Tài liệu đối chiếu thuật ngữ phụ sản trong tiếng anh và tiếng việt

  • Số trang: 236 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 2441 |
  • Lượt tải: 3
dangvantuan

Tham gia: 02/08/2015

Mô tả:

PHÍ THỊ VIỆT HÀ VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI CHUYÊN NGÀNH: NGÔN NGỮ HỌC SO SÁNH ĐỐI CHIẾU PHÍ THỊ VIỆT HÀ ĐỐI CHIẾU THUẬT NGỮ PHỤ SẢN TRONG TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC KHÓA: 2014-2017 HÀ NỘI 2017 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI PHÍ THỊ VIỆT HÀ ĐỐI CHIẾU THUẬT NGỮ PHỤ SẢN TRONG TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT Chuyên ngành: Ngôn ngữ học so sánh, đối chiếu Mã số: 62 22 02 41 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1: TS. VŨ THỊ SAO CHI NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 2: PGS.TS. HÀ QUANG NĂNG HÀ NỘI 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án tiến sĩ ĐỐI CHIẾU THUẬT NGỮ PHỤ SẢN TRONG TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT là công trình nghiên cứu do bản thân tôi thực hiện. Các số liệu và kết quả được thể hiện trong luận án là hoàn toàn trung thực và chưa từng được các tác giả khác công bố ở đâu và trong bất cứ công trình nghiên cứu khoa học nào. Tác giả Phí Thị Việt Hà i LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành công trình nghiên cứu khoa học này, ngoài những nỗ lực của bản thân còn có sự giúp đỡ của nhiều cá nhân và tập thể. Đặc điệt, tôi xin trân trọng cảm ơn PGS.TS. Hà Quang Năng, TS. Vũ Thị Sao Chi đã hướng dẫn tận tình và có những nhận xét, góp ý hết sức quý báu cho tôi. Tiếp theo, tôi xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc tới ban lãnh đạo của cơ sở đào tạo, các thầy cô giáo, các nhà khoa học, các bạn đồng nghiệp, và gia đình đã giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện Luận án này. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả Phí Thị Việt Hà ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN ..................................................................................................i LỜI CẢM ƠN ...................................................................................................... ii MỤC LỤC ........................................................................................................... iii BẢNG QUY ƯỚC VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN ...................................... vii DANH MỤC CÁC BẢNG ............................................................................... viii MỞ ĐẦU ............................................................................................................... 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU .................................. 8 1.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU THUẬT NGỮ TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM ........................................................................................ 8 1.1.1.Tình hình nghiên cứu thuật ngữ trên thế giới............................................ 8 1.2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU THUẬT NGỮ PHỤ SẢN TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM ................................................................................................17 1.2.1. Tình hình nghiên cứu thuật ngữ phụ sản trên thế giới ...........................17 1.2.2. Tình hình nghiên cứu thuật ngữ phụ sản ở Việt Nam ............................19 Chương 2: CƠ SỞ LÍ LUẬN .............................................................................22 2.1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ THUẬT NGỮ VÀ THUẬT NGỮ PHỤ SẢN ..........22 2.1.1. Khái niệm thuật ngữ và thuật ngữ phụ sản.............................................22 2.1.2. Tiêu chuẩn của thuật ngữ và thuật ngữ phụ sản .....................................34 2.1.3. Phương thức đặt thuật ngữ .....................................................................41 2.1.4. Đơn vị cấu tạo thuật ngữ và thuật ngữ phụ sản trong tiếng Anh và tiếng Việt ...................................................................................................................45 2.1.5. Thuật ngữ với lý thuyết định danh .........................................................47 2.1.6. Vấn đề chuẩn hoá thuật ngữ ...................................................................51 2.2. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA NGÔN NGỮ HỌC SO SÁNH ĐỐI CHIẾU ..................................................................................................................57 2.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2................................................................................60 iii Chương 3: ĐỐI CHIẾU ĐẶC ĐIỂM CẤU TẠO THUẬT NGỮ PHỤ SẢN TRONG TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT ........................................................62 3.1. ĐỐI CHIẾU ĐẶC ĐIỂM CẤU TẠO THUẬT NGỮ PHỤ SẢN TRONG TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT XÉT TỪ SỐ LƯỢNG THUẬT TỐ ................62 3.1.1. Đặc điểm cấu tạo thuật ngữ tiếng Anh xét từ số lượng thuật tố ............62 3.1.2. Đặc điểm cấu tạo TNPS tiếng Việt xét từ số lượng thuật tố ..................63 3.1.3. Đánh giá điểm tương đồng và khác biệt của TNPS trong tiếng Anh và tiếng Việt xét từ số lượng thuật tố ....................................................................64 3.2. ĐỐI CHIẾU ĐẶC ĐIỂM CẤU TẠO TNPS TRONG TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT XÉT TỪ PHƯƠNG THỨC CẤU TẠO, QUAN HỆ NGỮ PHÁP VÀ TỪ LOẠI .......................................................................................................65 3.2.1. Đặc điểm cấu tạo TNPS tiếng Anh xét từ phương thức cấu tạo, quan hệ ngữ pháp và từ loại ...........................................................................................65 3.2.2. Đặc điểm cấu tạo TNPS tiếng Việt xét từ phương thức cấu tạo, quan hệ ngữ pháp và từ loại ...........................................................................................72 3.2.3. Đánh giá điểm tương đồng và khác biệt giữa TNPS trong tiếng Anh và tiếng Việt xét từ phương thức cấu tạo, quan hệ ngữ pháp và từ loại ...............75 3.3. ĐẶC ĐIỂM CẤU TẠO TNPS TIÊNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT XÉT TỪ NGUỒN GỐC CỦA ĐƠN VỊ CẤU TẠO ...........................................................78 3.3.1. Đặc điểm cấu tạo TNPS tiếng Anh xét từ nguồn gốc của đơn vị cấu tạo ..........................................................................................................................78 3.3.2. Đặc điểm cấu tạo thuật ngữ phụ sản tiếng Việt xét từ nguồn gốc của đơn vị cấu tạo...........................................................................................................79 3.3.3. Đối chiếu đặc điểm cấu tạo TNPS tiếng Anh và tiếng Việt xét từ nguồn gốc của đơn vị cấu tạo. .....................................................................................82 3.4. CÁC MÔ HÌNH CẤU TẠO TNPS TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT ..........83 3.4.1. Các mô hình cấu tạo TNPS tiếng Anh ...................................................83 3.4.2. Các mô hình cấu tạo TNPS tiếng Việt ...................................................87 iv 3.4.3. Đánh giá điểm tương đồng và khác biệt giữa mô hình cấu tạo TNPS tiếng Anh và tiếng Việt ....................................................................................93 3.5. SO SÁNH ĐẶC ĐIỂM CẤU TẠO CỦA TNPS TIẾNG VIỆT TRÊN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ ĐƯỢC THỰC HIỆN.....93 3.5.1. Số lượng thuật tố cấu tạo ........................................................................94 3.5.2. Mô hình cấu tạo ......................................................................................94 3.5.3. Đặc điểm từ loại .....................................................................................95 3.6. MỘT SỐ Ý KIẾN VỀ CHUẨN HOÁ TNPS TIẾNG VIỆT TRÊN PHƯƠNG DIỆN CẤU TẠO ................................................................................96 3.7. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3................................................................................97 Chương 4: ĐỐI CHIẾU PHƯƠNG THỨC TẠO LẬP VÀ ĐẶC ĐIỂM ĐỊNH DANH TNPS TRONG TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT ..................100 4.1. NHỮNG PHƯƠNG THỨC TẠO LẬP TNPS TRONG TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT ......................................................................................................100 4.1.1. Phương thức thuật ngữ hóa từ ngữ thông thường ................................101 4.1.2. Phương thức tạo thuật ngữ phụ sản trên cơ sở ngữ liệu vốn có ...........104 4.1.3. Phương thức vay mượn TNPS nước ngoài ..........................................106 4.2. PHƯƠNG THỨC ĐỊNH DANH TNPS TRONG TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT ...................................................................................................................113 4.2.1. Phương thức định danh thuật ngữ biểu thị chủ thể và đối tượng tham gia hoạt động khám chữa bệnh phụ sản. ..............................................................114 4.2.2. Phương thức định danh thuật ngữ biểu thị bộ phận cơ thể người liên quan đến phụ sản ............................................................................................115 4.2.3. Phương thức định danh các thuật ngữ chỉ bệnh phụ sản ......................116 4.2.4. Phương thức định danh thuật ngữ biểu thị phương pháp phòng, chữa bệnh phụ sản ...................................................................................................119 4.2.5. Mô hình định danh thuật ngữ biểu thị trang thiết bị phục vụ phụ sản .121 4.2.6. Mô hình định danh các thuật ngữ biểu thị khoa, môn học ...................121 v 4.3. SO SÁNH ĐIỂM TƯƠNG ĐỒNG VÀ KHÁC BIỆT VỀ ĐẶC ĐIỂM ĐỊNH DANH TNPS TRONG TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT ..................................124 4.4. MỘT SỐ Ý KIẾN CHUẨN HOÁ THUẬT NGỮ PHỤ SẢN TIẾNG VIỆT VỀ MẶT PHƯƠNG THỨC TẠO LẬP VÀ ĐỊNH DANH ..............................126 KẾT LUẬN .......................................................................................................129 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ...................................................................................133 TÀI LIỆU THAM KHẢO ...............................................................................134 vi BẢNG QUY ƯỚC VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN Thuật ngữ phụ sản TNPS Thuật ngữ phụ sản tiếng Việt TNPSTV Thuật ngữ báo chí tiếng Việt TNBCTV Thuật ngữ luật sở hữu trí tuệ tiếng Việt TNLSHTT Thuật ngữ du lịch tiếng Việt TNDLTV Thuật ngữ xây dựng tiếng Việt TNXDTV Hy Lạp HL La tinh LT vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3.1. Thuật ngữ phụ sản tiếng Anh xét theo số lượng thuật tố ....................62 Bảng 3.2. Thuật ngữ phụ sản tiếng Việt xét theo số lượng thuật tố.....................63 Bảng 3.3. Thuật ngữ phụ sản tiếng Anh một thuật tố ..........................................66 Bảng 3.4. Thống kê các phụ tố được sử dụng để cấu tạo thuật ngữ phụ sản trong tiếng Anh ..............................................................................................................67 Bảng 3.5. Đặc điểm từ loại TNPS tiếng Anh có hai thuật tố ...............................69 Bảng 3.6. Đặc điểm từ loại TNPS tiếng Anh có ba thuật tố ...............................70 Bảng 3.7. Đặc điểm từ loại TNPS tiếng Anh có bốn thuật tố ..............................71 Bảng 3.8. Đặc điểm từ loại TNPS tiếng Anh viết tắt ...........................................71 Bảng 3.9. Đặc điểm từ loại thuật ngữ phụ sản tiếng Việt một thuật tố................72 Bảng 3.10. Đặc điểm từ loại thuật ngữ phụ sản tiếng Việt hai thuật tố ...............73 Bảng 3.11. Đặc điểm từ loại thuật ngữ phụ sản tiếng Việt ba thuật tố ................73 Bảng 3.12. Đặc điểm từ loại thuật ngữ phụ sản tiếng Việt bốn thuật tố ..............74 Bảng 3.13. Đặc điểm từ loại thuật ngữ phụ sản tiếng Việt năm thuật tố .............75 Bảng 3.14. Tổng hợp từ loại TNPS trong tiếng Anh và tiếng Việt .....................77 Bảng 3.15. Nguồn gốc cấu tạo thuật ngữ phụ sản tiếng Anh...............................78 Bảng 3.16. Nguồn gốc cấu tạo thuật ngữ phụ sản tiếng Việt một thuật tố ..........79 Bảng 3.17. Nguồn gốc cấu tạo thuật ngữ phụ sản tiếng Việt hai thuật tố............80 Bảng 3.18. Nguồn gốc cấu tạo thuật ngữ phụ sản tiếng Việt ba thuật tố .............80 Bảng 3.19. Nguồn gốc cấu tạo thuật ngữ phụ sản tiếng Việt bốn thuật tố ..........81 Bảng 3.20. Nguồn gốc cấu tạo thuật ngữ phụ sản tiếng Việt năm thuật tố..........82 Bảng 3.21. Mô hình cấu tạo thuật ngữ phụ sản trong tiếng Anh và tiếng Việt ...92 Bảng 3.22. So sánh số lượng thuật tố cấu tạo của thuật ngữ phụ sản ..................94 tiếng Việt với thuật ngữ các chuyên ngành khác. ................................................94 Bảng 3.23. So sánh mô hình cấu tạo của thuật ngữ phụ sản tiếng Việt ...............94 với mô hình cấu tạo của thuật ngữ thuộc một số chuyên ngành khác. ................94 Bảng 3.24. So sánh đặc điểm từ loại của thuật ngữ phụ sản tiếng Việt ...............95 với đặc điểm từ loại của thuật ngữ thuộc một số chuyên ngành khác. ................95 Bảng 4.1. Mô hình định danh thuật ngữ phụ sản tiếng Anh và tiếng Việt ........121 viii MỞ ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Quá trình hội nhập quốc tế đang ngày một tác động đến các quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Những năm gần đây, Việt Nam cũng đang nỗ lực tham gia vào quá trình hội nhập và phát triển sâu rộng. Có thể nói, các lĩnh vực như kinh tế, chính trị, văn hoá, giáo dục, y tế các ngành khoa học, trong đó có ngành y và phụ sản cũng không nằm ngoài quy luật phát triển đó. Ngôn ngữ, với vai trò là công cụ giao tiếp, ngày càng thể hiện vai trò của nó trong việc thúc đẩy sự phát triển và hợp tác sâu rộng giữa Việt Nam với các quốc gia trên thế giới. Ngày nay, khoa học kĩ thuật đang phát triển mạnh mẽ và toàn diện ở các lĩnh vực, các chuyên ngành. Trong bối cảnh đó, thuật ngữ đang trở thành một trong những vấn đề thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu ngôn ngữ học. Giá trị của các công trình nghiên cứu thuật ngữ và đối chiếu thuật ngữ trong các ngôn ngữ chủ yếu là giúp cho thuật ngữ đạt chuẩn, tạo thuận lợi cho việc truyền đạt và tiếp thu thông tin thuộc các lĩnh vực khoa học chuyên ngành, góp phần đẩy mạnh, phát triển trong việc giao lưu hợp tác quốc tế. Y học đã có lịch sử phát triển lâu đời, phụ sản là một chuyên ngành sâu của y học, tuy nhiên tài liệu và giáo trình tiếng Anh chuyên ngành dành cho sinh viên các ngành y ở một số trường Đại học chưa nhiều. Hơn nữa, theo khảo sát của chúng tôi, thời gian học tiếng Anh chuyên ngành y nói chung và chuyên ngành phụ sản nói riêng còn hạn chế với người học. Sinh viên tại các trường đại học Y chưa được cập nhật và đáp ứng được khối lượng kiến thức chung của ngành. Ngoài thời gian học tập trên lớp, dưới sự hướng dẫn của 1 giảng viên, sinh viên phải tự cập nhật kiến thức cho mình qua nhiều kênh thông tin như: sách báo, tạp chí và các trang thông tin về y học và phụ sản bằng tiếng Anh. Cái khó trong quá trình tự nghiên cứu ở đây là trình độ ngoại ngữ của sinh viên, đặc biệt là tiếng Anh chuyên ngành của họ còn rất nhiều hạn chế. Phần lớn các cuốn từ điển song ngữ dịch nghĩa và là từ điển giải thích, cách sử dụng thuật ngữ chưa nhất quán trong các tài liệu nghiên cứu, cẩm nang hướng dẫn sử dụng trong thuật ngữ phụ sản chưa có nhiều nên dẫn đến việc khó khăn khi sử dụng, đặc biệt là trong công tác giảng dạy. Để phần nào tháo gỡ những khó khăn trên luận án của chúng tôi sẽ tập trung khảo sát, nghiên cứu đối chiếu những đặc điểm về cấu tạo hình thức và nội dung ngữ nghĩa của hệ thống thuật ngữ phụ sản (TNPS) tiếng Anh và tiếng Việt. Từ đó, tìm ra những nét giống nhau và khác nhau của hai hệ thuật ngữ này, nhằm góp phần xây dựng lý thuyết chung về thuật ngữ học, góp phần xây dựng từ điển TNPS trong tiếng Việt. 2. MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN 2.1. Mục đích nghiên cứu của luận án Từ chỗ nghiên cứu để chỉ ra điểm tương đồng và khác biệt của hệ TNPS trong tiếng Anh và tiếng Việt dựa trên các phương diện đặc điểm cấu tạo, ngữ nghĩa và định danh, luận án hướng đến mục đích đánh giá ưu và nhược điểm của hệ thống TNPS tiếng Việt, để đề xuất phương hướng, giải pháp cụ thể nhằm chuẩn hoá hệ thống TNPS tiếng Việt theo các tiêu chí của ngôn ngữ học. Với kết quả nghiên cứu đạt được, luận án đề xuất giải pháp biên soạn giáo trình tiếng Anh chuyên ngành phụ sản, xây dựng từ điển TNPS Việt – 2 Anh để phục vụ cho việc nghiên cứu, giảng dạy, học tập, tra cứu, dịch thuật và công tác khám chữa bệnh trong lĩnh vực phụ sản ở Việt Nam. 2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án Để đạt được các mục tiêu trên, luận án cần phải giải quyết những vấn đề sau đây: - Điểm lại tình hình nghiên cứu về thuật ngữ nói chung, TNPS nói riêng trên thế giới và ở Việt Nam nhằm đưa ra những nhiệm vụ cần tiếp tục được thực hiện nghiên cứu. - Hệ thống hoá quan điểm lí luận về thuật ngữ, TNPS ở nước ngoài và ở Việt Nam, đặc biệt là nguyên tắc xây dựng hệ thống thuật ngữ nói chung, hệ thống TNPS trong tiếng Anh và tiếng Việt nói riêng, qua đó xác lập cơ sở lí luận cho luận án. - Đối chiếu hệ thống TNPS tiếng Anh và tiếng Việt về phương diện cấu tạo, con đường hình thành và phương thức định danh thuật ngữ trong trạng thái tĩnh (cụ thể là các đơn vị TNPS trong từ điển tiếng Anh và tiếng Việt). - Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận án đề xuất phương hướng thống nhất và chuẩn hoá TNPS tiếng Việt dưới góc nhìn ngôn ngữ học. 3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 3.1. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận án là hệ thống TNPS tiếng Anh trong sự đối chiếu với hệ thống TNPS tiếng Việt. Chúng tôi quan niệm TNPS là những từ và cụm từ cố định biểu đạt các khái niệm được sử dụng trong y học chuyên ngành phụ sản. Chuyên ngành 3 phụ sản bao gồm: sản khoa, phụ khoa, sơ sinh, hỗ trợ sinh sản và kế hoạch hoá gia đình [111, tr.8]. Hệ thống thuật ngữ phụ sản bao gồm: thuật ngữ biểu thị chủ thể và đối tượng tham gia hoạt động khám chữa bệnh phụ sản; thuật ngữ biểu thị bộ phận cơ thể người liên quan đến phụ sản; thuật ngữ biểu thị bệnh phụ sản; thuật ngữ biểu thị hoạt động phòng và chữa bệnh phụ sản; thuật ngữ biểu thị trang thiết bị phục vụ công tác khám chữa bệnh phụ sản; thuật ngữ biểu thị khoa và môn học phụ sản. Tên riêng các tổ chức, cơ quan y tế, tên các nhân vật lịch sử có liên quan đến phụ sản, tên nhãn hiệu các loại thuốc là danh pháp nên không thuộc đối tượng nghiên cứu của luận án. 3.2. Phạm vi nghiên cứu Do hạn chế về dung lượng, trong luận án này, chúng tôi chỉ tập trung nghiên cứu đối chiếu TNPS trong tiếng Anh và tiếng Việt trên hai phương diện: cấu tạo, phương thức tạo lập và đặc điểm định danh của chúng. Từ đó, hướng tới việc chuẩn hoá hệ thống TNPS trong tiếng Việt. 4. TƯ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN 4.1. Tư liệu nghiên cứu Về hệ thống TNPS tiếng Anh, chúng tôi dựa vào các cuốn từ điển và tài liệu sau: 1. Barbara A. (2005), Medical Terminology Systems, USA; 2. Denise T. (2012), Midwives’ dictionary, U.K; 3. Dorlands illustrated Medical dictionary. W.B. Saunders company, 30th edition; 4 4. Peggy C. (2003), Medical terminology, USA. Chúng tôi thu thập được 1100 TNPS trong tiếng Anh. Về hệ thống TNPS tiếng Việt, chúng tôi cũng dựa vào những cuốn từ điển và tài liệu trên, đồng thời, có đối chiếu với những quyển từ điển của tiếng Việt và những giáo trình giảng dạy tiếng Anh cho sinh viên gồm: 1. Nguyễn Đức Hinh (2001), Từ điển thuật ngữ phụ sản Pháp – Việt, Việt – Pháp, Nxb Y học. 2. Nguyễn Đức Hinh (2005), Từ điển phụ sản Anh – Pháp – Việt, Nxb Y học. 3. Nguyễn Đức Hinh (2012), Từ điển giải thích phụ sản Việt –Anh Pháp, Nxb Y học. 4. Dương Thị Cương (2004), Bài giảng sản phụ khoa, Tập 1, Nxb Y học. 5. English for medical students (Tài liệu đã sử dụng cho sinh viên Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam) Chúng tôi thu thập được 1100 TNPS trong tiếng Việt. 4.2. Hướng tiếp cận và phương pháp nghiên cứu Về hướng tiếp cận, các TNPS trong tiếng Anh và tiếng Việt được chúng tôi xem xét trên phương diện đồng đại (tiếng Anh và tiếng Việt hiện đại) và trong trạng thái tĩnh (cụ thể là các đơn vị thuật ngữ phụ sản trong từ điển tiếng Anh và tiếng Việt). Về phương pháp nghiên cứu, để giải quyết các nhiệm vụ và nội dung nghiên cứu nêu trên, luận án sử dụng các phương pháp và thủ pháp nghiên cứu sau: 5 Phương pháp miêu tả Phương pháp miêu tả được sử dụng để miêu tả đặc điểm cấu tạo, đặc điểm ngữ nghĩa và định danh của TNPS tiếng Anh và tiếng Việt dựa trên số liệu thống kê tổng hợp được nhằm chỉ ra điểm tương đồng và khác biệt giữa chúng. Phương pháp phân tích thành tố trực tiếp: Phương pháp phân tích thành tố trực tiếp được sử dụng để phân tích các thành phần cấu tạo TNPS, qua đó chỉ ra mô hình của nó. Thủ pháp thống kê: Phương pháp này được sử dụng để khảo sát, thu thập và thống kê chỉ ra các mô hình cấu tạo, mô hình định danh TNPS. Phương pháp so sánh – đối chiếu: Phương pháp này được sử dụng để đối chiếu hệ TNPS trong tiếng Anh và trong tiếng Việt để xác định những điểm đồng nhất và khác biệt về phương diện cấu tạo, đặc điểm ý nghĩa và phương thức định danh của chúng. 5. ĐÓNG GÓP MỚI VỀ KHOA HỌC CỦA LUẬN ÁN Có thể nói đây, là công trình đầu tiên ở Việt Nam nghiên cứu đối chiếu những đặc điểm của hệ TNPS tiếng Anh và tiếng Việt trên phương diện cấu tạo, phương thức tạo lập và đặc điểm định danh. Trên cơ sở đối chiếu hai hệ thống thuật ngữ, luận án bước đầu nêu lên một số nhận xét về hiện trạng của TNPS tiếng Việt, từ đó đề xuất biện pháp nhằm chuẩn hoá TNPS trong tiếng Việt từ phương diện ngôn ngữ học. 6. Ý NGHĨA LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA LUẬN ÁN 6.1. Ý nghĩa lí luận - Luận án làm rõ những điểm tương đồng và dị biệt về đặc điểm cấu tạo, phương thức tạo lập và đặc điểm định danh của TNPS trong hai ngôn ngữ 6 Anh và Việt. Từ đó, đánh giá ưu điểm và nhược điểm của hệ thống TNPS tiếng Việt ở các phương diện trên để hướng tới việc chuẩn hoá chúng. - Kết quả nghiên cứu của luận án sẽ có đóng góp nhất định vào việc nghiên cứu lí thuyết thuật ngữ học nói chung, nghiên cứu TNPS nói riêng. 6.2. Ý nghĩa thực tiễn - Kết quả nghiên cứu của luận án có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong việc giảng dạy tiếng Anh ngành y học nói chung và tiếng Anh chuyên ngành phụ sản nói riêng cho sinh viên Việt Nam. - Kết quả nghiên cứu của luận án còn có thể được sử dụng trong công tác biên, phiên dịch các tài liệu của ngành y học nói chung và chuyên ngành phụ sản nói riêng, cũng như được sử dụng trong công tác biên soạn từ điển đối dịch TNPS ở Việt Nam. 7. CƠ CẤU CỦA LUẬN ÁN Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận án có kết cấu gồm bốn chương, cụ thể như sau: Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu Chương 2: Cơ sở lí luận Chương 3: Đối chiếu đặc điểm cấu tạo của TNPS trong tiếng Anh và tiếng Việt Chương 4: Đối chiếu phương thức tạo lập và đặc điểm định danh của TNPS trong tiếng Anh và tiếng Việt 7 Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU THUẬT NGỮ TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM 1.1.1.Tình hình nghiên cứu thuật ngữ trên thế giới Từ thế kỷ XVIII, các nghiên cứu về thuật ngữ đã bắt đầu manh nha với nội dung chính là tạo lập, xây dựng và sơ khai xác định các nguyên tắc cho một số hệ thuật ngữ đặc biệt. Một số tác giả được cho là người tiên phong trong công tác nghiên cứu thuật ngữ như CarlvonLinné (1736); (Beckmann, 1780); A.L. Lavoisier, G.de Morveau, M.Berthellot và A.F.de Fourcoy (1789) và William Wehwell (1840). Mặc dù vậy, phải đến đầu thế kỷ XX, khoa học thuật ngữ mới thực sự được hình thành, việc nghiên cứu thuật ngữ mới có được định hướng khoa học và được công nhận là một hoạt động quan trọng về mặt xã hội. Từ những năm 1930, việc nghiên cứu thuật ngữ đã đạt được nhiều thành tựu nổi bật, đặc biệt là những công trình nghiên cứu các học giả Liên xô cũ, Cộng hòa Séc và Áo. Trường phái nghiên cứu thuật ngữ Xô viết với các công trình nghiên cứu của Lotte, Drezen, Caplygi và các cộng sự. Ngay từ thời kì đầu, trường phái này chịu ảnh hưởng công trình nghiên cứu về thuật ngữ của Wuster. Do đó cũng như trường phái nghiên cứu thuật ngữ của Áo, trường phái Xô viết chủ yếu nghiên cứu về vấn đề chuẩn hóa các khái niệm và các thuật ngữ trên tinh thần của những vấn đề liên quan đến chủ nghĩa đa ngôn ngữ của Xô viết. Luận án của Wuster sau khi được dịch sang tiếng Nga, đã thu hút rất nhiều sự quan tâm của các nhà nghiên cứu. Có thể nói, công tác nghiên cứu thuật 8 ngữ ở Liên xô từ những năm 1930 trở đi phát triển vô cùng mạnh mẽ và đã gặt hái được những thành tựu đáng kể: Một đại diện tiêu biểu của trường phái nghiên cứu thuật ngữ Xô viết là Lotte (1898 – 1950). Với công trình nghiên cứu Những vấn đề gây bức xúc trong trường thuật ngữ khoa học và kĩ thuật, ông được coi là người đứng đầu trong công tác phát triển hệ thuật ngữ hiện đại của Nga. Kulebakin (1993) đã nhận xét rằng mặc dù Lotte không phải là người duy nhất nhưng lại là người để lại ảnh hưởng to lớn cho công tác phát triển thuật ngữ về mặt lí thuyết. Lotte đã tạo ra nền móng về mặt lí thuyết và phương pháp cho công tác thuật ngữ của Xô viết. Theo Kulebakin, quan điểm của Lotte có thể tóm tắt thành ý cơ bản sau” “Hệ thuật ngữ là toàn bộ các thuật ngữ phù hợp với hệ thống khái niệm của một lĩnh vực khoa học hay kĩ thuật nào đó. Hệ thống thuật ngữ thể hiện cái gọi là hệ thống khái niệm”. (Dẫn theo [43, tr.8). Một đặc điểm khá quan trọng của công tác phát triển thuật ngữ của Xô viết là thu hút các nhà ngôn ngữ học vào công tác nghiên cứu cơ bản về thuật ngữ từ rất sớm. Trong đó có thể tìm thấy các công trình nghiên cứu của A.A. Reformatskiji, V.V.Vinogradov, G.O.Vinokur, ... Trường phái thuật ngữ học Cộng hòa Séc. Có thể nói, mối quan tâm nhất của trường phái này cũng là vấn đề chuẩn hóa các ngôn ngữ và chuẩn hóa thuật ngữ. Trong nghiên cứu, họ quan tâm đặc biệt đến việc miêu tả cấu trúc và chức năng của các ngôn ngữ chuyên ngành, trong đó thuật ngữ đóng vai trò quan trọng. Đại diện tiêu biểu là L.Drodz là người tiên phong và phát triển từ lối tiếp cận ngôn ngữ về mặt chức năng của trường phái ngôn ngữ học Praha. Các ngôn ngữ chuyên ngành theo trường phái này được coi là mang tính văn phong nghề nghiệp tồn tại cùng những văn phong khác như: văn học, báo chí và hội thoại. Họ coi thuật ngữ như là những đơn vị tạo nên 9 văn phong nghề nghiệp mang tính chức năng. Nó ra đời do kết quả của bản chất đa ngôn ngữ trong khu vực địa lí của nó. Trường phái nghiên cứu thuật ngữ Áo. Người mà không chỉ được coi là người đầu tiên tạo nên diện mạo của công tác nghiên cứu và phát triển thuật ngữ hiện đại ở thế kỉ XX mà còn là người có ảnh hưởng rất lớn đến việc nghiên cứu thuật ngữ của nhiều học giả sau này, đó là E.Wuster (1898 1997). Nhìn chung, các phương pháp nghiên cứu thuật ngữ của trường phái này chủ yếu dựa theo những nguyên tắc được trình bày rất rõ ràng trong tác phẩm Lí luận chung về thuật ngữ của Wuster (1931). Trong tác phẩm của mình (1931), ông đã đề cập đến những khía cạnh ngôn ngữ học của công tác nghiên cứu thuật ngữ, đưa ra một số nguyên tắc khi sử dụng thuật ngữ và chỉ ra những điểm chính của phương pháp xử lí dữ liệu thuật ngữ. Công trình của ông đã được Leo Weisgeber (1975) đánh giá như là một cột mốc của ngôn ngữ học ứng dụng (Dẫn theo 121, tr.56). Những nghiên cứu này được coi là nền tảng cho sự khởi đầu của ngành khoa học thuật ngữ trên thế giới. Tóm lại, khi nói tới hướng nghiên cứu thuật ngữ theo sự điều chỉnh phù hợp với hệ thống ngôn ngữ, người ta không thể không nhắc đến ba trường phái và cũng là ba cái nôi nghiên cứu thuật ngữ tiêu biểu và lớn nhất trên thế giới đó là Liên xô, Cộng hòa Séc và Áo. Cả ba trường phái này đều có chung một quan điểm đó là nghiên cứu thuật ngữ dựa trên ngôn ngữ học, họ đều xem thuật ngữ như là một phương diện diễn đạt và giao tiếp. Vì thế cả ba trường phái đã hình thành cơ sở lí thuyết về thuật ngữ và những nguyên lí mang tính phương pháp chi phối những ứng dụng của nó. Những kết quả nghiên cứu của các trường phái này là một trong những động lực chính cho việc phát triển những hướng nghiên 10
- Xem thêm -