giup cho doanh nghi~p chu thuong hi~u san se nhfrng kh6 khan neu tren cho ben nh~n quy~n, ben se chiu toan b9 phftn dftu tu cua cai v~t chAt va cilng la ben am hi~u tuang t~n v~ con nguai, th6i quen tieu dung, va van h6a dia phuong ... C6 th~ danh thai gian va ti~n cua d~ dftu tu vao nhfrng vi~c khac: trach nhi~m dftu tu cua cai v~t chAt cilng nhu vi~c quan ly di~u hanh trl,l'c ti~p cac cira hang nhuQTig quy~n da duqc chuy~n sang ben nh~n quy~n, vi th~ cho phep ben nhuQTig quysn co thai gian va ti~n cua d~ ctAu tu vao nhfrng vi~c khac. Phat tri~n uy tin thuang hi~u: m()t khi mo hinh kinh doanh cua doanh nghi~p duqc nhan r()ng nhanh chong thi gia tri cua cong ty hay thuong hi~u cilng 16n m~nh theo. Sv Ian m~nh v~ uy tin thuong hi~u se c6 tac d()ng t6t d~n tam ly nguai tieu 3 R Blair and F. Lafontaine (2005), Kinh d Franchise , trang 52. 8 dimg va thu hut S\f quan tam chu y cua cac nha dAu tu va cac t6 -chuc tai chinh - nganhang. Tang doanh thu: thong qua phuong thuc NQTM, chu thuang hi~u c6 th~ cai thi~n doanh s6 cua minh khi nh~n duqc cac kho{m phi franchise bao g6m: phi nhuqng quy~n ban dAu (duqc tinh mQt IAn va Ia khoan phi hanh chinh, dao t~o, chuy~n giao cong thuc kinh doanh cho ben nh~ quy~n), phi hang thang (Ia khoan phi ben nh~n quy~n phai tra cho vi~c duy tri sir dvng nhan hi~u, thuong hi~u cua ben nhuqng quy~n va nhiing dich V\1 h6 trq mang tinh thucmg xuyen, lien tvc nhu dao t~o huAn luy~n, ti~p thi quang ba, nghien ciru phat tri~n san phfrm m6i... ). Ngoai ra nhi~u chu thuong hi~u c6 th~ tang doanh thu ru vi~c ban cac nguyen li~u d~c thli cho ben nh~n quy~n trong trucmg hqp hQ yeu cAu ben nh~n quy~n phai sir dt;mg cac nguyen li~u d~c thli do minh cung cAp nhAm d~ dam bao tinh d6ng bQ cua san phfun hay mo hinh kinh doanh. Ti~t ki~m chi phi kinh doanh: cac doanh nghi~p sir dvng phuong thuc NQTM thu011g c6 uu th~ mua hang gia re hondo mua v6i s6 luqng 16n. Ngoai ra, cac chi phi ti~p thi, quang cao ctlng duqc ti~t giam nha phan b6 cho nhi~u don vi mang cling mQt nhan hi~u. 2.1.3.2. Dfii v6i ben nh'n quy~n Ben nh~ quy~n c6 nhiing lqi di~m sau: DAu tu an toan va c6 khach hang ngay: xac suAt thanh cong cua cac doanh nghi~p nh~n quy~n cao hon nhi~u so v&i cac doanh nghi~p m6i b~t dAu thir nghi~m mo hinh kinh doanh IAn dAu v6i nhan hi~u, thuong hi~u chua duqc bi~t d~n. Thu011g thi thuong hi~u hay uy tin nhan hi~u d6ng mQt vai tro vo cling quan trQng d6i v&i khach hang khi hQ quy~t dinh chQn mua san phfrm nao. Nhiing nhan hi~u, thuong hi~u da c6 uy tin thuang dem l~i cho khach himg cam giac an tam v~ ngu6n g6c va chAt luqng cua san phfrm, djch V\1 hon. Do v~y, khi nh~n quy~n cua mQt san phfrm da c6 thuong hi~u thi doanh nghi~p se c6 mQt luqng khach hang t6i thi~u ngay tU ban dAu. D~ dang nh~n duqc S\f h6 trq tai chinh: chu thuang hi~u v6i nhiing lqi th~ v~ uy tin cua minh thuang dong vai tro cAu n6i giup nguai nh~n quy~n vay v6n tir cac t6 9 chirc tai chinh - ngan hang ho~c chinh ban than hQ dung ra cho vay nh~m nhanh chong phat tri~n va nhan r<)ng mo hinh kinh doanh. T~ dt,mg dUQ'C kinh nghi~m va S\1' giup d5' cua ben nhUQ'llg quy~n: ben nh~n quy~n Iuon Iuon nh~n duqc sg giup da, h6 trq tir phia chu thuang hi~u trong cac linh VJ!C v~ dao t~o, thi~t k~, tim ngu6n hang, ti~p thj, quang cao ... D~c bi~t d6i vai ai 11! kinh doanh IAn dfiu, thi di~u nay Ia m<)t Iqi th~ Ian d6i vai hQ. Nang cao nang Igc kinh doanh: ben nh~n quy~n phai tg minh trgc ti~p quan Iy di~u hanh cira hang nhuQ'llg quy~n, tg minh ra cac quy~t djnh tac nghi~p hang ngay vai S\1' tu vfrn va trQ' giup CUa ben nhUQ'llg quy~n. 2.1.3.3. LQ'i ich dfii v6i ca hai ben nh~n va nhmyng quy~n Ben nh~n quy~n co ni~m tg hao duqc sa hfru cira _hang nhuQ'llg quy~n va co d<)ng h.rc do dfiu tu v6n va sa hfru phfin Ian lqi nhu~n thu dUQ'C cua cira hang, nen tim mQi each d~ ti~t giam chi phi~ dem l~i lqi nhu~n cao nhfrt co th~ duqc cho hQ, d6ng thai ding mang l~i thj phfin Ian han cho ben nhuQ'llg quy~n. - Ngu6n ngan quy danh cho ho~t d<)ng quang cao va ti~p thj trong nu&c va khu vgc se Ian hon rAt nhi~u so vai ngan quy cua m<)t minh ben nh~n ho~c ben nhuQ'llg quy~n. Cac ben co th~ t~n d\lng dugc sire m~nh cua ho~t d<)ng quang cao nhom. M<)t m~t, chi phi quang cao chung dUQ'C nguai nhUQ'llg quy~n va tfit ca nhfrng nguai nh~n quy~n trong cung m<)t h~ th6ng franchise cung nhau chia se. M~t khac, m~ng lucri ti~p thj Va quang CaO phu Song kh~p nUGC Va khu Vl)'C cling la IDQt th~ m~nh rna cac d6i thu c~nh tranh m&i khong th~ sanh duqc. Ngoai ra, khi thgc hi~n ho~t d<)ng ti~p thi va quang cao v&i quy mo Ian thi chu thuang hi~u va nhfrng nguoi nh~n quy~n se ti~t giam duqc chi phi nha duqc huang mire chi~t khfru cao. Ben nh~n va ben nhuQ'llg quy~n co th~ h6 trQ' lful nhau d6i vai ho~t d<)ng nghien ciru va phat tri~n (R&D). Trong d6, ben nhuQ'llg quy~n se chju trach nhi~m chinh d6i vai ho~t d<)ng nay vai S\1' h6 trQ' va thong qua cac bao cao tir phia ben nh~n quy~n. 2.1.3.4. LQ'i ich d&i v6i khach hang Mua cac san phAm/dich V\1 c6 thuang hi~u se giup nguoi tieu dung an tam vi giam thi~u rui ro, d6ng thai giup ti~t ki~m duqc thai gian ngay cang tra nen quy bau han d6i v&i hQ. 10
- Xem thêm -