Tài liệu Chuyện đời một nữ sinh viên

  • Số trang: 294 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 2802 |
  • Lượt tải: 0
minhminh

Tham gia: 22/06/2014

Mô tả:

Chuyện đời một nữ sinh viên FAITH LINH H. NGO Người viết Faith Linh H. Ngo đang là sinh viên San Jose State University. Cô chỉ mới 19 tuổi nhưng đã là một bà mẹ trẻ độc thân. Câu chuyện của Linh, được viết bằng sự chân tình hiếm có, là một bài rất đáng để các bạn trẻ và các bậc cha mẹ cùng đọc. Tôi năm nay mới hơn 19 tuổi, là một sinh viên tại San Jose State University nằm trong thung lũng hoa vàng. Gia đình tôi đã qua Mỹ hơn 10 năm. Dù có những điều không đúng như mong ước, tôi vẫn cảm thấy mấy mẹ con tôi may mắn hơn những gia đình khác. Chúng tôi không phải đi vượt biên, mà đã được ba tôi bảo lãnh theo diện ODP. Lúc đầu, khi vừa đặt chân đến đất Mỹ, tôi cứ nghĩ rằng Chuyện đời một nữ sinh viên  5 mình sẽ có cha, có mái ấm gia đình, muốn gì được nấy. Nhưng sau đó, mẹ tôi cho anh em tôi biết là chúng tôi sẽ không ở chung với ba tôi. Sau khi ba mẹ tôi làm thủ tục ly dị, mẹ tôi đã dẫn tôi và anh tôi về định cư tại San Jose, California vì đa số thân nhân gia đình bên mẹ tôi đều ở tại California. Còn bên gia đình ba tôi thì đang định cư bên Boston, Massachusett. Lúc đó nước mắt tôi rơi và tôi cảm thấy cuộc sống của tôi đã không còn may mắn có được hạnh phúc mà tôi hằng mong ước. Khi ba tôi đi vượt biên qua Mỹ tôi chỉ mới sinh ra được ba tháng. Biết bao năm qua, tôi đã mơ ước được gặp ông. Mấy mẹ con tôi ổn định được cuộc sống tại miền đất ấm áp của tiểu bang California. Lúc đầu, gia đình tôi đã được sự giúp đỡ tận tình của những cô chú, anh chị em bên gia đình mẹ tôi. Anh em tôi đi học đàng hoàng, còn mẹ tôi thì đi làm để kiếm tiền nuôi chúng tôi ăn học. Vì bận rộn với công việc và đời sống hàng ngày, từ từ gia đình chúng tôi bắt đầu thay đổi. Mẹ tôi thì cứ lo đi làm kiếm tiền, anh tôi học đến lớp 12 thì bỏ học đi chơi. Còn tôi thì cũng đi chơi sau những giờ tan trường. Khi về tới nhà thì cơm ai nấy ăn. Gia đình chúng tôi càng ngày càng ít có những bữa cơm chung hay ngồi nói chuyện vui đùa với nhau như lúc mới qua Mỹ. Tình cảm mẹ con càng ngày càng phai nhạt. Tôi ưa gây gổ với mẹ. Mẹ ưa la còn tôi thì ưa cãi. Có nhiều lần mẹ còn cho tôi một bạt tai vào mặt. Anh trai thì đi chơi tối ngày với bạn bè. Dần dần, anh em chúng tôi ít khi nói chuyện hay đi chơi chung với nhau. 6  NHIỀU TÁC GIẢ Mạnh anh anh đi, mạnh tôi tôi đi. Dù ham chơi hơn học, nhưng chúng tôi cũng đã ra trường trung học như tất cả những học sinh khác. Sau đó, anh em chúng tôi ghi tên vào đại học. Anh tôi được nhiều trường nổi tiếng tại California nhận, nhưng anh không chịu đi xa, chọn một trường đại học nhỏ nằm trong thành phố San Jose. Bị bạn bè rủ rê, ham chơi, sau cùng anh tôi đã bỏ học nửa chừng để đi làm. Xét ra anh thông minh và nhanh nhẹn hơn tôi, cho đến bây giờ tôi vẫn không hiểu tại sao anh không chịu trở lại trường học. Riêng tôi, bây giờ là đứa con duy nhất trong gia đình được may mắn vào đại học. Tuy ngày xưa tôi ham chơi và hay gây lộn với mẹ, nhưng tôi không bao giờ bỏ học. Điều tôi sai lầm và làm cho mẹ tôi thất vọng nhất, đó là việc tôi lấy chồng sớm và có con sớm. Khi vô trường tôi là một sinh viên, nhưng khi về nhà tôi là một bà mẹ trẻ tuổi. Nhiều khi tôi cảm thấy mình sống trong hai thế giới khác nhau. Tôi lấy chồng ngay sau khi học xong trung học. Không vui với anh, với mẹ, tôi cứ tưởng mình sẽ tìm được hạnh phúc thật sự với người đàn ông này. Nhưng đời đâu dễ dàng như chuyện cổ tích mà tôi thường đọc lúc còn là con nít. Vợ chồng chúng tôi sống với nhau được gần một năm thì tôi mang thai. Lúc tôi mang thai được bốn tháng thì người đàn ông ấy bắt đầu thay đổi tính tình. Anh ấy ngoài đi làm ra, chỉ ưa ngồi những quán cà phê, có hôm đi quán nhậu, bia ôm cho đến một hai giờ sáng mới về tới nhà. Chúng tôi hay gây gổ, càng ngày tình cảm vợ chồng càng Chuyện đời một nữ sinh viên  7 lạnh nhạt. Cuối cùng hôn nhân đổ vỡ. Trong suốt thời gian tôi mang thai, người đàn ông đó đã bỏ tôi ra đi. Lúc đó,mẹ và anh tôi đã an ủi và giúp đỡ tôi rất nhiều. Gia đình đã giúp cho tôi cả tinh thần lẫn vật chất. Mùa hè vừa qua, tôi vừa mang thai vừa đi học hè vì tôi không muốn suy nghĩ nhiều rồi lại không tốt cho thai nhi. Cho đến ngày 6 tháng 9 năm 2000, đứa con của tôi đã chào đời. Tôi đặt tên cho con là Ngô Hoàng Benjamin. Sau khi sanh xong chưa đầy một tháng thì bên gia đình chồng tôi lại muốn giữ và đòi quyền nuôi dưỡng đứa bé. Tôi cảm thấy rất buồn, chán nản và lo sợ, vì bên gia đình chồng tôi có tiền, họ mướn luật sư để đòi quyền nuôi đứa con. Chỉ mới 19 tuổi, tôi không rành về luật pháp. Nhiều đêm tôi ôm con mà khóc vì không biết phải giải quyết bằng cách nào. Cho đến một ngày khi tôi nhận được thư luật sư của chồng tôi gởi. Từ lá thư của luật sư đó, tôi đã bắt đầu suy nghĩ mình phải nên làm gì với bên nhà chồng. Sau đó, tôi gọi điện thoại hỏi thăm bạn bè xem tôi nên làm gì với lá thư luật sư gửi. Rất may, một người bạn đã chỉ tôi đi lên tòa điền đơn để trả lời lại cho luật sư của chồng tôi. Khi đến tòa, tôi đã nhận được sự giúp đỡ của những người Mỹ làm giấy tờ tại tòa. Họ đã chỉ cho tôi những số điện thoại để gọi những luật sư đứng ra biện hộ cho tôi trong ngày ra tòa. Tôi đã tốn rất nhiều thời gian để hoàn tất những thủ tục của tòa. Vì chuyện sanh đẻ và ly dị, tôi đã nghỉ một kỳ học để lo cho con và làm giấy tờ. Cho đến giờ cuối cùng, bà luật sư người Mỹ gốc Mễ đã chấp nhận biện hộ giùm tôi. Và 8  NHIỀU TÁC GIẢ cuối cùng, chuyện ly dị của chúng tôi đã kéo dài suốt gần cả hai tháng mới xong. Anh ấy phải cấp dưỡng cho con tôi và ảnh đã chấp nhận ngày giờ đến thăm con. Nhưng cho đến ngày hôm nay, anh ấy cũng không đến thăm đứa con và không ai trong gia đình ảnh gọi điện thoại để thăm hỏi một lời. Sau những chuyện này, tôi cảm thấy bản thân tôi rất mạnh dạn để đương đầu với những khó khăn trong cuộc đời. Tôi nghĩ rằng khi chấp nhận để đứa con chào đời, tôi đã nói với chính bản thân mình cho dù chuyện gì xảy ra tôi cũng phải gánh trách nhiệm làm một người mẹ và sẽ cố gắng tạo ra những gì tốt đẹp nhất cho con tôi. Sau khi có con thì tôi mới biết được tình thương và sự lo lắng của người mẹ như thế nào, cũng như mẹ tôi đã từng lo lắng và thương yêu tôi vậy. Tôi cảm thấy rằng con tôi đã hoàn toàn thay đổi cuộc đời của tôi. Điều may mắn nhất đối với tôi đó là tôi vẫn còn mẹ bên cạnh. Mẹ khuyên can an ủi, cổ vũ để tôi đứng dậy làm lại từ đầu. Mẹ còn tha thứ cho những gì tôi đã làm mẹ đau buồn trong quá khứ. Hiện tại, mẹ giúp tôi chăm bé Berjamin vào ban đêm để tôi đi học, còn ban ngày thì tôi phải chăm nuôi bé Benjamin và làm công chuyện nhà trong những giờ mẹ đi làm. Cuối cùng, những đau buồn và lo sợ kia tôi đã vượt qua hết. Tôi rất vui mừng và hãnh diện về chính bản thân mình. Tôi đã cố gắng đứng lên để tranh đấu cho cuộc đời của tôi và bé Benjamin mai sau. Bây giờ, tôi chỉ đợi học xong đại học, ra trường đi làm để giúp đỡ mẹ và nuôi con. Chuyện đời một nữ sinh viên  9 Bé Benjamin bây giờ đã được chín tháng và bé rất dễ thương, trong nhà ai ai cũng thương yêu bé. Nhờ có bé, tôi đã hiểu ra và tìm lại được tình thương và hạnh phúc của gia đình mà tôi đã mất trước đây. Chính Benjamin đã mang đến những tình thương và hạnh phúc ấy. Nhất là tình cảm giữa tôi và mẹ càng ngày càng gần gũi nhiều hơn. Cũng chính bé Benjamin đã đem đến cho tôi hiểu biết và nghị lực để quyết tâm học hành. Chỉ có học vấn mới giúp mẹ con tôi thoát được cảnh nghèo khó trên đất Mỹ này. Viết ra sự thật về cuộc đời của mình, một sinh viên đồng thời là một single mom1 tại đất Mỹ, tôi muốn đem bài học để đời này của tôi gửi đến những độc giả trẻ tuổi như tôi. Tôi muốn những bạn trẻ ấy đọc lời tâm sự này để rút kinh nghiệm, đừng vấp phải lỗi lầm như tôi, để không phải tự rước lấy rắc rối, đau khổ đến cho bản thân và những người yêu thương của mình. Đất nước này có quá nhiều tự do, ít ràng buộc, cho nên có quá nhiều bạn trẻ nữ có con sớm như tôi. Vì một phút ham chơi và sai lầm mà phải trả những giá rất đắt. Tôi mong các bạn nên suy nghĩ thật kỹ trước khi quyết định một điều gì. Đừng quên, chỉ một quyết định sai cũng đủ đưa cả cuộc đời chúng ta sang một con đường khác. 1 Người mẹ đơn độc. 10  NHIỀU TÁC GIẢ Tiểu hợp chủng quốc 1 TRƯƠNG NGỌC ANH Tác giả Trương Ngọc Anh, tuổi 40, cư trú tại West Covina, công việc: kế toán cho một công ty lớn tại Los Angeles. Tháng Chín ngày 12 năm 2001, ngày toàn quốc để tang. Ngay khi thức dậy, câu hỏi đầu tiên của tôi là chuyện gì sẽ xảy ra ngày hôm nay? Sau World Trade Center, nơi nào hôm nay? Chicago? Dallas? San Francisco? Hay ngay tại nơi đây, Los Angeles? Vặn tivi, vẫn hình ảnh hai tòa nhà chọc trời đang bùng Thực ra, Hợp Chúng Quốc mới là cách dịch chính xác của cụm từ “United States” có nghĩa là “các nước (bang) liên hợp” - đồng nghĩa với từ “liên bang”. 1 Chuyện đời một nữ sinh viên  11 cháy, góc Ngũ Giác Đài đang sập. Máy bay hành khách bị biến thành bom sống. Trên đường đến sở vừa ra khỏi nhà độ ba block1 đường gần ngõ ra freeway2, tôi chợt nhìn thấy xa xa một đám đông đang tụ họp. Cho xe chạy chậm lại, tôi thoáng thấy bên trái vươn lên cao ba nóc bầu bầu với đỉnh nhọn hoắt của ngôi đền Hồi giáo. Ngay sau vụ nổ ở New York, nhiều người Ả Rập đã trở thành mục tiêu của những cơn giận dữ. Tivi có nói đến một ngôi đền Hồi giáo bị ném bằng sơn đỏ màu máu. Thêm chuyện gì nữa đang xảy ra cho ngôi đền này? Hành động tàn ác ngày hôm qua không thể nhân danh một đạo giáo nào có lương tri của loài người. Tôi lái xe lướt qua, tim lại bóp thắt, buồng phổi lại như thiếu không khí trước màu đỏ của máu. Những đứa trẻ vừa mới mất cha, mất mẹ trong thảm họa ngày hôm qua ở New York có được chút đền đáp này hay không khi con người gia tăng sự thù hận kỳ thị ngay trong thời điểm này? Đến sở, lòng còn bàng hoàng. Nơi tôi làm việc là một công ty nhập cảng hàng vải từ Á châu phân phối cho nước Mỹ. Hàng ngày, có hàng trăm nhân viên làm việc nhộn nhịp. Từ 10 năm trước đây, tạp chí Forbes đã có lần ngỏ ý muốn đăng hình ông chủ của chúng tôi lên trang bìa để giới thiệu một trong những người thành công nhất trong ngành thương mại của thành phố Los Angeles nhưng ông từ chối... 1 Khu nhà nằm trong 4 con đường bao quanh. 2 Xa lộ cao tốc. 12  NHIỀU TÁC GIẢ Mới 8 giờ 30 sáng. Hôm nay mọi người đều có mặt đầy đủ, lại sớm hơn mọi ngày vì xa lộ không kẹt xe, công chức chưa được lệnh trở vô nhiệm sở. Lên lầu tôi đi vội đến vấn an bà Carol. Hôm qua bà đã khóc sưng hết hai mắt vì không liên lạc được với con trai và con dâu bà cùng hai đứa cháu nội bên New York. Cả bọn chúng tôi không biết làm sao an ủi bà và chồng bà vì chính chúng tôi cũng không biết tin tức, hoàn toàn bị cắt đứt mọi liên lạc qua New York kể cả internet và e-mail cho tới bây giờ. Nhớ ngày hôm qua, hầu như suốt ngày chúng tôi dính sát cái tivi tí hon của ông phó Giám đốc, ông cũng không nhắc chúng tôi làm việc. Ông chủ thì lo cuống cuồng cho đám nhân viên bên New York không có tin tức, bà Carol thì ngồi khóc suốt ngày trong văn phòng. Cả sở làm như có đám tang, mọi người đều tưởng như New York đã nổ tan tành. Bà Carol là vợ ông John, hai vợ chồng bà người New York, có một phần hùn với hãng của chúng tôi. Chi nhánh đặt ở New York do con trai, con dâu cùng một số nhân viên đang điều hành. Văn phòng đại diện này nằm trên đường số 35, cách World Trade Center không xa. Bà Carol nhào ra ôm tôi, mắt còn sưng nhưng tươi tỉnh bội phần. Tối hôm qua bà đã nhận được cú điện thoại bằng cell phone1 của con trai bà, họ bình an. Con gái tôi làm việc trong khu Production Development2, suốt ngày hôm qua nó 1 Điện thoại cầm tay. 2 Phát triển sản phẩm. Chuyện đời một nữ sinh viên  13 tìm cách liên lạc với văn phòng bên NY1 nhưng vô hiệu. Sáng nay, nó sẽ tiếp tục tìm kiếm số cell phone của những người đang làm việc bên đó, cùng với những khách hàng để tìm xem mọi người có tai qua nạn khỏi hay không. Cả sở không còn nghĩ gì tới chuyện business2 nữa, chỉ lo tới sinh mạng của những nhân viên bên đó. Con gái cho tôi hay rằng, vì satellite3 chánh đặt ở trên sân thượng tòa WTC (World Trade Center) bị nổ tung hôm qua nên mọi đường truyền internet, e-mail đều hỏng, không thể liên hệ đến các thành phố xung quanh New York. Chưa biết tới chừng nào mới có được tin tức của các nhân viên bên đó. Trở về bàn làm việc, cái nút màu đỏ trên góc trái điện thoại vẫn im lìm, không có một tin nhắn nào hết. Biết làm gì bây giờ? Đành ngồi thừ ra đó. Lại đọc tin trên internet, lại nghe radio, lại nhìn thấy lửa cháy bừng bừng trên cái tivi nhỏ. Bà Bathara vô tới, bà nói: - Tôi lo quá, bắt mấy đứa con ở nhà hết, không biết hôm nay sẽ xảy ra chuyện gì? Tôi nói: - Không sao đâu, nhưng mấy đứa nhỏ tốt hơn nên ở nhà, lỡ có chuyện gì mình biết đích xác con mình ở đâu. - Tôi phải gọi những người khách của mình bên New York liền bây giờ, tối hôm qua không sao ngủ được. 1 Viết tắt của New York. 2 Kinh doanh, buôn bán. 3 Vệ tinh. 14  NHIỀU TÁC GIẢ - Ừ, bà gọi liền đi. Cô Liz ngồi kế bên, làm công việc billing1 xen vô: - Bạn trai tôi đã liên lạc được với má ảnh rồi. Bà làm việc ở thành phố Hoboken, bên kia sông Hudson khá xa trung tâm vậy mà lúc bả gọi bả đang núp dưới bàn làm việc trong văn phòng hơn 4 tiếng đồng hồ, ngửi mùi khói và tưởng đến ngày tận thế. Fabio mừng quá trời! - Mừng cho Fabio, thôi Liz lo gọi hãng xe truck2 coi hàng của mình đang ở đâu. Nhớ tối hôm qua tin tức trên đài truyền hình nói có lệnh cho tất cả mọi xe truck trên xa lộ ngừng lại. Liz thử gọi coi có tin gì không. Cô Ellen nói: - Tôi gọi Rhode Island cũng không được, lạ ghê! Hàng greige goods3 của mình đang ở đâu? Không có đến một message4 của mấy người lái xe truck. - Tôi cũng vậy, làm sao tôi làm hóa đơn? Xe truck không biết có đến dye house5 lấy hàng hay không? Mấy order6 chở hàng tới khách không biết ra sao? Mọi người đều thắc mắc, đều không biết tiến hành công việc kiểu nào. Ông chủ vẫn như còn điếng hồn vì việc đã xảy ra ngày hôm qua, chưa cho chúng tôi một chỉ thị nào để làm việc. Tâm trạng chờ đợi thật là khó chịu. Bình thường chúng 1 Thu ngân, xuất hóa đơn. 2 Xe tải. 3 Vải thô. 4 Tin tức nhắn gửi. 5 Nhà nhuộm. 6 Đơn đặt hàng. Chuyện đời một nữ sinh viên  15 tôi làm việc rất nhanh chóng qua đường dây điện thoại, qua e-mail. Tự dưng cái điện thoại tắt tịt, máy fax không in ra một tờ giấy nào hết. Thế giới đại chiến chắc? Cho mãi tới trưa vẫn không có tin tức gì về những người khách lẫn những brokers1 làm việc với chúng tôi. Ông chủ sốt ruột, nói những nhân viên bên đó nhắc chừng con gái tôi canh đường dây điện thoại liên tục. Mọi sinh hoạt đột nhiên khựng lại, không biết làm gì, tôi sắp xếp hồ sơ, những dye orders2 đang dang dở, những hóa đơn nhập cảng. Số hàng hóa đang trên đường từ New York, từ Rhode Island sang Los Angeles bằng đường bộ đang nằm ở đâu, vẫn không một cú điện thoại nào được trả lời. Chúng tôi theo dõi tin tức chờ nghe thêm buổi họp báo của Tổng thống Bush. Melanie gọi sang, nói số hàng từ ngoại quốc vô bằng ngả đường biển từ Trung Quốc, Đại Hàn và Turkey3, những nguồn hàng vải chính của chúng tôi, không được cập bến. Chúng tôi vẫn mất liên lạc với khách hàng ở New York. Mãi cho tới chiều mới nhận được tin Steven, một broker của chúng tôi ở New York, ông ấy bình an, con gái tôi báo tin cho ông chủ và mọi người cùng mừng. Đường hàng không đã ngưng hoạt động từ ngày hôm qua, kể cả các tuyến đường xe lửa Amtrak, đường bộ xe truck, tất cả đều tê liệt. Đường thủy thì mọi tàu chở hàng hóa từ Á châu như Đại Hàn, Đài Loan và Hongkong, cũng như 1 Người môi giới. 2 Phiếu đặt hàng nhuộm. 3 Thổ Nhĩ Kỳ. 16  NHIỀU TÁC GIẢ những nước ở Trung Đông tới đã có tin phải đậu ngoài khơi, không được vào bến cảng. Chúng tôi gọi “custom broker”1 liên tục để theo dõi tin tức về hàng hóa nhập nội. Cửa biên giới nước Mỹ đã đóng kín. Không khí đã phảng phất mùi chiến tranh. Mọi người đều mang tâm trạng căng thẳng, lo sợ, chờ đợi. Những đôi mắt nhìn nhau đầy phiền muộn. Nhiều tin đồn tung ra trên internet như tin tiên tri “Nostradamus”. “In the year of the new century and nine months, from the sky will burn at forty-five degrees. Fire approaches the great collapse, 2 twin brothers torn apart by chaos while the fortress falls the great leader will succumb, third big war will begin when the big city is burning”2. Chúng tôi không tin, nhưng cũng phục ai đó quá nhanh chóng gây hoang mang. Tin tức trên internet, trên radio, từng giờ từng phút, mọi trái tim đều hướng tới New York, nơi có rất nhiều liên hệ bạn bè, đồng nghiệp, khách hàng của chúng tôi. Không ai còn tỉnh táo để tiếp tục công việc hằng ngày, tin tức càng lúc càng tệ. Tin Vệ binh quốc gia tiến vào Los Angeles và LAX3 làm chúng tôi thêm hoang mang. Chúng tôi phỏng đoán số người chết ở hai nơi, tòa 1 Người môi giới khách hàng. Vào năm đầu của thế kỷ mới, trong vòng chín tháng, lửa sẽ từ trời giáng xuống và thiêu cháy ở 450. Lửa sẽ đưa tới sự sụp đổ ghê gớm, hai anh em sinh đôi bị tách ra bởi sự hỗn loạn trong lúc thành trì đổ xuống, nhà lãnh đạo tối cao chịu bó tay không chống cự nổi, thế chiến thứ ba sẽ bắt đầu khi thành phố bốc cháy. 2 Viết tắt của Los Angeles International Airport, sân bay quốc tế Los Angeles. 3 Chuyện đời một nữ sinh viên  17 tháp đôi và Ngũ Giác Đài cũng như hành khách của 4 chiếc phi cơ và đau lòng quá đỗi. Có thể ngày mai, ngày mốt chúng tôi sẽ bình tĩnh hơn. Nhưng hôm nay, ngày thứ hai kinh hoàng, cả sở làm loay hoay, nhìn tới ngó lui, buồn thảm. Tôi làm việc ở hãng này đã 12 năm. Gắn bó không muốn rời đi đâu vì không khí nơi làm việc rất thoải mái như trong gia đình. Chúng tôi là những người Mỹ có nguồn gốc từ khắp nơi trên thế giới. Ông chủ sở là một người Ả Rập, đến từ vùng Middle East1, tiểu quốc Iran cùng với hai người con trai đang điều hành hãng. Giúp sức trong vai trò phó Giám đốc là một người Mỹ từ Oregon, to lớn xốc vác như người miền núi. Ông Chief financial2 của tôi là người Mỹ gốc Pháp rất lè phè. Bà supervisor3 khu Customer Service4 là bà Barbara, người da đen nguồn gốc Phi châu lúc nào cũng tươm tất, lịch sự, đầu tóc bà chải mỗi ngày một kiểu khác nhau rất đẹp. Cô bạn sát cánh với tôi trong khu kế toán là một bà trung niên người Philippines, đồng hương với anh bạn làm công việc kiểm soát hàng vải hư hao. Trong phòng làm việc sản xuất là hai cô người Mexico và hai cô, một cậu Việt Nam. Phòng làm đồ mẫu là hai cô 1 Trung Đông. 2 Trưởng ban tài chính. 3 Giám sát. 4 Dịch vụ khách hàng. 18  NHIỀU TÁC GIẢ người Mexico và người El Salvador, lúc nào cũng ăn diện như ngày nào cũng là ngày cuối tuần. Bên phòng billing1 là ba người cùng dân xứ Mexico. Phòng dưới lầu lo công việc nhập cảng hàng vải từ nước ngoài là nhóm người Đại Hàn và người Trung Hoa. Người lo công việc chuyên chở hàng hóa gốc gác Italy rất “gangster”2 cùng với đám lâu la người Central America3. Đó là chưa kể tới những người bán hàng như cô Davida người Anh, cô Hellen người Hà Lan, cô Meg từ New York xuống đại diện, ông Yong người Đại Hàn, ông Elias người Irắc, chuyên đội cái mũ nhỏ trên đỉnh đầu. Ông support computer4 người Mỹ gốc Do Thái tên Raffi. Đó là một Hiệp Chủng Quốc thu nhỏ vui vẻ và bình yên. Hôm qua, khi xảy ra vụ khủng bố, ông phó giám đốc mang theo cái tivi xách tay cho mọi người cùng coi. Ông chủ già, ông chủ trẻ và cả người em trai suốt ngày không ló mặt ra khỏi cửa văn phòng. Họ theo dõi tin tức từ TV và radio trong văn phòng. Mãi tới chiều người em trai mới tỉnh hồn, nói với chúng tôi “I’m so scared!”5 . Hắn vừa mới từ New York về hai hôm trước. Hú vía thiệt! Khi tôi bắt đầu làm việc ở đây, gia đình ông chủ người Mỹ gốc Trung Đông có ba người con, một người con gái đã có chồng và hai người con trai còn độc thân. Vợ ông là một 1 Bộ phận thu ngân. 2 Tay anh chị. 3 Trung Mỹ. 4 Nhân viên hỗ trợ (người sử dụng) máy tính. 5 Tôi sợ quá! Chuyện đời một nữ sinh viên  19 người luôn luôn tùng phục chồng. Mỗi khi bà vào hãng của chồng, trong những dịp như sinh nhật chồng hay con trai đang làm việc ở đây, bà không dám ngồi trong văn phòng của chồng mà bà quanh quẩn bên văn phòng của người con trai hay tới hỏi thăm người quét dọn của sở. Tiếng Anh của bà rất kém và hoàn toàn không biết viết. Đôi khi bà tâm sự với tôi, bà muốn đi học hay đi làm cho vui nhưng chồng bà không cho. Ông nói nếu bà muốn học tiếng Anh, ông sẽ mướn thầy tới nhà dạy, nhưng bà chỉ muốn đi học ở trường để có bạn có bè, quanh quẩn trong nhà từ ngày này qua ngày nọ, bà buồn quá. Có lúc bà bệnh hoài, cứ phải vô nhà thương luôn mới thấy ông chủ cho bà vô sở làm những công việc lặt vặt trong văn phòng, như sắp xếp giấy tờ. Được có chừng một tháng, ổng lại cho bả ở nhà như trước. May mà bà còn biết lái xe, còn được đi chợ hay đi làm tóc ở tiệm thẩm mỹ. Sau khi tôi vào làm việc được vài năm, hãng bắt đầu ăn nên làm ra. Do bà chủ đã cầu nguyện với đấng thiêng liêng của bà nên tự bà xuất tiền túi hằng năm dịp lễ Thanks Giving1, mua cho tất cả nhân viên mỗi người một con gà tây thật lớn, thật ngon và bà luôn luôn đích thân mang một con gà đến chỗ làm cũ của chồng rồi để tặng cho ông già người da đen làm gác dan2 ở đó, sau này sở làm của chồng bà đã dời qua chỗ khác rộng lớn hơn. Tấm lòng của bà thật tốt. Trong sở cũng có một cô salewoman3 người Trung 1 Lễ tạ ơn. 2 Người gác cửa. 3 Nhân viên bán hàng nữ. 20  NHIỀU TÁC GIẢ Đông, cô Ravital. Có lần vào dịp Tết Trung Đông Rosh Hashanah tôi hỏi cô có về quê chơi hay không, cô ta lắc đầu nói rằng không bao giờ cô trở về xứ. Vì sao? Cô trả lời rằng vì họ đối xử rất tệ với phụ nữ. Sống ở xứ cô, đàn bà sẽ không được ra khỏi nhà, không được lái xe, không được mặc quần áo như ý muốn. “No way”1 cô lắc đầu. - Thà chết, không bao giờ tao về sống ở đất nước đó, xứ sở kỳ quái. Nhìn cô, giống y như một phụ nữ Mỹ tháo vát. Suốt ngày, cô lái xe vù vù xông xáo ngoài đường buôn bán cho hãng – vừa đi làm vừa tới trường học giật được mảnh bằng Business như một người đàn bà Tây phương chính cống – mới hiểu tại sao cô ta “No way” với quê cũ của cô. Trùm kín mít từ đầu tới chân bằng cái áo xám đen chỉ chừa có hai con mắt, làm sao cô ta sống nổi. Tôi vừa mới đọc một bài báo của một ký giả Tây phương viết rằng, chính mắt ông trông thấy một đám đông đa số là đàn ông xúm nhau đánh đập một người đàn bà ngoài phố chỉ vì bà ta mặc chiếc áo không đủ dài để phủ kín mắt cá chân. Trong khi đối xử tệ hại với phụ nữ, đàn ông vùng Trung Đông lại có quyền đa thê, ngay cả tên trùm khủng bố Osama Bin Laden mà cũng có tới bốn bà vợ và hằng tá con. Bà chủ của tôi may mắn hơn nhiều, ông không đa thê và bà còn có quyền lái xe, còn được phép mặc quần áo theo người Tây phương. Duy có điều người đàn ông vẫn là chúa tể trong gia đình. Con gái thì không được quyền thừa hưởng gia tài, khi đã có chồng rồi sẽ lệ thuộc gia đình 1 Không bao giờ. Chuyện đời một nữ sinh viên  21 chồng, là bứt rễ khỏi cha mẹ, anh em. Vì thế mà cô bị bạc đãi cũng phải cắn răng chịu đựng một mình. Trong bảo hiểm sinh mạng rất lớn của hai ông bà chủ, chỉ có tên hai người con trai mà thôi. Ông chủ người Trung Đông của tôi đã qua tuổi hưu trí. Người con trưởng đã là giám đốc điều hành từ lâu nhưng ông vẫn có mặt hằng ngày ở sở để góp ý kiến và hầu hạ các con. Tình cha thương con của ông hiếm thấy ở người khác, kể cả người Đông phương. Mỗi ngày đi làm ông tay xách tay mang đồ ăn trưa do vợ ông tự tay nấu nướng. Đến giờ trưa, ông lui cui hâm thức ăn, bày bàn ăn từ cái dĩa cho tới ly nước sẵn sàng rồi gọi hai cậu quý tử ra ăn. Rất thường khi công việc sở làm quá bận bịu không có thể rời cái điện thoại ra bàn ăn được, ông lại bưng từng dĩa đồ ăn vô tận văn phòng cho con, mà phần ăn đâu phải ít, nào là dĩa cơm với thịt, dĩa rau cải xà lách, dĩa trái cây, rồi lon cô ca với cái ly, đôi khi dĩa bánh ngọt lủ khủ nữa. Nhìn ông bưng cơm nước cho hai con trai đã lớn, mới hiểu được tại sao các con ông vâng lời cha mẹ như thế. Mà ngày nào cũng như vậy đó bạn, chỉ trừ những ngày mấy người con phải đi làm xa cho công việc ở New York hay đi nghỉ hè. Họ bảo thủ ghê gớm dù cho các con lớn lên, hấp thụ nền giáo dục rất tự do ở đất nước này nhưng vẫn không dám vượt quyền cha mẹ trong vấn đề hôn nhân. Ông chủ trẻ của chúng tôi vóc dáng cao ráo, da hơi ngăm, tóc quăn dày màu đen, rất đẹp trai, lại thông minh, lúc đó đã là triệu phú, có khối người đẹp đeo theo. Hắn cũng có nhiều mối tình, có chúng tôi chứng kiến. Vậy mà 22  NHIỀU TÁC GIẢ khi cha mẹ ông muốn con trai lấy vợ, có lẽ để có người nối dõi tông đường hay sợ chàng đi chơi lêu lổng rồi hư, chàng cũng đành phải bỏ hết những mối tình lớn nhỏ để vâng lời cha mẹ lấy vợ sau khi bà mẹ khóc lóc năn nỉ ỉ ôi... Vào đúng ngày sinh nhật 30 tuổi, chàng tuyên bố trước mặt tất cả nhân viên rằng sẽ cưới vợ cho mẹ chàng vui lòng. Bà mẹ ôm lấy con mừng chảy nước mắt. Chúng tôi biết rằng hắn sẽ lấy cô gái nào cha mẹ chọn mà không có quyền quyết định. Mẹ chàng sau tin vui đó, lăng xăng lo trầu cau dạm hỏi, hắn vẫn lặng lẽ làm việc, buồn hay vui trong lòng có trời biết! Vài tuần lễ sau, bà và con gái bưng mấy chục mâm bánh trái bọc giấy kiếng màu xanh, đỏ của lễ hỏi vô sở làm để chia sẻ tin vui với chúng tôi. Thế nhưng, cuộc hôn nhân này không thành, vì cô dâu tương lai tuy là người cùng xứ nhưng văn minh tiến bộ hơn. Cô tốt nghiệp luật sư, con nhà giàu nứt vách (dĩ nhiên phải môn đăng hộ đối) lại cực kỳ xinh đẹp. Cô đặt điều kiện sẽ cùng làm việc với chồng tương lai tại hãng. Cha ông đùng đùng nổi giận. Thì ra đàn bà con gái xứ ông không được quyền xen vô chuyện quốc gia đại sự của các đấng ông chồng, cho dù chuyện quốc gia đại sự đó chỉ là kề vai gánh vác giang sơn nhà chồng. Cuộc hôn nhân của chàng tan vỡ và chúng tôi hụt ăn bánh cưới. Thấy chàng cũng không tỏ vẻ buồn, có yêu thương gì đâu mà buồn, không chừng còn mừng rỡ thoát Chuyện đời một nữ sinh viên  23 nợ lấy vợ cho cha mẹ vui? Sau đó một năm lại rục rịch tin chàng sắp cưới vợ lần thứ hai, lại thấy bà chủ và cô em gái lăng xăng ra vô sở, lại thấy chàng rước đèn theo mẹ đi coi mắt vợ. Lần này thì mẹ chàng bắt dính một cô gái Ả Rập nhỏ hơn chàng một con giáp, tóc đen dài, mặt mũi hiền lành lắm và không đòi vô sở tiếp chồng. Đây là mẫu đàn bà Trung Đông thuần túy y như mẹ chàng, ở nhà thờ chồng và nuôi con. Lần này, chúng tôi được ông bà chủ đãi cho bữa tiệc ngon lành tại sở làm. Nàng dâu nhỏ e ấp mặt mày đỏ bừng vì mắc cỡ trình diện chúng tôi trong bữa tiệc trông thật dễ thương. Cô cũng như ông chồng tương lai của cô chắc chưa một lần được đi chơi riêng với nhau trước khi cha mẹ đôi bên cho phép. Họ sống với nhau coi bộ hạnh phúc, vì cô vợ ngoan hiền quá, anh chồng không có lý do gì để phiền. Một năm sau cậu bé Ả Rập con kháu khỉnh, tóc đen thui, quăn và thật dày y như ông bố ra đời, cho tới nay đã được 5 tuổi. Đó là gia đình người Trung Đông duy nhất tôi được biết, chia sẻ vui buồn với họ suốt 12 năm làm việc chung từ lúc hãng còn nghèo mạt rệp cho tới khi giàu có. Nhờ thuở hãng nghèo, mỗi chiều thứ sáu tôi làm checks trả lương cho nhân viên, thường phải ngồi lại chờ ông chủ trở về ký tên trên checks, rồi phát cho mọi người với lời dặn dò phải mang đi cash1 ngay lập tức, kẻo tới thứ hai không còn tiền trong trương mục. Bây giờ hãng giàu rồi, mọi việc giao cho nhà băng lo, không còn canh đón bắt ông 1 Đổi séc thành tiền mặt. 24  NHIỀU TÁC GIẢ chủ để xin chữ ký. Có lần, ông chủ già tâm sự với tôi rằng, cả gia sản của ông nằm trong cơ sở này. Ông đã gắng sức gây dựng cả đời ông để tạo nên cho con cháu ông sau này. Có lẽ vì vậy mà hai người con trai đều gác mọi ý nguyện riêng để kê vai gánh tiếp với cha giữ vững cơ sở làm ăn duy nhất này. Tôi biết ông chủ trẻ có mộng học và làm bác sĩ, người em trai kế, Ali, muốn học làm luật sư. Những ước nguyện này không thực hiện được vì các cậu vâng lời cha mẹ theo nghề buôn bán hàng vải. Nhưng vào nghề buôn bán nối nghiệp cha, hai người con ông đã rất thành công. Hằng năm, chúng tôi vẫn được nghỉ thêm ba ngày lễ đặc biệt, lễ Tết của người Trung Đông vào tháng Chín Rosh Hashanah1, lễ đạo Yom Kippur2 và ngày lễ Passover3. Trước ngày Rosh Hashanah và Yom Kippur họ không được ăn, suốt ngày chỉ uống nước và ăn một loại bánh đặc biệt. Họ phải trở về nhà trước khi mặt trời lặn để chuẩn bị đi đền thờ cầu nguyện, vào những ngày này buổi chiều tụi tôi cũng được về sớm. Những dịp lễ Tết này, bà chủ thế nào cũng vô sở chầu chực cả ngày chỉ để lôi cho được ông chồng và hai cậu con trai rời khỏi sở trước khi mặt trời lặn để đi đền thờ cầu nguyện. Đây cũng là dịp bà được phô bày quyền làm vợ của bà. Hai ông con chạy tới chạy lui vừa dặn dò công việc vừa liếc nhìn mặt trời đang từ từ lặn để dọt cho kịp. Đôi khi 1 Lễ năm mới của Do Thái giáo. 2 Ngày đền tội. Một trong những lễ trọng của Do Thái giáo. 3 Lễ vượt qua: tưởng nhớ ngày thoát khỏi Ai Cập. Chuyện đời một nữ sinh viên  25 chúng tôi trêu chọc: - Mohammed ơi, mặt trời lặn rồi kìa, let go1! Trong bụng chúng tôi nghĩ thầm ông đi mau mau đi để tụi tôi còn sửa soạn về. Tôi không biết khi mấy ông chạy kịp tới đền thờ cầu nguyện, đầu óc mấy ông có gạt hết mấy trăm cái order hàng vải đang chờ ở sở làm không. Có lẽ cũng nhờ những người phụ nữ như bà mà đạo Hồi còn duy trì mạnh mẽ ở xứ người. Nhưng họ cũng có vài tập tục không mấy văn minh như ngày rằm không tắm! Khi tôi vào văn phòng ông chủ già, hinh hỉnh mũi ngửi mùi hơi lạ, tôi cứ tự nhiên cười cười nói. - Ông Zuber à, hôm nay chắc ngày rằm? Ông cũng vui vẻ trả lời tỉnh bơ: - Tối hôm qua tôi ăn hơi nhiều... hành củ! Vào những ngày này tụi tôi cũng né cô Ravital Trung Đông. Và khi cha ông mất, tôi thấy cả ba cha con râu tóc mọc rậm rạp xum xuê thả cửa. Tục lệ xứ họ khi nhà có tang, đàn ông sẽ không cắt tóc và cạo râu, cũng không biết họ có phải ngưng tắm hay không. Khi hãng đã làm ăn khá, ông chủ mua được một building2 khác lớn hơn, chúng tôi phải dời sang chỗ làm mới. Mọi nhân viên đều tiếp tục làm việc nhưng văn phòng ông chủ vẫn đóng kín cửa chờ đúng ngày lành tháng tốt mới khai trương. Vào ngày đó ba cha con mặc suit3 màu đen trịnh trọng, 1 Đi thôi. 2 Tòa nhà. 3 Bộ com lê. 26  NHIỀU TÁC GIẢ trên đỉnh đầu chụp cái nón nhỏ bằng vải satin màu trắng, bà chủ cũng có mặt. Ông cho gọi tất cả nhân viên trong sở chứng kiến buổi lễ khai trương này. Ông thầy pháp (thú thật tôi cũng không biết gọi bằng danh từ gì vì ông ta nhìn cũng giống hệt những ông thầy pháp của mình) mặc quần áo, quấn khăn rất sặc sỡ. Ông ta nhảy múa và cầu nguyện bằng ngôn ngữ của ông ở ngay trước cửa building, rồi lôi ra hai con gà trống còn sống giãy giụa, đoạn ông rút cây dao, cứa cổ con gà, máu đỏ tươi vọt ra, ông dùng máu đó vừa múa vừa tụng kinh vừa vẩy vẩy hay vẽ bùa gì đó chung quanh và trên hai cánh cửa chánh. Tụi tôi sợ muốn chết! Sau đó tôi hỏi thì ông giải thích rằng giết con gà để lấy cái xui ra khỏi nơi làm việc và cầu điều may mắn tới. Quanh năm, cứ ngày sinh nhật của ba người, ông chủ và hai người con, hãng đãi tiệc rất lớn. Khách toàn là những người làm ăn buôn bán với hãng, cộng với nhân viên trong hãng lên tới mấy trăm người. Chúng tôi lại được dịp ăn những món ăn thuần túy của người Trung Đông. Người Trung Đông không ăn thịt heo, không ăn cá catfish1, không ăn tôm bò, nhưng tôm lội thì ăn được (tôi cũng không biết họ phân biệt giữa con tôm lội với con tôm bò ra sao). Thức ăn chính là cơm, thịt cừu, thịt bò và thịt gà, đặc biệt họ không ăn thịt gà đã chết mà phải ăn thịt gà còn sống và cắt cổ vì vậy mà thịt gà rất thơm ngon. Món cơm tôi thích nhất, họ chỉ ăn gạo móng chim, hột nhỏ và thật dài. Tôi nghe nói trên thế giới chỉ có nước Việt 1 Cá da trơn. Chuyện đời một nữ sinh viên  27 Nam của chúng ta là có loại gạo móng chim, mà mình chưa bao giờ được ăn loại gạo thơm ngon này khi còn ở trong nước, thì ra họ xuất cảng ra những nước giàu có hết. Gạo nấu thành cơm xong họ trộn với rau thì là xắt thật vụn và một loại đậu to hột đã hấp chín cũng màu xanh, với rất nhiều dầu cho nên cơm bóng mỡ có màu xanh ngọc thạch và rất dẻo, thơm tho mùi rau, rất ngon. Còn thịt cừu nướng vỉ và thịt gà ướp nghệ màu vàng tươi nướng bằng lửa than. Còn một món cũng rất đặc biệt là thịt cừu hầm với chanh muối và cải xanh, mùi không được thơm tho cho lắm nhưng chan lên miếng cơm cháy vàng tươi, giòn rụm ngon hết biết. Loại cơm cháy này cũng là một trong những món ngon đó bạn, ông chủ thường mua đặc biệt thêm phần này trong những bữa tiệc lớn. Thường trong những bữa tiệc này đồ ăn nhà hàng đem tới với những người phục vụ cho đồ ăn được nóng sốt, ngon lành. Bà chủ tôi hình như không bao giờ làm được món cơm cháy này vì tôi thường thấy ông mang vô đồ ăn trưa mấy miếng cơm cháy đen thui, khét lẹt (kiểu Việt Nam mình gọi đàn bà hư, khê cơm!). Còn phần rau củ, người Trung Đông họ ăn nhiều rau thơm y như người Việt Nam mình, chỉ thiếu có rau răm và rau dấp cá mà thôi. Nhìn phần rau xanh mà phát thèm, giữa những lá xà lách xanh, những miếng cà đỏ tươi là rau húng cây, húng lủi, tía tô, kinh giới, quế và thêm những loại rau xanh khác của họ mà tôi không biết tên, ăn rất thơm ngon. Và bạn ạ, dân xứ họ hoài cổ cho nên tiệc tùng chỉ có bao nhiêu món đó, ăn hoài trong hơn 10 năm trời cũng 28  NHIỀU TÁC GIẢ ngán. Ông chủ lại không bao giờ đổi thực đơn hết cho nên trước bữa tiệc nào tụi tôi cũng biết trước mình sắp được ăn những món gì, chưa bao giờ xảy ra... chuyện ngạc nhiên! Điều này cũng nói lên được cá tính của người Trung Đông, rất trung thành với những mẫu mực xưa cũ vì thế nên không ngạc nhiên chút nào khi một số người có thành kiến muôn năm, khó thích ứng với thế giới bên ngoài gia đình hay quốc gia họ. Đạo của họ cấm ăn thịt heo. Có vài lần chúng tôi tổ chức tiệc trong những dịp lễ như Giáng sinh hay tiệc Thanks Giving theo kiểu “pot luck”1 của người Mỹ, tôi lãnh phần chả giò, phải làm bằng thịt gà để ông già ăn được. Hai ông chủ nhỏ thì khỏi nói, thấy chúng tôi ăn gì cũng ghé bốc, tay cầm miệng nói “đừng cho tôi biết trong này có thịt gì...”, ý hắn muốn nói là không biết thì không có tội, nói theo nhà Phật chúng ta là kiểu không tác ý đó mà. Thỉnh thoảng trong năm, có mấy người khách đặc biệt tới viếng thăm ông già tại hãng. Những người này trông cổ xưa như những đạo sĩ nhìn thấy hình trong mấy cuốn cổ. Họ mặc đồ đen, đội nón đen rộng vành, râu tóc dài quá ngực, ngồi chờ ông chủ tôi với thái độ của những nhân vật tiên phong đạo cốt ngoài cõi người. Họ là những người trong đạo giáo đến để quyên tiền cho những tổ chức xã hội hay giáo dục của người Trung Đông. Tôi thấy ông tiếp họ bằng một thái độ rất cung kính. Những người trong sách cổ bước ra này dường như họ... không biết cười(?) 1 Tiệc do mọi người góp đồ ăn. Chuyện đời một nữ sinh viên  29 Trong văn phòng của ông chủ già treo một tấm tranh rất to trên tường hình một góc của cổ thành Jerusalem Thánh địa. Trước cửa văn phòng treo một tượng nhỏ bằng đồng mà mỗi buổi sáng tới văn phòng ông đều đặt bàn tay lên với thái độ rất cung kính. Trong văn phòng của ông, trên cái bàn nhỏ đặt cuốn Jewish Bible “Torah” (Old Testament Bible1) trang kính luôn luôn mở rộng, phía sau cuốn kinh là một khung kiếng soi mặt hình chữ nhật, đó là những món đồ thờ của đạo. Chữ viết trong cuốn kinh ngộ lắm, giống như những con rắn. Họ viết theo lối từ mặt phải qua trái và từ trên xuống dưới, chữ loằng ngoằng như những nét khắc bên trong những Kim tự tháp. Ông chủ già đã xấp xỉ 80 tuổi, đã mệt mỏi, tuy bề ngoài còn nét tráng kiện. Đôi khi thấy ông leo lên hai tầng lầu một cách mệt nhọc. Đôi khi, buổi chiều vào văn phòng ông để lấy chữ ký, bắt gặp ông ngủ gục trên bàn làm việc, tôi thấy mủi lòng. Ông vẫn chưa tự cho phép ông nghỉ ngơi sau bao nhiêu năm vất vả, mặc dù hiện thời hãng đã đứng vững vàng. Ông vẫn còn theo sát hai người con trai để giúp đỡ kinh nghiệm. Người Trung Đông rất quý trọng truyền thống gia đình và chỉ đặt lòng tin ở người trong gia đình. Vì lý do này mà trong sở làm bất cứ nhân viên nào làm việc giỏi cũng có thể vào thẳng văn phòng ông xin việc làm cho người trong gia đình. Trong hãng hoàn toàn là mẹ con, cha con, chị em, anh em, con cháu trong nhà làm việc chung, vì vậy ông coi tất cả mọi người trong hãng như người trong cùng một đại 1 Kinh cựu ước. 30  NHIỀU TÁC GIẢ gia đình. Làm việc ở đây mọi người đều thân mật với nhau rất vui. Tính ông già Trung Đông rất tốt với nhân viên. Có lần sở di trú tung người kiểm soát vùng phố Los Angeles để bắt những di dân lậu đang làm việc, ông dúi ngay hai trăm đồng cho cậu người Mễ không có giấy tờ, đang làm việc trong warehouse1, biểu cất đi để nếu lỡ bị bắt trả về Mễ, trên đường về có tiền ăn. Ông sẵn sàng giúp đỡ những nhân viên khi gặp khó khăn: mua xe mới không đủ tiền down2, mượn tiền hãng; cha mất bất ngờ ước muốn khi còn sống là được chôn ở quê nhà, mượn tiền hãng để mang hài cốt về quê; chồng bị cảnh sát bắt nhốt, mượn tiền hãng bảo lãnh ra... Ông cho mượn không bao giờ lấy lời. Gia đình ông là người Jewish3, cùng nguồn gốc nhưng khác tín ngưỡng với người Muslim4. Người Jewish tin tưởng và theo Old Testament Bible, còn người Muslim tin tưởng theo Koran Bible5. Tôi không hiểu hai đạo này khác nhau ra sao. Có lẽ cũng có nhiều người không hiểu biết rõ ràng như tôi cho nên tôi tin chắc trong tương lai sẽ xảy ra nhiều trường hợp ngộ nhận trả thù người vô tội. Những nhân viên trong sở, sau một ngày khủng hoảng kinh hoàng, hôm nay trở nên bình tĩnh hơn. Tôi kể cho mấy bạn đồng nghiệp về ngôi đền Hồi giáo sáng nay, mọi người đều có cùng một ý nghĩ như tôi “who we are is what we do, 1 Kho hàng. 2 Tiền đặt cọc. 3 Người Do Thái. 4 Người Hồi giáo. 5 Kinh Koran. Chuyện đời một nữ sinh viên  31 not what other do”1 không nên có thái độ thù nghịch với người Mỹ gốc Ả Rập hay đạo Hồi giáo. Đấng Allah không hề dạy con cái của mình giết người một cách tàn bạo như vậy. Hôm nay, một ngày sau ngày khủng bố tấn công nước Mỹ, trên internet vạch mặt chỉ tên Osama Bin Laden là người gốc Trung Đông theo Hồi giáo với đầy đủ hình ảnh. Cô salewoman Melanie in ra tờ giấy tấm hình tên tình nghi khủng bố, giơ phe phẩy hét to: - Ê sao tên này giống hệt Ali vậy nè tụi bây ơi! Ali là tên cậu em, con trai thứ của ông già, cả đám thư ký lại nhào tới coi hình: - Ờ... ờ giống thiệt. Hắn cự nự liền: - Giống gì mà giống, tầm bậy, tôi đâu có râu. Cả bọn chúng tôi nhìn hắn, thân ái dặn dò: - A à, Ali đừng để râu nghe, ra đường coi chừng thiên hạ bắt lầm đó. *** Chúng tôi, những thành viên trong tiểu hợp chúng quốc này thân ái với nhau như người trong gia đình, dù đôi khi cũng có những xích mích nhỏ nhưng luôn luôn được dàn xếp và sống chung hòa bình, chuyện tranh luận về chính trị không có cơ hội phát sinh. Khi một nhân viên gốc Á có chồng Mỹ sinh con, cả bọn cũng xúm xít nhau làm bữa tiệc “baby shower2” cho em bé, Chúng ta chịu trách nhiệm về những gì chúng ta làm, đừng bắt những người không làm chịu trách nhiệm. 1 2 Tiệc đầy tháng. 32  NHIỀU TÁC GIẢ cũng như khi ông chủ Ả Rập có đứa con trai đầu lòng, nàng tiểu thư nhỏ xíu của ông cũng bồng cậu hoàng con vô sở khoe, tụi tôi cũng lại hùn hợp mua cho thằng nhỏ món quà. Cô bạn Mỹ có người chị mất vì bịnh ung thư, cả sở làm cũng chia sẻ mỗi người một ít giúp đỡ cho việc ma chay. Xổ số tuần nào tăng lên hơn 30 triệu, bà bạn Barbara cũng cầm bao thơ đi vòng vòng hết hãng thu tiền mua vé số hy vọng của mọi người, giàu thì giàu chung, còn đùa với nhau rằng hãng mà trúng số thì Mohammed không còn nhân viên vì tụi tôi giàu rồi, đâu cần đi làm nữa. Tình đoàn kết của tiểu hợp chủng quốc này cho tôi niềm tin vào tình nhân loại hợp chủng. Chúng tôi cũng yêu thương ông già như người cha thứ hai và cầu mong gia đình ông đừng gặp tai họa trong giai đoạn bọn khủng bố làm u ám tinh thần Hợp Chúng Quốc. Tối hôm qua, Tổng thống Bush đã đọc một bài diễn văn thật ngắn tại tòa Bạch Ốc trong đó có câu “None of us will ever forget this day, yet we go forward to defend freedom and all that good and just in our world”1 . Thưa ba, Không ai trong chúng ta có thể quên được ngày này, và chúng ta sẽ đi tới để bảo vệ nền tự do của chúng ta và những gì tốt đẹp nhất ngay trong thế giới chúng ta đang sống. 1 Chuyện đời một nữ sinh viên  33 bây giờ ba có thể yên tâm NGUYỄN THỊ LIÊN CHI Tác giả Nguyễn Thị Liên Chi, 30 tuổi, cư trú tại Corona, là người vừa làm (kế toán viên cho Tòa Thị Chính Corona) vừa học và mùa hè 2002 đã tốt nghiệp hạng danh dự cử nhân Kế toán tại Đại học Fullerton. Chặng đường vừa làm vừa học của Chi được kể lại bằng lối viết chân tình, mộc mạc mà dễ làm xúc động lòng người. Cuối cùng thì gia đình chúng tôi cũng đã đặt chân đến được đất hứa sau cuộc hành trình dài đầy lo âu, mệt mỏi. Gia đình tôi được bảo lãnh sang Mỹ theo diện đoàn tụ gia đình ODP. Hơn mười năm chạy ngược chạy xuôi lo giấy tờ xuất cảnh bên Việt Nam, đến ngày được cấp xuất cảnh chính thức thì ba tôi đã không còn nữa. Ba tôi vốn rất 34  NHIỀU TÁC GIẢ khỏe mạnh. Có lần ba tôi đạp xe đạp từ Sài Gòn xuống tận Mỹ Tho để thăm gia đình anh tôi. Ngoài ra, chuyện đạp xe từ Sài Gòn về quê nội tôi ở Thủ Dầu Một, một hay hai lần trong tuần là chuyện rất bình thường đối với ông. Nhưng hai cơn tai biến mạch máu não liên tiếp đã quật ngã ba tôi. Có lẽ nhờ ba phù hộ nên sau đó mọi việc diễn ra khá suôn sẻ. Rồi ngày ra đi cũng đến. Lúc đó tuy rất buồn phải xa quê hương, xa những người thân và bạn bè nhưng lòng tôi tràn đầy hy vọng về một tương lai tươi sáng hơn nơi miền đất hứa, dù chưa hề biết trước mình sẽ sống như thế nào và làm gì trong những ngày sắp tới. Đây là bước ngoặt quan trọng đối với một cô học sinh vừa tốt nghiệp trung học. Tôi đến Hoa Kỳ vào ngày cuối cùng của tháng Năm. Tôi ngạc nhiên lắm khi trời vẫn còn nắng tới khoảng bảy, tám giờ tối. Dọc đường từ phi trường Los Angeles về nhà anh tôi ở thành phố Santa Ana, mắt và miệng tôi làm việc không ngừng. Cái gì cũng mới, cũng lạ và đẹp quá. Nhưng thích nhất là cái cửa nhà xe của nhà anh tôi tự động mở lên khi xe của anh còn cách nhà một khoảng rất xa. Chị dâu chở tôi đi Targer ngay buổi chiều hôm ấy để sắm sửa cho mọi người một vài đồ dùng cá nhân. Targer thiệt là bự! Tôi chạy tới chạy lui lăng xăng, nhìn ngắm những món đồ bày trên kệ, trầm trồ không ngớt, không hề thấy mệt chút nào sau chuyến bay dài trên 20 giờ đồng hồ. Hèn chi người ta nói ở Mỹ sướng không đâu bằng! Liên tiếp những tuần lễ sau đó, xen kẽ với việc bận rộn đến hết cơ quan này tới văn phòng kia để chu tất những giấy tờ cần thiết cho việc cư trú, tôi được anh chị tôi dẫn Chuyện đời một nữ sinh viên  35 đi chơi rất nhiều nơi, nào là Disneyland, Universal Studios, Huntington Beach, Newport Beach và nhiều nhiều nữa mà tôi không thể nào kể hết ra đây được. Tôi như được sống trong những giấc mơ thần tiên, mặc dù không ít lần tôi cảm thấy tiếc vì cái vốn tiếng Anh ít ỏi của mình không đủ để hiểu được lời chỉ dẫn của người dẫn đường. Rồi đến những lần tôi được ăn thả dàn ở nhà hàng “líp ba ga” (buffet) hay thưởng thức những cái bánh hamburger và món khoai tây chiên ngon tuyệt cú mèo của McDonald trên đường ra biển chơi buổi tối. Cuộc sống như vậy thì còn gì sung sướng cho bằng! Nhưng cuộc sống của tôi trên đất mới không phải chỉ toàn màu hồng. Ông bà ta thường nói: “chị em dâu như bầu nước lã”. Cũng đến lúc chị dâu tôi cảm thấy bực mình khó chịu vì sự có mặt của chúng tôi. Chị bắt đầu để ý và phàn nàn với anh tôi về những lỗi lầm nhỏ nhặt chúng tôi vô tình phạm phải chỉ vì không hiểu cách sống ở Mỹ. Ví dụ không nói “cảm ơn” mỗi lần chị ấy đưa cho tôi một vật gì đó. Sau đó là những lần “ngồi xuống nói chuyện” với anh tôi về cách cư xử, cách sống tại Mỹ, mà đặc biệt là phải làm sao cho vừa lòng chị dâu. Ba má con tôi cố gắng chịu đựng được gần một năm, cuối cùng cũng phải dọn ra “share”1 một căn phòng nhỏ để ở. Từ năm đó, cứ mỗi năm là ba má con tôi dọn nhà một lần. Tôi dùng chữ “nhà” cho có vẻ sang trọng, chứ thật ra chỉ là dọn phòng mà thôi, vì không chịu nổi những người chủ nhà từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Khi thì vì chủ 1 Chia sẻ. 36  NHIỀU TÁC GIẢ nhà tổ chức tiệc mỗi cuối tuần, hát karaoke và đánh bài đến khuya quá nửa đêm; khi thì căn phòng ba má con tôi mướn quá chật chội, không tránh khỏi xích mích lúc nấu ăn, dọn dẹp v.v... Đó là về việc gia cư của tôi. Nhưng nếu chưa an cư thì không thể nào lạc nghiệp được, nên công việc làm của tôi cũng không kém phần lận đận. Cuối 1991, năm đầu tiên gia đình tôi định cư ở Hoa Kỳ, nhờ “quen biết lớn” nên tôi kiếm được việc trong nhà hàng “Ong Chúa” trong khu Phước Lộc Thọ. Nghề nghiệp đầu tiên trong đời tôi là waitress1, hay còn gọi là bồi bàn. Tuy buồn vì cái job title2 không được cao sang, nhưng số tiền lương 35 đồng một ngày (xin nhắc là toàn bộ tiền típ3 của khách sẽ được bà chủ giữ trọn) mà bà chủ nhà hàng hứa hẹn đã làm cho tôi vui vẻ cất nỗi buồn của mình. Vì tôi biết với số vốn Anh ngữ ít ỏi gom góp được ở Việt Nam, mà phần lớn là về ngữ pháp, tôi làm sao dám đi làm việc tại các hãng Mỹ. Còn về “job description”4 của tôi thì cũng không khó lắm: dẫn khách vào bàn, ghi món ăn, làm nước giải khát, bưng đồ ăn, dọn bàn, rửa ly, đổ rác, giữ cho phòng vệ sinh (cả nam lẫn nữ) luôn sạch sẽ, lau nhà, hút bụi, lau khô muỗng đũa và đương nhiên là phải làm những công việc trên một cách vui vẻ, tươi tắn để không làm phiền lòng khách hàng. Bà chủ cũng có nhắn nhủ chúng tôi rất ngọt ngào “khi nào các con không có việc gì 1 Nữ phục vụ. 2 Tên công việc/Chức danh. 3 Tiền thưởng của khách/tiền bo. 4 Bản mô tả công việc. Chuyện đời một nữ sinh viên  37 làm ở trên đây thì nhớ xuống bếp coi các cô chú có cần phụ gì không, tội nghiệp họ lắm các con”. Do đó công việc phụ của chúng tôi là rửa chén, lặt rau và nhiều công việc không tên khác nữa. Giờ làm việc: từ bảy giờ sáng đến bảy giờ tối, sáu ngày trong tuần. Nhà hàng “khoản đãi” chúng tôi mỗi ngày một bữa ăn trưa, giờ ăn không nhất định, tùy theo số lượng khách ra vào. Những bữa điểm tâm thậm thụt của chúng tôi thì còn phải tùy thuộc vào lòng hảo tâm của các cô chú trong nhà bếp và sự vắng mặt của bà chủ. Công việc làm tuy có cực nhưng dần dà rồi cũng quen việc. Duy có một việc tôi vẫn chưa quen được, nói đúng hơn là rất sợ, đó là phải ghi món ăn cho khách ngoại quốc. Mấy đứa tôi cứ đùn đẩy qua lại không đứa nào chịu ra tiếp khách hết trơn. Một lần khác, trong lúc gấp bưng đồ ăn lên cho khách, tôi bị vấp té nhào tới mấy bậc thang. Tôi đau quá mà không dám nói, vẫn phải cố gượng làm việc vì sợ bà chủ đuổi. Năm hết Tết đến, sáng mùng một tôi đi đến nhà hàng với hy vọng bà chủ sẽ lì xì chúng tôi vào buổi tối, nên cả ngày hôm ấy tôi làm việc không biết mệt. Nhưng hỡi ơi, sau 16 giờ đồng hồ làm việc cực khổ gấp đôi ngày thường. Chúng tôi ra về tay không, không bao lì xì đỏ, bụng trống không, không bánh, không mứt. Thật là thê thảm! Được một năm thì nhà hàng đóng cửa vì quá ế, thất nghiệp nằm nhà than thở khoảng hơn một tháng thì tôi được nhận vào làm tại một hãng Mỹ, nghề assembly”1. 1 Lắp ráp. 38  NHIỀU TÁC GIẢ Nghề này so với nghề nhà hàng trước đây thì hơn rất nhiều. Giờ giấc ổn định, lương căn bản, bảo hiểm sức khỏe đầy đủ, lại được nói tiếng Mỹ với những người Mễ, mặc dù gần như trong mỗi câu tiếng Anh họ đều có xen vào vài tiếng Tây Ban Nha để có thể diễn tả hết ý nghĩ của họ. Bà sếp của tôi là người Việt Nam. Bà ta trở thành sếp cũng nhờ “sống lâu lên lão làng”. Tuy là người Việt Nam nhưng bà ta luôn luôn đứng về phía người Mễ, vì họ chiếm đại đa số. Có một điều giống nhau giữa tôi và bà ta, chúng tôi có cùng tên Chi. Tôi là Liên Chi, bà ta là Kim Chi. Chính sự giống nhau làm cho tôi rất bực bội. Ngày đầu tiên nhận tôi vào, bà ta nói thẳng với tôi rằng mọi người sẽ gọi tôi là Liên chứ không là Chi, vì không thể có hai người tên Chi được. Thật là bất công! Càng ngày tôi càng hiểu rõ hơn, chỉ có đi học tôi mới có thể tiến thân được. Tôi quyết định bắt đầu với trường Lincoln và lớp ESL (English as a Second Language – Tiếng Anh là ngôn ngữ thứ hai). Lần đầu tiên đi vào trường học ở Mỹ, tôi hồi hộp quá. Nhờ số vốn ngữ pháp học được ở Việt Nam, tôi được sắp vào lớp “intermediate”1, nhưng phải qua một lần phỏng vấn với người cố vấn của trường. Vậy là tôi trượt. Vì khi vào gặp ông counselor2 người Mỹ tôi không trả lời được câu hỏi nào hết, chỉ đứng cười “mím chi cọp”, ông ta bực mình quá nên sắp xếp cho tôi quay lại một ngày khác để gặp cố vấn người Việt Nam. Tôi bắt đầu đi học lớp ESL căn bản nhất. 1 Trung cấp. 2 Cố vấn. Chuyện đời một nữ sinh viên  39 “Có công mài sắt, có ngày nên kim”. Ngày qua ngày tôi cũng vượt qua được những trở ngại lúc ban đầu và quen dần với trường mới, lớp mới. Từ giã trường nhỏ Lincoln, tôi lên trường đại học cộng đồng Rancho Santiago College (RSC). Sau 5 năm vừa đi học full-time1, vừa đi làm full-time cho một hãng lắp ráp máy vi tính nhỏ ở Tustin tôi từ giã trường RSC để tiến lên trường đại học Fullerton. Cũng trong thời gian chuyển trường này tôi bắt đầu cuộc hành trình kiếm việc làm. Lần này, với kinh nghiệm làm việc văn phòng và mảnh bằng Associate in Science2 về kế toán, tôi quyết tâm lập nghiệp ở một hãng xưởng lớn, có hệ thống làm việc hẳn hoi, chứ không như cái công ty “one man band”3 ở Tustin của tôi. Công bằng mà nói, việc làm ở công ty này đã giúp tôi học hỏi được rất nhiều. Tại đây, tôi vừa làm thư ký văn phòng, kế toán, đặt mua vật liệu, nhận hàng vào, vừa bán hàng, giao hàng tận nhà cho khách hàng lúc cần, đóng thùng hàng để gửi ra cho khách hàng ở các nơi khác. Sau khi trải qua nhiều lần phỏng vấn và không được chấp nhận ở các hãng tư, tôi xoay ra tìm cơ hội ở các cơ quan chính phủ với vài hy vọng mỏng manh. Tôi còn nhớ khuya hôm ấy tôi và chị tôi hì hục điền lá đơn xin việc làm dài ngoằng trên internet của thành phố Corona nơi tôi cư ngụ vì hôm sau là hạn chót nộp đơn. Họ có một chỗ trống cho phụ tá kế toán. 1 Toàn thời gian. 2 Đại cương về khoa học. 3 Nhóm một người, ý nói công ty tư nhân nhỏ. 40  NHIỀU TÁC GIẢ Vài ngày sau tôi nhận được thư gọi đi thi viết. Tôi hăm hở lên đường, không quên van vái ba tôi, cầu xin người phù hộ. Đến nơi thì tôi xuống tinh thần vì phòng thi đầy kín người, trên dưới 150 người dự thi, nhìn quanh quất không thấy người Việt Nam nào hết, chỉ toàn Mỹ với Mễ. Khi người coi thi cho biết họ sẽ chọn ra mười người cao điểm nhất để phỏng vấn đợt một, tôi tự hỏi: “Không biết có hy vọng gì không đây hay chỉ là thất bại như những lần trước”. Rồi lại nghĩ, thôi kệ, cứ ráng hết sức mình đi, cùng lắm là không được chọn, có mất mát gì đâu mà sợ. Kết quả là tôi được gọi đi phỏng vấn đợt một, rồi đợt hai và được nhận vào làm. Tôi làm việc chăm chỉ, tuân theo mọi quy luật một cách nghiêm chỉnh, luôn tỏ ra hăng say trong khi làm việc và cố gắng hoàn tất công việc được giao trong thời gian ngắn nhất. Vì vậy, chỉ trong vòng ba năm tôi được đề bạt hai lần (và dĩ nhiên tiền lương cũng được tăng theo). Ba má con tôi nay đã không còn phải “chia phòng” ngủ chung nữa vì chúng tôi đã tậu được một căn nhà xinh xắn thuộc thành phố Corona, chỉ cách chỗ làm của tôi chừng 5 phút lái xe. Quan hệ giữa người anh đã bảo lãnh gia đình tôi sang Mỹ và chúng tôi đã không còn căng thẳng nữa. Thêm vào đó, cả hai chị em tôi đều cùng tốt nghiệp Đại học Fullerton với phần thưởng tối ưu, danh dự vào mùa hè năm nay. Bây giờ tôi có thể nhớ ba, gọi ba, thưa với ba điều làm ba an lòng “Ba ơi, con đã có việc làm tốt, hai chị em đều học hành thành đạt, má và chúng con đã có được căn nhà xinh xắn ngay trên đất Mỹ. Tuy con không trở thành bác sĩ Chuyện đời một nữ sinh viên  41 như ý nguyện của ba lúc sinh thời, nhưng con tin chắc là ba cũng đang rất vui vẻ những gì con gái út của ba đạt được hôm nay. Ba yên tâm về con, nghe ba!”. Những tuổi hai 42  NHIỀU TÁC GIẢ mươi TRẦN ĐỨC ANH THƯ Trần Đức Anh Thư là tên thật, sinh năm 1982 tại Sài Gòn, định cư ở Montréal, Canada năm 1991. Mười lăm năm sau, vào tuổi 24, cô hoàn tất chương trình cao học luật quốc tế tại Universite de Montresal (Canada), thực tập tại La Mã và chính thức tuyên thệ làm luật sư vào tháng Tám 2006. Sang năm 2007, báo Nhân Bản của Tổng Hội Sinh Viên Việt Nam tại Paris, tờ báo Việt ngữ lâu năm nhất tại hải ngoại, thực hiện báo xuân Nhân Bản năm Hợi, do Trần Đức Anh Thư chủ biên. Bài sau đây được viết khi Anh Thư còn là một sinh viên cao học, thể hiện những suy tư của lứa tuổi đôi mươi. “From this point on in our lives, we will either find or lose our souls” Chuyện đời một nữ sinh viên  43 Trần Đức Anh Thư I. Như Hôn lễ kết thúc. Chuông nhà thờ reo mừng đôi tân hôn. Như cười tươi như mùa xuân trong nắng. Khi đứng chờ bác phó nhòm sắp xếp mọi người, cô nhỏ quay sang tôi, nhoẻn môi cười. Điệu bộ như muốn nói: Thế nào, trông cả hai đẹp đôi lắm đấy chứ! Tôi nhăn mặt. Biết quá rõ tâm ý của cô nhỏ. Như cố tình sắp đặt tôi làm phụ dâu với Hoàng, bạn thân của chú rể. Buổi tối trước ngày cưới, giữa đám bạn gái lăng xăng kết hoa, thắt nơ trong phòng khách, Như ghé tai tôi: bạn thân của chú rể hiền lắm, lại đẹp trai nữa, và còn độc thân. Người ta bảo những kẻ độc thân đi ăn cưới, một hai đều có mục đích kết bạn. Tôi chán ngấy những cách tìm bạn kiểu ấy. Suốt những năm gần đây, bạn bè lần lượt lên xe hoa, tôi cũng lần lượt có dịp kết bạn và đi đến kết luận: Trong những buổi tiệc lễ, con người chỉ biết dùng mặt nạ mua vui. Tôi hơn tuổi Như, nhưng thấy mình không nhạy bằng Như về những chuyện tình cảm. Mỗi lần tôi từ chối không gặp các anh hiền lắm, đẹp trai lắm và độc thân... lắm là y như sẽ bị cô nhỏ lên lớp. Khi thì: con tim càng già càng khó rung cảm. Gần đây, cô nhỏ đổi lại điệp khúc: con tim càng già càng dễ đông lạnh. Trước mặt đám bạn gái, nghe mấy nàng nói ra bàn vô về vấn đề các cô sắp ba mươi mà chưa chịu lập gia đình, tôi làm bộ cứng rắn, nhún vai bất cần, nhưng rồi trên đường về nhà, tôi cũng ôm bóng suy nghĩ. Suy nghĩ về những ưu tiên trong cuộc sống của mình. Suy nghĩ về những người tôi đã từng quen. Suy nghĩ vì sao một với một thế nào vẫn chẳng thể 44  NHIỀU TÁC GIẢ thành hai. Càng suy nghĩ nhiều lại càng đâm rối trí, tôi tự nhủ: Đan ạ, có lẽ mi chưa đủ nhẹ dạ để bị dụ. Trên đời này lắm kẻ nhẹ dạ rồi đau tim. Sau tuần trăng mật, Như và Thành về nhà được hai ngày thì Hoàng gọi điện năn nỉ cho được số điện thoại của tôi. Hoàng ở tận Florida. Thành bảo Hoàng nhát thế, ngay hôm đám cưới sao không lại xin Đan luôn. “Lần đầu gặp mà hỏi ngay số điện thoại e hơi sỗ sàng. Có lẽ Đan không cho đâu”. Nghe Như kể lại mẩu chuyện giữa Hoàng và Thành, tôi cảm thấy thích thú. Công nhận Hoàng vẫn còn tỉnh táo vì nếu Hoàng có hỏi chắc chắn sẽ bị tôi từ chối thẳng. Như chẳng để lỡ cơ hội nói xa nói gần: “Dân Florida sống xứ nóng nên gặp ai lạnh lùng họ nhạy lắm. Thời buổi này hiếm anh nào còn tế nhị được như vậy. Đã có công đến thế rồi thì cho người ta một cơ hội đi...” Tôi lắc đầu, chẳng mê chút nào những long-distance love . Như cứ thuyết phục, khéo léo giới thiệu Hoàng. 1 Chẳng những Hoàng là bạn tốt, anh lại rất hiếu thảo với bố mẹ. Cứ là bạn thôi, mất mát gì nào? Cuối cùng, tôi cũng xuôi theo, nhưng chỉ nhượng bộ ở giới hạn làm bạn. Và chỉ liên lạc qua điện thư. Trong nhóm bạn gái chơi thân với nhau, Như lấy chồng sớm nhất để rồi các cô ai ai cũng đứng ngồi không yên. Cứ sợ phần mình hơi muộn. Giữa hè, sinh nhật Thúy, tất cả xúm lại họp mặt. Người nào gặp Như cũng y đúc một câu hỏi: 1 Tình yêu của hai người ở cách xa nhau. Chuyện đời một nữ sinh viên  45 “Lấy chồng rồi có gì khác không?” Như tinh nghịch: “Chẳng khác chút nào, cuộc sống chỉ thay đổi một tí tẹo thôi. Như xưa kia lên mạng sưu tầm thơ để chép vào sách thì bây giờ lên mạng tìm sưu tầm mấy phép gia chánh. Xưa kia được nhiều anh đưa đón, cầm sách giùm thì bây giờ chỉ còn một anh thôi... số lượng giảm nhưng chất lượng tăng!” Như vẫn hồn nhiên, bộc trực, chẳng mảy may thay đổi chút nào. Đôi lúc, tôi thắc mắc cô nhỏ có đo lường quyết định lập gia đình của mình không. Như chỉ xuề xòa cười: “Quan trọng là hai người yêu nhau, dám quả quyết sẽ sống mãi với nhau. Còn lại lễ cưới chỉ là một cách hợp thức hóa tình yêu đôi lứa. Chẳng có gì thay đổi. Như vẫn là Như, Thành vẫn là Thành”. Đơn giản thế mà tôi không nghĩ ra! II. Kim Chuông nhà reo. Mở cửa, tôi chưng hửng. Kim ngoe nguẩy khoe chiếc đầu mới, cắt ngắn đến tận cằm. Son quá đậm, đỏ loẹt. Con gái ở tuổi hai mươi mà đùng đùng đổi mái tóc dài sang tóc tém là chuyện không ổn. Kim chìa ra một phong bì hồng. Tin Thuận sắp cưới vợ. Thuận, người yêu cũ mà Kim đã quen từ tuổi mười tám, mười chín khi còn ngơ ngác bước vào đại học. Cả hai quen nhau được bốn năm, trong lớp ai cũng nghĩ Thuận và Kim sẽ gửi thiệp hồng trước nhất. Rồi một hôm, bất ngờ thấy Thuận đến đón bạn thân của Kim đi chơi. Kim biệt tăm suốt hai tuần. Lúc ấy nhằm vào cuối khóa, ai ai cũng lo học thi, làm bài, chẳng mấy ai tụ tập ở phòng ăn bàn tán. Ngày thi, Kim xuất hiện 46  NHIỀU TÁC GIẢ trước cửa trường tìm tôi. Trông Kim phờ phạc, ốm hẳn. Kim nhờ giải giúp một đề thi chưa hiểu, rồi lật đật chạy về phòng thi của mình. Cả tôi lẫn Kim chẳng ai đụng đậy đến Thuận. Hơn bốn năm sau khi ra trường, đi làm, rồi ổn định, tôi vẫn không thấy Kim có ý kiến xa hơn với ai. Kim hoạt bát, lại biết sửa soạn, nói cười duyên dáng, một loạt cây si Việt, Tây lẫn Tàu đều nhao nhao ùa đến làm quen. Đi xem phim thấy Kim đi chung với một anh, đưa đón sau giờ làm việc lại một anh khác, rồi liên hoan ở sở tất nhiên có thêm một gương mặt mới đeo theo. Dù đã quen thân với Kim từ lâu, tôi vẫn cảm thấy nhờ nhợ với trò chơi tình cảm của bạn mình. Tôi hỏi Như: “Làm gì Kim phải sưu tầm cả đống như thế, yêu chỉ cần một người thôi không đủ à?” Như cười giòn giã: “Đâu ai bảo Kim phải yêu hết cả khối ấy!” Tôi buột miệng: “Đẹp mà không biết giữ có ngày bị cả lũ ấy khinh mất!” Phải chăng Kim làm thế để chứng tỏ với chính bản thân rằng mình còn quyến rũ? Vài tuần sau, trong một buổi ăn trưa, Như nói bâng quơ: “Có lẽ Kim không hạnh phúc Đan ạ.” Kim đứng trước mặt tôi. Hai mươi sáu tuổi, nhưng trông già hơn tuổi nhiều. Đuôi mắt khi gượng cười trông bỗng dài hơn một chút. “Như đã có gia đình riêng, Kim không muốn làm nó bận tâm”. Giọng Kim khàn khàn. Tôi gật nhẹ. Đã lâu không liên lạc với Kim, tôi đâm ngọng nghịu, không biết phải nói gì. Chuyện đời một nữ sinh viên  47 Kim nhìn tôi lúng túng. Ánh nhìn già hơn nửa thế kỷ. Rồi Kim òa khóc. Tôi không biết phải an ủi Kim thế nào. Ở tuổi chúng tôi, không ai an ủi được ai vì mỗi người đều cần được an ủi. Hai đứa ngồi bệt xuống thềm cửa, giông giống thế nào lần ngồi trên các bậc thang trước cửa trường để Kim hỏi bài thi. Kim kể về Thuận, về việc ba mẹ Kim cấm cả hai không được tiến xa hơn vì Thuận không có đạo. Kim ray rứt mấy năm nay. Cứ tìm kiếm lỗi từ ai. Phải chăng mọi đổ vỡ đều vì gia đình Kim quá dứt khoát? Nhưng nếu Thuận yêu Kim nhiều hơn, có lẽ anh đã chấp nhận vào đạo để cả hai được chính thức kết hôn? Kim bảo ở lứa tuổi hai mươi, gia đình còn rất quan trọng. Ý kiến của bố mẹ ảnh hưởng nhiều đến những quyết định hằng ngày của mình, nói chi đến việc chọn lựa một người bạn đời. Kim không can đảm như Bích để bỏ nhà ra riêng với bạn trai. Bích nói có sống phải nhanh tay, bắt nắm hạnh phúc cho mình rồi cứ phó mặc tất cả. Nhưng nghĩ cho cùng, chẳng phải Kim thiếu can đảm nên không dám liều lĩnh qua mặt bố mẹ. Kim thương mẹ, thương bố và không muốn bố mẹ thất vọng vì mình. Mặt khác, Kim cũng tôn trọng Thuận, không ai được quyền ép buộc ai tin theo tôn giáo nào cả. Thời gian ấy, Kim dằn vặt một đằng, Thuận tự ái một nẻo, rồi Thuận lẳng lặng né Kim. Ngồi nghe Kim kể chuyện, tôi sực nhớ thơ Aragon: Il n’y a pas d’amour heureux1. III. Vy Vy gọi điện từ Chicago. Tiếng Pháp - Không có tình hạnh phúc (Aragon - Nhà thơ nổi tiếng người Pháp). 1 48  NHIỀU TÁC GIẢ “Bực quá nhỏ ạ, mình đã đạp hết ga, trong khi người ta vẫn còn lỏng đỏng đằng sau”. Vy vượt biên, sang Mỹ phải tự một mình lo liệu cuộc sống. Vừa đi học, vừa đi làm. Trong những người bạn gái tôi quen, Vy va chạm với thực tế sớm nhất. Thế nhưng, cô nàng vẫn còn giữ được vẻ hồn nhiên thế nào ấy. Vy suýt soát hai mươi chín, vẫn độc thân và... vui tính. Vy bảo giới thiệu vui tính còn có người đến làm quen chứ nói khó tính thì ma nào còn dám lại gần nữa! Vy thuộc típ người cưu mang nhiều lý tưởng. Vào cuối thập niên 80, giữa làn sóng người Việt tỵ nạn sang Mỹ, ít ai chọn theo ngành giáo dục, phần vì bị cản trở về ngôn ngữ, phần vì học điện toán lương bổng cao hơn. Thế mà Vy lại chọn nghề gõ đầu trẻ. Ra trường, Vy nhận dạy mẫu giáo ở một trong những khu vực nghèo nhất tại Chicago. Sau hai năm, Vy thất vọng tâm sự: Có những đứa bé tội lắm. Mình có muốn giúp chúng nó cũng chẳng xong. Bố mẹ chúng chửi thẳng bảo đừng can thiệp vào cách họ giáo dục con họ. Mà họ có giáo dục gì cơ chứ? Cứ để mặc chúng thức khuya, lang thang ngoài phố, rồi hôm sau vào lớp ngủ gật. Bài vở đem về nhà làm thì chúng đánh mất. Rồi một lần còn có một cậu kia hỏi Vy tại sao phải học, anh chị nó đâu cần đi học đâu. Anh chị đi làm, có tiền đi chơi. Hỏi anh chị mấy tuổi mới biết anh chị mới mười sáu mười bảy. Chúng không có một ai để học hỏi, không một gương mẫu để noi theo. Vy chỉ dạy chúng một năm, làm gì được? Đôi lúc nghĩ mãi mà thấy ức cả cái guồng máy giáo dục bên này! Có những buổi tối sắp chuẩn bị đi ngủ và chuông điện thoại reo đường xa là tôi biết Vy gọi. Chuyện đời một nữ sinh viên  49 Thế là hai đứa lại miên man đủ chuyện trên trời dưới đất đến lúc mắt nhắm mắt mở mới thôi. Gần đây, Vy vừa quen một anh nhạc sĩ người Maroc chơi saxo sành điệu và truyền cảm không thể tưởng. “Hắn nhỏ hơn Vy sáu tuổi, Đan à”. Với Vy, chẳng còn tâm sự nào khiến tôi phải ngạc nhiên cả. Vy tả: “Hắn hơi bất cần, lập dị theo kiểu nghệ sĩ. Hắn có nhiều suy nghĩ chững chạc, trội hẳn mấy anh Vy từng quen. Cuộc sống nội tâm của hắn độc đáo lắm”. Cuộc sống nội tâm của Vy cũng độc đáo lắm. Vy đi tìm sự bí ẩn trong cuộc sống qua điệu sáo vùng núi, bữa canh muối đạm bạc của người Tây Tạng, mùi hương nhang đem về từ Ấn Độ, hay những mảnh vải dệt màu sặc sỡ của các bộ lạc thiểu số càng dầy trên tường, bàn ăn. Vy nói họ sống gần với thiên nhiên hơn mình; những phong tục cổ sơ của họ giúp mình trở về lại với cuộc sống tâm linh. Tối tối, đôi khi nằm nghe Vy kể chuyện mà một tai tôi tưởng như vừa nghe sột soạt thật khẽ bên mình – tôi mở mắt thật to nhìn thẳng vào khoảng không đen ngòm trước mắt, thoáng thấy một bóng người lướt qua. Có những cuộc sống vẫn diễn tiến song song với cuộc sống này; Vy thao thao bất tuyệt ở bên đầu dây. Tôi đâm cảm thấy rờn rợn. Xã hội đã đồng hóa những loại người thực tế như tôi, còn Vy vẫn chống chọi để giữ lại một phần hồn hoang dã. Những lúc ấy, tôi tưởng tượng ra Vy như một bà phù thủy thời Trung cổ, những người đàn bà sống trong rừng thẳm, giữa một căn chòi lụp xụp xoong nồi và một bầy mèo đen. 50  NHIỀU TÁC GIẢ Lần này gọi, Vy rủ rỉ: “Vừa rồi có anh chàng kỹ sư, bạn ông anh họ mời đi ăn tối, anh nói một đằng chị nói một nẻo, mới nửa buổi mà Vy đã ngáp dài muốn về”. “Thế anh Maroc của Vy đâu?” “À, hắn đấy à, tối ngày cứ mơ mơ màng màng sáng tác, còn biết ai vào với ai nữa”. Nhưng cứ nhắc đến anh Maroc là giọng Vy phấn khởi hẳn lên. “Hai đứa hiểu và thông cảm được với nhau lạ kỳ thế nào ấy. Năm sau Vy muốn trở sang Ấn Độ đi tham quan một chuyến nữa. Hắn hứa sẽ thu xếp đi cùng”. Ngập ngừng một lát, Vy mới tiếp: “Nhưng với hắn chắc chẳng mong cưới hỏi gì, Đan à”. Tôi chợt hiểu ý câu Vy than phiền khi tôi vừa bắt điện thoại. Ừ, cô nàng đã đạp hết ga trong khi người ta vẫn còn lỏng đỏng theo sau. Tất nhiên, con trai tuổi hai mươi ba, hai mươi bốn cần gì phải gấp gáp. Cả khi họ ngoài ba mươi, ta vẫn thấy họ còn thong thả chán! Còn các cô mừng sinh nhật hai mươi lăm mà chưa thấy được ai lọt mắt xanh đã quýnh quáng khổ sở. Nghe tôi nhận xét, Vy bật cười. “Ừ nhỉ, hình như ông trời sắp xếp tâm lý trai gái hơi so le, nhưng than thở cho vui chứ Vy cũng chẳng mong đợi gì nơi hắn. Đôi khi nghĩ lại, thấy để hắn làm bạn mà tốt hơn làm chồng. Sống một mình mãi thành quen, bây giờ nghĩ phải chia giường ngủ chung với ai đó cũng thấy khó chịu. Qua đến tuổi nào, mình cũng chẳng còn thấy gấp gáp nữa, Đan ạ”. Chuyện đời một nữ sinh viên  51 Hai đứa im lặng. Tôi ngẫm nghĩ, tự hỏi mình có sắp đến cái tuổi chẳng còn thấy gấp gáp nữa hay chưa. “À, thứ bảy vừa rồi ngồi ở nhà chán nên ghé tiệm mướn đại cuốn English Patient1 về xem. Đan rảnh tìm thử, tuyệt lắm!” Nói đến đây cô nàng ngáp: “Thôi nhé, ngày mai phải dậy sớm soạn bài. Một ngày gần đây Vy gọi lại”. Tôi gác phone, trong lòng cảm thấy xôn xao. Tự dưng Vy nhắc The English Patient làm tôi nhớ đến Nguyên. Nguyên là người tặng cho tôi cuốn phim này. Đêm khuya, tôi bật dậy. Hai bờ thái dương ướt đẫm. Những ngọn tóc chưa khô dính vào hai bên má như những màng nhện nhỏ. Tôi mơ thấy mình đi trên cát. Trời tối sẫm. Gió biển lồng lộng, rít từng cơn hoang dại. Tôi ráng đi nhanh, nhưng chiếc váy bị gió cuốn giữa hai chân cản bước. Bỗng có ai gọi Katherine... Katherine... I don’t miss you yet!2 Tôi không phải là Katherine, nhưng tôi hoảng sợ. Sau tôi, tiếng gọi mỗi lúc mỗi gần. Tôi vươn hết sức nhưng không nhấc nổi đôi chân lún sâu trong cát. Tiếng gọi theo gió cuộn thành vòng tròn quanh tôi. Trước mặt, trời đen như mực. Màu đen như hai lòng bàn tay khổng lồ siết chặt lấy tôi. Gió thổi cát bay vào mắt. Tôi bật khóc. Bệnh nhân người Anh, cuốn sách đã được chuyển thể thành bộ phim cùng tên. 1 2 Katherine... Anh chưa quên được em! 52  NHIỀU TÁC GIẢ IV. Trò chơi chinh phục Tình bạn là một thứ tình yêu không cánh. Ngồi trên xe chạy vùn vụt ngoài xa lộ, tôi cố gắng nói lớn át tiếng gió lồng lộng hai bên cửa sổ. Nguyên mỉm cười, một mắt nhìn đường, một mắt liếc sang tôi: “Sao tình bạn của em lại bị gãy cánh tội nghiệp thế?” Tôi nhún vai: “Tốt chứ sao tội nghiệp. Không cánh thì không bay cao, không phiêu lưu mạo hiểm... chẳng sợ té đau”. Im lặng thật lâu, Nguyên mới nhăn nhó một nụ cười: “Cô nhỏ lại nói xéo ai nữa?” Nguyên lớn tuổi hơn tôi nhiều khi chúng tôi tình cờ quen nhau. Lúc đầu, tôi hơi dị ứng với cách xưng hô của Nguyên. Làm gì mà phải anh anh em em thân mật thế. Nó như prelude1 cho một thứ tình cảm mà tôi muốn né tránh. Phải giằng co lâu lắm và thấy Nguyên cũng hợp lý nên tôi mới lẳng lặng lờ đi. Thế nhưng, sự từng trải của Nguyên làm tôi xem thường tình cảm anh dành cho tôi. Trải qua nhiều cuộc tình, chắc tình cảm và những cử chỉ quan tâm anh dành cho tôi hẳn na ná giống tình cảm và những quan tâm anh đã từng dành cho những người bạn trước kia. Theo định nghĩa về tình yêu của tôi lúc bấy giờ thì tình cảm anh dành cho tôi chẳng trọn vẹn chút nào. Vì nếu trước kia anh thật sự yêu ai thì giờ đây anh còn đâu tình yêu để cho tôi. Còn nếu suốt đời anh chỉ yêu mỗi người một chút thì tôi chẳng muốn nhận thứ tình cảm san sẻ. Đó là suy nghĩ của đứa con gái 1 Khúc dạo đầu. Chuyện đời một nữ sinh viên  53 mười chín tuổi, ngông nghênh đến mức tin chắc rằng nay mai, mình sẽ tìm ra một tình yêu lý tưởng. Thứ tình yêu mỗi người con trai chỉ chia sẻ với duy nhất một người con gái. Tôi không yêu Nguyên, nhưng thấy vui vui mỗi lần gặp anh. Có lẽ cô gái nào mới lớn cũng đều thích được chú ý, ngưỡng mộ. Anh dư biết tôi suy nghĩ về anh thế nào, còn tôi cứ vờ vĩnh làm ngơ tình cảm anh dành cho tôi. Những cuộc đi chơi với anh thường chỉ là ba, bốn tiếng chạy xe vòng vòng trên xa lộ rồi trở về lại thành phố. Tôi không thích lân la ngoài quán cà phê với anh. Tôi nại cớ không biết uống cà phê, nhưng sự thực là vì tôi rất ngại ngồi đối diện với anh trong một khung cảnh quá thân mật. Tôi không thích ánh mắt anh nhìn tôi những lúc ấy. Nó trìu mến và thông suốt tình cảm của anh. Nếu muốn giả vờ không thấy thì tôi chỉ còn nước cúi gầm nhìn mặt bàn cả buổi. Đằng này, khi lái xe, anh phải chăm chú xem đường, tiếng xe cộ lướt vùn vụt hai bên làm loãng bớt không khí lãng mạn, chỉ thật sự vào lúc ấy tôi mới thoải mái trò chuyện. Chúng tôi thường bàn về triết học, văn chương, lướt qua các vấn đề xã hội và đôi lần, anh mấp mé nhắc đến tình yêu. Những lúc ấy tôi lại trở về trạng thái bất ổn như người đứng chênh vênh trên vực đá. Chỉ sợ anh nói hơn, nói quá một chút và đẩy tôi phản ứng lại. Anh đọc sách nhiều và chính anh đã chỉ cho tôi quyển tiểu thuyết của Micheal Ondaatje. Có một đoạn anh nói tôi đọc kỹ hơn. Tôi không rành Anh ngữ, nên cũng chỉ hiểu chuệch choạc. Đó là lúc Almasy, người bệnh nhân gốc Anh chuyên vẽ bản đồ vùng sa mạc, kể lại lần đầu tiên hắn gặp Katherine 54  NHIỀU TÁC GIẢ trong thư viện trường đại học Oxford. Lúc ấy vào khoảng hai giờ sáng. Almasy tự ví mình như một loài chó rừng, luôn trông nom Katherine dù không được cô để ý. Linh hồn hắn đã theo bên cô cả nhiều năm trước khi hai người gặp gỡ. Ngày hôm ấy, trên thư viện trường Oxford, hắn ngắm nhìn cô. Cả Geoffrey Clifton, sau này trở thành chồng của Katherine, cũng đang ngắm nhìn cô. Almasy nhận xét: ở độ tuổi Katherine lúc bấy giờ, cô chỉ thích tìm đến những người đàn ông hào nhoáng, đẹp trai. Cô không cần biết đến những kẻ đứng bên lề thế giới thần tiên của cô. Hắn sống trác táng, ngoài lề xã hội, không khác gì loài chó rừng. Nhưng tại Oxford, loài chó rừng chẳng được ai dùng làm hộ tống. Ngày hôm ấy, Katherine đứng trước một bức tường phủ kín sách vở. Trông cô lơ đễnh, một tay vân vê chuỗi hạt trai đeo trên cổ. Hình như cô đang trông đợi một ai đó. Cả ba nhân vật, Almasy, Katherine và Geoffrey Clifton đều ở trong thư viện Oxford, nhưng Katherine chỉ nhìn thấy Clifton. Một cuộc tình giông bão bắt đầu từ hôm ấy. Khi Almasy kể về lần gặp gỡ với Katherine và Geoffrey Clifton trong thư viện thì hắn đang nằm trên giường bệnh. Katherine và Clifton đã chết. Hắn thì thào như đang nói chuyện với chính Katherine. Tôi đứng cùng phòng với em và Clifton. Tôi khoanh tay, ngắm nhìn em hàn huyên, cố gắng nói nhỏ với Clifton, nhưng thật khó vì cả hai đều đang say. Tới ba giờ sáng, em cảm thấy đến lúc phải về. Em loay hoay ở cửa, cầm trong tay một chiếc guốc nhuộm hồng. Em không tìm được chiếc kia. Tôi trông thấy nó bị vùi một nửa giữa đống giày dép hỗn độn. Tôi cầm trao cho em. Chuyện đời một nữ sinh viên  55 Chắc đây là đôi guốc em thích nhất vì trong lòng guốc có dấu chân em in thành vết lõm. Cảm ơn nhé, em nhận lấy và bước ra khỏi cửa, chẳng đoái hoài gì đến tôi. Có một điều tôi rất tin: đến ngày ta gặp gỡ người ta yêu, một phần hồn của ta sẽ tự động trở thành sử gia, hay một gã thông thái rởm cứ tưởng tượng mình đã từng gặp người ấy khi họ vô tình đi ngang mà chẳng hề hay biết. Cũng như Clifton đã từng mở cửa xe cho em một năm về trước, lúc hắn chưa hề biết hắn sẽ trở thành chồng của em. Mùa thu sau đó, tôi phải đi học xa, Nguyên đến thăm, đem cho tôi một thẻ điện thoại prepaid. “Đan giữ để dùng mỗi khi nhớ bạn bè”. Nói rồi, anh còn tủm tỉm: “Nếu nhớ anh thì gọi cho anh”. Hai ngày đầu, tôi ngồi ở ký túc xá buồn xo. Nhớ nhà. Sang ngày thứ ba, tôi gọi điện cho Vy. Hai đứa líu lo mãi đến gần mười hai giờ đêm mới đi ngủ. Và cứ vậy mỗi tối, hễ chán chán thì tôi gọi Vy, gọi Kim. Chỉ đến khi chiếc thẻ còn được vài ba phút, tôi mới sực nhớ đến anh. Tôi gọi cho anh, nói ngay một tràng: “Thẻ điện thoại chỉ còn ba phút thôi. Anh có cần nhắn gì gấp với Đan không?” Anh bảo để anh chạy đi lấy cuốn sổ tay, rồi anh tinh nghịch nói như đọc: “I just want you to know. I don’t miss you yet”. Tôi nhận ra ngay một lời đối thoại trong truyện The English Patient. Lúc đó Katherine đã trả lời như thế nào nhỉ? “You will”. Tôi mau mắn bắt chước y chang. Không yêu Nguyên, nhưng tôi vẫn muốn anh nhớ tôi. Dùng văn chương để nói bóng nói gió thì thú vị biết chừng nào. Tôi 56  NHIỀU TÁC GIẢ chẳng cảm thấy ngại ngùng vì dù gì, tôi chỉ mượn lời của nhân vật mà thôi. Ngày hôm ấy, trước khi đường dây cúp, tôi nhớ anh bảo tôi: “Thế là biết chinh phục làm sao rồi đấy!” V. Tuổi hai mươi không phải hai mươi tuổi Mở hộp điện thư, chẳng thấy một dòng tên nào quen thuộc ngoài những tin tức hằng ngày và thư từ trong sở làm, tôi đâm cảm thấy chán ngán. Nắng chiều đỏ ối xuyên qua tấm mành mành khiến bầu không khí trong phòng trở nên ủ dột hơn. Một cuối ngày vô vị. Phải chăng khi chưa có người yêu, người ta thường hồi hộp hơn khi mở xem điện thư? Hy vọng mông lung rằng đột ngột, ta sẽ tìm thấy một cánh thư thú vị? Vừa nghĩ về Hoàng, vừa so sánh Hoàng với Nguyên, tôi cặm cụi ngồi xóa từng lá thư một trong hộp thư điện tử. Sáu trăm ba mươi hai lá, chẳng biết chúng tồn đọng từ khi nào. Có những lá viết thật dài từ khi còn thân với Nguyên. Hoàng không kiên nhẫn như Nguyên. Hoàng đòi sang thăm tôi, nhưng tôi khăng khăng từ chối. Nể Hoàng là bạn của vợ chồng Như, tôi chỉ nại cớ gần đây có nhiều công việc tại sở nên phải ở lại làm thêm nhiều giờ, cả cuối tuần. Hoàng tốt, nhưng không phải típ người tôi chú ý. Vả lại, tôi không còn tha thiết những trò chinh phục ấy nữa. Tôi thấy mình không cần đi tìm sự chú ý hay được ngưỡng mộ như xưa. Phải chăng mình vừa trưởng thành? Sinh nhật hai mươi mốt, Như tổ chức picnic mời cả Hoàng sang. Tôi không vui, nhưng không biết phản đối thế Chuyện đời một nữ sinh viên  57 nào. Tôi không muốn Hoàng đặt hy vọng vào tôi. Tôi nhớ Nguyên. Cảm thấy ray rứt trong lòng. Càng nghĩ về anh tôi càng quý sự tế nhị của anh. Có lần anh đến trường chở tôi ra công viên vẽ tranh, trước khi ngồi vào xe, tôi thấy một mảnh giấy đặt giữa lòng ghế: Em chê tôi có quá nhiều tình trước Nên e dè không dám nhận tình sau Bài thơ dài nếu cần em đọc suốt Phân biệt chi đoạn cuối với câu đầu? Tôi chau mày. Tôi không phân biệt gì cả: “Đan muốn anh hiểu thật rõ, Đan chỉ muốn làm bạn với anh. Đan quý anh, nhưng Đan không yêu anh. Và dù không yêu ai, Đan cũng sẽ không yêu anh”. Chiều hôm đó khi anh đưa tôi về, không khí trên xe ngột ngạt đến kinh khủng, nhưng tôi quá vô tình để nhận thấy mình tàn nhẫn. Tôi chỉ biết về những suy nghĩ của tôi, những lý luận của tôi. Mấy ngày sau, tôi nhận được một bức điện thư: “Hôm qua ngồi chờ Đan vẽ xong bức tranh ngoài công viên, anh thấy mình giống Quasimodo, thật già, thật xấu, nhưng ít ra, Quasimodo còn can đảm hơn anh. Y dám theo đuổi người y yêu. Có lẽ Đan nhận xét đúng, anh chưa biết Đan đủ để khẳng định rằng anh yêu Đan. Nhưng cũng có thể vì Đan còn quá trẻ nên cách suy nghĩ của chúng ta khác biệt nhiều. Bao lâu nay, anh đã thấm thía hiểu ra rằng tình cảm chỉ là tình cảm, đôi khi nó xuất hiện, mang theo cái lý của riêng nó mà chúng ta không thể mổ xẻ rồi giải thích bằng lý trí được. Anh không trông đợi Đan thay đổi để 58  NHIỀU TÁC GIẢ làm anh vui hơn. Anh không cố gắng níu kéo Đan hay tìm cách thuyết phục em. Tất cả chỉ là tình cảm, những thương nhớ anh cảm thấy mỗi khi nghĩ về Đan, đến gặp Đan. Anh không buồn, hay giận, anh chỉ cố gắng đối phó với sự thật. Vả lại, cả Đan lẫn anh, mỗi người đều có riêng một thế giới, một cuộc sống cho mình. Cuộc sống thật kỳ quặc, Đan thấy vậy không? Và tình cảm còn tệ hơn thế nữa. Anh hiểu và tôn trọng sự lựa chọn của Đan. Thường thường, đại đa số mọi người không dám lựa chọn để rồi cuối cùng lại phải hối hận. Nhiều người chỉ sống cho qua ngày, sống thụ động và mong chờ một điều gì đó sẽ đến với họ, nhưng không một điều gì xảy ra cho họ cả và cuộc sống cứ từ từ trôi đi mất. Không có gì bảo đảm mình sẽ sống và được yêu hay được hạnh phúc mãi. Anh hy vọng Đan sẽ tìm được người Đan yêu. Phần anh, anh sẽ tiếp tục con đường của mình và hy vọng với thời gian, tình cảm sẽ không còn quan trọng đối với anh nữa”. Lá thư cuối của Nguyên, lâu lắm rồi, tôi tò mò đọc lại. Nghe lòng mình điêu đứng. Tôi không còn khựng ở nhận xét Đan còn quá trẻ. Tôi đọc tiếp để lần đầu tiên, thấy mình hiểu những gì anh nói và thấm thía một điều anh không nói: tình cảm không chỉ là tình cảm. Nó mãi bám víu sau lưng mình, ngay cả khi người kia không còn hiện diện bên cạnh nữa. Bao lâu rồi tôi không viết cho anh? Cũng chẳng biết bây giờ anh thế nào. Còn là Quasimodo hay là Almasy? Dù gì, tôi cũng không phải là Esméralda, mà cũng chẳng giống gì Katherine. Khi gặp anh, tôi không có một Clifton chờ đợi, cũng không đứng trong thư viện với chiếc guốc Chuyện đời một nữ sinh viên  59 nhuộm hồng. Nhưng tôi từng gặp anh và vô tình đi ngang mà không hề hay biết. Trong cơn bốc đồng, tôi bấm nút hồi âm, chỉ viết: “Nguyên ơi, sau những gì đã qua, mình còn có thể là bạn tốt của nhau không?” Tôi vẫn không thoát khỏi ranh giới tình bạn. Nó xoáy vào lý trí tôi từ khi nào để tôi phủ nhận mọi thứ tình cảm khác? Tôi không nghĩ anh sẽ hồi âm và tôi cũng không cần được hồi âm. Tôi tắt màn hình. Mọi cử chỉ như máy móc. Vừa định khép cửa ra ngoài thì chuông điện thoại reo. Như gọi. “Đan ơi, Như phải kể cho Đan nghe chuyện này”. Giọng Như khẩn khoản làm tôi giật mình. “Cách đây một tuần Như vừa quen một anh kỹ sư ở trên sở. Anh ấy tốt lắm”. Tôi im lặng. mãi một lúc Như mới nói tiếp: “Như cảm thấy sao sao đó”. Đây chính là điều mà tôi từng lo sợ cho Như. Không biết cô nhỏ có suy nghĩ kỹ trước khi lập gia đình chưa? Không ai là của ai. Nhỏ không thuộc về Thành và Thành cũng không là của nhỏ. Nhỏ có thể mất Thành khi nào không biết. Không có gì sẽ ở bên mình mãi nếu mình không biết gìn giữ. Tôi nhớ mình nói nhiều, nhiều lắm, nhưng không biết Như hiểu được bao nhiêu. Riêng trong lòng, tôi lập lại với chính mình. Đan không thuộc về Nguyên và Nguyên không thuộc về Đan, không ai là của ai. Tôi hối hận đã xem thường tình cảm anh dành cho tôi khi xưa. Lúc ấy tôi còn quá ngông cuồng, không biết quý những gì đến với 60  NHIỀU TÁC GIẢ mình. Còn Như, cô nhỏ có Thành, Thành cũng yêu Như và chở che cho Như, nhưng cô có vẻ xem đó là một sự hiển nhiên. Như còn thật vô tư, cái vô tư và nhẹ dạ chỉ với tuổi đời mới chớm. Như vừa bước vào ngưỡng cửa hai mươi. Tuổi hai mươi của Như sẽ phải gặp nhiều cạm bẫy, còn tuổi hai mươi của tôi, nó vẫn tiếp tục ray rứt, mâu thuẫn hằng ngày. Còn Kim? Còn Vy? Hình như... không phải tuổi hai mươi nào cũng bắt đầu bằng một ngày cưới, mà cũng chẳng phải tuổi hai mươi nào cũng trải qua niềm tuyệt vọng mất người yêu. Có những tuổi hai mươi lặng lẽ do dự, vẫn chưa phân biệt được điều mình ao ước. Nhưng phải chăng kể từ nay đi trong cuộc đời, mỗi tuổi hai mươi sẽ tìm thấy hoặc đánh mất linh hồn mình? Vui buồn nghề Chuyện đời một nữ sinh viên  61 Nail 1 PHAN TỊNH TÂM Tác giả Phan Tịnh Tâm, sinh năm 1950 tại Đà Nẵng, hiện cư trú và làm việc tại Los Angeles. Bỏ nghề may tôi và Phụng sang Rosemead học Nail. Buổi sáng hai đứa đón xe bus đi cả giờ mới đến trường. Thời gian học và thi lấy bằng rồi cũng qua, cầm mảnh bằng trong tay hai đưa mày mò đọc báo rồi xin việc làm. Lúc đầu xin được chỗ làm ở Hollywood, tiệm xa nhà nhưng “không có kinh nghiệm vẫn nhận”. Cả hai đứa mới ra trường lại lớn tuổi làm gì có kinh nghiệm, Phụng bàn với tôi để Phụng đi làm trước một tuần, thấy OK Phụng sẽ dắt tôi theo. Theo lời Phụng kể, ngay ngày đầu vô làm, thấy bà chủ người Bắc, Phụng đã muốn dội ra. Sang ngày thứ hai có cô khách Mỹ trắng vô làm chân, chưa đến tour Phụng nhưng 1 Nghề làm móng tay. 62  NHIỀU TÁC GIẢ bà chủ vẫn biểu Phụng làm. Phụng nghĩ thầm “có vấn đề đây”. Tất cả công đoạn đã làm xong chỉ còn massage chân và sơn màu là ăn tiền nhưng đã massage chân tới 15 - 20 phút mà cô khách vẫn cứ đòi massage nữa, mỏi tay quá Phụng giả điếc bệt màu vô mấy móng chân và... xong rồi. Cô nàng “méc” chủ. - Phụng massage nhanh quá, khách không bằng lòng. - Dạ chị, em đã massage 20 phút rồi. - Nhưng nó là khách quen của chị, em phải chiều nó. - Trời! Em là người chứ đâu phải máy đấm bóp, với lại em đến xin chị làm Nail chứ không phải làm massage. Vậy là cuối tuần chủ trả lương và cho nghỉ việc. Hai đứa lại mày mò đọc báo xin tiếp, lại dò đường xe bus, tội nghiệp bạn tôi: - Mi ở nhà tau đi làm thử một tuần, OK rồi mi đi với tau. Phụng leo xe bus một mình đi làm. Tiệm ở ngã ba đường Martin Luther King và Crenshaw. Nhìn tên đường Phụng biết đa phần ở đây là khách Mỹ đen. Bước vô tiệm thấy một bà cỡ tuổi Phụng dáng người đẹp đẽ, sang trọng đang ngồi bàn đầu, Phụng chào: - Dạ, chị là chủ tiệm. - Không, chủ đang đứng ở cuối phòng kia. Chủ trẻ măng chỉ chừng ngoài ba mươi tuổi, người Nam vẻ hiền lành. Tiệm rất đông khách. Phụng xin làm tay chân nước, đến chiều Phụng biết người mà Phụng tưởng lầm chủ là chị Cẩm manager1 của tiệm, ba ngày cuối tuần chủ ra tiệm còn những ngày khác chị Cẩm lo. Để ý Phụng làm cho vài người khách, chị Cẩm ưng ý. Cuối tuần lãnh 1 Quản lý. Chuyện đời một nữ sinh viên  63 được hơn 400 đồng Phụng mừng lắm. Phụng kể tôi nghe ngày đầu vô làm Phụng làm quen và hỏi bà Hoa làm chung về việc trả lương của tiệm, Phụng bị hù: - Ở đây một tháng mới lãnh lương một lần, hai phần check1 một phần tiền mặt. Thấy khách đông, Phụng ham nghĩ bụng: - Thôi kệ! Một tháng lãnh một lần cũng được, check hay tiền mặt cũng vậy thôi... Nhưng rồi cuối tuần chủ đến biểu chị Cẩm đưa phiếu chủ tính tiền trả cho thợ. Phụng biết mình bị hù nhưng đó là chuyện thường tình vì tiệm thêm thợ thì những thợ cũ lãnh ít tiền lại, Phụng nói thầm “Chưa mà, tau còn con bạn nữa, tuần sau hắn đến với tau chia tiền tiếp”. Phụng bắt đầu nịnh, xin cho tôi vô làm tiếp. Đầu tuần kế Phụng dắt tôi đi làm. Ra bến xe bus xếp hàng chờ lên xe, đôi tình nhân đứng trước chúng tôi chưa chịu lên xe vì còn bận... hôn nhau. Hai đứa và những người xếp hàng phía sau vui vẻ chờ. Tài xế cũng vừa gõ nhịp ở tay lái vừa huýt sáo chờ. Tôi thấy lo vì mới ngày đầu đi làm chung với Phụng mà gặp cảnh đó chắc là hai đứa làm chung không bền. Chiều về tôi đem ý nghĩ của mình nói với Phụng. Im lặng một lát, Phụng mới “bật mí tâm sự” cho biết Phụng và anh Sơn đã liên lạc với nhau nhưng vì sợ tôi buồn nên Phụng đã giấu. Phụng hứa sẽ làm chung với tôi một thời gian, cuối năm sau con gái Phụng vu quy, Phụng sẽ sang 1 Séc. 64  NHIỀU TÁC GIẢ với anh Sơn ở Gulveston Island để bán Liquor1 cùng với anh Sơn. Hai người quen nhau khi còn ở Việt Nam nhưng vì hoàn cảnh kinh tế nên hai người chưa chung sống được. Phụng biết anh Sơn tốt, có thể là người để Phụng nương tựa cuối đời nhưng chia tay đã mấy năm Phụng sợ xa mặt cách lòng nên hẹn anh Sơn mùa thu sang thăm Phụng để Phụng dò xem anh Sơn có còn như ngày xưa không. Phụng kể với tôi lúc ra phi trường đón anh Sơn, xa nhau mấy năm mới gặp lại, ôm Phụng trong tay mà cả hai đều chảy nước mắt, lúc đó Phụng quên cả là có chàng con rể tương lai đứng nhìn. Sang thăm Phụng được một tháng, anh Sơn về lại Texas để Phụng lo đám cưới cho con gái. Cảm động vì sự tế nhị của anh Sơn, Phụng hứa lo đám cưới con gái xong Phụng sẽ sang. Tiệm Nail chúng tôi làm từ thứ hai đến thứ năm chỉ có sáu thợ và thợ nào cũng trên 50 tuổi, ngày cuối tuần thêm năm thợ, bốn nữ một nam, cả năm thợ cuối tuần đều là sinh viên làm kiếm tiền đi học. Bốn cô sinh viên cứ rảnh khách là tụ đến bàn của Phụng nói chuyện. Nghề Nail hay nghề nào cũng có cảnh “ma cũ ăn hiếp ma mới”. Vào làm được vài tuần, Phụng đã đụng chuyện với bà Hoa là thợ cũ của tiệm. Bà Hoa gầy gò ốm yếu, cái eo chỉ bằng gang tay của người lớn. Một lần đến tour bà Hoa nhưng khách đòi Phụng làm. Thấy bà Hoa mặt hầm hầm cả tiệm biết ngay sẽ có chuyện. 1 Rượu. Chuyện đời một nữ sinh viên  65 - Phụng! Sao lấy hộp nhựa của tôi đựng bàn chải, trả đây. - Dạ chị, em thấy cái hộp để trong xó cả tuần nay, em tưởng của chủ em lấy xài, làm xong khách em sẽ rửa trả. - Trả ngay, để không cũng phải hỏi, có miệng chứ bộ câm à. Phụng nhịn, cứ cắm đầu làm cho khách vì Phụng biết hoàn cảnh bà Hoa qua lời chị Cẩm. Bà Hoa có chồng nhưng không hạnh phúc vì ông chồng có vợ bé ở Việt Nam nên cứ ôm tiền về Việt Nam hoài. Là đàn bà với nhau không riêng Phụng mà cả chúng tôi thương hoàn cảnh bạn nên đôi lúc tánh bạn có khó khăn đôi chút cũng bảo nhau lờ đi. Nhưng bà Hoa tiếp tục cằn nhằn rủa sả mãi. Xong khách, Phụng đứng lên: - Ê! Điếc tai quá. Nè, chị còn nói nữa thì chị có tin là tôi đá một cái dính vô tường không? Vừa nói Phụng vừa phóng cái vù đến trước mặt bà Hoa. Biết gặp phải thứ dữ bà Hoa im. Hôm sau mấy cô sinh viên vào làm gặp ngày bà Hoa off , chị Cẩm kể lại chuyện hôm qua. Cả tiệm và Phụng 1 đều cười khi thấy chị Cẩm bắt chước Phụng nhảy xổ đến bà Hoa, Phụng cười nhưng đỏ mặt vì không ngờ mình dữ đến thế. Các cô sinh viên không tin vì thường ngày thấy Phụng hay đùa và không làm mất lòng ai trong tiệm. - Thiệt hả cô Phụng? - Ừ! Nhưng cô giận quá nên cũng không ngờ mình dữ như chị Cẩm nói. 1 Nghỉ (phép). 66  NHIỀU TÁC GIẢ Làm được vài tháng hai đứa đã có khách hẹn. Phụng có ông khách hẹn làm tay chân nước cứ hai tuần đến một lần, những lúc đông khách, ông vẫn chờ Phụng. Noel ông đến, chị Cẩm nói Phụng lần này có tiền “tê” ít nhất 10 đồng. Nào dè, Phụng làm xong ông khách lấy tờ 100 đồng và tờ 20 đồng cho Phụng với lời chúc “Giáng sinh vui vẻ”. Ngồi bàn bên tôi liếc thấy nhưng Phụng nhét tờ trăm vô túi quần thật nhanh rồi viết phiếu đưa cho chị Cẩm kèm tờ 20 đồng, chị Cẩm hỏi: - Được bao nhiêu “tê” Phụng? - Có mười đồng hà. Cuối năm đó, Phụng xin nghỉ một tháng về Việt Nam ăn Tết, ông khách đến không thấy Phụng, chị Cẩm đưa thợ khác làm thay nhưng sau lần đó ông ta không đến nữa. Ở Việt Nam về, Phụng kể tôi nghe chuyến du lịch của Phụng về mấy tỉnh Hậu Giang, tour Phụng đi đa phần là Việt kiều Úc, Mỹ. Trong đoàn có một bà Việt kiều Thụy Sĩ cỡ tuổi Phụng nhưng còn trẻ đẹp tên là Thúy Vân cũng đi một mình như Phụng. Đến ngã ba Trung Lương xe ngừng cho khách ăn sáng, Thúy Vân làm quen với Phụng và từ đó ở chung phòng với Phụng cho đến ngày đoàn về lại Sài Gòn. Trên xe có một ông lớn tuổi nói là ở Cali về nhưng trên đường đi nhìn cảnh đẹp hai bên đường ông ta nói là quên đem máy quay phim, những cảnh này quay đem về Mỹ sang lại cho mướn một cuốn 80 cents. Phụng thiệt tình lên tiếng: - Ủa! Bên Mỹ đâu có tiệm video nào cho mướn 80 cents đâu, đóng membership1 50 đồng hoặc 100 đồng coi 1 Thẻ hội viên. Chuyện đời một nữ sinh viên  67 một cuốn chừng 30 cents, mướn băng gốc thì 1 đồng 1 ngày. Việt kiều trên xe ai cũng bật cười. Mấy ngày sau, người cháu ông ấy nói với Phụng là ổng đã nộp đơn đi Mỹ nhưng vì ham tiền ghép người đi chung lúc vào phỏng vấn bị lộ và bị dẹp hồ sơ. Về đến Hà Tiên, Phụng theo đoàn đi thăm Phù Dung Tự, ngôi chùa mà tướng Mạc Thiên Tích là con trai của tướng Mạc Cửu đã xây cho người vợ thứ của mình từ sau lần chết hụt vì lòng hờn ghen của bà vợ cả. Phù Dung Tự cũng là câu chuyện tình vương giả mà mấy mươi năm trước đã làm rơi lệ nhiều khán giả trong tuồng cải lương “Áo cưới trước cổng chùa”. Những ngày lễ đông khách, tiệm Nail làm đến chín giờ đêm mắt Phụng đã quáng gà. Một lần Phụng sơn móng cho khách ngón nào cũng chỉ sơn nửa móng hai bên khóe móng trắng nhách, sáng hôm sau khách đến với nét mặt giận dữ khách xòe hai bàn tay và đưa chân: - You look! You look! 1 Phụng vội vàng xin lỗi và đưa khách vào bàn sơn lại thật kỹ, thật bóng. Sơn xong Phụng massage cho khách để vuốt giận, rốt cuộc khách hết giận và Phụng có thêm hai đồng tiền tip2. Trong tiệm còn có cô khách làm móng bột thợ phải nối năm móng giả trước khi đắp bột, cách tuần đến tiệm fill3 lại 1 Xem này! Xem này! 2 Tiền thưởng. 3 Đắp lên/trám vào. 68  NHIỀU TÁC GIẢ móng một lần, trong tiệm chỉ có anh Hùng nhận làm. Anh Hùng đã lớn tuổi nhưng làm móng đẹp và nhanh. Với cô khách này anh Hùng cứ fill một tiếng lại ra sân hút thuốc, nghỉ khoảng 10 phút vô fill tiếp và phải hơn 3 tiếng mới xong. Một lần cô khách đến đã 6 giờ chiều nhằm ngày off của anh Hùng. Cháu Ngọc xung phong làm cho khách, đồng hồ chỉ 8 giờ tối mà Ngọc mới làm xong một bàn tay, bàn thợ xung quanh đã chuẩn bị ra về, Ngọc hoảng quá cầu cứu: - Cô Cẩm ơi! Chết con rồi, cô không phụ con thì con ở đây với nó đến sáng. Chị Cẩm phụ với Ngọc và từ đó ngoài anh Hùng, cả tiệm chạy làng. Một lần đến tour Phụng làm cho ông khách trẻ vào tiệm làm tay chân nước, làm xong Phụng lấy chai sơn bóng sơn như đã sơn cho những ông khách khác, khách “méc” chị Cẩm: - Phụng, sao không sơn cho nó? - Dạ, em sơn cho nó rồi đó. - Không phải, Phụng lấy chai sơn đỏ sơn cho nó, nó hai “hệ”. - Hả? Trời, dạ chị để em sơn. Làm được mấy tháng Phụng đi học lái xe để hai đứa đi làm thoải mái hơn, hôm thi viết con trai Phụng đưa mẹ đi thi, vào phòng thi nửa giờ sau Phụng ra: - Sao vậy má? - Xong rồi, ra chờ lấy bằng viết. - Trời, má giỏi quá! Đến phần học lái xe để thi thực hành, thấy Phụng lái Chuyện đời một nữ sinh viên  69 được ông thầy chở tuốt qua Riverside để thi vì bên đó chỉ cho học viên lái một vòng quanh trường không ra xa lộ như trường ở Los Angeles. Lần đầu rớt học lại tiếp mười ngày sau thi lại, ông thầy phải chờ ông giám khảo lớn tuổi ra xe Phụng rồi ra theo để thi. Lái một vòng quanh vườn cam ở gần trường rồi lái về, ông giám khảo biểu Phụng vô chụp hình lấy bằng với số điểm vừa đủ được cấp bằng. Trên đường đưa Phụng về nhà, ông thầy dạy lái xe cười nói: - Bà lái một tháng không ăn 3 cái ticket1 tôi bỏ nghề luôn. Nhưng rồi Phụng lái xe đi làm cho đến ngày sang Texas không bị ăn cái ticket nào. Lúc còn ở Việt Nam rồi sang đất Mỹ, ngoài tôi là bạn thân thì đi đến đâu Phụng có bạn đến đó, lớn tuổi đáng bậc cô dì Phụng gọi bằng chị xưng em ngọt ngào, trẻ tuổi bằng tuổi con của Phụng cũng cứ theo cô Phụng. Ngày đám cưới con gái Phụng, khách mời ngoài gia đình tôi và những người bạn cùng tuổi Phụng, còn có mấy người khách đặc biệt vì đám cưới vào thứ bảy. Phụng chỉ mời hai người bạn trẻ ở tiệm Nail là Ngọc và Thịnh, với một bà bạn lớn tuổi nhưng Phụng gọi bằng chị. Phụng xếp bà bạn lớn tuổi ngồi cùng bàn với vợ chồng chị Yến của Phụng. Ông anh rể thấy bà bạn của Phụng đã lớn tuổi, anh hỏi thăm: - Dạ, dì quen ai trong gia đình cháu? - Tui là bạn của cô Phụng. Ông anh rể bấm tay vợ cười nói nhỏ: 1 Giấy phạt. 70  NHIỀU TÁC GIẢ - Bà đó bạn dì Phụng đó em. Xong đám cưới, người con rể Phụng chỉ hình cháu Thịnh hỏi vợ: - Thằng cu mô ri? - Bạn Nail của má đó. Bây giờ, Phụng đã sang Galveston Island lâu rồi. Cây phong trước nhà lá đã chuyển vàng, tôi sắp được gặp lại bạn, Phụng ơi! Có hạnh phúc cũng đừng quên Tâm nhé. Tâm đang chờ Phụng về để hai đứa lại ra China Town mua bánh Trung thu về bày cỗ trông trăng. Chuyện đời một nữ sinh viên  71 Chuyện vào College TỐNG MINH CHÂU Tính từ thời gian cao điểm (1975) người Việt nhập cư trên đất Mỹ đến nay vẫn còn son trẻ so với các sắc tộc khác; bởi vậy, chúng ta cần trao đổi, tham khảo kinh nghiệm sống của nhau. Giải thưởng Việt Báo “Viết về nước Mỹ” đã tạo ra được một diễn đàn chung cho mục tiêu ấy; vậy thì, vì lòng yêu thương đồng bào mình, chúng ta sẽ không bỏ lỡ cơ hội đóng góp, để cho mục báo này càng ngày càng phong phú hơn. Tôi đã nghĩ vậy khi gửi bài “Tôi học college”1 tham dự giải thưởng. Bài báo được nhiều thân hữu và bạn đọc chia sẻ, khuyến khích tôi kể thêm kinh nghiệm học hành ở Mỹ. Nhờ vậy có thêm bài viết này. 1 Trường chuyên nghiệp/cao đẳng. 72  NHIỀU TÁC GIẢ Đi học college, với tôi, là tìm kiếm cơ hội phát triển, đấu tranh để tồn tại và thăng tiến trong cuộc sống hiện tại và tương lai. “Cái bằng AA hay AS ở college là đồ quẹt, ai có trình độ trung học ở Việt Nam đều lấy được hết. Tôi nhớ lại lời ông bạn già cùng học với tôi nói vậy. Có lẽ ông ấy hơi cường điệu. Nhưng tôi, với bao lặn lội, thăng trầm trong tuổi đời, rồi khi bước vào college thì tuổi đã lớn, nên tôi “cẩn thận” không dám tin lời ông bạn tôi. Tôi chỉ biết có một điều chắc chắn mà tôi có đó là như lời Phan Bội Châu viết ngày xưa: “Mũi tên dồn hết tâm thành, Bắn vào đá cứng, tan tành như chơi”. Quả thật, tôi đã vận dụng “nghệ thuật bắn cung” vào sự học của tôi ở college. Tôi “dồn hết tâm thành” ra sao? Đơn cử một việc, tôi đã vận dụng cái “sở trường” để bổ khuyết cho cái “sở đoản” thiếu sót của tôi. Tôi nêu ra hai cách sau đây: 1. Biến cái KHÓ thành cái DỄ. 2. Lấy cái DỄ bù đắp cho cái KHÓ. Biến cái khó thành cái dễ là gì? Ví dụ, tôi phải chiến đấu với “trí nhớ” của tôi. Bởi vì đi học mà khả năng nhớ kém, là coi như bỏ cuộc. Nhưng “tuổi cao” và “trí nhớ” thì càng ngày càng nghịch biến với nhau. Thế thì tôi phải làm sao đây? Tôi giải quyết với “bộ nhớ” của người lớn tuổi bằng cách biến cái “khó nhớ” thành cái “dễ nhớ”. Tôi kể các bạn nghe, có một bà giáo người Mỹ gốc Nga, 63 tuổi khi tôi nói về một thuật ngữ tiếng Anh rất khó Chuyện đời một nữ sinh viên  73 nhớ về cách phát âm, bà đã bảo tôi: “Tại sao bạn không chịu chuyển âm tiếng Việt của bạn vào chữ đó. Tôi qua Mỹ khi 16 tuổi; ban đầu, tôi cũng học cách phát âm chữ khó tiếng Anh bằng tiếng Nga cho dễ nhớ, sau đó, sẽ từ từ sửa giọng lại cho đúng hơn”. Tôi đã thử cách đó, kết quả đạt được trên 50%, còn hơn là phát âm hoàn toàn sai. Dấu tiếng Việt cũng có thể lợi dụng để diễn tả dấu nhấn (accent) trong tiếng English. Một cách khác nữa, khi học một lớp Vocabulary1 về Etymology (từ nguyên học), học về căn nguyên một chữ, ví dụ: chữ Mendacity có gốc Latin của nó là Mendacitas2 và nghĩa của chữ gốc này là Falsehood3. Nếu thấy nó khó nhớ, tôi chỉ cần “phán” một câu “Người đã xa ta là xấu, lừa dối”: Người (men) đã (da) xa (ci) ta (tas) là: xấu, lừa dối (Falsehood), thế là khỏi quên luôn. Tôi nhớ một lần khác, một người bạn hỏi tôi, khi phải học thi để nhập quốc tịch Hoa Kỳ rằng: 100 thượng nghị sĩ thì dễ nhớ còn 435 dân biểu của hạ nghị viện thì làm sao mà nhớ số đó cho lâu được? Tôi bảo rằng: 435 thì cứ nghĩ là 4 con dê đi (con dê = 35). Bạn tôi cười ha hả và từ đó về sau kể cả khi đã đậu vào quốc tịch rồi cũng khó mà quên cái số 4 con dê đó. Một lần nữa, khi học về lớp Astronomy (Thiên văn học), để nhớ 9 hành tinh liên tục trong hệ mặt trời là: Mercury Venus - Eartha - Mars - Jupiter - Saturn - Uranus - Neptune 1 2 3 Tự vựng học. Sự xuyên tạc. Lời nói dối. 74  NHIỀU TÁC GIẢ - Pluto, ông thầy có giới thiệu một câu, tôi thấy khó nhớ nên bèn đặt một câu tiếng Việt như sau: “Muốn vì em mặc sức uống no phình”. Bởi vì tiếng Việt không có chữ J đứng đầu một chữ, nên tôi lấy tạm chữ S thay thế, tưởng cũng dễ nhớ lắm rồi. Thông minh như Einstein, cũng còn có khi phải tạo ra những câu buồn cười, để ghi nhớ một loạt sự kiện có liên hệ cùng nhau, huống chi là mình. Tôi cũng thường áp dụng cách đó để ghi nhớ các hệ thức, công thức trong khi học toán. Đứa con gái của tôi cũng có tánh hay quên vặt. Một lần, trời sương mù phải mở đèn xe, khi đến nơi, tắt máy mà quên tắt đèn, đến trưa về thì bình ắc quy hết điện, xe nó hết chạy được. Tôi nói với nó, lần sau khi mở đèn xe ban ngày, ngay ở trên xe có sẵn hộp napkin1, con chớp một miếng, kẹp chặt vào vô lăng mà lái đi, nhớ đừng bỏ nó ra. Chỉ khi đến nơi rồi, tắt đèn xe xong mới được bỏ miếng napkin đó ra. Miếng napkin đó đã đóng vai trò môi giới, giữ nó canh cánh bên lòng bàn tay, để nhắc nhở cho mình nhớ được một cái gì đó dễ quên. Tôi thường tự nhủ: “Người hay quên, chỉ cần nhớ một điều duy nhất là mình hay quên”. Điều đó làm tôi lo lắng, cảnh giác với sự quên. Và chính sự cảnh giác đó đã làm tôi nghĩ ra cách này, cách nọ để hỗ trợ cho một sự khó nhớ nào đó. Tôi không bao giờ sợ mất hay quên chìa khóa xe (ở trong hay ngoài xe), bởi vì, tôi không bao giờ rời nó ra khỏi túi quần, mỗi khi đã tắt máy. Một copy chìa khóa để vĩnh viễn ở nhà hoặc để riêng ra một túi quần khác, 1 Khăn giấy. Chuyện đời một nữ sinh viên  75 không bao giờ dùng tới, trừ khi hữu sự. Mình hay sơ xuất thì phải tìm cách để đề phòng hậu hoạn, vì thế nào trời cũng an bài cho kẻ khiếm khuyết một “sở trường” nào đó để bù đắp. Tôi tự nhủ: Hãy cố tìm cho ra cái sở trường đó. Bởi người lớn tuổi, trí não không được thuần tĩnh, nên có khi tôi đi học, lái xe ra một đoạn đường, cứ cảm thấy mình đang “thiêu thiếu” một cái gì đó. Sực nhớ lại là đúng phóc rồi, hồi nãy quên đem cặp sách vở ra xe. Bởi vậy, mỗi khi ra đi nhất là khi chuẩn bị gấp gáp và cần đem theo nhiều thứ, tôi luôn luôn gom chúng thành một chỗ để trước mặt, cô lập chúng ra, và đến khi đi, chỉ cần nhớ mang theo tất cả cái gì có trong chỗ đó là xong. 2. Lấy cái “dễ” bù đắp cái “khó” là gì? Cái khó là bài thi (test, exam final)1. Cái dễ là bài làm với thì giờ rộng rãi, ngoài giờ học như assignment, homework2, và đặc biệt tốn nhiều thì giờ như là project3, extra credit4. Tại sao chúng dễ? Bởi vì chúng không bị ràng buộc như thời gian ngắn ngủi của một bài thi, không giới hạn trong khả năng hiểu biết hạn hẹp của tôi. Tôi nghĩ rằng chính những cái sau này, nếu làm xuất sắc, sẽ bù đắp được phần nào cho cái trước. Bài tập thầy ra về nhà hay ngoài giờ học là một thuận lợi cho sinh viên như tôi - có nhiều thì giờ. Nghiên cứu từ từ, tôi làm thật tốt, nghiêm chỉnh và xuất sắc các công việc đó. Từ hình thức cho đến nội dung, tôi bỏ sức ra làm thật 1 Thi kiểm tra, thi trắc nghiệm, thi cuối khóa. 2 Bài tập, bài làm ở nhà. 3 Luận án. 4 Chứng chỉ ngoại khóa. 76  NHIỀU TÁC GIẢ công phu, tỉ mỉ, và nếu cần, trang hoàng thật đẹp mắt, nổi bật - đó là cái sở trường mà tôi có thể cố gắng trong tầm tay. Tâm lý các giáo sư, ai cũng cho môn học mình dạy là quan trọng, tôi phải đáp ứng cho mỗi ông thầy rằng tôi cũng “quan trọng” về môn học đó, lẽ dĩ nhiên, thầy nào mà chẳng ưng ý học trò mình như vậy. Project: Tìm kiếm tài liệu ở Mỹ này thì tha hồ, cả một rừng sách trong thư viện và computer, internet. Tôi chịu khó học hỏi qua vài lần là biết cách tìm chúng ngay. Tìm xong tài liệu là xong 50% công việc, còn lại, tôi chỉ kết hợp tài liệu cho khớp với một dàn bài đã soạn sẵn, thêm thắt vài ý kiến riêng tư và đặc biệt, bỏ công làm một kết luận cho thật xuất sắc là xong. Tôi nghĩ, mình mới tập tành làm project thì như vậy là được rồi. Đặc biệt các hình vẽ, bản đồ và đồ thị, tôi thường không dùng bản photocopy từ trong sách ra đính kèm vào project, mà dùng chúng để vẽ lại một bản khác cho hợp với chủ đề hơn, thêm thắt vài điểm cần thiết vào đó, tô màu và trang hoàng cho đẹp mắt. Nhìn đi, nhìn lại, trong lớp ít ai chịu làm như tôi. Lẽ dĩ nhiên, vì người khác để nguyên xi bản copy, nên thầy chỉ nhìn phớt qua, đến bài tôi, chắc chắn thầy sẽ dừng lại để xem xét kỹ và lâu hơn, vì tôi có công sáng tạo. Thật ra, sáng tạo thì có chút ít, nhưng chủ yếu cũng chỉ là một kiểu copy bằng tay, có “kế hoạch” thôi. Kết quả rõ ràng, một lần ông thầy dạy sử Duran, lớp History 143, đã phê “very good”1 vào bản đồ có ghi các trận đánh, địa điểm, thời gian và bài tôi là A+ có lẽ một phần là vì cái bản đồ vẽ tỉ mỉ, tô màu đẹp đẽ đó. Chẳng thông minh, tài 1 Rất tốt. Chuyện đời một nữ sinh viên  77 giỏi chi, mà chỉ cần chịu khó, cần cù một chút là được thôi. Thực ra, tôi cố gắng làm như vậy cũng có hai mục đích: Thứ nhất, là để cho thầy thấy được về sự cố gắng, chú tâm học tập của tôi. Thứ hai, đã đi học thì cái gì cũng nên thực tập, tìm tòi cho vui. Dù không vì điểm của thầy cho mà chú ý, mình cũng sẽ được cái hiểu biết, mở mang kiến thức trong đời. Ví dụ, nhờ một project (cho extra credit) của lớp Astronomy1 về “Sự sống ngoài trái đất” mà tôi hiểu được rằng: Chúng ta không cô đơn trong vũ trụ, còn nhiều sự sống đang ở giữa những Thiên Hà xa xăm. Chúng ta đang gởi những thông điệp vào không gian, để chờ mong tiếp xúc với sự sống ở các hành tinh khác. Có thông điệp kèm theo 60 ngôn ngữ tiêu biểu cho loài người Địa Cầu, đặc biệt, trong đó có cả Vietnamese2. (Greetings in many languages–Aboard Voyagers I & II 1977). Extra credit: Gồm những việc làm có liên quan đến môn học, nó có tính cách nhiệm ý, muốn làm hay không cũng được. Sinh viên giỏi thì không cần, nhưng tôi tự lượng sức mình nên làm cho “chắc ăn”, để có thêm điểm ở cuối khóa. Tôi thí dụ, bà giáo Williams dạy lớp PE 196 (Physical Education) cho hai extra credit có điểm cao nhất: Test máu (Blood chemical) và có dự học thêm một lớp PE khác nữa. Test máu thì ai cũng cần làm, để thăm chừng máu mình thành phần có tốt không, có bệnh gì không, và cholesterol ra sao. Muốn có bản phân tích máu, chỉ cần đến bác sĩ giới thiệu đi thử nghiệm là xong. Y tế trường cũng có làm nhưng phải tốn hơn 10 đô – có cái gì không tốn mà có đâu. 1 Thiên văn học. 2 Tiếng Việt. 78  NHIỀU TÁC GIẢ Còn bà giáo yêu cầu dự thêm một lớp PE khác nữa thì đó lại là cái “tủ” của tôi. Hồi mới vào học tôi đã dự học ngay lớp PE 130, một lớp tập thể dục bằng máy. Được tập thể dục bằng máy, không tốn tiền, ai yếu đuối thì tập như sức trẻ con cũng được. Phòng ốc lại rộng rãi, máy móc, dụng cụ đầy đủ, có cơ hội duy trì sức khỏe cho người lớn tuổi, dại gì mà không học. Thật là tuyệt vời! Cám ơn college chu đáo! Tôi đã học thêm một lớp PE khác nữa của bà Kearns, cho dù tham dự 2 lớp PE là yêu cầu khi tốt nghiệp. Đó là lớp PE 154: “Jazz Dance1”. Nhảy nhót thì tôi làm sao theo kịp tụi trẻ, thế mà cuối cùng tôi cũng được điểm A. Có lẽ là vì học theo kiểu “mũi tên dồn hết tâm thành” của cụ Phan Bội Châu. Ngày cuối, lớp thi final, trong mục trình diễn solo (tự sáng tác ra rồi trình diễn một mình), tôi tập đi tập lại ở nhà một mình, tập ở ngoài park2 gần nhà. Kẻ hiếu kỳ đi ngang, chăm chú nhìn tôi, không biết tôi đang tập “loại” gì. Chắc họ thắc mắc: “Bả” tập cái gì trông không phải “thể dục nhịp điệu”, cũng chẳng giống “thái cực quyền”... Sáng tạo mà! Tôi lấy tape3 thâu bài “Lý ngựa ô” làm nhạc đệm cho buổi trình diễn, con bạn người Peru nghe thấy thích, dù chẳng biết lời ca là gì, cũng xin thâu lại làm kỷ niệm. Nó đặt cho nhạc đó là nhạc rap Việt Nam. Tôi vẽ sơ đồ kế hoạch trình diễn lên một bản giấy, chỉ rõ sơ đồ trình diễn, đường vào, lối ra, chủ đề và nhạc đệm, thời gian rồi nạp trước cho bà 1 Nhảy theo nhạc jazz. 2 Công viên. 3 Băng. Chuyện đời một nữ sinh viên  79 Kearns. Tôi thấy bà cười thích thú và có lẽ vì vậy mà tôi được điểm A, vì với thực chất trình diễn thì tôi đâu có bằng ai! Tôi đã dùng cái sở trường để bổ sung cho cái sở đoản vậy. Nhưng cũng thật tình mà nói, các giáo sư rất biết thông cảm cho tôi, vì hiếu học mà đến trường. Đa số họ rất ân cần, lịch sự, coi trọng việc khen thưởng, không bao giờ chê bai ai ra mặt. Nếu tôi làm khá, họ không tiếc lời khen, làm đôi khi tôi cũng tự cảm thấy mắc cỡ, vì thật ra, bài mình làm cũng chưa perfect1 gì cho lắm. Nhưng có lẽ đây là đặc tính của người Mỹ chính gốc. Trong việc làm, dù có một vài khiếm khuyết, trong khi đã đạt được cái mục đích chính, thì đối với họ là “that’s OK”2. Họ rất coi trọng tinh thần, niềm phấn khởi trong lòng, như là động lực thúc đẩy cho cuộc sống và việc làm. Điều đó rõ ràng đã giải thích tại sao những từ ngữ như “good job”, “good idea”, “that’s OK”3 luôn luôn được dùng đầu môi để khuyến khích sinh viên làm việc. Ngay cả sự tuyên bố điểm cho sinh viên cũng kín đáo, lịch sự. Điều này làm tôi ngạc nhiên, so với trường lớp ở Việt Nam thì rất khác. Ở Mỹ, hầu như người bên cạnh hay người khác đều không biết điểm của tôi, mỗi khi thầy trả lại bài đã chấm. Có những giáo sư, mỗi lần trao bài đã chấm, đều úp mặt bài làm có lời phê xuống khi trao tận tay cho sinh viên. Nếu phải cho xem số điểm ghi trong một list4, thì 1 Hoàn hảo. 2 Tốt rồi. 3 Làm tốt lắm, ý tưởng hay, được lắm. 4 Danh sách. 80  NHIỀU TÁC GIẢ che phần trên, phần dưới của tên người muốn xem lại, để cho người xem khỏi thấy các điểm kế cận của người khác. Cũng như muốn tuyên bố kết quả học kỳ, dán ở ngoài cửa lớp, bao giờ cũng chỉ để 4 số an ninh xã hội cuối của từng sinh viên, chứ không kê khai cả tên tuổi, ngày sinh tháng đẻ ra như ở Việt Nam mình. Tôi nhớ, hồi còn đi học trung học, một vị thầy Pháp văn, khi kiểm tra bài tôi không thuộc, đã nói với tôi, giữa cả lớp rằng: “Học hành thì không ra chi, mà đi đôi giày nghe kêu lộp cộp (giày kuya1 hồi đó), rứa rồi cũng đậu bằng này, bằng nọ; ra làm ông này, ông nọ... thế hệ các anh cứ thế, kiến thức sẽ mai một dần dần...”. Tôi không giận thầy nhưng tự giận mình, cứ phân vân không biết tại sao hồi đó mình học khó thuộc bài như vậy. Đa số các thầy ở Mỹ cũng rất thực dụng trong vấn đề đòi hỏi sinh viên học tập. Đối với thầy Sloniger, không có gì mơ hồ, lập lờ có thể thông cảm, cho qua được. Ông nói với sinh viên: “Việc học như là một job, nếu các bạn không hoàn tất nhiệm vụ được giao, giữ đúng giờ và trình đủ bằng chứng công tác (làm homework, assignment) thì các bạn sẽ không có credit2 để qua lớp này”. Thực tế, ông rất coi trọng khả năng làm việc và số lượng thì giờ học, được tính trên những gì ông đã giao phó mà tôi đã làm được. Sự học hành của tôi ở college, đơn cử ra như vậy là đang trên đà có cơ may phát triển. Tôi đã vượt qua được cái ngưỡng cửa “vạn sự khởi đầu nan”. Giả sử như không 1 Kuya: phiên âm từ tiếng Pháp cuir, nghĩa là da (giày da). 2 Chứng chỉ. Chuyện đời một nữ sinh viên  81 có cuộc chiến kia xảy ra, có thể tôi đã là một luật sư, như ước vọng của cái thuở còn là sinh viên trường luật một thời. Sau cái gọi là đầu hàng “tập thể” của chúng tôi ngày xưa kia, nay tôi muốn tìm kiếm đôi điều để chứng tỏ “cá thể” tôi chưa từng đầu hàng trong cuộc sống cho dù cuộc sống đó bây giờ đã tới tuổi... chiều tà. Dù đời đã về chiều, tôi sẽ còn tiếp tục học nữa. 82  NHIỀU TÁC GIẢ Tháng Hai, 2002. Hãy cố vươn vai mà đứng NGỌC TRÂN Tác giả Ngọc Trân, 38 tuổi, vào Mỹ năm 1995, hiện nay làm nghề Nail ở Lisle, Illinois. Tôi đến đất Mỹ vào ngày 20 tháng 7 năm 1995. Phi trường O’Hare thật rộng lớn làm tôi choáng váng mặt mày đến nỗi không biết lối nào là lối ra, cứ luẩn quẩn theo chân mấy hành khách đi cùng chuyến. Bà chị tôi lộn giờ đón trễ khiến tôi chờ bên ngoài đầy ắp xe cộ qua lại đến nỗi mặt mày tái xanh. Về nhà bà chị xong, tôi mắc bệnh thức đêm mà ngủ ngày theo thói quen ở Việt Nam, báo hại tôi cứ đờ đà đờ đẫn. Chị tôi bắt tôi bỏ lên xe, chạy hết chỗ chợ này đến shop khác cho tôi bỏ cái bệnh ói mửa và ngủ gật khiến tôi Chuyện đời một nữ sinh viên  83 một lần nữa than trời trách đất. Lần đầu tiên đi chợ Mỹ Jewel Osco, suýt nữa là tôi bị camera quay cho mắc cỡ vì cái tội thử kẹo Mỹ. Trời ơi! Ở Việt Nam trước khi mua thức ăn phải cho người ta thử chớ. Chị tôi mắng cho tới đọt cây luôn: “Mày chuyên môn láu táu. Mỹ khác, Việt Nam khác”. Chợ Mỹ sạch ơi là sạch, chợ Việt Nam bên Mỹ còn xa mới theo kịp. Sang Mỹ rồi, tôi mới rõ kiểu đi chợ Mỹ: đồ mua chất lên xe ra cửa mới tính tiền. Ở Việt Nam khi đi chợ cứ nơm nớp bị chôm chỉa mà không hay. Văn minh cũng có lắm bực mình, nhiều lúc trả tiền xong còn bị lôi ngược lại vì khi ra cửa hệ thống báo động ré lên như xe cứu hỏa hú. Có gì đâu! Tại người bán hàng bấm ups1 không kỹ. Tội nghiệp thân tôi. Hết bị la mắng vì chợ Mỹ thì đến Restroom2 Mỹ. Có lần đi shopping, tìm muốn chết mới tới chỗ có chữ “Restroom”, tôi bay vào cái rẹt, sơ ý không dòm ai ngờ lao đầu vô phòng vệ sinh nam làm đôi bên kêu rú om sòm. Chị tôi lại mắng: “con vô duyên”. Ở được hai tháng lấy thăng bằng cái đầu chưa xong, chị tôi trước khi đi vacation3 quẳng cho cuốn sách toàn tiếng Mỹ học lái xe: “Tra tự điển, dịch, học cho thuộc”. Tôi chỉ muốn “độn thổ”. Cho chừa mày, tiếng Anh dăm ba từ bập bẹ mà dám vỗ ngực xưng có chứng chỉ A, B Anh văn. Khử từ tem hàng hóa (một thao tác trên máy tính tiền nhằm ghi nhận việc hàng đã được mua trong siêu thị, cổng từ sẽ không báo động khi hàng đi qua). 1 2 Phòng vệ sinh. 3 Kỳ nghỉ. 84  NHIỀU TÁC GIẢ Hai tuần đã qua, tôi chỉ đọc được có mấy chục từ, còn lại là đoán mò. Trời đất ơi! Tự điển Lê Bá Kông dày cui, chữ li ti phải có kính hiển vi thì may ra tra được dăm ba câu. Lúc ấy, tôi chỉ cầu Trời, cầu Phật, lạy Chúa cho con qua khỏi địa ngục này. Chị tôi trở về mang tôi đi thi bằng viết. Tôi ngồi đúng ba tiếng đồng hồ vừa tra vừa khóc thầm trong khi bà chị tôi với cặp kiếng cận lão tướng chầm chầm theo dõi. Tôi mà không đậu chuyến này thì đừng hòng có mặt mũi nhìn bả! Rồi không hiểu sao, người ta cho tôi đậu. Chị tôi thở phào: “Đất Mỹ không có thời gian đi tới đi lui nên làm cái gì cũng phải dứt điểm. Thấy chưa. Phải tự tin chớ, ai thi giùm mặc ai, mình phải tự thi, cho chính mình”. Đi tập lái xe thiệt ngán, khổ sở khi phải de tới, de lui, đậu parking. Nói cho ngay, cái nào tôi cũng dở ẹc. Ngày đi thi lái xe, có bao nhiêu ông Trời, ông Địa bên cõi trên, cõi dưới tôi kêu cứu hết trọi. Cuối cùng, tôi phải dùng nước miếng năn nỉ: “Can you help me! I need to go to work”1. Hú hồn, bà chấm thi của tôi lúc đó chắc đêm hổm được ông xã dỗ ngọt nên bả gật đầu cái cụp OK! Mỹ mà buông từ OK ra là mình ăn chắc. Cầm cái bằng lái xe trong tay, tôi hùng dũng bước ra khỏi chỗ thi như được thêm hai cái chân. Tôi nhảy lên xe lái phăng phăng về nhà, làm đẹp de lui một vòng rồi parking thẳng băng. Ngày đầu tiên tôi đi làm là mang râu đội mũ cho hãng Burgerking. Trời ơi công việc bù đầu, bù óc chỉ mỗi rửa 1 Xin hãy giúp tôi! Tôi cần đi làm. Chuyện đời một nữ sinh viên  85 chén, lau bàn, thay giấy vệ sinh vì tiếng Mỹ không rành nên chúng hành cho biết mặt. Làm ở đây 5 đô một giờ khỏi ăn cơm vì đồ ăn Mỹ khó ăn quá, tôi gầy như que củi. Bà sếp thương tình đưa tôi lên chỗ nướng bánh và gói bánh nhưng rồi không thể ở không, hết việc, tôi lại phải rửa chén như thường. Tay bị nước thuốc tẩy ăn trầy trụa như cá lóc bị thuốc bên Việt Nam dạo nào. Tiền lương tôi nhận có trăm mấy một tuần làm sao đủ sống nếu ra riêng hở bạn? Chị tôi lôi tôi tống lên College Of Dupage theo học chương trình ESL. Cái bằng B Anh văn của tôi bên Việt Nam với học phí miễn 2/3 vì học giỏi, qua đây chỉ đáng vào lớp 1 của ESL! Chị tôi lại xin cho tôi lên lớp 2: “Phải tập nghe và mở miệng ra”. Thiệt tức quá! Tôi học qua lớp dễ dàng từ lớp 3 lên lớp 5 với giấy chứng nhận Excellent1. Tôi lại được bà chị mang đi vào hãng điện thoại ráp nối Amphenol. Một lần nữa, cái trình độ đại học Việt Nam của tôi phải toát mồ hôi khi ngồi trước những bài toán đố tiếng Anh mà tôi nghĩ lũ nhóc học lớp hai cũng làm dễ dàng. Tự ái dân tộc nổi lên, tôi mò mẫm để nhận lời phê “very good” . Amphenol nhận tôi liền sau đó. Mô Phật. Phước bất trùng lai, họa vô đơn chí, con nhỏ “lyt đơ”2 chiếu tướng tôi sau khi thằng bồ của nó cứ chiều chiều lượn vòng qua chỗ tôi. Hai tháng sau, cái “you do very good job”3 và cái hẹn cho vào full time4 được con Evelyn cho vào nghĩa địa. Một 1 Xuất sắc. 2 Leader: Trưởng nhóm. 3 Bạn làm việc rất tốt. 4 Toàn thời gian. 86  NHIỀU TÁC GIẢ cú phone từ hãng Seneling (trung gian) gọi lại cho chị tôi “lay off”1 tôi cái độp! Mất việc. Bill2 bong đang chờ tôi đầy ứ trên bàn. Nào tiền nhà (mới thuê được cái phòng), nào tiền phone, nước, điện, bên child care3 của con tôi, tiền chợ. Bớ làng xóm! Tôi ngửa mặt lên trời: “Cứu khổ cứu nạn con bớ Chúa ơi, Phật ơi!”. Vậy mà tôi cũng đã được cứu. Bà chị bạn có chồng Mỹ dẫn tôi đi apply4 hãng pin khác. Tôi vào dễ dàng vì có chút xí tiếng Anh làm vốn. Lúc này mới thấy cái tiếng Anh là quan trọng biết chừng nào. Tôi đã có nó trong mưa tuyết ngập trời, trong tình bạn của mấy người tứ xứ. Rút tỉa kinh nghiệm từ hãng trước, tôi tránh né hết những thằng sếp lượn vòng, chỉ mở miệng khi cần thiết, rất sợ khi phải nghe từ “good job”. Bảy tháng sau, tôi mới được vào full time sau khi xả thân hì hục làm muốn chết và sau khi hăm “nghỉ việc” với sếp. Đồng lương 6 đô một giờ, overtime5 9 đô một giờ nâng lương của tôi mỗi tuần từ một trăm rưỡi lên một trăm tám, sau khi trừ một trăm sáu tiền bảo hiểm sức khỏe. Đời tôi sau hai năm lận đận đến đây coi như OK! Bạn ơi! Tôi tiết kiệm thiếu điều bị coi là “cổ lỗ sĩ” vì cứ 1 Cho nghỉ việc. 2 Phiếu tính tiền. 3 Giữ trẻ. 4 Xin việc. 5 Làm thêm giờ. Chuyện đời một nữ sinh viên  87 chỗ nào garage sale1 là có mặt tôi. Không sao, tôi mặc áo sale, giày sale từ 50 cent đến 2 đô. Tiết kiệm được vài chục để dồn vài tháng, tôi có tiền gởi về Việt Nam cho anh em. Cũng giống như chị tôi đã nhịn ăn, nhịn mặc gởi tiền về cho mẹ tôi, bảo lãnh chị em tôi qua Mỹ. *** Ba năm trôi qua, tôi không thể tiếp tục làm ở hãng pin nữa bởi họ kỳ thị Việt Nam, ngóc đầu không nổi, trỗi đầu không lên, lương vẫn 6 đô 75 làm sao sống. Tại sao dân nói tiếng Spanish2 lại được coi trọng? Họ được đọc chính bằng ngôn ngữ của họ trên đất Mỹ trong khi mình mò từng chữ một qua tiếng Mỹ. Tôi đổi nghề. Tôi chuyển qua làm Nail3. Ôi! Cũng đâu đơn giản khi phải tự đọc một cuốn sách Nail thật dày và mấy trăm câu hỏi. Ngày tôi đi thi cũng cực khổ trăm phần: thi lần đầu rớt thẳng cẳng. Lần sau thì đụng xe cũng rớt bịch cho đến lần ba lì đòn mới đậu. Trước đây, thiên hạ mua bằng dễ như nhồng ăn ớt. Nhập vào làng Nail mới thấu hiểu vì sao có người mua nhà sắm xe, có người bán vợ đợ con. Ôi chao! Biết bao người cứ rủ tôi đi “tàu” ăn cua. Nghe cua thì hấp dẫn tôi nhưng cúng cho sòng bài thì chưa bao giờ. Trời ơi! Xứ Mỹ tự do đến mức bài bạc công khai, xây lâu đài cho chủ nhân và ném con bạc vào chảo dầu. Nhìn cơ ngơi những sòng bài tôi đã từng đến ăn cua, tôi khiếp đảm: Harrah, Victoria, Hollywood... Khi còn ở Việt Nam, tôi muốn đi Mỹ để được học hành 1 Nơi bán đồ giá rẻ. 2 Tây Ban Nha. 3 Nghề chăm sóc, làm đẹp móng tay. 88  NHIỀU TÁC GIẢ nhưng sang Mỹ rồi, vì miếng cơm manh áo mà tan tành ước nguyện. Trường đại học ở Mỹ luôn mở rộng cánh cửa cho mọi lứa tuổi nhưng ngôn ngữ bất đồng đã chặn ngược hướng đi. Tôi cũng đã quay lại nghề cầm bút nhưng chán nản vì người Việt ở Mỹ đâu mê sách báo bằng mê phim ảnh. Cuốn sách của tôi viết từ thời thơ ấu có tên “Tiếng Sóng” được chị Hồng Lan typed1, anh Nguyễn Tấn Hưng viết lời còn nằm trong hộc tủ của anh Trương Sĩ Lương chỉ vì không có nổi 2.000 đô để in ấn! “Buồn như ly rượu đầy không có ai cùng cạn”, tôi lấy lại cất vào hộc tủ của tôi. Đất Mỹ cho tôi làm ra tiền nhưng lấy lại cũng gần hết. Tệ hơn nữa, đất Mỹ là nơi tươi tốt cho người ta gieo mầm nhưng đã giết chết khả năng sáng tạo của tôi. Tôi không viết vẽ gì được nữa vì biết người ta có chịu đăng bài, chịu đọc bài mình? Tôi mang bệnh uất ức hồi nào chẳng rõ vì mình hát cũng chẳng tệ, múa may cũng chẳng tầm thường nhưng bao giờ được lăng xê lên sân khấu như hồi còn ở Việt Nam! Tôi bỏ nghề diễn viên kiêm ca nhạc sĩ trong mơ để về làm mẹ. Đẻ ở Mỹ cũng khác xa ở Việt Nam một trời một vực: tối tân, sạch sẽ, trân trọng thế sao dân Mỹ họ có rất ít con? Bao nhiêu dấu hỏi ngược cứ vây chặt lấy tôi như những vòi bạch tuộc. Đất tự do nhưng tự do trong luật lệ cho có lệ. Tivi đêm ngày chiếu bao cảnh bắn giết. Còn nữa, sự phân biệt chủng tộc từ miền Nam nước Mỹ đã tiến lên miền Trung Bắc Mỹ một ngày một rõ. Cửa hàng người Á châu bị đập phá. Cái tiệm Nail của tôi chưa khai trương đã 1 Đánh máy. Chuyện đời một nữ sinh viên  89 ăn đạn (đó là tôi ở trong một khu ngoại ô nhiều công ty lớn như Tell Labs, Lucent, Motorola v.v...) và bị bể kiếng ngay bên hông sở cảnh sát Lisle cũ. Chưa hết, sau đó mấy tháng, màn cũ, cảnh cũ tái diễn lại trước sự bất lực của cảnh sát trong khi tôi vẫn phải đóng tiền“support”1 cho họ khi họ cần. Một năm sau nữa nhà băng Firstar đóng luôn trương mục account2 của tôi mà không một lý do. Còn cảnh sát thì gọi tôi tra gạn tiền bạc y như tôi là tội phạm FBI. Nhưng “buồn ơi ta xin chào mi”, tôi ngóc cổ dậy “vẫn cố vươn vai mà sống, lâu rồi đời mình sẽ qua”. Nói gì thì nói, tôi mới vừa vào công dân Mỹ (vì đi thi gặp hên) nên cũng không thể bay lên khỏi hiện tại được. Tôi viết bài trong tiếng khóc đòi mẹ của đứa con gái chưa đầy 20 tháng. Dẫu sao, tôi cũng cám ơn đất Mỹ đã cho mẹ con chúng tôi một cuộc sống tương đối đầy đủ mà bao nhiêu người ao ước. Địa ngục trần gian hay thiên đàng cũng đều ở cõi đời này. Tôi chỉ mong hòa bình. Thành thật ước mong “Every one come to America for freedom”3 hoặc “die for freedom”4 chớ đừng chết vì cướp đoạt, tranh giành. 1 Ủng hộ. 2 Tài khoản. 3 Mọi người tới Mỹ là để tìm tự do. 4 Chết cho tự do. 90  NHIỀU TÁC GIẢ Chuyện đời một nữ sinh viên  91 Chuyện xưa CINDY PHẠM Cindy Phạm sinh năm 1953, tốt nghiệp cử nhân khoa chính trị kinh doanh viện đại học Đà Lạt (Việt Nam), hiện là chủ một cơ sở thương mại nhỏ, cư trú tại Salisbury, MD. Như mọi buổi chiều trong phòng làm việc, khi những cơn nắng yếu ớt rọi vào tôi biết một ngày làm việc sắp sửa hết... Tôi vươn vai, nghĩ đến cái hẹn chiều nay với đứa con gái ở một quán ăn. Lâu lắm rồi tôi không gặp lại con tôi. Một năm hơn có lẽ. Mùa hè năm rồi con bé ở lại trường học hè. Thế là mẹ con phải xa nhau, tuy thế con bé vẫn gọi mẹ 2, 3 lần mỗi tuần... nhõng nhẽo vòi vĩnh và xin tiền. Biết làm sao? Tôi là người đàn bà đã ngoài bốn mươi tuổi, nhan sắc không mặn mà cho lắm, tôi cũng không hề nghĩ đến chuyện gắn bó với một người đàn ông nào. Người đàn ông đi qua đời tôi đã để lại cho tôi một đứa con gái, anh ấy là người có một thời tôi yêu tha thiết, yêu đến độ say mê và anh ấy cũng là một tai nạn lớn nhất trong đời tôi. Từ ấy, tôi như một con chim sợ hãi vô cớ, thấy mọi tình yêu còn lại trong đời đáng sợ như sợ những thợ săn... Một mình... đã từ lâu lắm, đời không còn gì vui. Một 92  NHIỀU TÁC GIẢ mình nuôi con khôn lớn, một mình làm việc, một mình đến trường, một mình thù hận... ngút ngàn. Lâu lắm tôi không còn hiểu nổi tại sao tôi tồn tại, tại sao tôi có thể vượt qua những cơn giông bão của cuộc sống này. Bạn đọc, nếu bạn đã từng là một người đàn bà nuôi con khốn khổ trong những ngày đầu tiên hội nhập ở xứ sở cơ hội này, hẳn bạn cũng đã có lúc... một mình âm thầm khóc. Bởi nhiều lúc đàn bà chúng ta vẫn thấy cần một người đàn ông, cho dù hắn là một người như thế nào đi nữa. Tôi cũng như bạn, đã cùng cực đến tận cùng, đã khổ đau, đã câm nín, đã khóc rất nhiều lần... Cuối cùng tôi hiểu điều giúp cho tôi còn đứng vững, đó là đứa con gái bé bỏng của tôi. Tôi có thể hận thù người đàn ông bội bạc, nhưng không thể bỏ rơi đứa con của chính mình. Mỗi đêm tôi đã khóc, đã cầu nguyện Thiên Chúa ban thêm cho tôi nghị lực, để tôi còn có thể tồn tại... Mà thôi, đã là chuyện xưa phải không? Có ai sống trên đời mà không có khó khăn phải trải qua? Chỉ là mỗi người mỗi cảnh. Cuộc sống vẫn còn dài... Tôi mới ngoài 40 tuổi, còn nhiều năm nữa để sống, để chờ đợi con tôi thành người, để coi người đàn ông đã bội bạc tôi... thê thảm (xin lỗi, đàn bà là thế!). Chỉ còn hơn 30 phút nữa là chấm dứt một ngày làm việc, thình lình, có điện thoại từ phòng tổ chức cho biết, họ cần tôi phỏng vấn thêm một người cho công việc công ty đang cần... Tôi không mấy vui, bởi lẽ công việc này sẽ kéo dài hơn 30 phút, có thể con gái tôi sẽ phải chờ lâu. Tôi thu xếp hồ sơ, gọi cho tiệm ăn nhờ họ nói con gái Chuyện đời một nữ sinh viên  93 tôi chờ thêm một chút. Tôi đi xuống văn phòng... Mở cửa phòng phỏng vấn việc làm của công ty, tôi gặp người đàn ông mà tôi không hề muốn gặp. Cuộc đời là thế, điều gì ta không thích thường đến thường xuyên hơn... Chính là hắn ta! Vẫn vậy. Vẫn đẹp trai. Vẫn cái vẻ mặt ngày xưa tôi từng yêu, sao bây giờ trông đểu cáng đến thế. Lại vẫn là nụ cười nửa miệng... Tôi nhìn xoáy vào mắt hắn. Mười mấy năm hơn, từ ngày con gái tôi còn học lớp tiểu học, mà bây giờ cháu đã gần xong đại học. Tôi tránh dùng tiếng Việt. Bằng giọng lạnh tanh, tôi bảo hắn ngồi ngay lại và hỏi chuyện về những điều hắn đã làm, ở đâu, kinh nghiệm gì... Mặt hắn cúi xuống tránh ánh mắt tôi. Tôi vẫn không buông tha, hỏi tới tấp những câu hỏi khó khăn hơn... Hắn im lặng, không nói, ấp úng... Cuối cùng tôi hỏi hắn thêm một câu, câu hỏi nằm ngoài chương trình phỏng vấn việc làm, nhưng tôi bất cần. Giờ này, ở đây, tôi là sếp. Nhận người này hay không là quyền của tôi. Tôi hỏi hắn một câu không ăn nhập với công việc: “Có bao giờ ông bị rắc rối về việc phụ cấp cho con cái hay không?” Hắn im lặng. Tôi hỏi tiếp khi nhìn một lượt qua bản resume1 hắn khai. “Ông quên không khai việc ông có kinh nghiệm về việc bội bạc ngược đãi phụ nữ, bỏ rơi con trẻ...”. Hắn lắp bắp không thành tiếng, nhưng sự thất thế của hắn chỉ làm tôi điên lên. Tôi quăng giấy tờ của hắn xuống bàn: “Ông nên đi ra khỏi đây ngay tức khắc, trước khi tôi gọi 1 Tóm tắt về bản thân và quá trình làm việc. 94  NHIỀU TÁC GIẢ cảnh sát đến bắt ông về tội không hề chu cấp cho đứa con ruột của ông từ mười mấy năm nay...”. Hắn vội vã đứng dậy, vụt chạy như ma đuổi. Nước mắt tôi chảy xuống môi. Mím môi lại tôi cảm nhận vị mặn của nước mắt, của đắng cay cuộc đời. Dĩ vãng mười mấy năm trong một phút vụt sống dậy, như một khúc phim chiếu chậm, từng nét thật rõ... *** Không như những người đàn bà khác đến nước Mỹ với niềm hân hoan có hạnh phúc chờ đợi. Tôi và đứa con gái, được chồng tôi và một người đàn bà khác trẻ và đẹp hơn tôi bội phần đón ở phi trường... Tôi mím môi cố giữ chặt tay con gái mình, sợ nó sẽ lỡ trớn chạy ùa về phía bố nó... Chồng tôi đã có người đàn bà khác, sao lại còn bảo lãnh cho tôi (sau này thì tôi hiểu anh ta cần bảo lãnh tôi qua để làm thủ tục ly dị và có lẽ cũng mong cho con gái tôi sau này sẽ khá hơn). Mấy hôm sau cái ngày đầu bỡ ngỡ đó, tôi im lặng cắn răng sống như một cái bóng... Tôi di chuyển qua một tiểu bang khác xin trợ cấp cho con vào trường. Đi làm ban đêm, ban ngày đi học, đưa đón con, tất cả những điều đó thật không dễ dàng gì với người đàn bà một mình lo mọi chuyện, nhưng làm sao hơn, tôi có được chọn lựa sao? Thời gian là phương thuốc, tất cả đều phải qua đi, thành công cũng như thất bại. Tôi đã cúi xuống nhặt lại từng mảnh vụn của đời mình, cố chắp vá chúng lại thành sức mạnh để sống. Con tôi những đêm khó ngủ vẫn hỏi: Chuyện đời một nữ sinh viên  95 “Mẹ ơi, ba đâu rồi?”. Tôi cũng đã khóc, chua xót, đau đớn bẽ bàng. Tôi đã là người đàn bà sắt trong mắt mọi người, tôi biết điều đó. Nhưng khi tôi đối diện với chính tôi, khi cô đơn lúc buồn tủi, tôi hiểu tôi đã sống như không phải là tôi... Chỉ những lúc tôi khóc, tôi mới là tôi thực sự. Một năm, hai năm... rồi mười năm, những khó khăn ban đầu dần dà qua đi. Khi đời sống đã thê thảm đến cùng cực, còn chỗ nào để đi xuống nữa sao. Mỗi ngày sống là một bài học, một thử thách và tôi trưởng thành hơn từ đấy... Tôi đã là công nhân với bậc lương thấp nhất, rồi là một kỹ sư với bậc lương cao nhất sau nhiều năm kinh nghiệm. Còn tôi từ tiểu học dần dà lên trung học rồi đại học. Tất cả chỉ vì không còn cách làm khác hơn. Tôi đã cúi đầu lâu quá, đến lúc tôi phải ngẩng mặt lên dù đã thật mệt mỏi... và rồi hôm nay tôi gặp lại chàng. Đời thật là vở kịch dài. Chàng đã hết vai, đã đến lúc sân khấu này là của tôi. Bước xuống bậc thềm dài, tôi vào phòng tổ chức trao lại hồ sơ cho cô thư ký, cô ta cười thân thiện rồi nói: “Có phải công ty sẽ có thêm một nhân viên Việt Nam, có phải là bà có cảm tình với người Việt Nam của bà?”. Tôi mỉm cười im lặng bỏ đi, tôi đã quên nhìn lại khuôn mặt xinh đẹp đó há hốc lên với tập hồ sơ phỏng vấn gạch nát chi chít... mặc kệ... tất cả đã qua. Đã là chuyện xưa rồi. Tôi chạy vội xuống nhà xe, nhìn tấm kiếng nhỏ trong xe, tô lên môi mình một chút son màu thẫm, màu mà ngày xưa chàng yêu thích. Con gái tôi có vẻ không vui khi tôi đến muộn, tôi xin lỗi. Nhìn con xinh đẹp, trẻ trung tôi bỗng nhận ra khuôn mặt thanh tú ấy là một bản sao hoàn chỉnh của khuôn mặt 96  NHIỀU TÁC GIẢ người tôi yêu ngày xưa... Tôi cố gắng giữ cho bữa ăn chung của hai mẹ con nhẹ nhàng. Chúng tôi nói về tương lai con gái tôi sau khi ra trường, nói chuyện từ việc mua sắm đến nhà cửa. Thình lình, con gái tôi bỗng hỏi: “Có khi nào mẹ gặp lại Dad1 không?” Tôi cười, nói cho có: “Con lớn rồi, con biết mà. Mẹ đâu còn gì để phải gặp lại”. 1 Bố. Chuyện đời một nữ sinh viên  97 Tôi nhìn sâu vào cái bản sao hoàn chỉnh của người tôi yêu một thời, lòng thanh thản lạ lùng, có lẽ lâu lắm rồi tôi cứ đeo mãi cái bao quá khứ nặng nề. Hôm nay mọi điều có lẽ đã qua đi. Tôi đã thực sự bỏ cái bao nặng quá khứ xuống rồi. Lòng tôi nhẹ tênh, tôi nhớ có lần tôi đã xem một bộ phim Hongkong, có cô gái đóng một vai nào đó trong phim đã nói: “Buồn vui gì rồi cũng phải sống hết một đời dài đăng đẳng”. Ngày mai thôi, tôi sẽ nghĩ đến chuyện đi chơi xa ở một nơi nào đó, tôi phải xin phép nghỉ một, hai tuần. Lâu lắm rồi tôi đã sống một đời sống không phải cho tôi. Tôi đã quên tôi có một con tim lâu lắm... không hề thổn thức... Tại sao chứ? Tôi mới ngoài 40, tất cả mọi chuyện đã là chuyện xưa... Câu chuyện trên đây là một chuyện có thật của tôi, của bạn, của ai đó mặc kệ, tôi tôn trọng sự thật, nên nhân vật truyện không có tên, có thể nhân vật chính trùng tên bạn, trùng tên tôi, tên một người đàn bà Việt Nam nào đó đã tham dự vào một chuyện kể, ngày xưa... Tha lỗi cho tôi, tôi không phải là nhà văn nên bút pháp vụng về. May ra, câu chuyện có thể vẫn làm bạn bâng 98  NHIỀU TÁC GIẢ khuâng giây lát, như chính tôi đã từng bâng khuâng... Picture Person SUZIE TRẦN Tác giả tên thật Trần Thị Thanh Xuân. Bà Xuân tốt nghiệp Cử nhân Thương mại Đại học Minh Đức 1974, chuyên viên Ngân hàng Phát triển Kỹ nghệ Việt Nam. Sang Mỹ năm 1984. Chỉ còn ba tuần nữa Dân sẽ từ giã ngôi trường Los Serranos thân yêu để bước vào ngưỡng cửa trung học. Thời gian thấm thoát trôi qua, mới ngày nào Dân còn là một cậu bé con thiếu tháng, lúc mẹ bồng trên tay phải quấn không biết bao nhiêu là khăn, vì cháu nhỏ quá, bồng sợ rớt... Đến nay Dân đã 12 tuổi và tôi thì tóc đã có sợi bạc. Tôi thật thấm thía với bài nhạc “Đời người như gió qua...”. Vâng, cuộc đời như làn gió thoảng, như áng mây trôi. Nếu ta không giúp ích được gì cho những người xung quanh thì cuộc sống thật là vô nghĩa. Ngôi trường Los Serranos thân yêu đã để lại cho tôi biết bao kỷ niệm, không những vì tôi là phụ huynh có con theo học ở trường, mà còn vì tôi là thiện nguyện viên đã bỏ thì giờ để tham gia vào một số sinh hoạt của trường như Chuyện đời một nữ sinh viên  99 bán Popcorn1, Icecream2 và dạy cho học sinh về hội họa trong chương trình Picture Person. Picture Person là chương trình không tính điểm dành cho cấp tiểu học của khu Chino. Giảng viên là các phụ huynh tình nguyện, sau một khóa huấn luyện về mỹ thuật sẽ trở lại dạy cho các học sinh mỗi tháng một lần, khoảng hai tiếng đồng hồ. Tuy thời gian ở trong lớp ngắn ngủi nhưng thì giờ bỏ ra để nghiên cứu về tác giả, làm mẫu (sample) cho các em xem thì mất nhiều thì giờ hơn. Chương trình giảng dạy đã được soạn sẵn, thay đổi tùy theo mỗi cấp lớp. Học sinh sẽ được biết sơ lược về Picasso, Michelangelo, Leonard de Vinci, Van Gogh hay những nền văn minh cổ của thế giới như Trung Hoa, Ấn Độ, Hy Lạp... Sau đó sẽ được hướng dẫn để vẽ hình hay nặn tượng hoặc xé hình... dựa vào các tác phẩm của các danh họa hay nền văn minh cổ nói trên. Sau khi được huấn luyện về hội họa cho lớp 4, tôi vào lớp thầy Brocki để dạy cho Dân và các bạn cháu khoảng ba đề tài, vì lúc đó đã gần đến nghỉ hè. Đề tài chót sau khi các em làm xong, tôi cất lại đợi đến lúc nhà trường tổ chức “open house”3 sẽ đem triển lãm chung cùng các lớp khác trong sân trường để phụ huynh đến xem. Qua lớp 5, cô Debie, cô giáo của Dân, nhận thấy tính chất đa dạng và phong phú của chương trình Picture 1 Bắp rang. 2 Kem. 3 Ngôi nhà mở. 100  NHIỀU TÁC GIẢ Person nên đã sắp xếp cho tôi mỗi thứ ba đầu tháng đến dạy cho các em. Tôi được huấn luyện một lần nữa về chương trình của lớp 5. Bây giờ, tôi đã dạn dĩ, không cần cô giáo giúp đỡ mà có thể một mình tổng coi cả lớp... Tôi hướng dẫn cho học sinh căn bản về hội họa, cách pha màu, giúp các em phân biệt màu chính và màu phụ, màu nóng và màu mát. Các em rất thích thú khi được phân phối clay1 để nặn hình con thú Gagoyla, đưa vào mẫu hình của danh họa Michaelangelo. Sau đó, các em được học trang hoàng mặt nạ bằng những hột bắp hay đậu và tóc thì làm bằng len đan áo. Mùa Giáng sinh 1999, tôi tổ chức cuộc thi nho nhỏ trong lớp của Dân. Đề tài là “Winter Wonderland”2 dựa vào tác phẩm cùng tên của họa sĩ người Đức Ernest Kirchner. Các em được hướng dẫn xé giấy màu construction paper3 bằng tay, theo hình người đang trượt tuyết với đầu đội mũ len, mặc áo ấm, tay đeo găng... trên đỉnh đồi trắng xóa rồi dán vào bìa cứng đề tài này, các em đã thể hiện được tài sáng tạo của mình. Không làm theo mẫu tôi hướng dẫn, có em đã xé thành hình ông già Noel râu tóc trắng, mặc áo đỏ, đeo thắt lưng đen đang trượt tuyết. Có em xé giấy thành hình ngôi nhà ở Bắc Cực, có em làm thêm những cây cối xơ xác vào mùa đông thật lạ mắt. Bốn học sinh xuất sắc nhất lớp đã được tôi tặng quà Giáng sinh gồm đồ chơi, bánh kẹo, viết màu... Nghệ thuật là 1 Đất sét để nặn. 2 Xứ thần tiên vào mùa đông. 3 Giấy thủ công. Chuyện đời một nữ sinh viên  101 sự sáng tạo, đẹp xấu tùy quan niệm mỗi người. Tôi thường nhắc nhở các học sinh “các em không cần phải làm theo đúng mẫu của tôi, các em có thể có ý khác, biết đâu các em làm hay hơn tôi nữa đó...”. Sau ba năm, qua ba lớp, các em đã học được khoảng 15 đề tài hay hơn nữa mà tôi không nhớ hết. Và tôi, tôi cũng đã học hỏi được nhiều điều. Tôi đã biết được Michaelangelo là ai, tôi đã biết được cuộc đời của Picasso, tôi đã hoạt bát, dạn dĩ hơn lúc ở Việt Nam nhiều lắm. Tôi đã học được nơi các học sinh cách phát âm tiếng Anh chính xác. Và dù khi tôi nói tiếng Anh không đúng giọng, các em cũng không bao giờ cười chê tôi. Các em đã giúp đỡ tôi phân phát vật liệu, dọn dẹp cọ 102  NHIỀU TÁC GIẢ sơn, đẩy xe chở vật dụng về lớp... Lúc tôi tình nguyện vào lớp của Dân để dạy hội họa, tôi chỉ nghĩ đơn giản là trước muốn dạy cho Dân, sau là để dạy cho các bạn của cháu. Nay nghiệm lại, những gì tôi nhận được còn nhiều hơn những gì tôi đã giúp cho các em. Tôi đã nhận được những nụ cười hồn nhiên, đầy tình thương mến của các học sinh. Mỗi khi thấy tôi, các em đều chào và kêu tôi “Picture Person” hay “Dan’s mom”1. Tôi đã nhận được gần 30 tấm thiệp cám ơn của các học sinh, qua sự gợi ý của cô Debie trong đó các em đã vẽ lại những gì mà các em đã học được trong chương trình Picture Person. Tôi đã nhận được niềm vui của một tình nguyện viên khi thấy mình đã làm được việc hữu ích cho các trẻ em. Nhờ các em, tôi thấy tâm hồn mình như trẻ lại. Tôi thương mến các em và các em cũng quý mến tôi. Vâng, tình thương, một tình thương không tính toán sẽ như hương thơm theo gió thoảng bay đi muôn phương, rồi cũng làn hương ấy sẽ bay trở về với chính bạn, cùng chia sẻ mùi thơm trong tiết trời trong sáng của mùa xuân êm ả. Bây giờ, tôi mới thấm thía lời Đức Phật dạy: “Hãy cho 1 Mẹ của Dân. Chuyện đời một nữ sinh viên  103 đi, rồi sẽ nhận”. Đợi chờ cơn mưa HOÀNG NGỌC HIỂN Tác giả Hoàng Ngọc Hiển tên thật Trần Ngọc Hiển, sinh năm 1942. Nghề nghiệp trước 1975: giáo sư, định cư tại Hoa Kỳ từ 1997, hiện là nhân viên thư viện thành phố Garden Grove, Nam California, nơi ông và gia đình cư ngụ. Bài ông đóng góp là một truyện ngắn về sự chuyển đổi tâm hồn của mọi người, từ tình trạng lo âu chờ mất job tới sự tỉnh thức “ngộ” một cách sống mới. Trong thời gian mấy tháng gần đây, Lâm bận tâm về tương lai của mình và của gia đình mình hơn bao giờ hết. Chàng không lo lắng, nhưng chàng phải suy nghĩ rồi mình sẽ phải làm gì nếu thực sự mất việc. Hãng điện tử Rock-Well đã có cơ nguy đóng cửa vì thua lỗ, hàng tồn đọng trong kho lên tới con số gần trăm triệu đô. Điều đó có nghĩa là ban quản trị hãng sẽ sa thải nhiều nhân viên dưới nhiều hình thức, người nào được may mắn ở lại sẽ được làm việc dưới một bảng hiệu mới. 104  NHIỀU TÁC GIẢ Không còn Rock-Well nữa mà sẽ là một tên hãng khác. Trong cùng thời gian này, nhiều cơ sở sản xuất kinh doanh khác cũng ở trong tình trạng tương tự. Một hãng may bên tiểu bang Texas sa thải trên một ngàn nhân viên, đóng cửa ba mươi cửa tiệm trên tổng số sáu mươi mà họ có trên khắp nước Mỹ. Kinh tế nước Mỹ đang lên hay đang xuống đây? Hoặc đang biến dạng như thế nào? Lâm đọc báo Mỹ, báo Việt, nghe đài Mỹ, nghe đài Việt bình luận hy vọng mình có thể tìm ra một kết luận nào đó... nhưng chàng vẫn không tìm được một ánh sáng nào. Đôi khi chàng có cảm tưởng mình rơi vào cái vòng luẩn quẩn như cuộc sống của một người sống trên đất Mỹ dính liền với các bill đến tới tấp hằng tháng, phải giải quyết không thể ngoảnh mặt đi được. Do đó, việc làm là điều vô cùng quan trọng, mang tính chất sống còn. Mất việc dẫn đến mất nhà, mất xe và có thể mất vợ! Thực tế tàn nhẫn như thế đó. Nếu mình không dám trực diện với nó để chuẩn bị đối phó với nó một cách sẵn sàng quyết liệt... ắt khó thoát khỏi số phận bi thảm do nó gây ra. Phải một đống bill, mà bill tiền nhà 1.330 đô mỗi tháng là cái bill khó chịu nhất! Thứ đến cái bill xe Lexus 250 đô... nếu không để tâm suy nghĩ cách nào giải quyết khi mình bị đẩy ra khỏi cửa hãng, hẳn nhiên là mình đã “tự đào hố chôn mình”, vậy mà vợ cứ luôn luôn nói: “Anh không phải lo, việc đến đâu tính đến đó!” làm chàng rất bực bội. Mấy ngày nay, chàng để ý thấy ban giám đốc họp liên tục, rồi có một vài người lớn tuổi được mời lên hỏi thăm này nọ... Đó là dấu hiệu những biến chuyển sắp xảy đến. Mình đợi gì mà không tính đi! Chẳng lẽ đợi nước đến chân mới Chuyện đời một nữ sinh viên  105 nhảy? Lâm có cảm tưởng thần kinh mình căng ra, chẳng may mà một chỗ nào giãn quá, đứt cái phựt thì ôi thôi, cái đột quỵ bất ngờ đến với mình, còn chi là tương lai và hạnh phúc! Mỗi tuần Lâm chỉ làm việc bốn ngày từ thứ tư đến thứ bảy. Chàng nghỉ từ chủ nhật đến thứ ba. Lợi dụng những ngày nghỉ này, chàng chăm lo phát triển vườn hoa, nhất là các chậu hoa lan và hoa quỳnh để trưng bán vào dịp Tết Nguyên Đán, kiếm thêm được đồng nào hay đồng ấy cho ngân quỹ gia đình mà nhu cầu tiêu pha cứ tăng lên vùn vụt, thêm cái độ mỗi năm thêm một tuổi của các con chàng. Vợ chồng Lam được 5 người con, tính theo thứ tự từ trên xuống dưới là Dương, Khôi, Uyên, Dung, Trang. Hai anh trai lớn và ba cô em gái. Dương gần 30 tuổi, mới xong cái BIO1, đang học tiếp và đang đi làm part time ở một trường College ở thành phố Irvine. Khôi đang học ngành nha khoa, cũng làm thêm một công việc gì đó có tiền tiêu pha, mua thêm sách vở, đi chơi với bạn gái. Uyên, Dung đang cố gắng chương trình của mình ở đại học, không đáng lo lắm. Chỉ còn cô con gái Út Trang đang học lớp 4 là nỗi lo của vợ chồng chàng. Đại khái cuộc sống của gia đình chàng đang ổn định sau nhiều năm phấn đấu không ngừng nghỉ, kể từ năm 1980 được đặt chân lên đất Mỹ. Bao nhiêu tiền của vốn liếng đã đổ vào cuộc vượt biên, bị cướp tới chín lần trên mặt biển Đông, giấu giếm được chút đỉnh đã tiêu hết khi ở trại Thái. Vào Mỹ, được hưởng trợ cấp, làm lại từ đầu. Cơ 1 Có lẽ ý tác giả là Chương trình Cử nhân Sinh vật học (Biology). 106  NHIỀU TÁC GIẢ ngơi được như thế này là cả một thành tựu đáng kể. Phải cố mà giữ lấy! Không thể mất được! Phải cố mà tiến lên chứ không thể lùi được! Giờ đây, trong buổi trưa ngày chủ nhật, Lâm có thể ngả lưng trên chiếc ghế vải, trước mặt ly trà sâm đặt trên cái bàn đá, chàng nhìn những chậu quỳnh treo trên giàn, nhìn hồ nước nhỏ và căn nhà nhỏ hình lục giác ở phía bên kia với cây cầu gỗ vồng lên... tất cả đã nhạt màu theo mưa nắng sáu mùa rồi, nhưng nó vẫn là một biểu tượng của tư tưởng phương Đông. Chàng nghĩ thế nên đã ra công xây dựng nó trong một mùa hè. Phải, ngôi nhà hình lục giác vẫn toát lên cái vẻ phóng khoáng, ung dung, thư thái, trầm tĩnh, nhàn lạc, tự tại của truyền thống phương Đông. Đối nghịch hẳn với cái vóc dáng cao ngạo, khinh mạn, đồ sộ, năng động, đa hiệu, vươn cao của Tây phương. Chàng có cảm tưởng mình đang bị giằng co bởi hai thế lực đó, xem chừng phía nào cũng mạnh. Vợ Lâm mang ra cho chàng một ly chè thập cẩm có đá lạnh: “Con Uyên nó mới mua về đây. Anh ăn một ly đi!” “Ly của em đâu?”. Chàng hỏi. “Em chưa muốn ăn”. Nàng ngồi xuống ghế đối diện, ngập ngừng: “Anh nghĩ gì thế? Lại băn khoăn về chuyện mất job1 phải không?”. “Băn khoăn thì không... mà phải tính chứ!”. “Anh cứ tính với toán mãi... nghỉ cho khỏe đi! Để cái 1 Việc làm. Chuyện đời một nữ sinh viên  107 đầu cho nó được thảnh thơi. Việc nó đến, tự nhiên mình sẽ có cách giải quyết, rồi cũng phải ổn thôi”. “Việc nó đến rồi mới giải quyết, thì không xong đâu”. “Sao lại không xong? Rồi cũng xong mà. Em làm baby sister1 cũng được năm trăm, cuối tuần ra làm tiệm nail chị Cấp nữa... con cái thì bắt chúng phụ thêm mỗi đứa một chút cũng đủ trả tiền nhà vậy. Còn ăn thì hết bao nhiêu! Miễn đừng có nay nhậu, mai nhậu là được!”. “Thì anh có nay nhậu mai nhậu đâu. Cuối tuần anh em tụ họp cho vui, bao nhiêu đâu! Hai ba chục bạc, chẳng lẽ cũng bỏ luôn hay sao? Em làm nail2 chỗ chị Cấp được bao nhiêu nào? Bất quá năm trăm bạc, có đủ không? Còn các con ư? Bao lâu nay nó đã giúp được gì, nó đã đưa được đồng nào cho bố nó?”. “Thì từ trước đến giờ, anh vẫn kiếm ra tiền, chúng nó yên tâm bố nó kiếm mỗi năm bảy, tám chục ngàn, bố mẹ có tiền nên nó không phải lo. Nếu anh nghỉ việc thì chúng nó phải lo chứ!”. “Lo, lo, tôi có thấy đứa nào nói gì đâu?”. “Thì thằng Dương nó nói với em nếu bố nghỉ việc nó sẽ đi làm nhiều giờ hơn. Hiện nay bố còn chưa nghỉ mà”. “Đợi đến lúc anh nghỉ việc nó mới đi làm nhiều giờ hơn thì không kịp đâu”. “Sao lại không kịp? Có bị sa thải, anh cũng được lãnh ít ra sáu tháng lương”. Chàng vẫn không đồng ý với thái độ có vẻ như “bình chân như vại”của vợ con. Từ ngày lập gia đình với cô 1 Giữ trẻ. 2 Móng tay. 108  NHIỀU TÁC GIẢ Dưỡng đến nay, năm mươi tuổi đầu rồi chàng vẫn luôn đóng vai trò kinh tế chính. Có thời gian làm ăn rất khấm khá, đã dư tiền ăn, mua được kim cương, hột xoàn để gọi là “tích cốc phòng cơ” vậy mà rồi cũng bay mất hết. Chàng không lo sao được! Lát sau, chàng nói: “Nói như em, đối với anh là nước đến chân mới nhảy. Nói như em là nước chảy qua cầu. Ở cái nước Mỹ này chứ có phải ở nước Việt Nam đâu! Ở Việt Nam có cái nhà là không phải lo nhiều rồi, là nhẹ gánh rồi. Ở đây, lo cái nhà muốn chết!”. Thấy chồng có vẻ buồn phiền lo nghĩ nhiều trong thời gian gần đây, Dưỡng cũng không được vui, tuy nhiên nàng phải cố gắng tạo cái không khí vui vẻ bình thường trong nhà mà chồng không hiểu. Lo, lo... nhưng mà sức mình đến đâu giải quyết đến đấy cùng lắm thì đi ở apartment1 như hồi mới đặt chân đến tiểu bang Texas là cùng chứ gì đâu! Lúc đó ăn trợ cấp, còn lạ nước lạ cái Anh ngữ nói không thành tiếng, vừa nói vừa múa, rồi cũng sống, cũng tạo được cái cơ ngơi như thế này. Có đó, nếu chẳng may có mất đó thì đã sao nào? Chẳng lẽ tham sống sợ chết đến nỗi ngày tháng không còn bình an nữa? Nàng dịu dàng nói với chồng: “Em thiết nghĩ việc mình lo, nhưng sức mình đến đâu giải quyết đến đó. Bất toàn, bất bình an, bất an ninh... em vẫn cho đó là bản chất của trần gian. Sống trên đất Mỹ, những thứ bất toàn ấy càng rõ rệt hơn. Mặc kệ ngày mai muốn ra sao thì ra, khổ thì đã khổ nhiều rồi, sướng cũng 1 Căn hộ trong chung cư. Chuyện đời một nữ sinh viên  109 có sướng rồi, giàu nghèo thì cũng từng trải hết rồi. Bây giờ tuổi đời đã trên 50, còn tham sống, sợ chết làm gì nữa anh? Còn sống bao lâu nữa anh? Còn sống ngày nào hãy vui với ngày đó! “Tri túc, tiện túc” theo kiểu của người xưa đi!”. “Em nói nghe cũng có lý lắm, nhưng cái đầu anh nó thay đổi vô chừng. Lúc thì nó tỏ ra yên phận, vui vẻ nghe em nói đó. Nhưng có lúc nó bướng bỉnh không chịu đến ngoan cố, độc tài. Thế mới biết, ở đời không có gì là nhất nguyên cả. Cái gì cũng có hai mặt.” “Anh đã biết thế thì anh bớt lo đi! Ở xứ Mỹ này, người ta mất job có thể mất nhà, mất xe, mất vợ. Còn anh, anh yên tâm đi, không có mất em đâu mà cứ lo rối lên! Dẫu thế nào cũng không mất vợ, đó chẳng là niềm hạnh phúc lắm ư”. “Ấy, cái đó chưa biết à, đến lúc đó mới biết. Nguyễn Bỉnh Khiêm đã có thơ rằng: “Còn bạc, còn tiền, còn đệ tử. Hết cơm, hết gạo, hết ông tôi”. Đến lúc đó mới biết! Không ai nói trước được đâu”. Dưỡng nhìn mặt nước hồ xanh bóng trời mây, mỉm cười, thản nhiên đọc thơ: “Sông sâu nào có kẻ dò Sao anh lấy thước mà đo lòng người?” Lâm cười hỏi vợ: “Sao em sửa thơ của người ta đi vậy?”. “Thơ này không phải của ai. Ca dao là của chung của mọi người, được uyển chuyển linh động thay đổi một vài chữ cho phù hợp với hoàn cảnh từng người... làm phong phú hơn. Như vậy là đáng sửa lắm, nên sửa lắm... đâu có thể làm giảm cái hay của thơ, người ta vẫn sửa cho hợp 110  NHIỀU TÁC GIẢ với người ta!”. Đã lâu lắm, hôm nay chàng mới nở một nụ cười thoải mái... bớt căng thẳng. Thật ra nỗi lo lắng đó tựa như một con vi trùng chưa đủ sức để tấn công người bệnh bèn lui, ẩn vào một hốc xương nào đó chờ thời. Dẫu sao cũng tốt để tạm quên đi những nỗi dằn vặt, khó khăn vừa xuất hiện trong cuộc sống. Trong giây phút yên tĩnh này, Lâm chợt thấy mình đã thiếu thốn một cái gì đó... Mải mê rượt đuổi danh lợi ở đời, kiếm đô la mua nhà, mua xe, sắm cái này, sửa chữa cái kia... chàng đã quên đi cái tâm hồn của chính mình. Phải, đúng rồi, tâm hồn mình đang cần cái gì đây? Nó đang cần được thật sự thay đổi, không thể tồn tại mãi cái quan niệm sống vội vã, rượt đuổi kia nữa. Sẽ đến một lúc nào đó, nếu cứ rượt đuổi một cái gì đó ở phía trước, tất thân xác sẽ mệt mỏi gục ngã mất thôi! Phải biết để cho thân xác dừng lại. Phải chăng đây là sự phản tỉnh quay về? Từ trước đến nay chàng chỉ sống với chữ “có”. Bây giờ chợt thấy chữ “không” xem ra mới đem lại thật sự hạnh phúc. Vì chữ “có” mà sinh ra tham lam danh lợi, dẫn mình đến bao nỗi đắng cay, phiền não ở đời. Chỉ có chữ “không” mới là từ bỏ! Nếu ta không muốn từ bỏ thì mai đây cái chết cũng buộc ta từ bỏ. Lúc đó ta sẽ từ bỏ trong hối tiếc. Ôi chao, đến lúc nhắm mắt xuôi tay mà không được thanh thản thì cái chết còn có ý nghĩa gì nữa? Kẻ biết sống là kẻ biết chuẩn bị cho mình một cái chết. Chàng đã từng suy nghĩ về điều đó, nhưng chưa có một bước chuẩn bị thực hiện nào. Lâm chợt tỉnh. Nguy hiểm thay! Đời người mấy chốc, như bóng câu qua cửa sổ... Mới hôm nào đây, đậu tú tài Chuyện đời một nữ sinh viên  111 xong là ngỏ lời xin cưới Dưỡng, mà nay hai vợ chồng đã có một bầy con, mái tóc đã điểm bạc. Năm mươi tuổi rồi, sáu mươi tuổi đến nơi, còn mấy chốc? Chàng nhìn Dưỡng thấy mấy sợi tóc mai bạc mà thấy thương thương người vợ của mình. Chàng nói: “Dưỡng ạ, mỗi ngày đi qua là chúng ta gần với cái chết hơn. Thời gian dành cho nhau cứ rút ngắn dần. Chúng ta phải thương yêu nhau hơn, gần nhau nhiều hơn... mới đúng chứ, em nhỉ!”. “Đúng như vậy, chứ còn gì nữa anh? Bộ điều đó, bây giờ anh mới nhận ra hay sao?”. “Nhận ra, nhận ra thì anh đã nhận ra từ lâu. Nhưng cuộc sống cứ buộc anh phải làm cái này cái nọ... Anh mải mê với chúng mà quên đi, quên mất em, quên mất anh đã có một người vợ, quên hưởng hạnh phúc mà mình đang có ở trong tay. Anh cứ tưởng hạnh phúc ở những việc làm thành công khác. Một sự lầm lẫn vô cùng tai hại! Đó là sống cho những ảo vọng ở bên ngoài mình, không phải là do chính mình và cho người vợ cần được yêu thương, chăm sóc hơn... Anh có lỗi với em và có lỗi với chính mình. Cho nên anh cảm thấy cần thiết phải thay đổi quan niệm sống, cách sống cho mình và cho người khác”. “Anh muốn thay đổi làm sao?”. Dưỡng nhìn anh hỏi. “Anh chưa biết phải thay đổi làm sao, nhưng cảm thấy cần thiết phải thay đổi. Phải thay đổi em ạ”. “Ừ, thì phải thay đổi... nhưng thay đổi như thế nào? Lợi mặt nào? Bất lợi mặt nào?”. Lâm nói một cách rõ ràng dứt khoát: “Em biết tục khảo giếng của người mình không? Đó 112  NHIỀU TÁC GIẢ là người ta múc hết nước giếng đi, hốt hết bùn tồn đọng ở dưới đáy. Để giếng có nước mới. Anh muốn thực hiện một cuộc đổi mới như thế. Con người anh tựa như một cái giếng vậy. Anh sẽ hốt hết nước cũ, bùn dơ đi... để đợi chờ một cơn mưa đổ xuống. Cái giếng, tức cái thân xác và tâm hồn anh đây sẽ chứa đầy thứ nước mưa tinh khiết mát mẻ đó. Muốn làm được điều đó, anh phải có can đảm tự bứng mình ra khỏi hoàn cảnh hiện tại. Cái can đảm ấy tất nhiên phải gây ra những cái đau đớn, mất mát trước mắt khó có thể tránh được, không chỉ ở bản thân mà liên quan đến những người thân của mình. Thiếu sự can đảm ấy thì không làm được! Em thấy chú Văn đó, đã có được cái can đảm bỏ cha mẹ, anh chị em bước vào tu ở chùa Vạn Thọ. Chú Văn không còn là chú Văn nữa. Chú Văn đã biến thành Thích Huyền Không. Chú ấy đã dứt mình ra khỏi cái hoàn cảnh thực tại mà chú ấy đã gắn bó với nó biết bao nhiêu năm trời tưởng không có một sức mạnh nào có thể xung phá được. Vậy mà có một sức mạnh vô hình đã làm nên điều kỳ diệu đó. Em thấy không... đó là một sự thay đổi hết sức huyền nhiệm. Cái can đảm đó đã tạo ra đau đớn là tình cha con, anh em phải xa cách. Đúng hơn, có một khoảng cách, người đã xuất gia tu hành không còn cha mẹ, anh em theo lẽ thường tình ở đời nữa. Tên Nguyễn Minh Văn đã chết hoàn toàn! Giờ đây chỉ có Thích Huyền Không như con sâu ra khỏi cái kén để biến thành con bướm. Điều đó chẳng là kỳ diệu lắm sao? Đó là bỏ cái lợi nhỏ ở gần để mưu tìm cái lợi lớn ở xa. Cái lợi nhỏ thường rất thực tiễn như tiền bạc, nhà cửa. Cái lợi lớn thường rất mơ hồ vì nó là những việc cao xa, kỳ diệu, khó hiểu thuộc phạm vi tinh Chuyện đời một nữ sinh viên  113 thần, nên người đời ít ai dám bỏ cái lợi nhỏ ở gần mà mưu cầu cái lợi lớn ở xa. Cao thượng kỳ sự đã là một cái gì rất khó làm ở cái đất nước trọng văn minh tiến bộ vật chất đầy tiện nghi này. Vậy nên nói thay đổi có phải dễ đâu! Phải có can đảm. Giờ đây anh muốn có can đảm ấy... dọn mình chuẩn bị đón một cơn mưa của thiên nhiên, của trời đất thiêng liêng đó. Thứ nước mưa trong sạch đó hẳn nhiên là tuyệt vời thế nào...”. Dưỡng tỏ ra thận trọng: “Nếu anh thấy đúng, thấy có lợi và thích thú thì anh cứ thay đổi. Chúng ta đã bắt đầu bước vào tuổi già, vào tuổi già người ta thường sợ thay đổi lắm, anh biết không? Điều này vừa nói thì rất hay, nhưng em sợ không dễ làm nổi đâu!” “Anh biết! Cho nên anh mới nói cần có can đảm”. Quả thật, con người ta đang thụ đắc bao nhiêu tiện nghi trong cuộc sống hằng ngày, nào có chức vị xã hội được mọi người kính trọng nể nang, nào có nhiều đô la, một phương tiện tối hảo để ở nhà trên đồi, ngoài bãi biển, khí hậu mát mẻ, phong cảnh yên tĩnh, nào có thể cùng người tình đi du lịch đây đó, ăn uống ở những nhà hàng sang trọng được phục vụ đúng mức... Vậy mà bảo người ta từ bỏ, đi tìm chữ “không” hầu có thể đạt được chữ “có” ở cõi thiện xa xôi, mơ hồ, dễ ai tin, dễ ai can đảm thực hiện? Trong thế giới từ cổ chí kim, đến nay chàng chỉ mới thấy có một người, đó là ông Thích Ca ở Ấn Độ. Ông dám từ bỏ vợ đẹp con ngoan đang cùng ông sống trong cung vàng điện ngọc, nhung lụa giàu sang để làm một kẻ lang 114  NHIỀU TÁC GIẢ thang đây đó, đi tìm đường giải thoát cho con người khỏi sinh, lão, bệnh, tử... hẳn nhiên phải có một sự can đảm ghê gớm. Nhưng không có sức can đảm ấy, sao biến đổi được bản thân thành ngôi vị Phật? Nước Mỹ này đang giàu có sung túc, đầy đủ tiện nghi... mọi công dân Mỹ đang dính chặt với những thứ đó... cách chi họ từ bỏ? Chàng đã là một công dân Mỹ gốc Việt, có phải mình đã bị Mỹ hóa rồi không? Chàng nhìn căn nhà nhỏ hình lục giác ở bên kia hồ nước, một biểu tượng hùng hồn của phương Đông trầm lắng, sâu kín với một nền văn minh lâu đời... một nền văn minh tinh thần đối lập hẳn với nền văn minh tiện nghi vật chất ở bên đây. Nhà treo các giỏ lan và hoa quỳnh này, chàng đã kiến trúc và trang trí theo lối Âu Mỹ. Cách nhau một hồ nước: đó là cách biệt nhau hẳn một đại dương! Giờ đây, ngôi nhà hình lục giác đã cũ kỹ, già nua... nhưng xem ra không phải là mặc cảm, an phận, bất lực. Mà nó đang toát ra một cái gì an nhiên tự tại, bình tâm, vô vị lợi, vô danh, vô cầu... Khi dựng ngôi nhà đó lên, chàng đã nói với vợ con, anh chị em và bạn bè rằng đây là nơi để uống nụ vối của người Việt ta hoặc uống trà như người Tàu hay trà đạo như người Nhật, đây là biểu tượng của phương Đông, đây là cái đích để tôi vươn tới... Vậy mà hơn mười năm trời rồi, cái đích ấy vẫn xa vời vợi, vẫn cao vô cùng, tưởng như nó nằm ở đâu đó trên chín tầng mây trời xanh ngắt. Mặt hồ kia vẫn in bóng mây trời huyền diệu làm sao, nhất là vào giờ này trong một buổi trưa êm ả, màu nắng California dịu dàng dễ chịu. Chàng nghĩ ở trong đầu: “Than ôi! Cách nào tôi đợi chờ cơn mưa đây? Một cơn mưa phương Đông. Tôi đã thấy Chuyện đời một nữ sinh viên  115 mật vân bất vũ, mây dày chưa mưa... tôi như giếng, cái giếng và phải dùng đến tục khảo giếng của người mình... Ôi cái giếng tôi đây và một cơn mưa được chờ đợi... Thế nào đây?”. Vài tuần lễ sau, hãng Rock - Well tiến hành sa thải công nhân từng đợt, mỗi đợt vài chục người, con số báo Register thăm dò được có thể lên tới 200. Không có tên Nguyễn Thành Lâm trong hai đợt đầu, chàng nghĩ rằng mình không thể bị sa thải. Nếu có thì đã có rồi. Tuy nhiên việc sa thải đối với chàng không còn mang tính chất đáng lo ngại nữa như trước đây. Bởi chàng đã chuẩn bị tư tưởng, đã sẵn sàng đón nhận một cuộc thay đổi mạnh mẽ nhất. Chàng đã tự coi thân xác mình là một cái giếng đã đến lúc cần được thi hành phong tục “khảo giếng” của người phương Đông. Một hôm, chàng xin vào gặp Giám đốc đề nghị cho chàng về hưu, nhưng bị từ chối! Không những thế, Lâm còn được ban giám đốc hứa hẹn sẽ chuyển chàng sang hãng mới! Hãng mới đây có nghĩa là vẫn làm việc ở địa điểm cũ, nhưng tên hãng đã được mang tên khác! Hãng sẽ được tổ chức điều hành và sản xuất theo phương thức mới! Chàng không coi việc mình được tín nhiệm và lưu giữ là một may mắn, có thể “thở phào, nhẹ nhõm” như chàng đã từng mơ ước trong nhiều ngày vừa qua. Kể từ cái hôm chàng nhìn thấy những nét lung linh, huyền diệu trên đỉnh ngôi nhà lục giác trong vườn nhà tựa như mây trời vần vũ, chàng đã có ý định muốn hướng cuộc đời mình đi về hướng khác. Thật ra, đó chỉ là một sự trở về. Chàng sinh ra ở phương Đông, chàng đã bỏ nơi chôn nhau cắt rốn đó mà đi vì Việt Nam lúc đó không thích hợp với chàng. Đến sinh sống ở Mỹ gần 20 116  NHIỀU TÁC GIẢ năm trời, vật lộn với những miếng cơm manh áo, chàng đã quên mất bản chất của phương Đông vẫn tiềm tàng trong máu thịt chàng. Bây giờ, chàng đánh thức những tế bào ấy cho nó sống dậy mạnh mẽ, chỉ đơn giản như vậy thôi. Nếu có thể nói được đó là một sự trở về nguồn cội, trở về với bản thể của mình. Khi chàng vừa ra khỏi văn phòng giám đốc, một người bạn đồng sự trao cho chàng một phong thư. Đó là thư của người bạn Mỹ trước kia cùng làm việc với chàng ở Rock-Well tên là John. Có thể nói John là một người điển hình ở nước Mỹ này lãnh nhận những hậu quả cay đắng nhất. Khi mất việc làm, anh mất nhà, mất vợ. Anh đem đứa con trai đã được tòa xử ở với cha về ở một phòng trong apartment. Ít lâu sau, người vợ đã ly dị của anh mất việc. Anh gọi về ở với anh. Hai người coi nhau như bạn và chỉ có một liên hệ duy nhất ở chỗ cùng có trách nhiệm với một đứa con chung. Cuộc sống thiếu thốn tạo ra nỗi khốn khổ cho cả ba người. Rồi anh cũng kiếm được một việc làm khác nhưng không kịp để chống đỡ cảnh thương tâm: Người đàn bà ở chung với anh đã bóp cổ giết chết đứa nhỏ, rồi sau đó lao mình vào đường rầy xe lửa! Anh không chịu nổi cuộc sống ở đó nữa. Anh vội vã bỏ đi... Anh đi đâu? Không một ai hay biết. Lâm muốn làm một cái gì đó để giúp John, nhưng không kịp nữa! Mọi sự đã xảy ra quá nhanh chóng, ngoài sự dự liệu của chàng! Từ đó, mất job đã trở nên cái gì đáng sợ đối với Lâm. Khi chàng bày tỏ điều đó với một vài người bạn, họ đều cho Chuyện đời một nữ sinh viên  117 rằng đó là nỗi cay đắng nhất, chua chát nhất của nước Mỹ, người Mỹ. Một người bạn nào đó đã đưa cho chàng đọc một tờ báo có chạy hàng chữ lớn: “Mất việc: Nỗi kinh hoàng ở Mỹ”. Càng sống lâu ở đất Mỹ, người ta càng thấm thía về điều đó. Nó trở thành nỗi lo lắng, sợ hãi, ám ảnh thường trực như một nỗi sợ chết không rời. Anh bạn đã đi đâu? Bỗng nhiên Lâm nhận thư của anh. Chàng bóc vội. Nội dung thư đại khái cho biết John đã về quê sống trong một đồn điền trồng đậu phộng ở rất xa thành phố. Anh sống với một ông chú đã lớn tuổi chỉ thích uống bia, mỗi ngày một vài lon. Kể từ ngày về đây, anh cũng thích uống bia như ông ấy. Nó đã bỗng nhiên trở thành một thú vui của anh ở trên những cánh đồng đậu phộng mênh mông rực nắng. Anh kể rằng, anh đã cố gắng quên đi những gì anh đã trải qua ở thành phố. Bây giờ anh đắm mình với thiên nhiên, cây cỏ, mặt trời và mặt trăng. Có những đêm lạnh, đốt lửa ngoài trời, anh ngồi uống bia, hút xì gà, nghe nhạc hòa tấu. Anh thích những tấu khúc viết về những dòng sông và những cơn mưa rơi trên sông. Lá thư kết luận rằng, anh vẫn dành những tình cảm tốt của anh cho Lâm. Chúc Lâm không rơi vào tình trạng mất việc, muốn làm việc trồng đậu phộng ở miền quê hiu quạnh này thì cho anh biết. Anh sẽ nói với ông chú và đón anh về đây. “Ở đây, bảo đảm với bạn rằng, cuộc sống sẽ thực sự được bình yên”. Lâm cảm thấy yên tâm về một người bạn. Trải qua bao nỗi thăng trầm, giờ đây anh đã được yên ổn. Con người ta cứ băn khoăn mãi là phải sống đời mình như thế nào chỉ vì luẩn quẩn với danh lợi, với tiền bạc, nợ nần... tức là 118  NHIỀU TÁC GIẢ với chữ “có” mà thôi. Sao không biết buông bỏ chữ “có” để tìm về với ý nghĩa của chữ “không”. Chữ “không” của phương Đông chứa biết bao điều kỳ diệu! Người bạn John của chàng đang tìm ra bao nhiêu điều huyền diệu trong chữ “không” đó! Chàng ra đứng dưới patio1 hút một điếu thuốc. Lúc đó trời đang vần vũ một cơn mưa. Bầu trời nam Cali xám một màu chì... Lâm nhớ về cái ngôi nhà nhỏ hình lục giác trong vườn nhà mình với cái cầu gỗ vồng lên trên hồ nước xanh lặng lẽ. Cái nhà hình lục giác đó, người anh rể, chồng chị Tiệp của chàng đã giải thích là số không. Chàng đã có ý định giữ chặt lấy, giữ vững lấy ngôi nhà này để mai kia các anh chị già cả tới đó mà ở chung với nhau. Người anh rể cười lơ đãng nói: “Cái cần giữ chặt là cái màu da con trâu vàng. Cái màu vàng kia ấy. Cái màu vàng là màu ở chỗ giữa. Đó là đạo Trung. Xưa kia, khi vua Nghiêu truyền ngôi cho ông Thuấn đã khuyên ông Thuấn thành thực giữ đạo Trung, nếu dân trong bốn bể khốn cùng thì lộc trời ban cho ông sẽ mất đấy”. Chàng đã không có phản ứng gì, không nói ra, nhưng thật sự là chàng đã chê ông anh rể già cả, lạc hậu, đến nước Mỹ mà vẫn còn cố thủ với cái tinh thần của phương Đông. Nhưng giờ đây, chàng đã thực sự hiểu rằng chỉ có cái tư tưởng an nhiên tự tại của phương Đông mới có khả năng đưa nhân loại thoát ra khỏi cuộc khủng hoảng của nền văn minh vật chất. Chỉ có phương cách quay trở về với thiên nhiên mới có thể đưa tâm hồn con người đến chỗ an vui cực lạc, thoát ra khỏi những dục vọng thấp kém 1 Hành lang lộ thiên. Chuyện đời một nữ sinh viên  119 dẫn con người đến chỗ điên cuồng, thác loạn, hoảng hốt. Hình ảnh người bạn John vẫn ám ảnh chàng. Có lẽ giờ này John đang nghe tấu khúc về một dòng sông với cơn mưa êm đềm rơi... Hình ảnh ấy rất gần gũi với phương Đông của chàng, nó gần gũi với thiên nhiên biết mấy. Thế 120  NHIỀU TÁC GIẢ thì xã hội Mỹ này có khả năng phải xét lại toàn bộ cấu trúc xã hội của họ từ thượng tầng đến hạ tầng. Mục đích của toàn bộ mọi hoạt động của họ là hạnh phúc của con người, họ vẫn lớn tiếng như thế đó. Có khi nào họ tự hỏi rằng điều đó có thực sự đem lại hạnh phúc cho người dân nước họ không? Người có trách nhiệm điều hành đất nước này có bao giờ nghĩ rằng một chỗ ở, một ngôi nhà đang là nỗi lo to lớn thường xuyên làm khổ người dân Mỹ? Trái lại, người phương Đông ta chủ trương “an cư lạc nghiệp” nên việc xây dựng hạ tầng cơ sở, cấp cho mỗi gia đình một ngôi nhà, vẫn được xem là quốc sách an sinh xã hội dẫn đến một đất nước ổn định, trọng đạo lý và đứng vững trên nền tảng đạo lý. Đó là cái nét truyền thống, đặc trưng của phương Đông! Lâm thở những hơi khói dài, khoan khoái... Bầu trời vẫn đang vần vũ một cơn mưa. Trong ý nghĩ của chàng, Hoa Kỳ cần có một cơn mưa lớn làm đảo lộn tất cả mọi trật tự cũ, mọi tư tưởng phát triển đất nước theo quan niệm của những người lập quốc thời xa xưa, cách đây trên 200 năm. Có bao nhiêu người như John đã lặng lẽ xa rời rồi. Nếu nước Mỹ muốn tồn tại, nước Mỹ phải thay đổi, thay đổi thật sự theo cách “khảo giếng” của người phương Đông chúng tôi. Lâm đã đi đến một kết luận, một khẳng định cho mình. Chuyện đời một nữ sinh viên  121 Trời mây vẫn vần vũ. Nhưng chưa mưa. Mặc dù mây đã rất dày trên đầu chàng. 122  NHIỀU TÁC GIẢ Năm nay tôi 89 tuổi NGUYỄN GIA MAI Cụ Nguyễn Gia Mai sinh năm 1912 tại Hà Nội. Học trường Bưởi, đậu bằng Thành chung. Sau đi làm Sở hỏa xa Đông Dương được 33 năm, về hưu trí năm 1970. Chức vụ sau cùng: Trưởng phòng hàng hải Đà Nẵng, Việt Nam. Tới Mỹ năm 1988 theo diện ODP. Hiện ở Garden Grove, California. Ngày 29 tháng Tư năm 1975, tại Sài Gòn... Tôi ở đường Hai Bà Trưng, thấy ngoài đường dân chúng chạy ngược chạy xuôi tấp nập, phần đông họ đi về ngả đường có Tòa đại sứ Mỹ. Tôi và 3 con đều đã ngoài 20 tuổi cũng vội khăn gói kéo nhau lên Tòa đại sứ Mỹ để kiếm đường xuất ngoại. Tới cửa Tòa đại sứ thì đông nghẹt người, có người tìm cách len vào phía bên trong bức tường, bị lính Mỹ dùng báng súng trường đẩy ra. Một số máy bay trực thăng chở người Mỹ và vợ con người Việt Nam ra Hạm đội 7 nằm ngoài khơi gần đó. Trong lúc đó tôi có người con rể làm đại úy nha sĩ đóng ở Nhà Bè, có sẵn một tàu hải quân ở đó. Anh ấy đưa vợ Chuyện đời một nữ sinh viên  123 con và bố mẹ xuống tàu rồi lái xe về đường Trương Minh Giảng đón bà chị và bốn đứa con cỡ 5, 6 tuổi xuống Nhà Bè, lên tàu chạy ra biển và thẳng đến đảo Guam. Anh ấy không đón chúng tôi. Sau này, tôi phải chờ đến năm 1988 mới được bảo lãnh đi Mỹ theo diện ODP. Anh ấy kể chuyện rằng sang đến Mỹ anh ấy phải học Anh ngữ, vì chỉ biết Pháp ngữ. Trong thời gian đó, phải đi làm cửu vạn (khuân vác) cho các siêu thị Mỹ để kiếm sống. Ban tối mua một cuốn tự điển Anh - Việt để học Anh ngữ. Sau gần năm năm mới thi đậu bác sĩ nha khoa. Rồi đi làm cho chính phủ Mỹ. Một thời gian sau mới mở phòng mạch chữa cho dân chúng. Bây giờ thì anh đã có một ngôi nhà khang trang 5 phòng trên thửa đất gần một mẫu. Các con anh ta đã tốt nghiệp hoặc đang học đại học Mỹ. Riêng phần tôi vì đã học Pháp ngữ ở Việt Nam khi còn nhỏ và lớn lên cũng học thêm Anh ngữ nên sang Mỹ tôi đã tiếp xúc với người Mỹ được dễ dàng. Khi mới sang Mỹ được hai tháng, tôi đã đi thi lấy bằng lái xe hơi. Sau 3 năm, tôi được lãnh tiền SSI1 và tôi đã thi đậu quốc tịch Hoa Kỳ. Năm nay tôi đã 89 tuổi2 và thỉnh thoảng cũng đi Casino chơi bài giải trí. Tôi mua vé xe bus có 50 cents một ngày và có thể đi suốt ngày. Ở California có 73 tuyến đường đi khắp các tỉnh. Tôi đã đi gần hết các tuyến đường đó. Tôi nhận xét người Mỹ rất tốt. Đi ngoài đường, không quen biết họ cũng chào “Hi” hay “Good morning!” v.v... 1 Trợ cấp an sinh xã hội. 2 Tác giả viết bài này năm 2000. 124  NHIỀU TÁC GIẢ Hồi mới sang Mỹ, con gái lớn tôi nhường cho tôi một công việc. Đó là việc phiên dịch tiếng Anh ra tiếng Việt Nam của một nhà trường Mỹ. Cứ 1 tờ giấy 1 trang thì họ trả 10 đô la. Họ cần phiên dịch để phát cho mấy bà Việt Nam có con theo học trường họ. Cũng có những lần đi thông dịch cho một bà giáo Mỹ muốn nói chuyện với mấy bà Việt Nam. Cứ một giờ thông dịch cũng được trả 10 đô la. Hồi mới sang chưa có tiền SSI, đi thông dịch mỗi tháng cũng có vài trăm đô. Năm 1993, tình cờ tôi được đóng phim Mỹ. Ở San Jose, tôi thấy đăng quảng cáo trên báo Việt Nam cần người Việt Nam đóng phim, đủ mọi lứa tuổi, tôi tìm đến địa điểm tuyển chọn ở một trường đại học. Khi vào xem thì thấy đông người đến, ngồi kín cả một lớp học, có đến vài trăm người Việt Nam. Thấy đông quá, tôi ngồi ở ghế đá ngoài cửa trường. Độ nửa giờ sau, có một cô Việt Nam làm việc cho hãng phim chạy đến hỏi tôi có muốn đóng phim không. Tôi gật đầu. Thế là cô ấy đưa tôi vào trong lớp hàng ghế đầu. Rồi có một cô Mỹ đến nhìn mặt tôi, rồi cô ấy lấy một tờ giấy in sẵn, viết lên hai chữ “Great Face”1 rồi bảo cô kia dẫn tôi vào phòng bên cạnh và học quay thử ngay. Trong khi quay thử thì có một cô Mỹ đứng cạnh đó hỏi tôi tên tuổi. Vì hồi 1993, tôi đã 81 tuổi, mà họ cần người già đóng phim. Họ quay độ 10 phút rồi hẹn tôi hôm sau lại quay nữa. Tất cả ba hôm quay thử. Sau đó, vì tôi đã về Arizona với các con tôi, ông đạo diễn Oliver Stone gửi gấp vé máy bay mời tôi sang quay 1 Khuôn mặt đẹp, độc đáo. Chuyện đời một nữ sinh viên  125 thử nữa. Tôi lại sang quay thử tiếp 3 ngày nữa. Thế rồi, ít lâu sau tôi được mời sang Santa Monica đóng phim. Tôi đã đóng vai ông thầy bói và được trả lương 700 đô la một ngày, đóng 3 ngày được 2.100 đô la. Tôi từ nhỏ đến lớn chưa bao giờ đóng phim. Trước khi đóng phim họ phát cho tôi một tờ giấy để học thuộc lòng và một băng cassette do bà phụ tá đạo diễn đọc để tôi bắt chước. Thời gian đóng phim 3 ngày, tôi được ở khách sạn do hãng trả tiền và có xe đưa rước. Tôi có chụp ảnh chung với ông đạo diễn Oliver Stone. Khi chiếu thử ra mắt tôi được hai vé mời đi xem. Phim tôi đóng có tên là “Heaven and Earth”1 . Sau này, thỉnh thoảng tôi lại nhận được vài trăm đô la do hãng phim bán băng video gửi biếu. Tổng số tiền đó cũng lên đến hơn 1.000 đô la. Cuốn băng video hiện vẫn còn bán ở hãng Blocbuster Video với giá 22 đô la trên khắp nước Mỹ. Tôi sang Hoa Kỳ từ tháng 9 năm 1988, cho tới nay, trên 10 năm, tôi chưa hề bị bệnh tật lần nào. Mỗi năm đi khám bác sĩ một lần. Bác sĩ bảo không có bệnh gì cả. Tim phổi rất tốt, không có áp huyết gì cả. Ăn ngủ điều hòa. Đầu óc còn minh mẫn. 1 Thiên đường và Hạ giới. 126  NHIỀU TÁC GIẢ Năm nay tôi 89 tuổi rồi. Mỗi ngày đi bộ 30 phút không thấy mệt. Hiện nay tôi sống rất hạnh phúc với các con tôi, ăn ở không mất tiền, chi tiêu vặt đã có tiền SSI. Các con tôi cho tiền tôi cũng không nhận. Hàng ngày, buổi sáng tôi đọc 2 tờ Việt Báo và Người Việt cũng biết rõ tình hình thế giới. Năm 1994, tôi đi du lịch Âu châu một mình. Ở Paris tôi hay ra bờ sông Seine buổi chiều ngắm cảnh. Buổi tối ở đại lộ Champs Elysée có một số người đẩy xe, trong để lò than và bắp nướng đi bán dạo, cảnh sát đuổi bắt thì họ chạy trốn, trông thật vui mắt chẳng khác gì ở Hà Nội và Sài Gòn. Ở những nơi đông người hay công viên (tại Paris), có những bảng hiệu “Coi chừng móc túi” (Pick Pocket). Thì ra cũng không thua gì chợ Đồng Xuân, Hà Nội. Viết xong ngày 9 tháng 5 năm 2000. Chuyện đời một nữ sinh viên  127 Cái điếu cày CAO HUYNH Người viết tên thật Nguyễn Cao Huynh, sinh năm 1944 tại miền Bắc Việt Nam. Hiện cư trú tại Santa Ana. Nghề nghiệp: Dealer (chia bài) cho Pecchanga Casino ở thành phố Temeculer, California. Tôi hút thuốc lào từ hồi còn trẻ ở vùng quê miền Bắc, đến khi ra Hà Nội, vào Sài Gòn cũng vẫn còn hút. Nhưng từ năm 1975 di tản sang Mỹ thì đành phải gián đoạn. Đến năm 1991 bố tôi mất tại Hà Nội, tôi về chịu tang cha, gia tài duy nhất của ông chỉ còn cái điếu cày. Khi trở về Mỹ, tôi đã quyết định đem theo cái điếu này. Cũng từ đó tôi bắt đầu hút thuốc lào lại... Cái điếu cày này có dáng vẻ cũ kỹ nhưng chắc chắn, nó dài bằng hơn nửa cánh tay người lớn, to bằng bắp chân đứa nhỏ 2 - 3 tuổi, thứ điếu làm bằng tre già, lâu ngày lên nước bóng loáng, chẳng cần đánh vẹc ni cũng đổi sang màu gụ nhạt. Như một duyên phận với người và vật, nó đã trở thành người bạn thân thiết, gắn bó hàng ngày với tôi, đi đâu tôi cũng đem nó theo, ngay cả đi làm hoặc đi chơi xa. Có điều phải công nhận rằng: Ở cái đất nước Hoa 128  NHIỀU TÁC GIẢ Kỳ văn minh, khoa học, thơm phức, sạch sẽ này mà phô trương một cái điếu cày thô thiển, mùi hôi hám, khai khai để hút ngay ở nơi công cộng, trước mặt người bản xứ thì cũng thấy kỳ kỳ, lạc hậu. Thôi thì nhập gia tùy tục, nhập sông tùy khúc, cho nên khi ở nhà không nói làm gì, nhưng ra ngoài là tôi chỉ hút trong xe, hút kín đáo không ai thấy. Khi đi làm tôi cũng chỉ để trong xe, giờ nghỉ, sau bữa ăn bao giờ tôi cũng lẻn ra Chuyện đời một nữ sinh viên  129 xe làm một điếu cho đã rồi mới trở lại làm việc. Rồi một lần tôi lái xe lên Los Angeles để mua mấy món hàng họ bán sale1. Đang tay xách, nách mang trở lại chỗ đậu xe nơi cuối đường số 6 của downtown2, tôi chợt hốt hoảng lo sợ... Sau phía xe tôi đậu là 2 xe cảnh sát với đèn xanh, đèn đỏ chớp nhoang nhoáng. Ngang cùng chiếc xe tôi là một chiếc xe thường, nhưng ở nóc xe bên trái cũng gắn một cái đèn đỏ, to bằng trái bưởi, giữa đám xe ấy lố nhố 2, 3 người mặc sắc phục cảnh sát. Ngoài ra, còn 2, 3 người mặc đồng phục màu xanh đậm sau lưng họ nổi bật lên những hàng chữ AFT (Alcohol, Firearms, Tobacco)3 và DEA (Drug Enforcement Agent)4 .Thoạt đầu tôi cứ nghĩ là xe mình bị đụng hoặc trộm cắp, nhưng khi tới gần, thấy những nhân viên đang dòm ngó vào xe thì tôi cũng đã có thể đoán vì sao xảy ra cảnh tượng này. Khi tới gần tôi còn nghe họ xì xào: “Giống như mìn ống” (bomb pipe). “Chắc là đồ nghề xài ma túy...?”. Thấy tôi tới nhận xe, họ bảo tôi mở cửa xe và cho họ xem cái điếu cày, trong lúc một nhân viên khác dòm ngó 1 Hạ giá. 2 Khu trung tâm buôn bán. 3 Rượu, vũ khí, thuốc lá. 4 Nhân viên bài trừ ma túy. 130  NHIỀU TÁC GIẢ trong xe. Một nhân viên AFT cầm cái hộp thuốc lào nhỏ bằng nhựa của tôi xem xét; tôi phải giải thích rằng đây chỉ là cái điếu và thuốc sợi (Tobacco) bình thường mà người miền Bắc Việt Nam chúng tôi hút rất nhiều. Một nhân viên cầm cái điếu ngửi ngửi rồi nhăn mũi làm tất cả phá lên cười, biến cái không khí đang căng thẳng trở thành nhẹ nhõm và vui vẻ. Rốt cuộc đám AFT và DEA sau một hồi xem xét cũng kết luận: “Không phải là bom cũng không có vấn đề ma túy”. Tuy vậy họ vẫn hỏi giấy xe, bằng lái và nơi làm việc của tôi. Họ còn bảo tôi hút thử một điếu cho họ xem, thế là đúng lúc cũng đang thèm thuốc, tôi hút ngay một điếu. Rất bình tĩnh, thanh thản và điệu nghệ, tôi nhồi thuốc vào nõ, bật quẹt gas hít một hơi dài, đoạn ngửa cổ thả khói lên bầu trời cao... Làm tất cả bọn họ tỏ ra thích thú, có người còn vỗ tay đôm đốp. Một nhân viên bài trừ ma túy mặc thường phục thắt cà vạt, súng ngắn dằng ngang ngực trái còn xin phép được chụp ảnh cái điếu cày của tôi. Ông ta dựa đứng nó vào bờ tường gần đó rồi bấm mấy pô liền theo những góc độ khác nhau. Trước khi chia tay ông ta còn căn dặn tôi: “Ông nên để cái điếu vào một chỗ kín đáo, kẻo nay mai có người tò mò lại gọi điện thoại báo cho chúng tôi...”. Đoạn họ vẫy chào tôi rồi lên xe giải tán. Họ đi rồi, tôi bước vào xe, trút một hơi thở dài, nhẹ nhõm. Một chút bực mình, nhưng rồi cũng một thoáng cảm thấy vui vui. Thế là từ nay trong văn phòng Sở Bài trừ ma túy của Los Angeles, đã có những tấm ảnh cái điếu cày của bố tôi. Chuyện đời một nữ sinh viên  131 5/2000. Con gái tôi nói tiếng Việt Con gái tôi tên là Huyền Trân. Hồi mới sang đây, cháu mới được hai tuổi. Cũng như bao nhiêu người khác, ngay từ nhỏ cháu cũng phải đối phó với những thử thách phiền phức bởi văn hóa, phong tục và cuộc sống của xứ người. Tuy rằng sự thích ứng của cháu ở một vài khía cạnh nào đó nhạy bén hơn, dễ hấp thụ hơn là bậc cha anh. Khi cháu bắt đầu đi học, cháu vẫn không có tên Mỹ, mà người Mỹ thường đọc chữ Trân là Troen. Thời gian ở lớp 2, một lần đi học về, cháu có vẻ mặt không vui. Tôi hỏi, cháu phụng phịu nói: “Con không thích tên là Trân. Tụi ở lớp nó cứ chế con là Transmission (Hộp số)”. Tôi phải giảng giải cho cháu là: “Tên Huyền Trân rất đẹp và dễ thương, đó là tên của một công chúa Việt Nam ngày xưa...”. Từ đó, không thấy cháu có thái độ gì nữa. Một lần tôi nghe cháu kể: “Bố biết không, cứ mỗi lần có đứa nào trêu con là Transmission, con đáp lại ngay: Vietnamese Princess”.1 Tôi tưởng cháu nói cho vui. Nào ngờ một lần đón cháu ở cổng trường tôi nghe một đứa bạn cháu nói: “Bye... bye... princess”. Lúc ấy lòng tôi vui lắm và thầm khen cháu có lòng can 1 Công chúa Việt Nam. 132  NHIỀU TÁC GIẢ đảm, chịu đựng, biến tình thế khó chịu trở thành niềm kiêu hãnh. Một lần khác, tôi nghe nhà tôi kể: Không biết có đứa nào trêu cháu, mà cháu đi học về là vào ngay phòng tắm xả nước ầm ầm, vài tiếng sau cháu lại tắm nữa, trước khi đi ngủ cháu lại tắm nữa. Mẹ cháu mới thắc mắc hỏi: sao hôm nay con tắm nhiều quá vậy? Cháu ngập ngừng một lát rồi thì thầm với mẹ: “Tụi bạn nó bảo con là chui ở “chim” bố ra, zucky... nên con phải tắm”. Muốn cháu không quên tiếng Việt nên vợ chồng tôi cố gắng gần gũi cháu, dạy dỗ cháu, nhưng cũng không phải là chuyện dễ dàng, cũng cực khổ trần ai và để lại nhiều giai thoại tức cười. Năm 8, 9 tuổi, cháu rất thích nói chuyện trên phone. Mỗi lần phone reo, bao giờ cháu cũng là người nhắc phone đầu tiên. Đến nỗi một lần có tiếng người gõ cửa, cháu từ phòng khách hỏi vọng ra: “Ai ở đầu dây vậy?”. Cũng ở tuổi này, một lần cháu bị táo bón, mẹ cháu phải cho uống thuốc. Ngày hôm sau vào buổi trưa, vợ chồng tôi cùng mấy người bạn đang ăn uống. Trên bàn nào là cua rang muối, chả giò, bún vịt xào măng, tôm tẩm bột... bốc hơi thơm phưng phức. Bất ngờ cháu từ cầu tiêu chạy ra la lên: “Bố mẹ ơi! Bố mẹ ơi! Hôm nay con ỉa ngon lắm...” (Xin lỗi độc giả). Vợ chồng tôi tá hỏa tam tinh, ngơ ngác nhìn nhau. Cũng may khách khứa toàn là “cánh hẩu”, chẳng ai phiền Chuyện đời một nữ sinh viên  133 trách gì, trái lại còn làm bữa tiệc thêm vui, vì không ai nhịn được cười. Dẫu sao tôi cũng phải dắt cháu vào phòng và mở ngay lớp tiếng Việt sửa sai cấp tốc: “Con không được nói vậy, con phải nói là đi cầu dễ, còn “ngon” là chỉ dùng cho ăn uống thôi”. Cháu ngẩn ngơ cãi: “Sao bố nói dễ (rễ) là cái “root” ở dưới cái cây?” Tôi hơi xẵng giọng: “Khổ quá... “rễ” đó là khác. Viết cũng khác nữa. “Rễ” đó 134  NHIỀU TÁC GIẢ là e... rờ, còn “dễ” này là “dê trên”...” Mỗi lần nấu ăn, nếu có những món đặc thù dân tộc như nước mắm, mắm tôm là mẹ cháu thường hay nói đùa: “Người Việt Nam mà không ăn được những thứ này là đồ mất gốc”. Bất chợt một ngày, có người bạn thân của tôi tới chơi, cháu sà vào bắt chuyện rồi hỏi: “Bác ơi! Bác có biết ăn mắm tôm không?” Ông bạn tôi vô tình làm bộ lè lưỡi, lắc đầu: “Ối giời ơi! Cái đó bác sợ lắm...”. Cháu liền trợn mắt, đẩy mạnh ông bạn tôi ra rồi mắng: “Bác là đồ mất gốc!” Đoạn cháu chạy vụt đi. Cũng may ông bạn tôi thông cảm, không trách cứ gì mà khi hiểu nguyên do, lại còn khoái trá phá lên cười. Dĩ nhiên tối hôm đó tôi lại phải mở một lớp tiếng Việt hàm thụ chớp nhoáng để chỉnh đốn về lễ nghĩa đối với người trên của cháu. Cháu Huyền Trân chỉ thích ăn kẹo bánh, cho nên mỗi lần muốn cháu ăn trái cây là vợ chồng tôi phải dụ dỗ. Như muốn cháu ăn cam, táo là mẹ cháu phải giảng giải nhắc nhở: Chuyện đời một nữ sinh viên  135 “Con phải chịu khó ăn đi, những thứ này ở Việt Nam gần chết mới được ăn đấy”. Một lần mẹ cháu đang gọt táo vào đúng lúc cháu sắp chạy đi chơi, biết thế nào mẹ cũng lặp lại bài ca muôn thuở ấy, nên thấy mẹ vừa gọt xong, chưa kịp đặt miếng táo xuống bàn. Cháu đã vội chộp lấy bỏ vào miệng ăn ngay. Vừa ăn cháu vừa nói: “Mẹ! Con ăn đây nhé, ở Việt Nam “chết rồi” mới được ăn”. Cháu làm vợ chồng tôi phì cười. Dù rằng cháu lầm chữ “gần chết” thành “chết rồi” nhưng nghĩ cho cùng, vô tình cháu nói cũng đúng: Ở Việt Nam ma chay nào dù nghèo đến mấy mà chả có mấy trái cam, trái táo để cúng người quá cố. Từ năm 10 tuổi là Huyền Trân nói tiếng Việt khá thông thạo, cũng như ý thức được từng câu nói, không còn lộn xộn, lầm lẫn, chắp vá những câu khó như tư tưởng vĩ đại, nhân hậu, tranh đấu... Cháu có tính hay nghe người lớn nói chuyện, rồi tùy hoàn cảnh mà suy diễn áp dụng. Thí dụ như một lần vợ chồng tôi cùng cháu đi trên xe, bất chợt cháu đăm chiêu nhìn ra ngoài rồi nói: “Bố mẹ ơi! Bố mẹ ơi! Nhìn kìa...”. Cháu chỉ, thì thấy một bà Mỹ đen to béo, cúi gầm đầu, bước chậm chạp bên hè phố, dáng như tư lự, suy ngẫm... Cháu phán luôn một câu: “Bà ấy buồn vì chuyện chồng con đấy!” Vợ chồng tôi nhìn nhau lắc đầu... Bây giờ thì Huyền Trân đã lớn, trở thành cô sinh viên UCLA. Từ lúc bước chân vào đời cho đến nay, trong tất cả 136  NHIỀU TÁC GIẢ các đơn từ xin học, xin việc, tiểu sử v.v... ở mục khả năng ngôn ngữ bao giờ cháu cũng đề: “Nói tiếng Việt lưu loát”. Giấc mơ đổi nghề tại Las Vegas Lần nghỉ phép thường niên này, hắn đã có ý định đổi nghề. Với số vốn dành dụm bấy lâu, hắn đã có dư mươi, mười lăm ngàn. Hắn là người rất cẩn thận, dù theo kế hoạch tính toán của hắn, tuy dư sức thành công, nhưng hắn vẫn quyết định chỉ chính thức xin nghỉ việc sau khi thấy chắc ăn như bắp. Chiều thứ bảy cuối tuần vào mùa hè năm 1998, hắn phấn chấn, sảng khoái lái xe trực chỉ xa lộ 15 đi về Las Vegas. Hắn quyết định lên đó đánh bài kiếm sống. Hắn đã tính toán kỹ, vì hắn kiểm nghiệm rằng: Mấy lần trước đi, hắn đâu có thua, nhưng chỉ tại hắn đánh lâu quá, đầu óc mê muội, đếm bài sai. Có lần thì ăn sớm quá, đường sá xa xôi như vậy chẳng lẽ lại đi về ngay? Phần nữa hắn còn quan niệm đi giải trí, cho nên chưa nghiêm túc chủ trương coi như một cái nghề. Bây giờ lên ở hẳn trên này, hắn sẽ đánh mỗi ngày, ăn thua đúng số tiền quy định là nghỉ. Đừng tham lam, đừng nóng nảy, có kỷ luật là sẽ thắng. Hắn dự tính thời gian đầu hắn nhất quyết chỉ đánh bàn nhỏ, ăn thua Chuyện đời một nữ sinh viên  137 vài trăm mỗi ngày, rồi vốn lớn dần, hắn sẽ đánh bàn lớn hơn, ăn thua bạc ngàn... Hắn sung sướng, hài lòng nghĩ tới cái nghề nhẹ nhàng này, mưa không tới mặt, nắng không tới đầu, chẳng chân lấm tay bùn, chẳng thuế má gì cả. Chẳng bù với cái nghề “thợ máy” của hắn, chân tay lem luốc, quần áo hôi mùi dầu mỡ. Hắn hy vọng trong tương lai, hắn sẽ giàu có, tiền bạc rủng rỉnh, nhà cao cửa rộng, xe mới cáu cạnh... Mải đắm chìm trong dòng suy nghĩ miên man, trời sập tối lúc nào hắn cũng không hay. Hắn chỉ sực tỉnh khi những ánh sáng chói lòa, nhấp nhánh rực rỡ muôn màu phía trước. Hắn đã nhìn thấy những sòng bài đầu tiên nằm ngay ranh giới giữa hai tiểu bang Cali và Nevada. Ồ! Phía trước hắn thiên đường đã hé lộ và xa hơn nữa nơi cuối trời hướng bắc cả một bầu trời ửng hồng bởi hàng ngàn, hàng vạn ánh đèn từ kinh đô cờ bạc phản chiếu lên. Hắn càng cảm thấy yêu mến nước Mỹ hơn. Nước Mỹ đúng là thiên đường cho mọi người, mà hắn lại còn tìm ra được một thiên đường khác riêng cho mình... Ngay đêm đầu tiên, sau khi ổn định nơi ăn chốn ở trong một khách sạn nhỏ, rẻ tiền, hắn ra quân ngay. Hắn đánh ở sòng Lady Luck và chưa đầy một tiếng đồng hồ hắn thắng ngay 150 đô. Hắn tự nhủ: “Ngày đầu, không ít thì nhiều phải thắng để lấy hên”. Nghĩ là làm, hắn lạnh lùng đứng dậy đi về. Ba ngày liên tiếp sau đó, hắn đánh ở sòng Sahara. Hai ngày thắng 600 đô, một ngày thua 200 đô, như vậy hắn vẫn còn thắng. Tuy số tiền thắng chẳng lớn lao gì, nhưng hắn cảm thấy vô 138  NHIỀU TÁC GIẢ cùng phấn khởi, chẳng còn nghi ngờ gì nữa... Thành công trong nghề mới, chỉ còn là vấn đề thời gian... Ngày hôm sau hắn đổi sòng, sang đánh ở Las Vegas World. Ngày này, hắn giằng co thật vất vả với những cây bài, có lúc số vốn quy định 300 đô một ngày của hắn chỉ còn vài chục, nhưng cuối cùng thì hắn cũng gỡ lại được, chẳng ăn chẳng thua. Hắn bực mình nhưng cố giữ kỷ luật, nên đứng dậy đi về... Sáng sớm hôm sau, hắn trở lại Las Vegas World, nhưng hắn xui tàn canh, hắn nguyền rủa cái con mẹ ngồi cùng bàn đánh ẩu, ai lại cứ nhè nhà cái trộ 5, 6 mà mẹ ấy rút, lấy hết Tây của nhà cái, làm hắn thua mấy cây bài liền, làm phương pháp đếm bài của hắn rơi vào nhà cái. Thoáng một cái hắn thua hết 300 đô. Rồi tự nghĩ chỉ vì gặp người không biết chơi, chứ hắn chẳng phạm lỗi gì, nên hắn quyết định về nhà trọ lấy một xuất tiền nữa làm lại từ đầu. Nhưng hắn vẫn xui, cầm toàn bài rác, rút lên là tây, làm xuất tiền vốn của một ngày đi một lèo ngọt xớt. Còn sót 200 đô trong túi, đáng lẽ không được đánh, hắn cũng cho đi luôn. Hắn nén hận, đứng dậy bực bội, chửi rủa một mình. Về tới phòng, hắn nằm vật xuống giường, mắt ráo hoảnh, hắn cảm thấy tức đến nghẹn cổ, trong người hắn hầm hập như lên cơn sốt. Hắn quên cả kỷ luật ăn thua mỗi ngày, hắn nôn nóng muốn gỡ, muốn thắng vì đã 6 ngày nay hắn chưa kiếm được đồng nào, mà nếu tính đúng ra thì còn thua vào tiền của hắn. Rồi chịu không nổi, ngủ không được... hắn chồm dậy, cầm cả đống tiền vốn mang theo hắn không nghĩ là sẽ dùng hết, nhưng ít ra có tiền nhiều, Chuyện đời một nữ sinh viên  139 lận lưng, đánh vẫn yên tâm. Hắn lái xe tới sòng Mirage, gởi valet parking1 rồi đi thẳng tới khu vực bàn Black-Jack. Hắn bắt đầu đặt những cây bài đầu tiên 50 đô, dằn lên, dằn xuống cả tiếng đồng hồ, hắn vẫn chưa ăn được. 1 Người phục vụ bãi xe. 140  NHIỀU TÁC GIẢ Dần dần hắn đặt những cây bài 100, 200 thì lại ăn, nhưng ăn một cây thì lại thua hai, ba cây, cho nên như người đi trên vũng bùn, càng ngày hắn càng lún xuống. Rồi những trận gần về sáng lại càng gay go khốc liệt, hắn đổi bàn ba bốn lần, có những cây bài hắn đã đặt tới bốn, năm trăm. Hắn càng lầm lì càng thua, thì người Floorman1 và Dealer2 càng thản nhiên, vui vẻ, lịch sự với hắn. Người ta hỏi hắn có cần phiếu ăn bít-tết, tôm hùm không? Có cần rượu mạnh không? Có cần phòng nghỉ ngơi không? Hắn im lặng lắc đầu. Hắn vẫn đang ở trong cơn mê hồn trận, cay cú ngất trời... - Split up! (Chia thêm tụ). Hắn nói rồi lạnh lùng vứt bửa 2 con bài 8 xuống, trong khi nhà cái trộ con 6. Nhà cái chia cho hắn con 8 nữa, rồi đặt sang bên cạnh, ý hỏi hắn có muốn chia thêm tụ nữa không, hắn gật. Con bài ra nữa cũng lại con 8, hắn cũng gật. Thế là hắn có bốn tụ bài, nhà cái “hoắc” là hắn sẽ vơ về 4 ngàn đô cả vốn lẫn lời. Hắn ra hiệu nhà cái ngưng lại, rồi rút bao thuốc, lấy một điếu gắn lên miệng. Ngay lập tức người floorman nhanh nhẹn rút hộp quẹt xinh xắn, vuông 1 Người canh bàn. 2 Người chia bài. Chuyện đời một nữ sinh viên  141 vức như một thỏi vàng nhỏ mồi lửa cho hắn. Hắn chẳng thèm cám ơn, hết một hơi thuốc dài rồi lấy tay ra hiệu rút bài. Rất may cả bốn tụ bài của hắn đều rút được 19, 20 điểm hắn đỡ lo lắng vì như vậy có nhiều hy vọng từ ăn đến hòa. Tuy vậy tim hắn cũng đập thình thịch... Người dealer thản nhiên lật quân bài tẩy của mình lên là con 7; 7 mà trộ 6 như vậy nhà cái 13 điểm còn phải rút. Hắn ngừng hút, mắt dán vào mặt bài của nhà cái. Hắn cầu nguyện trong bụng “Xin Trời Phật cho nhà cái con Tây”. Nhà cái rút thêm con 2, 15 điểm cũng vẫn chưa đủ tuổi. Hắn lại cầu nguyện. “Con Tây... con Tây...” nhưng nhà cái lại rút được con xì (A), 16 điểm... lúc này thì hắn đứng phắt dậy, tay đập mạnh xuống bàn hét lên: Tây! Tây! Nhà cái vẫn vẻ mặt thân hữu, thản nhiên rút ra đúng con 5, 21 điểm. Hắn thất vọng buột miệng “Shit!”. Rồi bỏ đi. Hắn lê đôi chân mệt mỏi, thân thể rã rời trên con đường Las Vegas strip1, con đường chính của kinh đô cờ bạc, nơi mà hắn định tạo dựng “giấc mơ đổi nghề”. Trời vẫn còn tối, hai bên đường những sòng bài nguy nga lộng lẫy, cực kỳ tráng lệ, vẫn lung linh muôn màu muôn sắc, ngàn vạn ánh đèn, vẫn tràn đầy sức sống nhưng không còn quyến rũ hắn nữa. Hắn nhếch mép mỉm cười chua chát. “Hừ... Thế là mười mấy ngàn đô la đêm nay tan tành mây Dải Las Vegas là một đoạn đường dài khoảng 3,8 dặm Anh (6,1 km) thuộc Đại lộ Las Vegas Nam nằm trong Quận Clark, tiểu bang Nevada. Nơi đây có nhiều sòng bài lớn. (chú thích của Wikipedia). 1 142  NHIỀU TÁC GIẢ khói!”. Tuần sau hắn quyết định sẽ trở lại hãng làm việc. Trời bắt đầu hừng sáng... 5/2000 Thương con kiểu Việt Nam HÀ LỆ HƯƠNG Tác giả Hà Lệ Hương tên thật là Nguyễn Thanh Long cho biết ông xuất thân nông dân huyện Cần Đước tỉnh Long An. Tôi chưa từng mơ được xuất ngoại, chứ đừng nói đến sang Mỹ. Bằng cớ là tôi mới học tới lớp ba, nhà nghèo, không thân thuộc. Chức lớn nhất của tôi là hạ sĩ nhất. Cho đến ngày 30 tháng 4 năm 1975, đang đứng gác ở kho Năm, Khánh Hội, tôi bỗng bị đám người đông như kiến cỏ, lấn vô bến. Thế là tôi vượt biên bất đắc dĩ trên chiếc tàu Đại Dương. Trong những ngày lênh đênh trên biển, tôi không lúc nào dừng tưởng nhớ tới con Thảnh - vợ tôi và ba đứa con: thằng Dĩnh, con Ngọ và thằng Đỏm. Tôi tự cảm thấy như mình là người cha vô lương tâm, nên lên bờ Subic Bay, tôi sống như đứa mất hồn. Bỗng một hôm Chuyện đời một nữ sinh viên  143 tôi nghe tin vui: Chiếc tàu Việt Nam Thương Tín trở về cố hương. Tôi là người ghi tên hồi hương trước nhất. Bỏ qua những lời khuyên vàng ngọc của những người cùng trại. Ngày thứ năm, tôi vác chút áo quần, vài lon gạo, lon ton lên tàu Thương Tín. Trên đường đi ra bến tàu, dài như con rắn, tôi cũng bị lấn giống như ngày vượt biên. Mặc kệ. Miễn là về nhìn lại được vợ con thì thôi. Tôi bước đi, lòng phấn khởi. Bên cạnh tôi là người cùng tâm trạng. Lúc đó trời đã hoàng hôn. Trời nhá nhem tối, trong cái mờ mờ như hư ảo đó, tôi nhìn thấy trong đoàn người đi ngược lên Subic một người đàn bà, ẵm một đứa bé và tay dắt hai con nhỏ. Trời ơi có thể như thế sao? Có thật, hay là cơn mộng? Người đàn bà đó là con Thảnh, vợ tôi, đang ẵm con út của tôi và tay dắt thằng Dĩnh với con Ngọ. Tôi đứng lại, dụi mắt ba lần. Người đồng hành tôi hỏi: “Cái gì thế cha nội. Đừng nổi cơn điên nữa nghe. Sắp về rồi.” “Không. Ai như... như vợ tôi và ba đứa con... Đi ngược lại...” Tôi không đợi người đàn ông kia trả lời, dụi mắt lần nữa và tôi lớn tiếng gọi: “Thảnh, mụ Thảnh... Thảnh, anh đây, thằng Đực đây.” Đằng kia, người đàn bà ngó quay lại. Khi nhận ra tôi, Thảnh ẵm con đến, nước mắt chan hòa, ôm chặt lấy tôi, không nói nửa lời. Tôi tách hàng người, ngồi xuống, cùng ôm vợ, con mà khóc như mưa... Dĩ nhiên tôi không về Việt Nam nữa. Gia đình tôi được ưu tiên đi Mỹ dưới sự bảo trợ của Hội thiện nguyện 144  NHIỀU TÁC GIẢ Connecticut. Họ phát cho những cái quần tôi mặc tới cổ. Những chiếc áo tôi mặc dài lê thê. Nhưng thôi kệ. Gia đình tôi được sung sướng phủ phê... mặc dù tiếng Anh của tôi không gì nhiều hơn chữ Yes và No. Con tôi, hai đứa lớn học mẫu giáo, đứa nhỏ nhất gởi cho nhà thờ. Vợ tôi đi gói kẹo. Tôi đi cắt cỏ. Trong sáu tháng làm việc (không lấy gì nhọc nhằn cho lắm) lại được Hội nuôi, nên vợ chồng tôi dành dụm được số tiền trên mười bốn ngàn đô. Đây là lúc tôi chạm trán với thực tế. Hội chỉ giúp nuôi đứa bé nhất ban ngày. Còn lại thì tôi phải tự lo liệu lấy. Tôi phải làm thêm một việc nữa: đi dọn dẹp các building1. Nhờ tôi vốn là nông dân, nên các việc như thế, với tôi là đồ bỏ. Tôi làm luôn thứ bảy và chủ nhật. Chủ thương quá cho lên lương. Vì ham kiếm tiền quá, tôi ít gặp được vợ con. Một thời gian dài, các con tôi nói toàn tiếng Mỹ, sống như Mỹ, tự nhiên như Mỹ... Một hôm khi Dĩnh tắm xong, chải đầu, thay quần áo, gặp tôi: “Hi Dad, how do you do today?”2 “Mầy nói cái giống gì vậy Dĩnh?” “What did you say Dad? I can’t understand”3 . “Trời, mới có hai năm mà con quên tiếng Việt rồi sao?” Hình như nó có nhớ mà mở miệng nói không rành nữa. Diễn xuất trên gương mặt thằng nhỏ cho tôi hiểu điều đó. Nó đứng im lặng một khoảnh khắc, rồi bỏ ra đi. Tôi níu nó lại, ôm vào lòng: 1 Tòa nhà. 2 Chào ba, hôm nay ba có khỏe không? 3 Ba nói gì vậy? Con không hiểu. Chuyện đời một nữ sinh viên  145 “Dĩnh, nói tiếng Mỹ là khi đến trường học, còn gặp cha mẹ anh em ở nhà, con phải nói tiếng Việt chứ?”. Nó, vẫn gương mặt thơ ngây, vẫn cho tôi biết nó có hiểu, nhưng hiểu mập mờ câu tôi nói. Hình như nó muốn nói cái gì đó, nhưng lại thôi. Tôi cúi xuống hôn con một cái thật lâu. Và hình như đây là lần đầu, tôi hôn con. Và theo 146  NHIỀU TÁC GIẢ thói tục Việt Nam, tôi tự nhiên, vô tình, sờ chim nó nựng: “Nói tiếng Việt đi con. Ba “xương” con lắm...”. Hình như tôi nói thế là vì cả hai vợ chồng tôi đều không biết tiếng Mỹ, chứ không hoàn toàn vì không muốn con quên tiếng mẹ đẻ. Một lần khác, cũng chính Dĩnh tranh xem TV với mẹ nó. Mẹ nó muốn xem phim bộ Trung Hoa. Nó muốn xem trận đấu bóng rổ. Hai mẹ con lớn tiếng. Đang nằm nghỉ ngơi trên sofa, nghe thế, tôi mắng yêu nó: “Kỳ cục, nhường cho mẹ chút không được sao? Tao “giết chết” mày à...”. Một lần nữa, giữa trưa, một bà Mỹ, mang đứa con sưng môi chù vù và bảo: chính Dĩnh đánh con bà đến thương tích. Nghe tiếng được tiếng mất, tôi đè thằng Dĩnh ra đánh cho năm roi. Năm roi oan nghiệt đó đã để trên mông đít của Dĩnh năm lằn bầm hơi tím. Và cũng chính bà Mỹ đó đến trường Dĩnh méc vanh vách từng chi tiết. Buổi sáng, đang sửa soạn đi làm, tôi bỗng nghe tiếng gõ cửa vội: “Ai đó?”. Tôi hỏi. “Chờ chút”. Chuyện đời một nữ sinh viên  147 “This is Police. May I see Mr. Duc. Duc Van Nguyen?”1. Nghe tiếng Police, tôi vội mở cửa. Hai cảnh sát sắc phục nhào vào, còng tôi dẫn đi. Cả nhà tôi ngơ ngác, không hiểu lý do. Đến bót, có người thông dịch và kết tội: “Ông đã một lần cầm chim em Dĩnh nựng. Một lần ông hăm giết chết nó. Và lần cuối cùng, trên thân thể nó có năm lằn roi bầm tím. Theo pháp luật Hoa Kỳ, ông mang tội Child Abuse2, và Child Molestation3 . Những bằng chứng này do em Dĩnh và bà hàng xóm cung khai. Vậy ông ở đây vài bữa rồi ra tòa...”. Đúng, tôi có cầm chim Dĩnh nựng thật. Tôi có nhiếc mắng nó là “sẽ giết” thật. Tôi có đánh nó năm roi bầm tím thực. Nhưng đó là cái mắng yêu và đánh con cũng vì yêu con... Nhưng Dĩnh đã vào trường méc nguyên văn như đó là chuyện thực. Trước tòa, tôi muốn nói lên điều đó, nhưng không đủ ngôn ngữ. Cách diễn tả của tôi không ngoài hai chữ Yes và No nguyên thủy. Tôi lãnh ba tháng trong tù và từ đó phải đứng cách xa con mười lăm feet khi muốn nói chuyện với con. Ba tháng trong tù, tôi mất việc. Vợ tôi phải làm thêm để trả tiền nhà. Tôi tìm việc khác không khó, nhưng cái suy nghĩ về phong tục yêu trẻ em nước Mỹ, bảo vệ trẻ em nước Mỹ, trong đó có con tôi, không biết có hay hơn phong tục Việt không? Câu hỏi này đã làm tôi suy nghĩ... và hình như 1 Đây là cảnh sát. Chúng tôi muốn gặp ông Đức, Nguyễn Văn Đức? 2 Lạm dụng trẻ em. 3 Quấy nhiễu trẻ em. 148  NHIỀU TÁC GIẢ nó làm tôi có chút hối hận cho tới bây giờ. Cũng như, cho tới bây giờ, ăn một hamburger để cho no thì có. Nhưng để ngon hơn bát cơm nguội với chén nước cá Việt Nam thì tuyệt nhiên không. Nhiều chữ KHÔNG lẩn quẩn, ray rứt, thường làm tôi mất ngủ. Chuyện cái vườn cỏ trước nhà THANH PHONG Tác giả tên thật Nguyễn Văn Phong, sinh năm 1946. cựu học sinh Phan Thanh Giản, Cần Thơ. Hầu hết các căn nhà ở Mỹ đều có một vườn cỏ trước nhà, lớn hay nhỏ, đẹp hay xấu tùy ở sự chăm sóc của chủ nhà. Dưới con mắt của người qua đường, vườn cỏ chẳng có gì đáng quan tâm lắm, nhưng ở nước Mỹ đôi khi chuyện rất tầm thường cũng có thể biến thành chuyện quan trọng, chuyện đơn giản cũng có thể trở thành chuyện rắc rối như chuyện “Cái vườn cỏ trước nhà” mà tôi kể hầu quí độc giả sau đây: Sau khi đến Mỹ được ít lâu, thuê mấy căn nhà đều xa Chuyện đời một nữ sinh viên  149 khu phố Bolsa, may nhờ người quen giới thiệu, chúng tôi đến thuê căn nhà ở gần khu chợ Phát Tài, để từ đây có thể đi bộ ra khu phố Bolsa. Chủ nhà là người Việt, hai ông bà đều đã lớn tuổi và nhìn tướng mạo rất phúc hậu, hiền lành. Chúng tôi được dẫn đi coi từng phòng trong nhà, sân trước sân sau, mọi cái đều vừa ý, chỉ có cái vườn cỏ trước nhà thì trở ra toàn đất là đất, không có một cọng cỏ nào và vô số các mẩu thuốc lá vứt rải rác khắp sân. Người chủ nhà chỉ cho chúng tôi xem hệ thống tưới tự động đã bị phá hỏng và tỏ vẻ buồn trách người mướn trước, chẳng những sợ tốn nước không tưới để chết cỏ, mà còn phá hỏng cả hệ thống tưới tự động, tốn hao cả ngàn bạc. Sau gần nửa giờ thảo luận giữa tôi và vợ chồng ông chủ, tôi biết hai ông bà cũng muốn trồng lại cỏ, sửa lại hệ thống phun tưới, nhưng lại sợ chúng tôi theo vết xe cũ mà gia đình người Việt mướn trước đã để lại, mặc dù chúng tôi hứa sẽ chăm sóc vườn cỏ nếu được ông bà chủ trồng lại hẳn hoi. Nhưng thời gian trôi qua, do công việc làm ăn hay do sự mất niềm tin, chủ nhà của tôi đã không trồng lại vườn cỏ. Phần tôi, người mướn nhà, lại là người mới qua Mỹ, luật pháp chưa rành, tiền bạc cũng chưa có nên chúng tôi cứ giữ nguyên tình trạng cái sân không cỏ như lúc mới thuê. Cho đến một hôm, nghe tiếng gõ cửa, tôi ra mở và gặp ngay một phụ nữ Mỹ to lớn, ăn mặc giống như nữ cảnh sát, cô ta chào tôi và giới thiệu là nhân viên của thành phố Westminster. Sau câu chào và mấy lời giới thiệu ngắn gọn, cô ta “cảnh cáo” tôi rằng: không thể để cái sân trơ trọi như 150  NHIỀU TÁC GIẢ vậy, phải trồng cỏ và nhất là không được biến sân cỏ thành bãi đậu xe. Tôi cố vận dụng hết khả năng tiếng Anh của mình để nói cho người nhân viên này biết rằng tôi chỉ là người thuê nhà, không phải là chủ, nhưng cô ta bảo tôi: “Ai đang ở, người đó chịu trách nhiệm”. Nói xong, cô ta lẳng lặng quay gót ra xe lái đi mất. Tôi đem chuyện này nói lại cho chủ nhà nghe. Hai ông bà hứa sẽ kêu thợ đến trồng cỏ. Đúng một tuần sau, người nữ nhân viên này trở lại, trên tay cầm sẵn một xấp giấy, cô ta chẳng cần gõ cửa, chẳng cần gặp ai, lẳng lặng rút ra một miếng giấy nhỏ màu hồng nhạt, gắn lên cái gạt nước phía trước xe tôi đang đậu, rồi lại lặng lẽ ra xe lái đi. Chờ cho cô ta đi khỏi, tôi ra lấy mảnh giấy thì ra đó là một tờ biên phạt. Cầm tờ giấy phạt trên tay, tôi ấm ức trong lòng, chẳng phải vì số tiền phạt nhưng vì nhìn thấy cũng trên con đường này, nhiều nhà cũng đậu xe như tôi, tại sao họ không phạt, chỉ phạt mình! Trong lòng tôi nghĩ ngay đến hai chữ “kỳ thị”, bởi mấy nhà kia họ không bị phạt, chắc họ là người Mỹ, còn mình đích thị là một anh Việt Nam chính hiệu, đúng là mình bị kỳ thị rồi! Nhưng không phải thế! Chuyện chính là ở cái vườn cỏ. Hôm sau tôi gặp người nữ nhân viên này, có lẽ cũng đang cảnh cáo một người Mỹ già sao đó. Chờ cho hai người nói chuyện xong, tôi xin phép hỏi cô ta rằng tại sao có những người đậu xe giống như tôi, sao cô không phạt, lại chỉ phạt tôi? Người nữ nhân viên này ôn tồn giải thích: “Ông coi lại đi, những chiếc xe khác họ có đậu lấn vô vườn cỏ một chút, Chuyện đời một nữ sinh viên  151 nhưng họ không thể đậu lâu vì sẽ chết cỏ, còn ông, ông đã không chịu trồng cỏ, còn biến sân cỏ thành bãi đậu xe, lối xóm họ “cầm len”1 ông đó”. Tôi coi lại một vòng, quả thật cô ta nói đúng và chẳng còn cách gì hơn là đóng phạt cho khỏi trễ hạn. Tuy thế, câu nói của cô nữ nhân viên thành phố “lối xóm họ “cầm len” ông đó” làm tôi phải suy nghĩ vì cạnh nhà tôi là gia đình một người Philippines khá tốt, bà già này thỉnh thoảng qua chơi, có trái bầu, vài quả ổi cũng mang cho, như vậy không thể có chuyện họ “cầm len” mình. Đằng sau nhà là gia đình một người Việt, rất đạo đức, lại là bạn thân nữa nên không thể “chơi” mình được. Duy chỉ có hai gia đình người Mỹ đối diện, một nhà chỉ có hai ông bà già, không thấy con cái, cháu chắt lui tới bao giờ, lâu lâu mở cửa ra ngoài tưới nước, cắt cỏ rồi lại vào đóng kín cửa, nhà kia chỉ độc nhất một phụ nữ trạc ngoài ba mươi, sáng đi làm sớm, chiều tối 1 Complain: kêu ca, phàn nàn. 152  NHIỀU TÁC GIẢ mới lái xe về, cả hai nhà Mỹ này hầu như chẳng quan tâm gì đến ai. Vậy thì đối tượng của tôi là người nào? Suốt mấy tuần lễ, tôi nghĩ mãi không ra. Thế rồi một hôm tôi bàn với người chủ nhà, cha con tôi bỏ công xới đất, gieo trồng, chủ nhà bỏ tiền mua hột cỏ và phân bón. Mấy cha con tôi làm liên tục ba bữa thì xong và chỉ hơn một tuần sau, cỏ mọc lên xanh ngắt. Những lá cỏ non mịn màng, óng ả đua nhau vươn lên, nhất là vào buổi sáng sớm, nhìn những giọt sương mai đọng trên ngọn cỏ lấp lánh, thật đẹp, thật dễ thương. Bên cạnh vườn cỏ, chúng tôi còn chừa lại khoảng đất nhỏ, trồng thêm vài loại hoa khác nhau. Những bông hoa tươi thắm khoe sắc bên cạnh vườn cỏ xanh mướt, tạo cho căn nhà tôi đang ở một sắc thái mới, khác hẳn căn nhà cũ vài tuần trước đây. Từ ngày nhà tôi có vườn hoa, vườn cỏ, xe cộ đậu đúng nơi đúng chỗ tự nhiên có nhiều cái thay đổi. Hai gia đình người Mỹ không còn làm mặt lạ với chúng tôi nữa. Thỉnh thoảng trước khi đi làm, bà Mỹ trẻ nhìn thấy tôi là niềm nở chào ngay, tối về thấy tôi đang tưới cỏ, cũng nở nụ cười thân thiện, chả bù cho lúc trước. Chẳng những thế, bà ta còn qua nhà tôi chơi, khen vườn đẹp và nhờ chúng tôi trông Chuyện đời một nữ sinh viên  153 chừng nhà khi bà ta đi vắng. Hai vợ chồng người Mỹ già cũng đổi hẳn thái độ lạnh nhạt lúc trước. Hai vợ chồng ra ngoài nhiều hơn và ở ngoài lâu hơn. Thỉnh thoảng lại ngó sang phía nhà tôi. Rồi một hôm, người nữ nhân viên thành phố đã biên phạt tôi hôm trước lái xe đi ngang, thấy tôi đang cắt cỏ, cô ta cho xe chạy chậm lại, một tay giơ lên và miệng nở nụ cười thật tươi, thật duyên dáng. Tôi nhớ mãi nụ cười của cô ta, nụ cười “chiến thắng”, kết quả của tờ giấy phạt mấy chục bạc. Sau khi tổ chức đám cưới cho con gái tôi hai ba hôm, bà Mỹ già phía trước băng ngang đường sang nhà tôi. Bà gõ cửa, tôi ra tiếp, chưa biết chuyện gì thì bà lên tiếng trước: “Tôi biết nhà ông bà tổ chức đám cưới cho con gái, tuy không được mời, nhưng hôm nay với lòng yêu mến gia đình ông, tôi sang tặng cho con gái ông món quà”. Bà trao cho tôi một bao thư, trong đó có tấm thiệp rất đẹp, cùng vài câu chúc chân tình và tờ giấy mười đô la. Sau khi mời bà vào nhà và ngỏ lời cám ơn, bà ta nói: “Khu xóm này rất biết ơn ông bà, vì từ ngày ông bà về ở khu này, ông bà đã trồng cỏ, chăm sóc vườn cỏ tốt đẹp, không đậu xe bừa bãi như người ở trước, khiến khu vực của chúng ta tăng giá trị. Gia đình ở trước đây, họ làm chúng tôi buồn quá, vì chẳng những họ làm căn nhà họ đang ở tồi tệ hơn, mà còn làm giảm giá trị của cả khu xóm này nữa.” Thì ra, ở cái đất nước Hoa Kỳ này, người ta để ý và quan trọng cả đến từng cọng cỏ trước nhà, vì chính cái 154  NHIỀU TÁC GIẢ vườn cỏ không thôi, cũng đủ là nguyên cớ để làm cho hàng xóm xa cách, mất thiện cảm với mình và cũng chính nhờ cái vườn cỏ mà tạo cho chúng ta cuộc sống đầm ấm, hạnh phúc và thân thiện với những người xung quanh cho dù họ thuộc bất cứ sắc dân nào. Tôi cũng mỉm cười sung sướng vì đã tìm ra được người lối xóm mà cô cảnh sát nói “họ đã “cầm len” ông đó”. Tìm việc làm tại Mỹ LÊ THÚY VINH Lê Thúy Vinh sinh năm 1960, cư trú tại Santa Ana, California. Công việc đang làm: học tại C.S.U.Fulleton, ngành Graphic Design Art. Teacher Aide tại Santa Ana College. Cách đây gần 10 năm, gia đình tôi mới nhập cảnh đi Mỹ nhưng chưa cầm được giấy xuất cảnh. Sự chờ đợi của gia đình thật mòn mỏi mặc dù được gọi bổ sung hồ sơ khá lâu rồi. Rồi một hôm, người đưa thư đem đến một giấy báo tin lên Nguyễn Trãi nhận hộ chiếu. Tin mừng đến bất ngờ Chuyện đời một nữ sinh viên  155 khiến nét mặt các thành viên bỗng trở nên rạng rỡ. Chúng tôi đang nghĩ đến cái thiên đàng đầy hoa thơm cỏ lạ mà mình sắp đặt chân đến. Đúng là miền đất hứa đã dành cho chúng tôi những chỗ đứng thật hứa hẹn. Tôi thấy mình chẳng khác gì cô bé ôm bình sữa trong thơ ngụ ngôn của La Fontaine. Qua vài đêm ôm ấp “Giấc mộng con” rồi “Giấc mộng lớn”, tôi trở về với thực tế là ở đâu thì cũng phải: Có làm thì mới có ăn, Không dưng ai dễ đem phần đến cho. Thế là hôm sau tôi phóng một lúc mấy bức thư sang Mỹ để hỏi bà con, bạn bè ở cái tuổi tứ thập nhi bất hoặc (40 tuổi không còn nghi ngờ cuộc đời) như tôi khi sang Mỹ thì làm được trò trống gì. Thư đi thường rất dài mà thư về thì ngắn ngủn, trả lời chung chung cho nên cái tuổi 40 như tôi vẫn tiếp tục nghi ngờ cuộc đời. Đại khái là: nếu mầy cần cù, siêng năng, chịu khó khi sang Mỹ thì không đói. Thư khác khuyên tôi làm móng tay. Có đứa đưa ra ý kiến trái ngược, mang kiếng cận như mầy, học nail xong không ai mướn, nó lại khuyên đi may, làm hãng hay đi học. Toàn là những dữ kiện mơ hồ, chỉ làm cho tôi rối rắm thêm: làm móng tay có gì khó đâu mà phải học, phải có license?1 Đi may là may thế nào? Làm hãng là hãng gì? Làm gì trong hãng? Đi học là học gì? Ở đâu? Ai nuôi cho đi học? Đầu óc tôi đầy những câu hỏi nhưng tôi phải để dành tiền sắm sửa hành trang lên đường, tiền đâu mà thư từ cho họ nữa. 1 Giấy phép. 156  NHIỀU TÁC GIẢ Rồi ngày lên đường đã đến. Thân nhân bạn bè tiễn chân một gia đình “Kiếp trước khéo tu, kiếp này lên Thiên đàng” khá đông. Nước mắt đổ xuống như mưa, khóc vì xa cách cũng có, khóc vì tủi thân nó đi mà mình bị ở lại cũng không ít. Nước mắt đáp lễ chẳng khác gì “khấp như thiếu nữ vu quy nhật”. Trải qua gần một ngày bay, cả gia đình đặt chân xuống phi trường Los. Do đi theo diện ODP, cả nhà chẳng ai được hưởng một khoản trợ cấp tài chính nào kể cả cha già mẹ yếu. Tôi nghĩ bỗng nhiên đại gia đình từ Việt Nam mang đến cho đứa em trai tôi một gánh nặng. Tôi rất thông cảm với nó, muốn đi tìm việc ngay. Nó hiểu ý nên khá tế nhị: “Chị cứ thư thả học Anh ngữ một thời gian đi. Bây giờ ra đi làm ít tiền lắm. Em lo được cho cả gia đình nên mới lãnh sang chứ. Chị đừng bận tâm”. Nghe nó nói cũng lọt lỗ tai. Nghỉ vài ngày cho quen với giờ giấc, đường sá, tôi lại sốt ruột nhờ nó chở lên Trung tâm giáo dục Tráng niên đi học ESL (English as a second language: Anh ngữ như một sinh ngữ thứ hai). Tại đây tôi làm quen được một số đồng hương, nhờ đó mà thị trường việc làm của tôi mới được mở rộng. Người giới thiệu tôi giữ trẻ, kẻ chỉ làm shop may, làm hãng. Tôi bắt đầu bằng một việc làm tại gia không cần phương tiện di chuyển là giữ trẻ. Hằng ngày một cặp vợ chồng trẻ tiện đường đi làm mang đến cho tôi một thằng bé chưa đầy hai tuổi, rất hiếu động và nặng ký. Mỗi ngày tôi được trả 10 đồng giữ chừng 10 giờ một ngày. Ngày đầu cầm được tờ giấy 10 đô la trong tay lòng tôi vô cùng sung sướng, mặc dù lương tối thiểu lúc đó là Chuyện đời một nữ sinh viên  157 4.25 đô la/giờ mà tôi chỉ làm có một đồng một giờ. Tôi nghĩ bên nhà công chức làm cả tháng có 20 đô, mình làm mới có một ngày được những 10 đô còn muốn gì nữa. Có những bữa hai vợ chồng làm một giờ phụ trội, đón thằng bé trễ cũng trả có một đồng một giờ. Giữ thêm những ngày trễ như vậy tôi không sao học Anh ngữ về ban đêm được. Cả tháng dài trôi qua, thấy mình chẳng mở mang gì được, tôi quyết định nghỉ việc. Chị vợ lại khuyến khích: “Chị ráng giúp em, em sẽ lên lương cho chị. Nếu chị giữ được lâu, em sẽ đẻ thêm đứa nữa”. Tôi không nói gì chỉ cười. Mới nghỉ việc này xong, thì một người bạn học chung lớp ESL giới thiệu tôi vào làm hãng may áo sơ mi do người Việt làm chủ. Toàn hãng nói tiếng Việt nên tôi tưởng chẳng bị trở ngại về ngôn ngữ nhưng tôi vẫn ngần ngại khi bước chân vào shop may, vì tôi chẳng có một khái niệm gì về may vá cả. Vả lại ngày còn đi học ở trung học, cứ đến giờ nữ công là tôi trốn. Bước chân vào hãng thấy toàn là đồng hương nhưng tôi vẫn khớp vì các loại máy móc hiện đại siêu tốc độ như máy lốc, máy kim chiếc, máy làm khuy, nút... Tôi được bà chủ hãng tập cho sử dụng máy kim chiếc. Bà tận tình chỉ dẫn từ việc xâu chỉ, đặt miếng vải, dùng tay, chân, đầu gối để vận hành cái máy mà may đường thẳng. Máy chạy quá nhanh tôi không chế ngự được nó. Gần hai tuần lễ chiếm cái “tư liệu sản xuất” mà không ra hàng, bà chủ chuyển tôi sang một việc khác là cắt chỉ. Một ngày công việc nhẹ nhàng ai cũng làm được nếu có đủ hai tay và thị 158  NHIỀU TÁC GIẢ giác. Đó là việc cắt những sợi chỉ lòng thòng nằm ở các đường may. Giá cắt mỗi cái áo, quần tùy theo đường may nhiều hay ít. Cắt nhanh cũng đến 2 đồng một giờ là cùng. Vào làm shop may tôi mới biết công việc may vá ở Mỹ là một việc làm dây chuyền lắp ráp. Quần áo được cắt sẵn chứ không phải đo vào người như ở Việt Nam. Lương ở đây được trả theo sản phẩm và không bao giờ bằng mức lương tối thiểu. Việc làm shop may thất thường, ngày có hàng làm cả ban đêm, ngày không có hàng ngồi chơi xơi nước. Lương trả không đúng hạn, không phúc lợi. Có tuần làm đến 60, 70 giờ không trả phụ trội, không nghỉ phép, không bảo hiểm sức khỏe. Mặc dù được vợ chồng chủ shop ưu ái sáng đón, chiều đưa nhưng tôi vẫn phải từ giã chuyển sang “làm hãng”. Làm hãng là một động từ kép chỉ công việc lắp ráp ở các hãng điện tử do người Mỹ làm chủ. Công việc “cao cấp” này đòi hỏi một trình độ cao hơn hai việc trước như cần phải biết Anh ngữ để điền đơn, trả lời phỏng vấn. Nếu được mướn thì phải hiểu người huấn luyện viên, có thể nói sai tiếng Anh, nhưng phải hiểu người dạy mình để làm cho được. Lúc đầu tôi chỉ mới “dám nghĩ mà chưa dám làm” vì nghe những người đi trước cung cấp những lượng thông tin thật khó khăn: nào là muốn làm điện tử thì phải có cặp mắt tốt để hàn, lắp ráp những cái bo (board) với những vật thể thật nhỏ. Tuổi chưa phải là già nhưng tôi nghĩ mình mang kiếng cận chắc không ai mướn. Lại nữa lúc còn ở Chuyện đời một nữ sinh viên  159 bên nhà tôi được xem mấy tấm hình do thân nhân gởi về, lúc thì thấy người nhà mình đang điều khiển một “giàn khoan”, lúc thì ngồi bên những cỗ máy bấm nút như giàn ra đa. Có người lại ngồi sau cái kính hiển vi chẳng khác gì các nhà bác học đang nghiên cứu trong phòng thí nghiệm, khiến cho tôi không khỏi chùn bước. Tôi trộm nghĩ và thầm phục các người thân của mình ở Việt Nam chẳng học hành gì nhiều sang Mỹ chỉ có mấy tháng mà tiến bộ vượt bực! Tôi thấy mình phải mạnh dạn tiến thân mới được, phải quyết tâm từ giã hai cái job1 bóc lột sức lao động. Tôi mua những tờ báo Mỹ đọc mục cần người rồi đi thẳng đến hãng nộp đơn, không qua một cơ quan nào. Tôi đọc kỹ bảng thông báo về nghĩa vụ và quyền lợi của việc làm lắp ráp điện tử. Đều rõ ràng, công bằng hợp lý. Tôi điền đơn và nộp ngay tại hãng. Đơn nộp xong, tôi quay về trường gặp bà giáo ESL để xin một ít tài liệu cần cho việc phỏng vấn. Bà đưa cho tôi chừng 10 câu hỏi và một cuốn video về “phỏng vấn tìm việc làm” để dợt trước ở nhà. Cuốn video vừa chỉ dẫn vừa có hình minh họa, ví dụ như hôm phỏng vấn mình phải đến trước 10 hay 15 phút, ăn mặc chỉnh tề, tóc tai gọn ghẽ, không được mang giày tennis, mặc quần jean, nhai kẹo cao su... Các câu hỏi đại khái là: - Cho biết loại việc gì mà bạn thích nhất? Tại sao bạn thích? - Bạn có năng khiếu gì? - Trước đây bạn làm gì? Tại sao lại bỏ việc đó? 1 Công việc. 160  NHIỀU TÁC GIẢ - Bạn có thư giới thiệu của người chủ trước không? - Bạn muốn làm bán thời gian hay toàn thời gian? Lương bao nhiêu? - Bạn hãy kể ưu điểm, yếu điểm của mình. Bà thầy còn cho tôi một kinh nghiệm mà người Á Đông thường mắc phải là hay khiêm tốn, nói cái dở của mình. Bà nói người Mỹ không bao giờ mướn những người kém khả năng. Bà dặn nếu họ có hỏi đến những cái mình chưa biết phải khéo léo trả lời là: Tôi học rất nhanh, tôi rất kiên nhẫn. Tôi hơi nóng tính, một khuyết điểm vô tội vạ... Nhờ được chỉ dẫn tận tình nên đến ngày phỏng vấn, gặp người giám thị (supervisor) Mỹ tôi rất tự tin. Ông ta dáng dấp nặng nề, nụ cười hiền hòa hỏi tôi mấy câu mà tôi đã “tủ” rồi nên trả lời trôi chảy. Tôi được nhận tại chỗ, làm ca “nghĩa địa” (graveyard shift). Thấy tôi hơi ái ngại, ông ta hứa nếu có chỗ trống ban ngày ông ta sẽ chuyển tôi ngay. Mặc dù lấy đêm làm ngày, tôi vẫn thấy làm cho hãng Mỹ, đời sống vật chất của tôi được cải thiện, sức khỏe bảo đảm hơn vì có bảo hiểm. Sau khi được nhận, ông ta dẫn tôi vào giới thiệu người trưởng (leader) rồi đưa tôi đi xem các khu làm việc (department), phòng họp, phòng ăn. Cuối cùng tôi trở lại phòng nhân viên lấy hợp đồng, nội quy và giấy giới thiệu đi khám sức khỏe. Đầu tuần sau, tôi đến nhận việc chính thức. Tôi trực tiếp gặp người trưởng toán. Đó là một người đàn bà Thái Lan, nói tiếng Anh lưu loát, làm lâu năm, biết việc và hống hách với người mới. Bà hỏi tôi có biết hàn hay không. Tôi trả lời tôi chỉ xin làm Chuyện đời một nữ sinh viên  161 lắp ráp, không biết hàn. Rồi bà dẫn tôi đến gặp một huấn luyện viên người Phi, nói tiếng Anh với giọng Tagalog rất khó nghe. Bà này chỉ cho tôi thử các cục xen-xơ (sensor) sau khi được máy vacuum1 làm sạch. Việc của tôi là nhúng những cục đó vào trong một hóa chất màu vàng, xong chà trên một cái khăn cho khô rồi đưa vào ánh đèn cực sáng để tìm những tì vết của nó. Những cục sensor2 này sẽ dùng trong đầu máy của xe Ford và xe Volvo. Qua một thời gian làm việc, tôi mới biết công việc làm hãng điện tử là hàn, lắp ráp và thử. Có đứng máy bấm nút chăng nữa cũng toàn là những việc không cần động não. Khi máy móc trục trặc, người làm công chỉ cần bảo với leader hay giám thị, những người này sẽ gọi nhân viên kỹ thuật đến sửa chữa, công nhân không được quyền “xử lý” cái máy. Vì là một việc làm không dùng tới trí óc, nên trong các bộ phận làm việc thường rất ồn ào. Đa ngôn ngữ được nói cùng một lúc tạo thành một thứ âm thanh hỗn độn, nhức đầu, có khi người trưởng toán hay giám thị cũng không làm gì được. 1 Hút bụi. 2 Cảm biến. 162  NHIỀU TÁC GIẢ Làm việc cho Mỹ thì phải nghiêm túc, đi làm đúng giờ, mang phù hiệu, không được cà thẻ quá sớm, đi trễ ba lần có thể cho nghỉ việc, nghỉ phải xin phép trước... nhưng bên cạnh đó quyền lợi của người làm cũng được bảo đảm như làm hai giờ được nghỉ 10 phút. Qua ba tháng thử thách nếu mình làm tốt sẽ trở thành công nhân chính thức, có bảo hiểm sức khỏe, nghỉ lễ có lương, nghỉ phép hàng năm,... Với tôi việc lắp ráp điện tử là việc lặp đi lặp lại đến độ nhàm chán, kiến thức không hề được mở mang nhưng bước đầu đến Mỹ tôi đành phải chấp nhận vì chưa có sự lựa chọn nào khác. Tôi trở về trường trả cuốn video và cám ơn bà thầy đã giúp mình. Bà hỏi tôi làm gì ở hãng điện tử. Với một giọng bông đùa tôi nói: Đó là một việc ngu (stupid job). Bà cười và hỏi tại sao? Tôi giải thích. Tôi làm một việc không cần hiểu. Tôi cầm một vật cũng không biết nó cấu tạo như thế nào, nó từ đâu đến và sẽ đi về đâu. Không hiểu bà dạy tôi hay an ủi tôi: “Ở Mỹ có ai mà biết được hết mọi việc đâu. Mình làm tốt được việc người ta giao cho mình là hay rồi. Vả lại mình cũng không cần biết việc của người khác”. (It’s not your business)1. Tôi nghĩ bà nói cũng có lý, nhưng có mấy ai bằng lòng với cái hiện tại. Hơn nữa nước Mỹ là miền đất hứa, miền đất của cơ hội. Tôi phải tự tạo cho mình một cơ hội để tiến thân, để có việc làm tốt hơn. Vì vậy mà bây giờ tôi không còn “làm hãng” nữa. Tôi đã học College, làm thêm một việc 1 Đó không phải là việc của anh. Chuyện đời một nữ sinh viên  163 bán thời gian để có thể có một sự lựa chọn khá hơn trong tương lai. Chuyện bên khung cửa HƯỚNG DƯƠNG Tác giả tên thật: Nguyễn Đạt, sinh năm 1959. Nghề nghiệp: Kiến trúc sư, Chuyên viên quy hoạch đô thị. Khung cửa sổ mở toang để gió lạnh ban mai ùa vào, cho dù ông mặt trời đã đủng đỉnh trên vòm cây magnolia1 xanh um. Vài chú bồ câu vỗ cánh bay lượn qua lại trên nền trời trong xanh. Chú bé bước tới bên khung cửa sổ, đưa tay dụi mắt rồi hít thật sâu vào buồng phổi luồng không khí của 1 Hoa mộc lan. 164  NHIỀU TÁC GIẢ buổi sáng đầu tiên trên đất Mỹ. Chú vươn vai, làm qua loa vài động tác thể dục, thế nhưng mắt chú vẫn cứ muốn trông ra ngoài khung cửa. Chú muốn tìm hiểu nhiều hơn về cái thế giới mới này của chú - đất nước Hoa Kỳ mà chú vẫn thường nghe bạn bè mô tả như một “thiên đường” hay ít ra cũng là cái chung cư (apartment) mà gia đình chú vừa mới dọn vào chiều hôm qua. Hoa magnolia nở thật to như một đóa sen trắng thơm lừng. Cả một cụm daisy1 và impatiens2 rực rỡ xen lẫn với những bụi cây lily3 vàng rực ngay bãi cỏ xanh mượt trước sân nhà. Vài người Mỹ trắng chào chú bé thật tử tế, “Good morning!”, mặc dù chú chẳng quen biết gì họ. Dường như cuộc sống mới đang vẫy tay chào đón chú bé mới đến Hoa Kỳ từ Việt Nam. Buổi sáng này qua đi, buổi trưa kia tiếp nối... Cái nóng oi bức chưa vơi bớt thì cái lạnh lại đến sớm hơn mọi năm. Thời tiết ở đây dường như khó hiểu hơn một chút; thế nhưng khung cửa sổ của chú bé vẫn cứ như một bức tranh sinh động với đủ thứ màu sắc và âm thanh thật mới mẻ, lý thú. Chú bé vẫn đến bên khung cửa sổ mỗi sáng để đứng nhìn tạo hóa ưu đãi đất nước Hoa Kỳ này. Một chút xót xa cho những khó khăn, thiếu thốn, bất hạnh của quê nhà. Ngày qua ngày, bên khung cửa sổ, chú bé vẫn say sưa chiêm ngưỡng vẻ đẹp của tạo hóa mà con người ở đây 1 Hoa cúc dại. 2 Hoa bóng nước. 3 Hoa loa kèn. Chuyện đời một nữ sinh viên  165 đã biết tô điểm, uốn nắn thêm để cuộc sống trở nên quá đỗi tuyệt vời. Chú thầm cám ơn Thượng đế và chính phủ Hoa Kỳ đã ban cho chú diễm phúc được đặt chân lên vùng đất hứa này. Có lẽ vĩnh viễn chú sẽ nhận nơi đây làm quê hương thứ hai của chú. Một tương lai hứa hẹn đã mở ra trước mắt chú. Cho đến một buổi sáng nọ, khi khung cửa kính (sliding door) ở căn nhà đối diện mở toang để một cô gái bước ra balcony1 cứ như một nàng tiên trong những truyện cổ tích hay thần thoại nào đó mà mẹ chú đã kể lúc chú còn bé. Cô bé xem chừng trạc tuổi chú bé, mặc một chiếc áo ngủ màu hồng bằng voan mỏng manh tựa như sương khói. Tóc nàng dài quá vai, hoe hoe vàng một tí. Môi cô nàng cong lên hơi nhiều nhưng cũng... chẳng sao! Chỉ khác một điều: “nàng tiên” này bị cận thị nên phải đeo kính. Cô gái bước ra ngoài balcony, tự nhiên vươn vai, vặn vẹo thân hình, xoay đầu xoay cổ vài cái rồi lại ngáp dài một cái như còn muốn trở vào giường để “nướng” thêm một chút! Cô gái bất chợt ngẩng đầu nhìn về bên này, bắt gặp chú bé đang ngơ mắt nhìn mình đăm đăm nên không biết vì mắc cỡ hay tức giận mà cô ngúng nguẩy quay phắt vào trong nhà rồi kéo cửa kéo màn che kín lại. Chú bé chợt thấy hụt hẫng, đâm ra ngẩn ngơ. Ánh nắng vừa hừng lên thì một đám mây chợt kéo đến che khuất đi những tia nắng ban mai rực rỡ. Chú bé như tức tối với sự ngu ngơ của chính mình. Buổi sáng hôm ấy, chú bé bỗng dưng thấy man mác buồn, một chút buồn vu vơ, xa vắng... 1 Bao lơn, ban công. 166  NHIỀU TÁC GIẢ Rồi vài ba buổi sáng cứ qua đi. Chú bé vẫn thập thò bên khung cửa, lấm lét nhìn về phía khung cửa kính bên kia... Khổ nỗi tấm màn vẫn khép kín. Không lẽ cô gái ấy giận dai vậy sao? Bên này, chú bé vẫn mở toang cánh cửa sổ chờ đợi. Có lẽ chú bé đã “phải lòng” cô gái ấy. Góc vườn nhỏ vẫn cứ xôn xao trong gió, trong nắng và chú bé cảm thấy nôn nao, xao xuyến làm sao ấy. Chú bé không thèm ngắm nhìn thứ nào khác nữa mà chỉ dõi mắt trông về khung cửa kính bên kia. Chú thầm ước: tấm màn sẽ mở, cửa kính sẽ kéo ra, cô gái bên kia sẽ bước ra như sáng hôm nào... và điều ước của chú bỗng hóa thành sự thật. Sáng nay, khi chú đến bên khung cửa sổ thì “nàng tiên cận thị” ấy đã đứng bên kia tự bao giờ. Chú bé đưa tay dụi mắt, không tin được dù đó là sự thật: cô gái ấy mỉm cười và vẫy tay chào chú. Chú vội đảo mắt nhìn chung quanh xem “diễm phúc” ấy có phải dành riêng cho chú hay có còn ai khác quanh đây nữa không. Chú bé mừng rỡ nở nụ cười thật tươi để “làm quen” với cô gái ấy, sau khi đã kiểm soát kỹ lưỡng bốn bề xung quanh. Dường như chỉ có hoa nắng xen lẫn với hoa magnolia nở rộ tung tăng chói cả mắt. Mấy con quạ đen đã cút xéo đi mất, chỉ còn nghe tiếng chim hót líu lo, ríu rít... Trời trong xanh. Gió mát dìu dịu. Không khí thơm tho làm sao ấy... Khung cửa bên kia rực rỡ một “nàng tiên cận thị” với mái tóc hoe hoe vàng và cái môi cong thật quyến rũ. Cô gái ấy có vẻ Chuyện đời một nữ sinh viên  167 mặt Việt Nam nhưng cô lại cất tiếng: “Hey, there!”1 làm chú bé giật mình, luống cuống ấp a ấp úng mãi mới thốt ra được một tiếng “Hi” đáp từ. Cô gái nháy mắt với chú rồi bỗng dưng cười nắc nẻ trước khi xoay lưng vào trong nhà. Chú bé chỉ còn biết trông theo tấm lưng dài thắt lại ở chiếc eo thật thon nhỏ rồi nở ra với bờ mông tròn lẳn hấp dẫn. Dù chỉ là thoáng chốc nhưng cũng đủ làm chú bé ngơ ngẩn, đê mê, sung sướng. Nắng lung linh qua tàn cây magnolia xanh um tạo thành những chùm hoa nắng lấp lánh thật vui mắt. Rồi sáng hôm sau, hôm sau nữa, chú bé cứ thấp thỏm chờ bên khung cửa để đón “nàng tiên cận thị” bước ra từ khung cửa kính bên kia. Chú hồi hộp trông đợi từng phút giây một, nôn nao chờ bức màn mở toang ra để nắng sáng ùa vào và... chao ôi, 1 Đây này! 168  NHIỀU TÁC GIẢ sung sướng làm sao khi cô gái mỉm cười bước ra vẫy tay chào chú như sáng hôm nọ. Chú chợt hiểu ra rằng, chú đã đâm ra “nhớ” bóng dáng thon thả thấp thoáng qua chiếc áo mỏng manh tựa như sương khói của cô gái bên kia khung cửa. Chú muốn đánh bạo bước qua nhà cô ấy để “làm quen” nhưng sao vẫn ngại ngùng, e sợ. Chú tự nhủ lòng: sáng mai, chú sẽ mở miệng ngỏ lời! Tối đến, chú cứ trằn trọc mãi, không sao ngủ được. Lăn qua bên nào cũng chỉ nghĩ tới hình bóng cô ấy. Đứng lên nhìn qua nhà cô ấy thì màn vẫn khép kín, đèn tắt tối thui. Chú nằm cho tới sáng thì vội bật dậy chạy ngay đến bên khung cửa sổ nhìn qua bên kia. Vẫn im ỉm. Chú bé hối hả đi làm vệ sinh cá nhân rồi lại trở về bên khung cửa sổ hồi hộp trông chờ. Sáu giờ. Bảy giờ. Rồi đến tám giờ. Nắng đã lên cao thật chói chang, không một chút gió, cũng chẳng nghe chim hót. Chỉ có chú bé ngóng chờ bên khung cửa sổ. Cuối cùng, chú bé cũng thở phào mừng rỡ khi thấy tấm màn mở toang ra, ánh nắng tỏa sáng căn phòng bên kia. Chú bé thấy thật rõ qua khung cửa kính: cô gái đưa tay vén mớ tóc hoe hoe vàng lòa xòa trước trán, đang uể oải bước về phía mép giường ngồi xuống rồi lại đưa tay vuốt lại nếp áo mỏng manh tựa như sương khói ấy... Chuyện đời một nữ sinh viên  169 Chú bé chợt giật mình thót tim khi thấy một bóng hình đàn ông mảnh khảnh đến đứng trước mặt cô ấy, ôm lấy đôi bờ vai rồi kéo cô ta đứng dậy đối diện với ông ta. Người đàn ông vòng tay qua bờ eo thon nhỏ rồi ghì siết cô gái vào lòng ông ta. Chú bé mở to mắt ra nhìn cho rõ: với mái tóc đã nhiều muối hơn tiêu, một cái sóng mũi cao mà gẫy, người đàn ông Mễ trung niên ấy vẫn trông rất đỏm dáng với chiếc áo sơ-mi sa-tanh màu lục bóng lẫy, mái tóc xịt keo, trơn láng. Bàn tay ông ta xoa nhẹ trên tấm lưng dài thon thả mà vẫn ghì siết cô gái vào lòng ông ta. Cô gái rướn mình cao lên một chút để đón nhận những nụ hôn lên môi, lên má, lên cổ của mình. Cô gái lại nhón chân cao lên thêm chút nữa, vòng tay qua cổ ông Mễ để kéo ghì ông xuống mà đặt lên môi ông ta một nụ hôn đắm đuối. Người đàn ông Mễ nhấc hẳn cô gái lên rồi lại đặt cô ngồi xuống mép giường, hôn lên trán cô một cái thật dài rồi mới chịu rời cô mà bước ra khỏi phòng. Cô gái dõi mắt trông theo một lúc rồi lại nằm ngả xuống giường... Chú bé đờ đẫn đến bây giờ mới tỉnh ra, tức giận đóng ầm cửa sổ rồi ngồi bệt xuống nền thảm mà thẫn thờ, ngơ ngẩn. Chú bé cảm thấy cổ mình nghèn nghẹn, ngực nhoi nhói đau, sững sờ trước những điều vừa xảy ra trước mắt. Đây là lần đầu tiên trong đời chú có cảm giác ấy. Thực tế quá phũ phàng. Có lẽ ở đây lâu dần rồi thì chú bé sẽ hiểu ra thêm một chút, nguôi ngoai bớt và sẽ quen đi với những thực tế không mấy vui như chú mơ tưởng. 170  NHIỀU TÁC GIẢ Buổi sáng ở đây không phải lúc nào cũng nhẹ nhàng, thơ thới như khi mới từ quê nhà sang đây mà hầu như ai cũng tất bật bước vào ngày mới với nhiều lo toan, vất vả. Bầu trời đâu phải lúc nào cũng trong xanh mà cũng có những ngày mây đen ảm đạm, hay ít ra cũng lợn cợn nhiều cụm mây mù xám xịt. Cũng đâu phải chỉ có tiếng chim hót líu lo, hoa thơm và nắng vàng rực rỡ... mà ở đây vẫn có những bầy quạ đen gớm ghiếc “không mời mà đến”, cũng có những cánh hoa rất “khó ngửi”, có cả những mưa giông tầm tã, phũ phàng! Chú bé hiểu ra và tự hứa sẽ nhìn kỹ thực tế cuộc sống hơn là chỉ nhìn đăm đăm về một phía khung cửa kính bên kia. Tản mạn Mỹ quốc TRẦN NGỌC GIANG Tác giả Trần Ngọc Giang sinh năm 1935. Hiện cư trú tại Washington. Hai câu thơ trích dẫn đầu bài viết được ông Giang ghi chú “mượn và sửa đổi hai câu thơ của một tác giả mà kẻ này cũng quên”. Nguyên văn hai câu này vốn trích từ một bài ca trù (hát nói) nổi tiếng của cụ Dương Khuê: “Mười lăm năm thấm thoắt có xa Chuyện đời một nữ sinh viên  171 gì. Ngoảnh mặt lại đã đến kỳ tơ liễu”. Hai mươi lăm năm thấm thoắt có lâu gì Ngoảnh mặt lại đã yên bề hưu trí. Hai mươi lăm năm trước, tôi và gia đình đến trại tạm cư Pendleton. Tại đây những lều vải nhà binh ngang dọc thẳng tắp. Tản mạn Mỹ quốc không phải là tạp ghi, hồi ký... mà chỉ tản mạn những câu chuyện sống động tại Mỹ. Do đó nói ra xin quí vị đừng cười, tôi bắt chước lối viết văn của nhà văn Tô Hoài trong “Dế mèn phiêu lưu ký”, hoặc “Chiều chiều”. Với thể văn này tôi phải xin lỗi quý vị độc giả trước vì nó chẳng có đầu mà cũng không có đuôi, nhớ đâu viết đó, gặp gì viết nấy, mục đích chính là giải tỏa những buồn phiền, uẩn ức trong đầu óc. Tháng 5 rời khu lòng chảo tại Pendleton, ban ngày dưới mái lều vải như một lò lửa, ngược lại đêm xuống lạnh thấu xương. Nằm co ro trên giường vải với hai chiếc chăn dạ mà cái lạnh nó hành cả đêm không ngủ được gì cả. Sáng dậy vô nhà cầu, tôi gọi là nhà cầu công cộng. Thật vậy, đây là một dãy cầu không ngăn cách thẳng tắp, mạnh ai ngồi xuống, kẻ che mặt nhăn nhó, kẻ khác mặt mũi vui tươi. Đến màn tắm, người người thoát y, dĩ nhiên kẻ nọ ngắm người kia thả dàn. Có một sự việc xảy ra là quân cảnh Mỹ bắt được hai tên đực rựa đang nhìn vô phòng tắm của nữ giới. Thật là ở hoàn cảnh bi đát như vậy mà vẫn còn 172  NHIỀU TÁC GIẢ những kẻ hứng tình được thì thật là hết ý. Ngày ba bữa ăn do lính Thủy quân lục chiến Mỹ nấu nướng, bữa nào có món cá là dân ta chê, nhưng bữa có gà thì đắt khách như tôm tươi. Lính Mỹ thắc mắc hỏi tôi tại sao dân Mít không thích cá. Đó là đồ biển đắt tiền, ngược lại gà rẻ như bèo thì lại khoái khẩu. Tôi đành chịu không trả lời được. Khi di tản có nhiều trường hợp vợ đi trước chồng đi sau nên lạc nhau. Những chuyến xe bus chở người mới tới hàng ngày cũng xảy ra nhiều chuyện vui buồn. Kẻ thì tìm được thân nhân còn kẻ khác tìm hoài không thấy. Thường xe bus tới, người tìm thân nhân giơ một tấm bảng ghi tên như “THẮNG”, người trên xe vui mừng quá chưa kịp nhìn kẻ cầm biển là ai vội vàng nhảy xuống xe la to THẮNG đây này và chạy vội về phía người cầm bảng. Nhưng than ôi, vậy là anh ta nhận ngay những câu như “Vô duyên! Thắng là chồng tôi chớ bộ tôi kêu anh bao giờ”. Theo nguyên tắc, khi làm xong thủ tục phải có sponsor1 bảo lãnh mới được xuất trại. Tôi và đồng bào chả hiểu vai trò của sponsor là gì. Hỏi ra mới biết là người tỵ nạn phải được một hội đoàn, nhà thờ hoặc tư nhân bảo lãnh mới được ra khỏi trại. Một gia đình tỵ nạn nọ xuất trại được một tuần lễ, bất ngờ sau đó họ lại trở về trại; hỏi ra được biết sponsor đem về nhà bắt làm việc như người bồi bàn; ngày họ đi làm chỉ để lại ít bánh mì, trong khi đó dân tỵ nạn đang quen ăn ngày 3 bữa, gặp phải sponsor bắt “diet”2 bất đắc dĩ nên dạ dày nó hành mờ cả mắt. 1 Người bảo trợ. 2 Ăn kiêng. Chuyện đời một nữ sinh viên  173 Gia đình tôi được tiểu bang Washington nhận sponsor. Họ đưa đến trại tạm trú nhà binh tại tiểu bang này, ở đây được năm ngày thì có Hội đạo Tin lành bảo trợ. Họ cũng chẳng phải lo gì, góp nhặt vài ba đồ đạc cũ, quần áo cũ rộng chật bất kể đưa cho. Tuy vậy, người Mỹ cho đồ cũng không quên tính các đồ vật cho thành tiền để trừ thuế cuối năm. Gia đình tôi được sở Welfare1 cấp tiền và foodstamp2 cũng tạm sống thanh bạch, nhưng Hội đạo tìm cách kiếm giúp ngay việc làm. Vợ tôi cao có 1m53 đi rửa xe RV (Xe mobile home3 loại lớn) bạn thử tưởng tượng xe RV nó cao và dài như vậy, đối với người đàn bà nhỏ con yếu ớt chưa bao giờ lao động chân tay mà bây giờ phải phụ trách rửa xe lớn như thế. Có lần vợ tôi kể Mỹ nó rửa một ngày cả 7 chiếc, còn em cố lắm cũng chỉ rửa 3 chiếc vì em phải dùng thang leo lên chiếc xe còn Mỹ nó cao nên không cần. Có một lần đứa con gái lớn đến đón mẹ thấy cảnh tượng này nó òa lên khóc và nói “Mẹ có làm việc này bao giờ mà bây giờ mẹ phải leo trèo trông giống như Tarzan leo cây”. Do đó vợ tôi làm được hơn một tháng thì vào một buổi chiều tà trước khi ra về, Mỹ gọi vô văn phòng phán “You làm rất tốt, chăm chỉ nhưng You làm chậm quá vậy ngày mai You ở nhà luôn”. Thật “cay đắng mùi đời” tỵ nạn (Câu “cay đắng mùi đời” này tôi mượn của cụ Hồ Biểu Chánh). Bốn tháng sau, tôi và vợ thi vô làm công chức cho tiểu 1 Phúc lợi xã hội. 2 Tem phiếu thực phẩm. 3 Loại xe kiêm nhà di động. 174  NHIỀU TÁC GIẢ bang. Chó ngáp phải ruồi, cả hai đều qua cầu nên bắt đầu gia nhập công chức, sáng vác ô đi, tối vác về, đời sống tương đối đỡ nhọc nhằn hơn. Sau đợt tỵ nạn 1975 rồi thuyền nhân, ODP và HO1 đến tiểu bang Washington khá đông, có một số cũng thi vô làm công chức cho tiểu bang nhưng cũng nhiều chuyện hỷ nộ ái ố. Nhiều kẻ chỉ mới qua bậc tiểu học ở Việt Nam nhưng lại khai đã tốt nghiệp đại học, khi thì thủ sẵn bài vở trước nên dư sức đậu để bắt những job như computer2, accounting3,... Có người hỏi đậu là một chuyện, nếu họ không có căn bản thì sao làm được. Đừng lo, vì người Việt mình sẵn có máu khôn ngoan, cùng cung cách chiều chuộng ông bà Supervisor4 Mỹ nên sự thành công của họ chẳng khó khăn là bao. Sang Mỹ, đất dụng võ sở trường nhất là đối với mấy ông thông dịch viên đã làm ở Việt Nam. Nhờ số vốn Anh ngữ sẵn có cộng với sự hiểu biết bản chất của người Mỹ nên các vị thông dịch viên này thành công ngay trong giai đoạn đầu. Đối với dân Mỹ thì sao? Câu này nhiều thắc mắc tơ vò lắm, bề ngoài nhìn vào tưởng dân Mỹ có bản chất thật thà, sốt sắng giúp đỡ mọi người bất kể màu da, sắc dân, nhưng bên trong không hẳn vậy. Có lần kẻ viết bài này nói với một ODP: Chương trình Ra đi có Trật tự, sau này được gọi là Chương trình Tái Định cư Nhân đạo. Diện HO: Chương trình tái định cư phóng thích đặc biệt tù nhân trung tâm cải tạo. 1 2 Vi tính. 3 Kế toán. 4 Giám sát. Chuyện đời một nữ sinh viên  175 người Mỹ có đầu óc hẹp hòi về chủng tộc và có vẻ kiêu hãnh y là người Mỹ. Tôi nói lục địa này đâu có phải của Mỹ, vả lại cũng chẳng có người Mỹ nữa. Anh ta trợn mắt nhìn tôi. Tôi tiếp tục nói đất này chính thống là của người da đỏ, người da trắng tới đây là từ Anh quốc đúng không? Anh ta “Yes”. Tiếp, tôi nói những phần tử người Anh đến đây lập nghiệp hầu hết là tội phạm, kẻ tha phương cầu thực và là những phần tử bất hảo đúng không? Anh ta yên lặng. Tôi tiếp: ngay cả những người da trắng đến sau này từ các lục địa Âu châu, hầu hết cũng là những phần tử lang bạt kỳ hồ. Chỉ sau khoảng 100 năm trở lại đây đất Mỹ phồn vinh và phát triển là nhờ những người trí tuệ đến từ các quốc gia Âu, Á, Phi,... như vậy nước này đúng là Hiệp Chủng Quốc mới xứng tên còn gọi là Mỹ quốc, e rằng chưa diễn tả được hết nguồn gốc. Bản chất người Mỹ thì nằm trọn trong một chữ “Business”1. Họ chẳng có thù cũng không có bạn với một ai. Chỉ có lợi là thể hiện cho sự hợp tác. Xin hãy nhìn những chính trị gia của Mỹ, ngoài mặt họ chống nhau vì chính sách, họ bài bác những kẻ không cùng chính kiến, họ tạo ra những vụ việc (scandal)2 nhằm bôi nhọ đối thủ. Nhưng chung quy cũng chỉ vì quyền lợi của phe nhóm hoặc lớn hơn là quyền lợi trên bình diện quốc gia. Phương diện truyền thông được xếp đệ tứ quyền nhưng thực tế phải ở cương vị đệ nhất quyền mới đúng vì đó là vị trí sở trường của họ. Khi 50.000 tỵ nạn Việt Nam 1 Kinh doanh/công việc. 2 Tai tiếng. 176  NHIỀU TÁC GIẢ đợt đầu đến Mỹ, truyền thông Mỹ đã tạo dư luận không tốt đẹp nên người Việt tỵ nạn cũng gặp nhiều cảnh điêu đứng. Truyền thông Mỹ đi theo hướng nào có lẽ chỉ có họ hiểu rõ vì hầu hết hệ thống thông tin đại chúng của xứ sở này đều nằm trong tay giới tài phiệt. Qua chiến tranh Việt Nam, khi Mỹ muốn độc quyền nắm giữ vai trò chỉ huy, họ đã không quản ngại thay ngựa giữa đường đua - nền đệ nhất Cộng hòa Việt Nam. Đến năm 1975, khi đã đạt được mục tiêu chiến lược và họ không có quyền lợi gì ở xứ sở này, người Mỹ không thay ngựa mà “giết” ngựa luôn. Biết thân phận mình và hiểu rõ bản chất của người Mỹ, khi đến tỵ nạn tại nơi đây tôi chỉ còn một mục đích duy nhất là kiếm cơm nuôi gia đình. Trong đầu óc không còn một mảy may nào tranh bá đồ vương mà dù có e cũng chẳng Chuyện đời một nữ sinh viên  177 tranh giành nổi. Chắc có một số quý vị cho kẻ này yếm thế buông xuôi vì chán đời. Xin nhận vì cuộc sống tại Mỹ, kẻ này cảm nhận thấy lạc lõng khó mà hòa trộn vào một xã hội mới. Qua một hai dãy phố là ta bắt gặp ít nhất một nhà thờ và một trường học, có thể nói không ngoa trên thế giới không đâu nhiều nhà thờ và trường học như tại xứ Cờ Hoa, nhưng tội lỗi cứ gia tăng đều đều. Câu hỏi được đặt ra: tại sao vậy? Đơn giản thôi. Vì nhà thờ cũng là nơi làm business. Trường học còn tệ hại hơn nữa, vì học sinh từ tiểu học đến trung học chưa bao giờ học đức dục. Từ cách ăn mặc, nói năng đến hành động, học sinh Mỹ bất cần một ai. Thầy cô sợ học sinh đủ điều, la mắng cũng chẳng dám còn đánh thì thầy cô sẽ đi vô nhà đá nằm là cái chắc. Trở lại hồi năm 1975 khi chân ướt chân ráo đến đất này, người tỵ nạn bị thiếu thốn từ tinh thần tới vật chất, đi chợ muốn mua chén bát, rau cỏ phải đến chợ Tàu nhưng món quốc hồn quốc túy là nước mắm thì tìm không ra... đến bác sĩ cùng với một thông dịch viên. Bác sĩ hỏi vợ tôi bệnh trạng, vợ tôi trả lời đau “râm rẩm” ở bụng còn cháu nhỏ thì vợ tôi nói nó đi tướt. Ông thông dịch viên ngẩn người không biết dịch ra sao bèn hỏi lại đau lâm râm là đau sao vợ tôi lại bồi thêm “À tôi bị đau chằng quanh bụng”. Ông thông dịch 178  NHIỀU TÁC GIẢ hỏi tiếp thế cháu nhỏ đi tướt là đi gì? Vợ tôi trả lời là đi tiêu chảy đó. Đến đây chắc thông dịch viên không còn đủ kiên nhẫn nữa bèn to tiếng nói “Đi tiêu chảy thì nói đại ra còn nói đi tướt đến ông cụ nội tôi cũng chả dịch được”. Ngày đến sở làm tôi đi xe bus, ăn mặc toàn quần áo của nhà thờ cho nên dài ngắn rộng thùng thình chẳng giống ai, trông vậy Mỹ từ supervisor1 đến nhân viên đều tỏ ra thương mến và giúp đỡ tận tình. Nhưng đến khi tôi có tiền mua được xe mới thì những ánh mắt dịu dàng, những lời nói nhẹ nhàng của người Mỹ cũng tự nhiên biến mất. Tiếp đến những năm sau tôi mua được căn nhà và ăn mặc tươm tất hơn thì từ supervisor đến bạn bè Mỹ xung quanh đã có những dấu hiệu trù dập và ghét bỏ. Suy luận ra thì trên đất nước Cờ Hoa này người dân Mỹ kỳ thị thì ít mà họ có tính xấu nhất là ghen tỵ, nhất là đối tượng lại là dân thiểu số như Mít chúng ta chẳng hạn. Đến đây tôi cũng nhận thấy vạch những cái xấu của Mỹ hơi nhiều do đó cũng phải nói đến cái tốt cho công bằng. Nếu so sánh những sắc dân sống trên quả địa cầu này phải công nhận phần lớn dân Mỹ có tính rất dễ thương, thật thà, thẳng thắn, ít mánh mung lật lọng. Tôi xin nhắc là ít thôi chứ không phải là không có. Dân Mỹ rất dễ nhạy cảm về xúc động nhất thời, họ cười đó khóc đó xong quên ngay trong một thời gian ngắn. Cụ thể, chiến tranh Việt Nam kéo dài quá lâu đã làm cho người Mỹ không đủ kiên nhẫn theo đuổi. 1 Giám sát viên. Chuyện đời một nữ sinh viên  179 Sở trường thực tế của người Mỹ là lịch sự và tàn bạo. Sáng bạn đến sở làm sếp chào hỏi bạn một cách niềm nở và khen ngợi công việc bạn làm rất tốt, buổi chiều khi tan sở sếp đến với bộ mặt rầu rĩ cho bạn biết bạn sẽ bị thôi việc trong 2 tuần lễ tới. Hầu hết, dân Mỹ quan niệm đồng tiền liền khúc ruột kể cả đối với cha mẹ, vợ chồng và con cái. Họ đánh giá sự thành công không đo lường bằng đạo đức, lý trí và trí tuệ mà căn cứ vào bất cứ người nào trở nên giàu có trong một thời gian ngắn. Nếu tản mạn hết về Mỹ quốc, có lẽ viết cả cuốn sách cũng chưa hết ý, kẻ này xin chấm dứt nơi đây để bàn tay được nghỉ ngơi vì computer không có, máy đánh chữ cũng không. Ngồi gò lưng với chiếc bút nguyên tử mà viết một mạch được từng này trang, thưa quý vị, cũng xin cảm thông cho kẻ này. Thiên thần áo trắng TRƯƠNG NGỌC BẢO XUÂN Hiện bà cư trú tại Boat City, Marina del Rey, California, công việc: giám khảo của Bureau of Barbering & Cosmetology (Nha Khảo Thí ngành Thẩm mỹ) tại Los Angeles thuộc tiểu bang California. 180  NHIỀU TÁC GIẢ Mai là đứa cháu Việt lai Mỹ. Mai đang học nghề y tá. Nó học nghề đó là hạp lắm. Năm bà ngoại mang bệnh gan nhiễm trùng nằm nhà thương cả tháng, con cháu thay phiên nhau vô nuôi hăm bốn trên hăm bốn, ngủ luôn trong phòng. Mai khỏe mạnh, tánh chịu thương chịu khó. Mấy dì nói có con Mai vô tiếp vậy đỡ quá. Mai là đứa cháu vô nhiều ngày nhất. Nó nuôi bà ngoại số dách. Ngoại khen: - Con nên đi học làm y tá giúp người bệnh. Tánh con biết thương người lại có sức khỏe mà nhẹ nhàng trầm tĩnh, con làm y tá được đó. Phải chi cha mẹ đủ sức nuôi con học tới bác sĩ... Bà ngoại bỏ lửng câu nói, buồn xa xăm... Đó là chuyện năm năm về trước. Năm nay Mai mới thực hiện được lời khuyên của bà ngoại và mấy dì. Trong thời gian huấn nghệ, bữa trước về nghe nó kể: “Tuần này con đi thực tập trong nhà thương dưỡng lão. Con thấy tội nghiệp người ta quá hà. Trong nhà thương có ba khu lận. Khu A dành cho người già bình thường, khu B cho người bất bình thường, gần lẫn và một khu đặc biệt cho những người tàn tật bẩm sanh. Ngày đầu con vô khu A. Khu này có những người hiền lắm. Có người cả ngày ngồi đâu ngồi đấy. Có người hiền thì hiền nhưng đôi khi lại lì lợm như con nít. Phòng bà Jane. Trong phòng bà này thơm phức dầu thơm. Phận sự của con là giúp bệnh nhân sửa soạn cho buổi sáng: thay quần áo xong rồi tới phần rửa mặt, đánh răng, chải đầu. Bà Jane tự động rửa mặt nhưng tới cái màn đánh răng bả ngậm cứng miệng lại. Con năn nỉ biểu Chuyện đời một nữ sinh viên  181 bà há miệng ra cho con đánh răng, cắt nghĩa cho bả hiểu là phận sự của con phải cho xong với bả rồi con còn phải đi qua phòng khác nữa. Bà ấy nhất định bậm môi cho tới vành miệng tím ngắt. Bà ấy như đứa con nít năm sáu tuổi. Bây giờ, con mới hiểu tại sao bà supervisor dặn tụi con phải đem theo một giỏ đựng đồ son phấn nước sơn móng tay. Con liền dỗ ngọt: - Cô Jane ơi khi ra phòng coi tivi nếu cô không sạch sẽ, quần áo đẹp, miệng mũi thơm tho thì đâu có chàng nào tới ngồi gần cô. Cô có muốn có bạn trai hôn? Cô Jane đẹp lắm nè. Cô có bàn tay dịu dàng nè, để em sơn móng tay cho cô nhé! Bà Jane nghe nói vậy bả vảnh bàn tay ra cho con tức là bả chịu mục sơn móng tay rồi. Con biết con dụ gần được rồi con mới nói tiếp. - Nhưng trước hết cô phải hả miệng ra cho em đánh răng đi rồi em sơn móng tay cho. Bả hả miệng thúi ra liền, như mấy đứa con nít, thấy thương hết sức vậy đó. Xong bà Jane con mệt ứ hự. Qua tới phòng ông Bill. Ông Bill già lắm. Đặc biệt cặp mắt ông màu xanh biếc, màu nước biển xanh như cặp mắt của tài tử nổi danh Paul Newman. Răng ông rụng hết phải xài nguyên hàm răng giả khỏi có chuyện bắt đánh răng nhưng ổng lại chứng, không chịu chải đầu. Có gì đâu? Chỉ loe hoe ba sợi, một nhúm mà ổng lên cơn rắn mắt vò cho rối nùi lại rồi đứng nhìn con cười. Đưa cây lược cho ổng, ổng hổng chịu cầm. Con nói vậy để con 182  NHIỀU TÁC GIẢ chải cho, ông lắc đầu. Con phải dụ nếu tóc như tổ quạ thế kia mấy “cô” sẽ chê, không ai thèm tới gần ngồi coi tivi đâu. Ông có đôi mắt xanh đẹp quá mấy “cô” mê lắm nhưng tóc như cái tổ chim thì ai dám gần? Nghe nói mấy “cô” mắt ổng sáng lên, thấm ý, ổng mới chịu cho con chải nùi tóc rối. Vậy đó. Xong rồi con qua phòng khác. Nghe tiếng chân xây lại thì thấy ông Bill tò tò sau lưng. Cũng may bà sếp vừa đi tới thấy vậy bả cười chọc quê con, nói: - Ông Bill thích you rồi đó. Ổng thích con gái lắm. Chịu ai là cứ theo dính đuôi suốt ngày. Vô hại. Không sao đâu. Ổng đi theo you thì ổng không phá người khác. Con mắc cỡ, bắt ông Bill phải ngồi trong phòng khách coi tivi. Rồi là xong khu A. Con qua khu B. Phòng bà Vilma. Trên tường phòng bà dán đầy hình. Con tới gần nhìn kỹ. Có nhiều tấm hình con nít, người lớn đủ hết. Bà Vilma ngồi trên xe lăn. Ôm trong lòng bà là con búp bê. Con búp bê cũ lắm, trầy trụa hết trơn. Một bên mặt dán miếng băng keo bự. Dưới cổ bể một lỗ. Vừa làm giường con vừa hỏi: - Con búp bê đẹp quá. Ai cho bà đó? Bà sáng mắt lên, cười tươi, miệng móm sọm: - Má mi cho. Con hơi thắc mắc. Nhìn bà con đoán tuổi, cũng phải già hơn bà ngoại, không dưới... chín chục. Chẳng lẽ còn mẹ... Con hỏi tiếp: Chuyện đời một nữ sinh viên  183 - Má mi cho hồi nào? Bà lại cười, đôi mắt long lanh đượm đầy vẻ thương yêu: - Má mi cho hôm qua. Rồi bà chu mỏ hôn con búp bê cái chụt, ôm vô lòng, nhìn con nói: - Đây là em tôi. Say Hi1 với em đi. Em bé tên Mimi. Rồi bà chìa “em bé” ra: - Này hôn nó đi. Nó dễ thương lắm. Hôm qua nó giận nó cào trầy mặt tôi phải dán băng keo lại đây này. Con thấy tội nghiệp bà quá! Bà sếp con nói: - Ừ! Ngày mai you vô, có hỏi bà cũng trả lời y như vậy. Bà chỉ nhớ một điều là con búp bê của mẹ bà mới cho hôm qua. Không ai tới thăm bà hết. Con cái mỗi tháng gởi ngân phiếu trả tiền rồi thôi. Nghe đâu họ ở xa lắm. Y tá chỉ có bổn phận cho bà ăn, tắm rửa thay quần áo. Đâu có ai rảnh rỗi ngồi thăm viếng bà. Chỉ có con Mimi không lúc nào rời khỏi vòng tay âu yếm của bà. Trên tất cả những cửa phòng của khu B này đều có dán tấm bảng tên của mỗi người. Trong phòng nào cũng treo đầy hình ảnh cùng tên tuổi người thân để cố nhắc cho bệnh nhân nhớ. Vậy mà có khi chỉ hình chỉ tên hỏi họ, họ cũng chẳng nhận ra người thân thuộc. Ngày hôm sau con qua tập sự bên khu C. Đây là khu dành riêng cho những người có tật bẩm sanh. Thí dụ như 1 Nói chào bạn. 184  NHIỀU TÁC GIẢ cụt tay chân, điếc câm hay bị dị hình dị dạng. Thế nhưng, thể xác không đầy đủ mà đầu óc họ thì rất bình thường. Mới là khổ. Họ cũng yêu thương, họ vẫn có một trái tim biết rung động đập rộn ràng khi gặp người khác phái đó chứ. Họ cũng có những đòi hỏi thèm muốn của thể xác. Thế nên, đôi khi tâm trí họ hơi bất bình thường. Họ khổ sở lắm. Chẳng ai muốn có tình thân ái với họ. Bác sĩ cũng có chương trình để giúp giải quyết những đòi hỏi về phần xác thịt cho những bệnh nhân này vì bác sĩ có cho toa thuốc ngừa thai cho phái nữ và những bao condom1 cho phái nam. Con gặp cô Betty. Betty lớn hơn con vài tuổi. Hồi má có bầu con, má được bác sĩ cho uống một loại thuốc để ngừa chứng ụa mửa bị thai hành trong mấy tháng đầu ấy. Về sau người ta cho thu hồi tiêu hủy thuốc ấy vì có xảy ra những đứa trẻ sinh ra bị tật nguyền. Con may mắn hết sức, má con ngưng kịp thời. Còn những người vô phước? Là bị tật khổ sở như cô Betty. Cô là một nạn nhân của loại thuốc đó. Cô không có cánh tay. Bàn tay mặt của cô sát trên vai, chân cô thọt. Cô đi đứng thót thót chập chững trên bàn chân cụt ngủn. Đôi mắt cô bị lồi ra, mới nhìn thấy rất sợ. Nhìn kỹ mới thấy rất là buồn. Cô nói chuyện ngọng nghịu khó nghe lắm. Con nghĩ không ra. Tại sao có người thì đẹp từ đầu đến chân như tiên nga giáng thế? Tại sao người không may mắn thì phải chịu hình phạt toàn diện như vậy? Đã cơ 1 Bao cao su. Chuyện đời một nữ sinh viên  185 thể thiếu sót mà luôn cả tiếng nói cũng gần như mất luôn. Dọn cái bàn, con nhìn thấy một cuốn thơ. Từng trang từng trang đã cũ, đã vàng úa, đã lật tới lật lui biết bao nhiêu lần. Cầm lên, con quay qua hỏi: - Ủa, Betty cũng thích thơ hả? 186  NHIỀU TÁC GIẢ Betty cười méo mó, trả lời: - Ừ! Đây là bài thơ tôi thích nhất. Rồi Betty lật lật vài trang, chỉ cho con. Chị ấy nói: - Hãy đọc cho tôi nghe. Con đọc: SONG because the rose must fade, shall i not love the rose? because the summer shade passes when winter blows, shall i not rest me there? in the cool air? because the sunset sky makes music in my soul, only to fail and die, shall i not take the whole of beauty that it gives? while yet it lives? ah, yes, because the rose fades like the sunset skies; because rude winter blows all bare, and music diesthere fore, now is to me Chuyện đời một nữ sinh viên  187 eternity! Richard Watson Gilder Con thấy thương Betty quá. Có phải Betty sống trong sự tự an ủi mình qua những vần thơ của một người thi sĩ đã khuất mặt từ lâu? Con chần chờ trong phòng một hơi không biết nói gì nhưng rồi cũng tới lúc phải qua phòng khác. Tội nghiệp, Betty dặn: - You nhớ tới nữa nhé. Tới đọc thơ cho tôi nghe. Con không dám hứa vì con chỉ tập sự có bốn chục tiếng ở đây mà thôi. Con qua phòng của Peter. Peter khoảng bốn mươi mấy tuổi. Con đâm ra sợ vì cặp mắt của Peter lúc nào cũng dán sát theo con. Con cố gắng dọn dẹp phòng cho lẹ, đưa thuốc cho Peter uống. Xong xuôi phận sự con sắp bước ra thì bất ngờ Peter nắm tay con lại, nói: - Tôi muốn làm tình với you. Quỷ thần ơi, dù đã được bà sếp cho biết trước con cũng giật mình hết vía. Giật tay lại con ú ớ: - Cái này... ơ... you... buông tay tôi ra... không được đâu phải hỏi bác sĩ tôi chỉ là y tá thôi... buông tôi ra... May mắn là bà sếp tới liền. Chắc chuyện này xảy ra thường hay sao mà bà sếp bước tới, nói dịu dàng với Peter: - Được rồi tôi cho bác sĩ hay nhé. Đừng làm phiền cô ấy để cổ làm việc. Vậy đó. Xong bốn chục giờ ở đây, con qua tập sự ở bệnh viện khác. Tuy công việc có bình thường và dễ chịu 188  NHIỀU TÁC GIẢ hơn, không làm sao con quên được bà Jane, ông Bill, bà Vilma, cô Betty và... Peter...” Đó là sơ lược chuyện kể của Mai. Tuy bố là Mỹ, Mai vẫn nói tiếng Việt rất giỏi, như vậy Mai có thể giúp được nhiều cho những bệnh nhân người Việt không biết tiếng Anh. Hiện tại Mai đang đợi để thi lấy bằng RN (resister nurse). Với những kinh nghiệm trong thực tập, hiểu biết sự đau đớn cả thể xác lẫn tâm thần, khi dịu dàng dỗ ngọt khi cứng rắn bắt bệnh nhân uống thuốc theo lời dặn của bác sĩ. Như vậy chắc chắn Mai sẽ trở thành một người y tá có lương tâm và lòng thương người, xoa dịu mọi vết thương ngoài da lẫn tâm lý cho người bệnh, xứng đáng là một thiên thần áo trắng như lời của nhà văn nào đó đã nói. Và Mai, hiển nhiên là một thiên thần áo trắng của riêng tôi. Những bài học đầu tiên Chuyện đời một nữ sinh viên  189 trên đất Mỹ KIM TRẦN Kim Trần đang là một nữ sinh viên, cư trú tại Santa Ana. Hồi tháng thứ hai khi tôi vào trường trung học ở Mỹ, thầy giáo cho chúng tôi một bài kiểm tra với những câu hỏi ngắn. Tôi là một học sinh chăm chỉ nên chẳng khó khăn gì với những câu hỏi ấy. Cho đến khi tôi đọc câu cuối cùng: “Tên bác lao công của trường chúng ta là gì?”. Chắc chắn đây là một câu hỏi đùa. Tôi đã nhìn thấy bác ấy vài lần. Bác ấy cao, tóc sẫm và khoảng 50 tuổi. Nhưng làm sao tôi biết được tên của bác ấy? Tôi nộp bài, bỏ trống câu hỏi cuối cùng. Trước khi hết giờ, một bạn học hỏi thầy là câu hỏi cuối cùng có tính điểm không. Sao lại không? Thầy giáo nói. Trong công việc của các em, các em sẽ gặp rất nhiều người. Ai cũng quan trọng. Họ xứng đáng được các em chú 190  NHIỀU TÁC GIẢ ý và quan tâm, cho dù tất cả những gì các em làm chỉ là mỉm cười và chào. Tôi không bao giờ quên bài học ấy. Tôi cũng đã biết được tên của bác lao công. Bạn của tôi, một người Mỹ trắng kể lại: - Một đêm vào lúc 11g30 một phụ nữ da đen đang đứng trên lề đường, chịu đựng cơn mưa lớn và lạnh. Xe ôtô của cô ấy bị hỏng và cô ấy cần ai đó cho đi nhờ. Cô cố vẫy những chiếc xe đi trên đường. Tôi dừng lại để giúp cô. Tôi lấy dù cho cô gái, gọi taxi và trả tiền cho cô. Cô gái có vẻ rất vội nhưng vẫn hỏi địa chỉ, tên tôi và viết vào mảnh giấy, cô cảm ơn rồi lên xe đi. Vài ngày sau có ai đó gõ cửa nhà tôi. Một chiếc TV lớn được gởi đến. Một mảnh giấy đính kèm: “Cám ơn ông rất nhiều đã dừng lại giúp đỡ tôi trên đường. Cơn mưa không chỉ làm ướt những đường phố, nó còn làm ướt cả những suy nghĩ của tôi. Rồi nhờ có ông, tôi có thể đến kịp bên giường bệnh của mẹ tôi trước khi bà ra đi. Cầu chúa phù hộ cho ông vì ông đã giúp đỡ người khác một cách nhiệt tình và lịch thiệp đến thế. Kính thư”. Tôi học thêm bài học quý báu, con người nên có tấm lòng thương yêu, thông cảm và giúp đỡ người hoạn nạn xung quanh. Đây là một chuyện hiếm thấy, bởi vì tôi biết hiện nay dù sự hòa nhập chủng tộc rất rõ ràng ở Mỹ nhưng không dễ gì một người Mỹ trắng nửa đêm khuya chịu dừng lại giúp đỡ một phụ nữ da đen trên đường, khi đối với phần lớn những người Mỹ trắng sự xung đột sắc tộc vẫn còn mạnh mẽ. Một lần ở tiệm bán kem gần bờ biển, tôi đang xếp hàng. ...Một cậu bé khoảng 12 tuổi người Mexico, nước da Chuyện đời một nữ sinh viên  191 đen đúa, ăn mặc có vẻ luộm thuộm bước vào cửa hàng kem ở bờ biển. Cô phục vụ là một người phụ nữ Mỹ trắng, hỏi cậu cần gì. “Bao nhiêu tiền một đĩa kem lớn vậy?”, cậu hỏi bằng một giọng tiếng Anh không chuẩn. “3.50 dollars”, cô phục vụ lạnh lùng. Cậu bé lôi trong túi ra mấy đồng xu và bắt đầu đếm. “Thế bao nhiêu tiền một đĩa kem nhỏ bình thường ạ?”. Lúc đó khách trong cửa hàng kem rất đông và đang đợi. Cô phục vụ trở nên mất kiên nhẫn, “2.50 dollars”, cô trả lời vẻ cáu kỉnh. Cậu bé tiếp tục đếm những đồng xu. “Thế thì cho cháu một đĩa kem bình thường”. Cậu bé nói. Cô phục vụ đưa lại một đĩa kem, quăng luôn cái phiếu thanh toán lên bàn. Cậu bé ngồi lại bàn ăn xong kem để tiền trên bàn và đi ra. Vô tình cô phục vụ liếc nhìn lại bàn của cậu bé, đứng im lặng nhìn những gì còn lại trên bàn. Bên cạnh cái đĩa kem đã ăn hết là 4 đồng 25 xu được xếp cẩn thận sang một bên. Cậu bé không ăn đĩa kem lớn vì cậu muốn để dành một đồng tiền típ cho người phục vụ. Coronary 1 tình đã xót xa HÀ KIM Hà Kim cư trú tại San Jose. Với bài viết này, bà ngỏ ý mong người đọc khắp nơi lưu tâm hơn tới 1 Về động mạch. 192  NHIỀU TÁC GIẢ căn bệnh cao huyết áp và tim. Suốt đêm, ông không ngủ được, cơn tức ngực cứ đến liên tục. Ông khó thở, cổ họng như mắc nghẹn. Ông ngồi thẳng, dựa lưng vào thành giường, cố gắng hít thở thật sâu. Cơn đau dịu xuống, lát sau lại tái phát. Ông nhủ thầm “không sao, rồi sẽ hết như mấy tháng qua”. Ông đã giấu bà những lúc đau khác thường này. Ông sợ bà lo âu cũng có. Có lẽ, điều ông ngại hơn, là bà sẽ hối thúc ông lấy hẹn đi check1 cái body2 còn cường tráng của ông. Chán lắm! Bà cằn nhằn hoài “đàn ông sao lười biếng đến bác sĩ, chẳng như tui, hằng năm check, không thiếu... món nào”. Buổi sáng sớm, đi làm trước, bà vẫy tay chào tạm biệt. Ông đùa vui: “see you3 chiều nay”. Bao giờ ông cũng có câu nói nửa Mỹ nửa Việt như vậy. Rồi ông cũng thức dậy, cảm thấy khỏe bình thường. Lên xe, chọn một đĩa nhạc vui, ông thật lạc quan yêu đời. Khi nền kinh tế Mỹ suy thoái tận đáy vực mà ông còn được cái job để đi cày. Thiệt là may mắn! Lần này, sự khỏe khoắn không lâu. Buổi cơm trưa thình lình phải chấm dứt. Cơn nghẹn cổ ập đến, ông ôm ngực gắng thở sâu. Suýt nữa làm ông quyết định sai lầm “lái xe về nhà ngay”. Bạn bè khuyên và dìu ông nằm nghỉ tạm trên bàn ở góc phòng giải lao. 1 Khám. 2 Cơ thể. 3 Gặp em. Chuyện đời một nữ sinh viên  193 Tình trạng càng lúc càng tồi tệ hơn. Những đợt ngộp thở gần nhau hơn, lồng ngực đau thắt, mồ hôi ướt đẫm, dù không nhìn thấy nhưng ông cũng có thể hình dung gương mặt mình xanh như tàu lá. Hồi còn ở quê nhà, vài lần ông đã chứng kiến cảnh người “trúng gió độc” ngất xỉu và... đi luôn. Hốt hoảng, ông đưa tay sờ lên mặt, không còn cảm giác. Ông gắng la to, kêu cứu. Những người bạn đồng nghiệp chạy vội đến, vây quanh. Kẻ bóp tay chân, người làm vài động tác hô hấp trên ngực. Tiếng còi hú của xe cứu thương đang tiến vào. Rất nhanh chóng, chưa tròn 5 phút gọi đường phone 911 khẩn cấp, những bước chân vội vã của bác sĩ, y tá cấp cứu đã đến bên. Ông chưa ngất xỉu, còn nghe tiếng hỏi “ông có thường xuyên khó thở như vầy không?” Ống nghe đặt khám nơi vùng ngực. Ông được ngậm liền hai viên thuốc màu hồng. Chốc sau còn được phun một luồng thuốc dưới lưỡi. Ông dễ thở hơn. Hai y tá đặt ông lên băng ca, cài dây an toàn và chuyển đi. Trên xe cứu thương, ông được truyền nước biển, ngậm thêm 2 viên thuốc và phun thêm lần thuốc dưới lưỡi nữa. Ông khỏe dần và còn tỉnh táo nghe được lời nhắn của người y tá vào điện thoại ở nhà ông tên họ ông và báo hiện ông đang trên đường di chuyển về phòng cấp cứu bệnh viện... Bất chợt, ông quên hẳn bệnh trạng của mình. Ông lo lắng, không biết con gái ông có về nhà kịp nghe lời nhắn, thay ông đi đón bà tan làm về hay không. Cũng vào giờ này, bà vừa tan ca. Bà nhởn nhơ ngồi ăn quà vặt và thong thả ngồi đọc báo. Thình lình, người bạn 194  NHIỀU TÁC GIẢ đồng nghiệp chạy vội đến, báo tin: “chị ơi, có phone gọi chị, hình như ông xã chị phải cấp cứu ở bệnh viện”. Bà hốt hoảng, đứng bật dậy, chân chạy nhanh về văn phòng. Dòng suy nghĩ của bà: “đáng lẽ ông đang trên freeway1 đến đón bà, vậy là tai nạn đã xảy ra. Trên đường cao tốc, vậy là ông tiêu mạng rồi!”. Bà choáng váng mặt mày, tay run rẩy cầm phone. Tiếng con gái vang lên, trấn an bà “Ba mệt từ nơi làm được đưa vào bệnh viện. Mẹ chờ chốc lát, con đưa mẹ vào thăm ba”. Từ parking2 ở bệnh viện, hai mẹ con chạy vội vào dãy phòng cấp cứu. Phòng thiết kế rất dã chiến, chỉ là những tấm màn ngăn, rèm được kéo nửa, rất tiện cho người nhà nhận diện bệnh nhân. Mắt bà mờ lệ khi nhìn thấy ông nằm dài trên giường, dây nhợ lung tung, nào dây truyền nước biển, nào dây nối vào điện tâm đồ... Vẻ mặt mệt mỏi, ông cũng gượng cười “Hai mẹ con đừng lo lắng quá. Tôi đã khỏe. Bác sĩ gia đình và bác sĩ chuyên khoa tim mạch cũng đã đến khám cho tôi rồi”. Tuy nhiên, viên bác sĩ bệnh viện bước vào thông báo “nhịp đập của tim có vấn đề, ông phải nằm lại đây để bác sĩ theo dõi suốt đêm nay”. Lát sau, ông được chuyển vào phòng chăm sóc, theo dõi đặc biệt. Bà gọi thức ăn tối cho ông. Bà lo lắng không yên, bắt ông cử động tay chân, đưa tay lên cao, co chân rồi duỗi thẳng. Qua cơn mệt ngất, ông đã tươi tỉnh, giễu cợt “Đừng lo bà ơi. Toàn body3 của tui nơi nào cũng work4... ngon lành hết!”. Dù ông hối thúc hai mẹ con nên về 1 Đường cao tốc. 2 Nơi đậu xe. 3 Cơ thể. 4 Hoạt động. Chuyện đời một nữ sinh viên  195 sớm nghỉ ngơi nhưng mãi đến 12 giờ khuya bà mới ra về. *** Sáng sớm, bác sĩ chuyên khoa đã vào thăm và thông báo: - Có thể ông đã bị Coranary - có nghĩa là chứng tắc nghẽn động mạch vành do máu bị đông cục, làm tổn thương tim. Cần làm một cái test để chẩn đoán chính xác. Nếu đúng bệnh thì sẽ làm phẫu thuật thông tim luôn. Ông nằm lặng người sầu muộn. Ở một bài báo đâu đó đã đọc, ông nhớ lại có 3% tử vong trong các ca thông tim. Ông rên thầm: “Đừng nha, tui chưa quá già. Tui còn yêu đời lắm! Qua Mỹ mấy năm, tôi chỉ tối mặt tối mày đi cày, chưa hưởng thụ gì hết mà!”. Ông cũng chợt hối hận vì đã cãi lời bà. Từ ngày ông bị cao huyết áp, thường xuyên nhìn mâm cơm chỉ có rau đậu, tàu hũ, ông luôn giận dỗi “Cai thuốc lá, bỏ rượu, ăn uống đạm bạc như vầy còn gì vui thú trên cõi đời này hả bà?”. Còn nữa, dù ăn hạn chế, ông vẫn lên cân, con gái mua tặng bố cái máy tập chạy bộ. Ông tập khoảng một tuần rồi quên luôn. Giờ có ân hận cũng muộn mất rồi. Dù sao, ông cũng phải phone về nhà. Bà được tin chẳng lành, dặn lòng “phải bình tĩnh, sắp đặt việc nhà!”. Nhìn quanh nhà vắng vẻ, bà cảm thấy hiu quạnh quá! Bà vội truyền lệnh đến hai con “Trưa mai, có thể ba phải phẫu thuật thông tim, mẹ sẽ xin nghỉ phép một tuần. Mẹ muốn cả nhà có mặt đầy đủ bên ba. Tiền bạc từ từ kiếm cũng được. Dù bận rộn đi cày cực nhọc, ta phải biết dành 196  NHIỀU TÁC GIẢ thì giờ chăm sóc người thân, nhất là trong những giây phút trọng đại và hiểm nguy như thế này”. Ông thật cảm động đón vợ con đến thăm. Mỗi người đi làm giờ giấc khác nhau, hiếm khi gia đình được sum họp đầy đủ như sáng nay. Đứa con gái lên tiếng: “Nền y khoa ở Mỹ tiên tiến nhất trên thế giới, mẹ đừng lo thái quá, ba hãy yên tâm điều trị bệnh”. Thằng con trai mộc mạc hơn nhắn gởi: “Ở đây thuốc men rất tốt, ăn uống đầy đủ, ba sẽ chóng hồi phục. Đừng sợ nha, ba!”. Cả ba mẹ con đưa ông vào tận phòng tiền giải phẫu, ông giơ tay vẫy chào tạm biệt. Trước đó, ông đã được cô y tá phát cho xấp tài liệu, giải thích khá tường tận tiến trình của ca phẫu thuật, có kèm hình ảnh rõ ràng nữa. Nhờ đó ông có thể mơ màng biết được những bước làm việc của bác sĩ và ba y tá. Ngực ông được gắn máy thu hình truyền lên ba màn ảnh lớn xung quanh. Ông không thể nhìn thấy trên màn ảnh nhưng một cái nhói đau dưới bụng, ông cũng biết được động mạch vừa bị cắt. Thuốc cản quang và dụng cụ dò tìm nơi bị tắc nghẽn đang chạy nhanh về tim. Ông không bị tiêm thuốc mê nên vẫn tỉnh táo nhận ra như có một luồng máu nóng chảy về trái tim đang đập thoi thóp của mình. Ông nhắm mắt và thầm cầu nguyện. Những giây phút này, vợ con ông được đưa ra ngoài xa, cuối dãy hành lang hẹp. Phòng chờ đợi rộng lớn, được trang trí trang nhã. Vượt ngoài khung kính là vườn hoa với muôn màu sắc rực rỡ. Cảnh trí thật ấm cúng nhằm tạo cho người chờ đợi bình tâm và thoải mái. Thế nhưng bà đứng ngồi không yên, bồn Chuyện đời một nữ sinh viên  197 chồn lo lắng. Hai con đưa bà vào gian hàng kế bên chọn tặng phẩm cho ông. Một giờ chờ đợi như dài đằng đẵng cũng trôi qua. Ba mẹ con được thông báo, trở lại phòng giải phẫu. Viên bác sĩ đẩy cửa bước nhanh ra ngoài, nói gọn nhẹ: “thành công tốt đẹp, ông nhà cần ăn uống kiêng cữ, 198  NHIỀU TÁC GIẢ tránh lên cân và phải uống thuốc một thời gian”. Đoạn ông xòe ra 2 bức ảnh, giải thích những điểm ghi sẵn “ba nơi này đã bị nghẹt, thông xong”. Bà chân thành nói lời cảm ơn bác sĩ. Vài phút sau, ông được đẩy ra ngoài. Ánh mắt bơ phờ mệt mỏi của ông chợt rớm lệ cảm động khi con gái trao lẵng hoa tươi thắm với lời chúc “sớm bình phục”. Bà choàng vào cổ tay ông vòng chuỗi hạt. Ông thì thầm: “Tui chưa muốn tu đâu bà ơi”. Bà bóp nhẹ tay ông “Ái chà! Chuỗi hạt không phải màu nâu sư cụ mà màu đỏ chiến thắng đấy! Nợ trần, ông chưa thoát được mà!”. Xuất viện về nhà, ông phải uống 5 loại thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ. Aspirin tránh đông máu, thuốc giúp tan mỡ, thuốc hạ huyết áp, thuốc dưỡng tim. Sau một tháng ông phải lấy hẹn để tái khám. Ông không ngần ngại nêu lên nỗi băn khoăn của mình “Có khả năng thông tim lần nữa không? Và làm sao phục hồi lại sinh lực đàn ông như xưa?”. Bác sĩ đã cười thoải mái và giải thích cặn kẽ: “Những người có bệnh tiểu đường và những người có động mạch hẹp thì sẽ có nguy cơ bị nghẽn và thông tim nữa. Còn ông không bị tiểu đường, mạch to nên không đáng ngại. Đàn ông trên 40 tuổi đã bắt đầu có triệu chứng lão suy. Mỗi ba tháng định kỳ Chuyện đời một nữ sinh viên  199 ông cần check lại trái tim không ngủ yên của mình. Ngoài ra, ông cần tuân thủ chế độ ăn uống một cách triệt để. Ăn nhạt, hạn chế tối đa thịt, chỉ dùng tàu hũ, các loại đậu, rau quả và trái cây. Buổi cơm chiều, ông thêm một ly nhỏ rượu nho để giúp nhịp tim tốt và chống tắc nghẽn mạch vành”. Mỗi sáng, ông mang đôi giày ba ta mới, đi bộ 1 vòng khu phố gần 1 tiếng đồng hồ. Hít thở khí trời trong lành, tâm hồn thơ thới, ông xuýt xoa “Ở Mỹ, không chạy đua với thời gian, được đi bộ thong thả, quả là một điều hạnh phúc”. Bảy tuần dưỡng bệnh qua nhanh, mọi người vui mừng, chào đón ông trở lại làm việc. Đến giờ cơm trưa, bọn trẻ thầm thì hỏi: “Tụi con thấy bố làm việc hãng vẫn còn ngon lành. Vậy việc nhà bố làm còn phong độ không?”. Như đánh thốc vào nỗi đau âm thầm và có lẽ sử dụng tiếng Anh để dễ diễn tả nỗi lòng hơn, ông gượng cười trả lời “Hồi bố còn trẻ thì one time one day1, sau khi uống thuốc hạ huyết áp thì once a week2 . Bây giờ thì once a month, later3 chắc bố không dám nghĩ đến, chừng đó... chết chắc sướng hơn các con ạ!”. Các bạn ông đợi đổ bệnh rồi mới cùng chia sẻ... nỗi mất mát, phỏng có ích gì? Tiện thể ông khuyến cáo: “Đốt thuốc liền tay, mỗi cuối tuần say xỉn, ăn trưa cứ cầm cái McDonald để body lên cân tới tới. Đó là nguyên nhân chính gây cao huyết áp, rồi nghẹt tim, rồi đột quỵ”. Ông mang bộ mặt ảm đạm về đến nhà. Bà lo lắng thăm 1 Mỗi ngày một lần. 2 Mỗi tuần một lần. 3 Mỗi tháng một lần, sau này. 200  NHIỀU TÁC GIẢ hỏi: “Liệu còn làm việc nổi không, hay ông xin hưu non đi”. Giọng buồn thiu, ông đáp: “Tui cũng còn đủ sức cày ruộng xa. Thế mà cày ruộng gần lại yếu xìu rồi bà ơi!”. Bà bật cười, ôm vai ông an ủi: “Ôi chao, mấy mươi năm vui sướng chưa đủ sao mà ông còn hối tiếc. Trời cho bao nhiêu hưởng bấy nhiêu ông ạ! Nếu không được cấp cứu và thông tim kịp thời chắc bây giờ mộ ông xanh cỏ rồi!”. Nay ông mới thấm thía lời ông bà xưa dạy con cái chọn vợ gả chồng nên “xứng đôi vừa lứa”. Bà thiệt “vừa lứa” với ông, giờ này, mà bà còn trẻ trung thì ông khốn khổ. Ông cũng nhớ lại lời một danh ngôn nào đó: “đằng sau sự thành công của đàn ông là hình bóng của người đàn bà”; nay ông sửa lại: “đằng sau sự an lạc của cụ ông là bóng dáng của cụ bà”. Dù lòng đã dịu xuống, nỗi đau ông cũng than thầm “Coronary, ôi! Coronary! Tình đã xót xa”. Mở nhà hàng ăn NGUYỄN LÊ Tác giả Nguyễn Lê cư trú tại Philadelphia, PA. Ở Việt Nam, tôi đã mở những trường chuyên nghiệp như dạy đánh máy chữ, các lớp dạy sửa radio, trường dạy lái xe hơi v.v... Qua Mỹ muốn làm lại những nghề này thấy Chuyện đời một nữ sinh viên  201 không hợp thời nữa. Nhà tôi thì nấu nướng khéo tay, lại đã có dạy nữ công gia chánh. Thời gian còn ở Việt Nam, làm công việc kinh doanh tiền thu mỗi ngày. Qua Mỹ lãnh lương tuần nản quá. Thầm nghĩ, chả lẽ đời ta mãi thế này? Tranh thủ thời gian, ban ngày tạm đi làm lấy tiền đi chợ hàng ngày. Tôi tìm được một căn nhà gần chợ, nhà tôi lên Tòa đô chính xin giấy phép mở nhà hàng. Họ chỉ cần biết địa chỉ và trong khoảng nửa giờ họ làm thủ tục giấy tờ cho phép mở nhà hàng, đóng lệ phí 10 đô la. Khu vực căn nhà chúng tôi mua thuộc vùng kỹ nghệ thương mại nên không cần phải qua thủ tục cải đổi từ khu cư trú ra khu thương mại. Thời gian mới qua Mỹ đâu biết tương lai mở nhà hàng có thành công hay không. Ước vọng chỉ muốn bán các món ăn Việt Nam cho những đồng bào Việt xa quê muốn tìm lại hương vị xưa, nhớ lại kỷ niệm cũ... Tiền đặt cọc căn nhà khá cao. Mới đi làm, không đủ tư cách tín nhiệm để vay tiền ngân hàng, tôi đành phải trả góp cho chủ nhà với phần lời cao hơn. Mỗi chiều sau giờ làm, tôi bắt đầu sửa căn phòng ngoài dự tính làm phòng ăn. Thay trần nhà mới bằng khung kim khí và đặt lớp lót trần nhà bằng vật liệu lót trần chiều ngang 2x4 m, sơn tường quanh phòng ăn bằng lớp sơn mới, mát mắt. Lót thảm trên sàn nhà và mua vài ngọn đèn kiểu trang trí trên trần. Khu vực sửa soạn đồ ăn cho nhà hàng chật hẹp hơn. Phải chuẩn bị một lò nấu gồm bốn lò lửa, một bếp nấu kiểu 202  NHIỀU TÁC GIẢ tàu (wok) (lửa bùng lên và nóng kinh khủng trong giây lát), một bếp nấu súp để đặt nồi nấu nước lèo lớn bằng vòng tay ôm, một lò nướng thịt dài ba feet và một bếp chiên ngập dầu (deep dry). Phải chuẩn bị khu vực rửa chén bằng bồn rửa chén ba ngăn, thêm một ngăn cá nhân để rửa rau, rửa tay. Trang bị thêm một tủ lạnh lớn và tủ cấp đông chứa đồ ăn. Phần hút khói trong bếp phải dùng đường dẫn khói lên mái nhà với quạt hút khói mã lực cực mạnh. Phần mái bếp bằng kim loại, không sét rỉ, đặt trên dàn các lò nấu bếp, giúp đem khói trong nhà bếp lên mái nhà. Thêm hệ thống chữa lửa tự động tránh hỏa hoạn mỗi khi lửa bắt đầu cháy bùng lên, ngọn lửa lớn rất nguy hiểm. Công việc đặt hệ thống nấu nướng này phải nhờ đến những bàn tay chuyên môn của thợ hàn (plumbers). Mở nhà hàng, bắt buộc phải có hai phòng vệ sinh một nam, một nữ cho khách hàng. Phần bảng hiệu cũng phải ra tòa đô chính xin giấy phép treo bảng và đóng lệ phí hàng năm. Chuẩn bị xong công việc mất cả tháng trời. Mùa hè đến cũng phải nghĩ tới việc gắn hệ thống máy lạnh. Mua bảo hiểm cho nhà hàng để bảo vệ rủi ro lỡ khi khách hàng kiện tụng về đồ ăn tại nhà hàng hoặc rủi té khi bước vào nhà hàng làm ta cũng tốn thêm một số tiền nữa. Người Việt mình thường hay chọn ngày lành tháng tốt để khai trương cửa tiệm. Tìm thầy phong thủy chọn ngày tốt, bày đặt đồ đạc lại, trình bày chỗ này, chỗ nọ cho đúng ý ông thầy. Tôi không theo lệ đó, chọn ngày thứ sáu trong tuần khai trương vì ngày này người Việt mình nghỉ cuối Chuyện đời một nữ sinh viên  203 tuần sẽ dẫn vợ con, bạn bè đi ăn uống. Giờ mở cửa hàng từ 10 giờ sáng tới 10 giờ tối. Điều hành trong bếp chỉ có nhà tôi chánh phó kiêm đủ chức với một người phụ. Đi chợ mua đồ về sửa soạn nhà hàng, chuẩn bị các món ăn, nấu nướng các món ăn cho khách từ sống tới chín, thậm chí cả việc rửa chén, lau rửa nhà vệ sinh cũng kiêm luôn. Phần việc của tôi thì lo bên ngoài phía phòng ăn. Mở cửa tiếp khách đưa vô bàn ăn, lấy order1 đem vào bếp gấp cho bà xã nấu nướng tranh thủ thời gian vì người Việt mình đi ăn nhà hàng không chịu chờ lâu. Trong thời gian chờ đợi đem các món ăn ra, tôi sửa soạn nước uống như nước ngọt, cà phê v.v... Nhiều lúc bận rộn không có thì giờ hỏi thăm chuyện trò với khách hàng cũng bị trách móc. Bạn thử tưởng tượng làm nhà hàng với ba nhân mạng, lúc ít khách mọi chuyện bình thường. Hôm nào may mắn khách vô đông, chạy vào, chạy ra tiếp khách đưa thực đơn, lấy order sửa soạn đồ uống hết bàn này tới bàn khác, như đánh giặc chỗ không người. Nhiều khi nghĩ lại phục mình quá tại sao có thể làm được như thế. Còn nhà tôi ở trong bếp thì nhanh thoăn thoắt, trong chốc lát đã có tô phở hay tô hủ tiếu thơm phức đem ra cho khách. Sửa soạn một bữa ăn cho gia đình ở nhà đã thấy phức tạp đủ thứ chuẩn bị. Chỉ lo ăn uống cho người trong nhà cũng đã mệt. Nhiều bà nội trợ gắt như mắm tôm mỗi khi không vừa ý. Chồng con không biết ý phụ, mỗi người giúp 1 Phiếu đặt món. 204  NHIỀU TÁC GIẢ một chân, một tay cho mau công việc thì không khí gia đình trong bữa ăn không vui. Nhà hàng đâu chỉ có phở, hủ tiếu thôi, thực đơn với 50 món ăn: Từ súp, bốn, năm thứ như súp măng tây nấu cua, súp bắp nấu cua, mì hoành thánh, hủ tiếu Mỹ Tho, phở tái chín. Món xà lách như xà lách rau tươi trộn dầu giấm, kim chi xà lách. Món ăn chơi như chả giò, gỏi cuốn, bì cuốn thịt heo nướng chả, gà nướng chanh, bò lụi. Món nướng như bò nướng lá lốt, nem nướng, sườn nướng, gà quay. Món xào như bò lúc lắc, tôm xào rau, bò xào cải, gà xào sả ớt, mì xào thập cẩm. Có một mình nội tướng với lính phụ sửa soạn nấu nướng từng ấy món ăn trong hàng thập niên. Nhà tôi mỗi khi gặp bạn bè thường nói đùa: “Chồng tôi, vợ bếp con trâu đi cày”. Khách hàng Việt hồi đó chỉ có thói quen đi ăn sáng, trưa và cuối tuần. Còn buổi tối thì ít đi ăn hoặc hầu như không có vì họ phải chuẩn bị lên giường, sáng dậy kéo cày trả nợ. Thời gian từ từ bay đi, một ngày như mọi ngày. Khách hàng người Mỹ bắt đầu đến ăn thử. Ăn những đồ ăn Việt Chuyện đời một nữ sinh viên  205 họ thấy ngon miệng, nấu nướng ít dầu mỡ, bột ngọt, giá lại rẻ. Họ truyền miệng và đem gia đình bạn bè tới thưởng thức. Người Mỹ có truyền thống mạo hiểm. Họ vào ăn nhà hàng đủ mọi quốc tịch Trung Hoa, Nhật Bản, Ấn Độ, Việt Nam, Thái Lan, Mễ v.v... Sự hiện diện của những nhà hàng đủ mọi quốc tịch làm cho thành phố trở thành một khu du lịch muôn mặt. Rồi chuyện phải đến sẽ đến, các ký giả của những tờ báo địa phương nổi tiếng được tòa báo trả tiền cho đi ăn tại các nhà hàng trong thành phố và phụ cận. Họ viết bài tường thuật về các món ăn một cách vô tư và họ đi ăn như một người khách thường ẩn danh, không tiết lộ là ký giả của tờ báo. Họ viết bài về nhà hàng qua những tiêu chuẩn tiêu biểu như cách trang trí trong phòng ăn, lối tiếp đãi của chiêu đãi viên rồi đến phần chính là các món ăn. Họ diễn tả cách trình bày các món ăn phân biệt các chất liệu kết thành món ăn trên đĩa. Khen món này, không vừa ý món nọ và cuối cùng cho điểm một ngôi sao, hai hay ba... Nhà hàng nào được tặng ba sao là đã được phần thưởng danh dự. Còn bốn, năm sao thì thuộc hàng thượng thủ, tới danh dự cao cấp rồi. 206  NHIỀU TÁC GIẢ Các bài điểm báo về nhà hàng thường xuất hiện vào ngày thứ sáu trong tuần để khách hàng chuẩn bị đi ăn cuối tuần. Nhà hàng được ghi tên vào sổ vàng là phải mau mau chuẩn bị làm thêm nhiều đồ ăn. Món nào được đề cập trong bài báo phải tăng cường số lượng. Chuẩn bị đủ mọi phương diện để làm vừa lòng khách đến ủng hộ và lôi cuốn những khách hàng tương lai bằng lời đồn đại. Nhiều khách hàng sợ sau khi đọc báo người ta kéo nhau đi ăn quá đông nên từ từ vài tuần sau mới đến thử. Mỗi lần có điểm báo là có thêm khách hàng mới, có khi cả vài tháng sau khách hàng còn mang bài báo điểm cắt trên báo đem lại tặng chúng tôi sau khi ăn. Họ ca tụng hết lời và hứa hẹn trở lại. Có khách hàng còn nói chúng tôi lái xe cả tiếng đồng hồ chỉ để đến ăn món chả giò của ông bà. Đúng là thèm ăn, lội ba cánh đồng cũng lội. Nhà hàng được đài truyền hình chiếu cố cũng hấp dẫn và hồi hộp. Ai cũng biết phải chi một số tiền lớn mới được lên đài truyền hình trong 5, 10 phút. Chúng tôi may mắn được đài truyền hình số 10 cho biết ký giả truyền hình sẽ tới nhà hàng và yêu cầu trình bày vài món ăn cho họ giới thiệu về đồ ăn Việt trên màn ảnh. Chúng tôi gọi điện thoại mời khoảng 20 người khách quen đến ăn để cho ký giả phỏng vấn. Chính ông ký giả vừa phỏng vấn vừa ăn vừa giới thiệu các món ăn cho khán giả truyền hình. Đối với nhiều người đã và đang mở nhà hàng cũng như một số bạn bè của chúng tôi thường nói mở nhà hàng ăn là một cơn ác mộng. Giờ mở cửa sáng từ 11 giờ tới 11 Chuyện đời một nữ sinh viên  207 hoặc 12 giờ đêm. Khoảng thời gian dài 12 tiếng gấp rưỡi thời gian những người đi làm việc 8 tiếng. Đi làm sáng vác ô đi, tối vác về có 5 ngày 1 tuần lễ. Làm nhà hàng phải mở cả ngày thứ Bảy, Chủ nhật và có khi mở 7 ngày trong tuần. Ít nhà hàng đóng cửa một ngày nghỉ xả hơi, phần sợ mất khách, phần lo trả tiền thuê mướn tiệm. Hơn 2 thập niên mở nhà hàng, nhà tôi luôn luôn muốn tiếp tục lăn vào làm công việc ác mộng này và lấy công việc nấu nướng trong nhà hàng làm niềm vui thích mỗi khi ra chào hỏi khách hàng. Khách coi chúng tôi như gia đình. Họ thích khung cảnh ấm cúng, cách tiếp đãi nói chuyện niềm nở, đồ ăn ngon miệng và mùi vị món ăn y chang sau hơn 20 năm, trước sau như một không thay đổi chút nào. Họ nhớ chúng tôi, họ nhớ nhà hàng và các món ăn của nhà hàng. Hai đứa con hiểu được cái thú say mê của mẹ, biết ý và muốn làm vừa lòng mẹ, nên cũng có ý định tiếp tục sự nghiệp. Hành trình về phương Đông SAO NAM Tác giả tên thật Trần Ngọc Bình, bút hiệu Sao Nam. Hiện cư trú tại Greenville, tiểu bang South Carolina, nghề nghiệp: Machine Operator. 208  NHIỀU TÁC GIẢ Ngày lễ Tạ ơn 28 tháng 11 năm 1995, chúng tôi đáp xe đò Greg Hound rời Greenville, South Carolina về Santa Ana California để lo dọn nhà. Khi đi thuê xe thì tôi mới bật ngửa người ra vì giá cho thuê đâu có rẻ, từ 3.000 đến 4.000 đô la một cái, hoàn toàn ngoài khả năng của gia đình chúng tôi. Tôi bàn với cả nhà, như thế này thì chỉ có nước bỏ hết đồ đạc lại, mang theo quần áo và những vật dụng thật là cần thiết và đáp xe đò đi thôi, rồi qua đó mua sắm dần dần. Ý kiến của tôi bị bác bỏ một cách thẳng thừng vì các con tôi và bà xã tôi tuy sống trên đất Mỹ đã được bốn năm rồi vẫn suy nghĩ như những người Việt chính cống đang sống trên mảnh đất Việt Nam yêu dấu nhưng nghèo khổ, nghĩa là cái gì sắm được thì sẽ không bao giờ vứt bỏ, nếu còn xài được, ngay cả như nếu bị hư thì sửa lại mà xài chứ không bỏ phí. Vợ tôi đưa ra một ý kiến “xanh rờn” màu Việt Nam “Anh không thấy ở Việt Nam, nhất là ở miền quê, người ta xài bộ ván ngựa từ đời ông, đời cha đến đời con, đời cháu sao. Đằng này, những đồ đạc đó, mình mới sang đây và mới sắm đây, tiền đâu mà uổng phí thế! Ai là Mỹ thì cứ là Mỹ còn em thì em vẫn là người Việt Nam!” Đến mức này thì tôi chỉ có chịu thua, chịu nhượng bộ nhưng trong lòng phân vân không biết giải quyết việc thuê xe truck để dọn nhà ra sao. Lòng buồn rầu, tôi bước ra khỏi nhà, lên xe cùng anh chàng con rể đi dọ giá1 nữa xem sao. Tới một chi nhánh của hãng U-HAUL trên đường S. 1 So sánh giá. Chuyện đời một nữ sinh viên  209 Harbor chúng tôi tạt vào thì gặp anh chàng manager1 người Mỹ (theo như tôi tưởng lúc ban đầu vì anh này tóc vàng mắt xanh) và được anh ta cho giá 3.000 đô la, rẻ hơn chỗ khác rồi. Tôi bèn “phán” một câu “Mày đẹp trai như tài tử xi nê Mỹ mà sao cho thuê xe mắc thế!”. Tức thì nó phản ứng liền, anh ta cho biết anh ta không phải là người Mỹ mà là người Cuba, con của một ông tướng phe Cuba tự do và gia đình của anh phải lưu vong sang Mỹ vì phe Cuba tự do bị Mỹ bỏ rơi. Như gặp tri âm, tôi cho anh ta hay tôi cũng là phe Việt Nam tự do và cũng bị bỏ rơi như trường hợp của Cuba và đã bị đi “cải tạo” hơn 10 năm trời trong các trại tập trung từ Nam cho tới Bắc Việt Nam. Đến đây, tự nhiên không bắc mà một cây cầu thông cảm nối hai người khác màu da, chủng tộc, ngôn ngữ với nhau. Chúng tôi hàn huyên với nhau đủ mọi vấn đề như những người bạn thân quý, cố tri, sau bao năm xa cách mới gặp lại và chợt thấy bạn mình là chính mình, xuyên qua những cảnh ngộ tương tự mà cả hai đã từng trải qua. Sau đó, anh ta “offer”2 một chiếc xe khác với giá là 1.000 đô la và cho biết là không thể hạ hơn được nữa và nếu tôi không thuận giá này thì ngày mai sẽ không còn được thuê với giá đó nữa và khuyên tôi không nên từ chối. Các cụ ta thường nói: “Đi một ngày đàng, học một sàng khôn”. Vì thế, càng ở lâu ở xứ Cờ Hoa này, càng thấy xứ này có nhiều cái lạ, lạ đến lạ lùng, thí dụ như giá thuê chiếc xe này, mà tôi vừa kể hầu quý vị. Những manager 1 Quản lý. 2 Biếu, tặng (nhưng ở đây có nghĩa là đưa ra, đề nghị). 210  NHIỀU TÁC GIẢ làm việc cho các đại công ty, mà chủ nhân thì ở mãi tận đâu đâu, không bao giờ được biết mặt, chỉ làm theo lệnh mà thôi. Qua hệ thống điều hành, món hàng này, món hàng nọ, tới ngày này, tháng này sẽ được bán với giá này, nhưng sau giờ này, ngày hôm sau sẽ không còn giá cũ nữa hoặc là cao hoặc là thấp hơn và dù muốn người bán cũng không thể trở lại giá cũ được vì hóa đơn khi qua hệ thống của hãng đã được ghi rõ ngày giờ. Đúng là “Buồn ngủ mà gặp chiếu manh” tôi mừng quá, cám ơn và ký hợp đồng thuê xe liền và mướn thêm một cái “auto support”1 để mang theo cái xe Van2 đời 84 mà con trai tôi đã mua cho tôi để tôi có cái “chân” đi, từ ngày sang Mỹ đến nay. Vì chiếc “auto support” này, tôi phải trả thêm 80 đô la nữa, tổng cộng là 1.080 đô la. Đúng là “tỉnh” mà như “mơ” tôi đâu có “mơ” được cái giá rẻ như bèo này. Có lẽ đã có kinh nghiệm đối với khách hàng mướn loại “auto support” này, anh ta luôn miệng nhắc tôi không được để người trong chiếc xe chở theo trên cái “auto support” vì cái móc có thể tuột ra gây tai nạn chết người và làm như thế là trái luật. Mọi việc xong xuôi, anh ta vui vẻ bắt tay – điều hiếm thấy nơi người Mỹ, chúc tôi lên đường bình an và không quên căn dặn “bất cứ khi nào” trở về California thì nhớ ghé thăm “and we go to eat and chat”3. Chúng tôi đang loay hoay gắn dây đèn signal4 vào 1 Toa phụ kéo theo. 2 Xe thùng. 3 Và chúng ta sẽ đi ăn và tán gẫu. 4 Đèn tín hiệu. Chuyện đời một nữ sinh viên  211 chiếc “Auto support” thì chàng Cuba lại từ trong văn phòng hối hả đi ra và hỏi xem chúng tôi có cần anh ta phụ giúp không và nếu muốn anh ta luôn luôn sẵn sàng. Thật là hiếm có một người tận tụy với bạn bè mới quen như thế. Xe đã về tới nhà, việc chất đồ lên xe cũng thật nhiêu khê và mất nhiều thời giờ nhưng rồi mọi việc cũng xong vì có sự phụ giúp của một anh bạn mà chúng tôi thường gọi đùa một cách thân mật là “Anh Năm Hotel” mới ở Việt Nam qua thăm con. Ngày 30 tháng 11 năm 1995 chúng tôi rời Cali để lại một lần nữa lên đường tìm tới một miền “đất hứa mới” trên lục địa đầy cơ hội này, như bao nhiêu người Mỹ khác đã làm cách đây mấy trăm năm nhưng chúng tôi đã làm khác họ. Những người này sau khi tìm ra miền Đông có lẽ họ vẫn chưa cho đó là “miền đất hứa” như họ mong muốn, nên lại lên đường một lần nữa tìm về miền Viễn Tây để rồi tạo dựng nên một “America, the beauty”1 như ngày nay. Trái lại, gia đình chúng tôi lại từ miền Viễn Tây đi ngược lại về miền Viễn Đông của Hoa Kỳ để xây dựng quê hương thứ hai tại đây. Tôi còn nhớ một thi sĩ nào đã viết: Khi ta ở, chỉ là nơi đất ở Khi ta đi, đất đã hóa tâm hồn. Thật vậy, khi chiếc xe truck bắt đầu leo dốc để lên freeway2, 22 tôi không khỏi bùi ngùi khi nhận ra tôi đã bỏ Cali lại phía sau, không những chỉ Cali mà còn cả kỷ niệm 1 “Nước Mỹ, một nhan sắc/một vẻ đẹp”. 2 Đường cao tốc. 212  NHIỀU TÁC GIẢ của những ngày đầu khốn khó, khi gia đình tôi mới từ Việt Nam qua tới Mỹ vào năm 1991. Tôi thò đầu khỏi cửa sổ xe truck nhìn lại phía sau, ngẩn ngơ và thở dài. Như thông cảm được “hồn tương tư đối với Cali” của tôi, con tôi an ủi “Bố à, mình còn về thăm Cali được mà. Mình còn phải sống, bố bi lụy làm chi”. Chiếc truck lao nhanh về phía trước, nhà cửa ở hai bên freeway cứ lùi dần và chẳng bao lâu chúng tôi đã thấy bảng báo hiệu freeway 57 north1 rồi 40 east2... Thế là bây giờ dù muốn hay không, tôi cũng chẳng còn cách nào khác, ngoài việc bỏ Cali lại phía sau để còn lo cho cuộc sống ở trước mặt. Cho tới bây giờ, mỗi khi nhắc tới Cali hay khi về thăm Cali rồi trở lại Greenville tôi vẫn bồi hồi xúc động không nguôi. Phải chăng tôi đã để quên một phần tâm tư hay một nửa con tim ở Cali mất rồi. Từ freeway 40 east trở đi, xe bắt đầu phải leo dốc, leo đèo. Hai bên đường là sa mạc khô cằn sỏi đá và cát, lâu lâu lại hiện ra một vài bụi hoa màu vàng lạc lõng giữa đám sỏi cát ngơ ngác không sắc, không hương. Hình như tạo hóa khi tạo nên thiên nhiên đã ban cho mỗi nơi một vẻ, một sắc riêng nên sa mạc có vẻ đẹp mênh mông riêng của sa mạc mà rừng rậm hay cao nguyên không bì kịp. Tôi mải miết ngắm cảnh hai bên đường, mặc cho chiếc truck cứ hết leo đèo rồi lại xuống đèo cho đến lúc con tôi la lên: “Bố! Bố trông đồng hồ này, xe mình bị hư rồi” vừa nói con tôi vừa cố gắng cho chiếc xe đậu sát lề đường. 1 Đường cao tốc 57 phía bắc. 2 Đường cao tốc 40 phía đông. Chuyện đời một nữ sinh viên  213 Trời nắng như đổ lửa, tuy rằng lúc bấy giờ đã là cuối tháng 11. Nhìn quanh quẩn không một bóng xe, không một bóng người, chỉ xa xa mới có một xóm nhà hình như đang cố gắng nép sát xuống đất để tránh cái nóng như đổ lửa của sa mạc đang từ dưới đất bốc lên, từ trên trời ụp xuống, từ bốn phương tám hướng ào ào xông đến. Chúng tôi rời xe mang theo hợp đồng thuê xe và đi bộ vào khu nhà mà lúc đậu xe tôi đã thấy từ phía xa xa thì... trời ơi là trời, một bản giao hưởng lạc điệu của các chú chó đủ loại vang lên muốn nhức óc, làm người nghe hoảng hốt. Xóm nhà vắng tanh, cửa đóng im ỉm vì dĩ nhiên vào giờ này ai mà chẳng đi làm. Vô cùng thất vọng, chúng tôi đổi hướng ngược lại về khu nhà gần đó, được một quãng đường thì may mắn sao, trước mắt chúng tôi một ngôi nhà với đủ loại hoa tươi thắm đang khoe sắc hương dưới ánh nắng gay gắt của miền sa mạc mà ai đó vừa tưới nước xong vì nước vẫn còn ướt lai láng trên sân xi măng phía trước nhà. Mừng hết lớn, chúng tôi tiến tới để gõ cửa thì con tôi lại cứ e ngại chủ nhân có thể hiểu lầm và cho chúng tôi ăn “kẹo” chăng như đã từng xảy ra trong quá khứ đối với những người khác, nhưng biết làm sao hơn bây giờ? Cửa mở, một thiếu nữ người Mỹ dáng điệu dịu dàng đẹp như thiên thần – thật đúng là thiên thần trong hoàn cảnh đang cần sự giúp đỡ của chúng tôi lúc bấy giờ – hiện ra trong khung cửa như đẩy lùi cái nóng, cái oi bức cùng sự lo ngại của chúng tôi đi đâu mất. Sau khi nghe tiếng Mỹ của bố con tôi, một loạt câu hỏi được cô đưa ra liên tiếp nhằm để xác định điều cô hiểu là đúng như “Ông là người Việt Nam? Ông rời Cali vì cuộc 214  NHIỀU TÁC GIẢ sống khó khăn? Ông cần gọi điện thoại cho hãng xe truck để báo tin v.v...”. Đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác trước những câu hỏi quá đúng của cô gái, những câu hỏi tới tấp khiến cho người được hỏi là tôi không kịp trả lời một cách đầy đủ mà đành cứ “yes” và “yes” liên tục. Sau đó, cô mới giải thích và chỉ cho chúng tôi xem, từ nhà cô nhìn ra, chiếc xe truck hiện ra rõ mồn một. Cô cho Chuyện đời một nữ sinh viên  215 chúng tôi hay có khá nhiều người rời bỏ Cali, trong đó phần đông là người Việt, trên đoạn đường này khi lên hết cái dốc thì xe có lẽ không chịu nổi độ cao của dốc hoặc vì xe chở quá nặng hoặc vì lý do nào đó nên khi đổ dốc thì xe bị hư máy. Gia đình cô đã giúp cho họ gọi điện thoại để hãng xe cho người tới sửa. Nói rồi, cô Mỹ thiên thần của chúng tôi còn quay lại chỉ chiếc đồng hồ treo trên vách tường và tiếp, giờ này không ai tưới hoa vì là buổi trưa nhưng khi thấy xe của các ông bị hư máy, tôi ra ngoài sân tưới hoa và cố ý làm cho sân ướt lai láng để khi các ông tới biết có người ở trong nhà, có như vậy tôi mới có dịp gặp các ông và giúp các ông. Và cô vui vẻ tiếp, ngoài số 1- 800 ông cứ tự nhiên gọi số điện thoại thường để báo tin cho thân nhân, đừng e ngại gì về vấn đề tiền bạc cả. Thật đúng là ngoài sự tưởng tượng! Cứ như là truyện thần tiên. Hồi nhỏ chúng ta thường tròn xoe mắt khi đọc đến đoạn bà tiên hiện ra nhưng ở đây chúng tôi lại “mắt tròn xoe” trước nghĩa cử đẹp đẽ vô cùng này của cô gái người Mỹ. Chuyện này có lẽ chỉ xảy ra ở bên Mỹ, nơi mà lòng nhân hậu của con người đã luôn luôn được thể hiện qua việc sẵn sàng giúp đỡ những người khác. Nếu có thiên đường thật sự thì con người ở trên đó cũng chỉ tốt ngang 216  NHIỀU TÁC GIẢ với người thiếu nữ đang hiện diện trước mặt tôi lúc này mà thôi, tôi thầm nghĩ như vậy. Khi liên lạc được với trung tâm của hãng xe thì nơi đây yêu cầu chúng tôi cho trung tâm biết mã số của chiếc xe có khắc trên miếng gỗ đính vào chùm chìa khóa xe. Thế là chúng tôi lại phải trở lại xe để lấy mã số này nhưng nhân viên phụ trách đã mau mắn cho chúng tôi một số làm reference1 để khi trở lại lấy mã số của chiếc truck thì chúng tôi khỏi lặp lại từ đầu. Mọi việc xong xuôi thì người anh của cô gái đi săn trở về. Thật đúng là anh em. Ông ta ân cần thăm hỏi chúng tôi, đích thân rót nước mời và nhấn mạnh nếu chúng tôi cần gì thêm thì gia đình ông sẵn sàng. Từ biệt gia đình cô gái, chúng tôi không nén nổi những cảm xúc bồi hồi và cuối năm đó vào dịp lễ Giáng sinh chúng tôi không quên gửi thiệp mừng để cám ơn và để chúc họ mọi sự tốt lành. Trở lại chiếc xe, chúng tôi phải chờ một lúc khá lâu thì có một chiếc xe cần trục đến kéo chiếc truck về garage để sửa, việc kéo dài khá lâu nhưng không mang lại kết quả nên chủ nhân cho đổi một chiếc khác và cho một người thợ máy phụ giúp để chuyển đồ sang và khi chúng tôi rời garage thì trời đã xế chiều. Tới thị trấn Flagstaff thì trời đã tối, chúng tôi nghỉ đêm tại đây để rồi sáng hôm sau lại lên đường. Từ thị trấn này tới Greenville, chúng tôi còn trải qua ba lần bị hư xe nữa và lần nào cũng nhận được sự giúp đỡ ân cần, chân tình của những người bạn Mỹ xa lạ nhưng thoáng chốc đã trở thành gần gũi như những người đã 1 Tham khảo. Chuyện đời một nữ sinh viên  217 quen biết từ lâu. Một điều đặc biệt nữa là khi chúng tôi than phiền với hãng U-Haul về việc chiếc xe bị hư tổng cộng tới 4 lần khiến cho chúng tôi phải qua thêm một đêm ở khách sạn so với dự trù là 3 đêm, hãng đã gửi cho chúng tôi một bức thư xin lỗi và một số tiền bồi hoàn tiền trả cho khách sạn. Phải chăng “America, the beauty” không những chỉ đẹp ở cảnh vật thiên nhiên mà còn đẹp cả ở cách cư xử từ người dân thường mà chúng tôi đã gặp khi xe bị hư cho đến một đại công ty như công ty U-Haul trong cách đối xử với khách hàng? Những con chuột đáng thương Y THI Tác giả tên thật là Nguyễn Anh Phú. Sinh năm 1978, hiện cư trú tại Richmond, Virginia. Chắc có lẽ bạn không lạ lắm khi người ta nói chuyện về việc đem chuột ra làm thí nghiệm. Nhưng bạn có biết người ta làm cách nào để thí nghiệm chúng hay không? 218  NHIỀU TÁC GIẢ Thôi, để tôi kể cho bạn nghe tí xíu về chuyện những con chuột đáng thương nhé. Mấy tháng đầu bước chân vào đại học, tôi đã xài hết số tiền trường mà đáng lý ra tôi phải để dành tiêu dùng trong một năm học. Xài hết tiền, tôi bèn đi kiếm việc làm. Hên cho tôi, tôi được chấp nhận vô làm việc trong phòng thí nghiệm thuốc (Pharmacology & Toxicology) của trường mà tôi đang học. Công việc tương đối nhẹ nhàng, việc của tôi chỉ cho chuột ăn, cân thức ăn, nước uống của từng con chuột, rửa những vật dụng thí nghiệm, và trộn chất hóa học theo công thức. Lo chăm sóc cho đàn chuột, dường như tôi bắt đầu cảm thấy thích thú bầy chuột mà tôi chăm sóc. Chúng rất tinh khôn và yêu con chúng lắm. Đã có lần tôi mém bị chúng cắn cho một phát về cái tội bắt vợ và con chúng ra. Cứ mỗi lần tôi thấy chúng được mang đi làm thí nghiệm, tôi buồn lắm, nhưng biết làm sao hơn. Tôi làm việc cho một bác sĩ sinh hóa học, Dr. Susan Robinson, bà ta đang nghiên cứu và thí nghiệm về một loại thuốc dành cho phụ nữ mang thai. Cách thí nghiệm hay nhất là dùng thuốc tiêm vào chuột mẹ. Những cô chú chuột còn trong trắng được mua về từ một nông trại chuyên môn nuôi chuột đem bán cho các nhà nghiên cứu. Chuột cái và chuột đực được đặt số và thả nuôi chung cùng với nhau trong những chiếc lồng riêng biệt. Thông thường khoảng sau một hoặc hai ngày thì cô chuột cái đã mang thai. Cách mà chúng tôi biết được cô nàng có mang thai Chuyện đời một nữ sinh viên  219 hay không là nhìn vào phần dưới đáy lồng, nếu thấy những mảnh màng trắng, khoảng bằng đầu mút đũa thì có nghĩa cô nàng đã mất đi sự trong trắng. Còn một cách khác nữa là nhìn vào âm hộ của nàng chuột. Nếu âm hộ nới rộng và lớp lông phủ bị mất đi thay vào một chỗ trống thì cũng có nghĩa sự trong trắng của cô nàng đã không còn. Sau khi những cô chuột mang bầu, chúng tôi tách rời chúng ra và để chuột cái vào một chiếc lồng khác. Mỗi ngày cân thức ăn, thức uống và cô chuột đang mang thai cho đến ngày sinh. Giống như con người, hai ngày đầu tiên sau khi mang thai, cô nàng dường như không ăn, nhưng sau đó thì ăn nhiều, uống nhiều và lên cân thấy rõ. Sau khi chúng mang thai được khoảng 12 - 15 ngày, bác sĩ Robinson đem những cô chuột mang thai ra mổ và cho vào lưng cô nàng một loại ống bơm nhỏ. Trong cái ống bơm ấy có chứa thuốc mà bà bác sĩ đang thí nghiệm hoặc có thể chỉ là nước lã thôi. Mỗi ngày một ít, liều thuốc hoặc nước ấy từ từ đưa đến những chú chuột con trong bụng cho đến khi chúng chào đời. Giờ phút trước khi lâm bồn, chuột mẹ hai tay hai chân nằm dài xuống, cào cấu và kêu chít chít luôn mồm. Chuột mẹ sinh ra trung bình khoảng 12 -15 con, nhưng đôi khi 220  NHIỀU TÁC GIẢ cũng ít chỉ chừng 3 con và nhiều chừng 22 con. Sau khi sinh xong, đến ngày thứ hai, chuột con được chọn ra mười con, năm cái và năm đực. Nhưng hầu hết số lượng cái rất ít so với số lượng đực, vì vậy số đực thường chiếm nhiều hơn. Mười con được chọn đều được điểm số từ một đến mười theo thứ tự từ cái đến đực. Số còn lại, tôi đem chúng ra tiêm lên lưng chúng những loại thuốc gì đó mà bác sĩ không cho tôi biết. Trên mỗi chiếc ống tiêm đều có một màu để phân biệt được thuốc gì. Sau khi tiêm xong, tôi ngồi xem phản ứng của chúng và ghi vào sổ tay thường nhật cho Dr. Robinson. Sau khoảng thời gian 30 phút xem và ghi chép xong, những chú chuột con này bị đem đi giết. Cách giết chúng nhanh nhất là dùng kéo cắt đầu chúng. Lần đầu tiên tôi thấy Dr. Robinson cắt đầu chúng, về đến nhà hơn hai ngày tôi bị ám ảnh. Kể từ đó mỗi lúc cắt đầu chuột là tôi đưa cho Dr. Robinson cắt, kẹt lắm tôi mới làm giùm bà ta. Còn mười chú chuột kia, mỗi ngày chúng mỗi lớn, ngày đầu khoảng chừng 5-6 grams cho đến ngày thứ mười thì chúng đã được 24-30 grams. Ngày thứ mười nhìn chúng rất dễ thương, thân mũm mĩm, lông láng mượt trắng tinh, hai mắt ti hí chưa mở ra hết, lông mép trắng; nhìn vào, ai cũng muốn bắt chúng lên cho vào tay nâng niu. Nhưng ngày thứ mười là ngày chúng bị đem ra làm thí nghiệm cả mẹ lẫn con. Những chú chuột con thì đem ra mổ lấy não bộ và xem chúng bị ảnh hưởng như thế nào sau khi uống thuốc. Còn chuột mẹ thì đem ra mổ bụng xem Chuyện đời một nữ sinh viên  221 phần cơ thể sinh sản, buồng trứng, âm đạo, tử cung... của chúng. Cứ như vậy hết lứa này đến lứa khác chúng đều bị đem ra thí nghiệm. Hết thuốc này rồi thuốc khác. Đã có biết bao nhiêu con chuột đã chết vì thử nghiệm để giúp tìm ra những phương thuốc an toàn cho con người. Thử hỏi những chú chuột như vậy có đáng thương và tội nghiệp hay không? Vậy mà khi người ta nói đến chuột là người ta liên tưởng đến sự xấu xa ghê tởm về loại chuột phá hoại. Có ai nghĩ đến những chú chuột đáng thương đang được nuôi và giết trong phòng thí nghiệm kia không? July 8-2000. Anh ơi, hãy trở về THỤY NHÃ Lúc viết bài này (năm 2000), tác giả 20 tuổi đang là nữ sinh viên tại University of Utah; Major1; Nursing & Psychology. 1 Major: Chuyên ngành y tá và tâm lý học. 222  NHIỀU TÁC GIẢ Utah, ngày Ba tháng Tám năm 2000 Anh thương yêu, Thời gian trôi qua thật nhanh. Mới đó mà đã một năm rồi, kể từ ngày anh bỏ nhà ra đi. Ở phương trời xa lạ nào đó, anh có còn nhớ tới em? Riêng em, em nhớ anh nhiều lắm! Anh biết không, hôm nay em có thật nhiều chuyện buồn. Người em yêu không còn yêu em nữa! Giá mà có anh ở đây để em có thể trút hết những nỗi đau, anh nhỉ! Ký ức chợt tràn về trong em và những kỷ niệm của anh em mình hiện rõ hơn bao giờ hết... Trong gia đình, anh lúc nào cũng chịu hết những thiệt thòi. Từ nhỏ đã bị viêm xương tai, năm mười hai mười ba tuổi, má dẫn anh lên Đà Lạt để mổ. Ca phẫu thuật thành công nhưng khuôn mặt anh bị lép đi một bên, không còn lành lặn nữa. Sau đó anh vẫn bị bệnh hành, lỗ tai nhiều lúc cương mủ, không có bông gòn mà phải lấy giấy vụn để chùi vết thương. Là một người khác biệt nhất trong bốn anh chị em, tánh anh hiếu động và ham làm hơn ham học. Em còn nhớ, anh đã từng bỏ nhà để đi đào vàng ở suối Cát Tiên. Đi được nửa năm thì quay về, vàng đâu không thấy chỉ thấy anh vàng cả người, cơ thể chỉ còn da bọc xương, tiều tụy hẳn. Quay về được ít lâu, anh lại bỏ qua Campuchia. Ở Campuchia, ngày ngày phải đi chùi tường, rửa nhà, ngôn ngữ bất đồng, không sống nổi, anh lại quay về! Năm anh hai mươi, gia đình mình được qua Mỹ. Ngày ra sân bay, anh cười hớn hở. Giấc mơ mười năm của nhà mình bây giờ mới thành sự thật. Với tâm trạng của một người vừa bước ra từ nơi tối tăm, anh nghĩ tới nước Mỹ xa Chuyện đời một nữ sinh viên  223 hoa như một “thiên đàng”. Qua tới Mỹ, khoảng một tháng sau, anh có việc làm ở “Jack In Thư Box”, một tiệm bán Hamburger cách nhà khá xa. Tiếng Mỹ anh không rành nhưng nhờ vào nụ cười có duyên, nhanh nhẹn và rất chăm việc nên được những người làm chung thương mến. Anh đi xe đạp, buổi chiều làm thêm việc rửa chén để gửi tiền về cho anh chị còn kẹt ở Việt Nam. Thuở ban đầu, ba má thì đã lớn tuổi, em chỉ mới mười lăm, anh đã là trụ cột cho cả gia đình. Sự hòa nhập của anh và xã hội mới, sự trưởng thành và những chăm sóc ân cần của anh đã cho em sức mạnh và một niềm tin mãnh liệt vào tương lai và chính bản thân mình. Anh nhớ, em biết ơn anh thật nhiều và mỗi khi nhớ lại những ngày tháng tươi đẹp của chúng ta, lòng em thấy ấm áp lạ! Những chuỗi ngày mà mình sống ở Arizona với chú thím Thạch Nhã là những chuỗi ngày khó quên nhất phải không anh? Cuộc đời anh đã bước vào khúc quanh mới khi gia đình mình qua Utah lập nghiệp. Em được chính phủ cho đi học không mất tiền, được vui chơi, được sống hồn nhiên thoải mái, còn anh sao cứ mãi lận đận lao đao. Sắm được một chiếc xe cà tàng với giá tám trăm đô la, anh rong ruổi từ hãng xưởng này đến hãng xưởng khác trong suốt hai năm trời. Lần thì bị lay off1, lần thì hãng bị phá sản, lúc thì bị kỳ thị nên mất việc... Xui đến nỗi cả cái xe cũng bị đánh cắp... Anh nhìn em, nụ cười trên môi méo xệch. Em đang hình dung ra anh với những lần hò hẹn. Ánh 1 Đuổi việc. 224  NHIỀU TÁC GIẢ mắt vui tươi, khuôn mặt rạng rỡ và anh yêu đời hơn bất cứ lúc nào. Vậy mà không có một mối tình nào của anh kéo dài hơn một tháng. Lý do tại sao, em cũng không biết, nhưng em biết sau mỗi lần tan vỡ anh mụ người đi và tâm hồn như chai cứng. Chuyện đời một nữ sinh viên  225 Anh đi học ESL, lớp nào cũng đậu nhưng chỉ tới lớp bốn là ngưng. Chuyển từ trường này qua trường kia, với hy vọng sẽ tiến cao hơn, xa hơn trong vấn đề học vấn, nhưng sức người có hạn, anh rơi vào ngõ cụt... Tự lúc nào, anh đã lấy sòng bài làm nơi “giải trí”. Mới đầu là hai ba chục, một trăm. Sau rồi tiền để dành trong ngân hàng không cánh mà bay, làm được cái check nào anh đem nướng hết vào những ván bài thời vận. Những lá bài đen đỏ, những tiếng kêu loảng xoảng của những đồng xu nhử mồi, ánh đèn rực rỡ đã kéo anh của em đi quá xa. Anh muốn làm giàu, càng thua càng gỡ... Mắt anh mờ đi vì đêm không ngủ, vì một niềm tin điên dại. Anh bỏ nhà qua California sau khi đã lấy đi một số tiền của má và vay mượn khắp nơi. Ở Mỹ, đâu đâu cũng có sòng bài, được một tuần, anh hết tiền. Mượn được chiếc xe đạp, anh đi làm, kiếm tiền đánh bài. Tin tức về anh nóng hổi, nhức nhối: “Thằng đó tuần trước nó đi đánh bài, thua hết tiền phải vô công viên ngủ”. “Tui chưa thấy thằng nào xạo như nó, mượn tui hai trăm để sửa xe, ai ngờ đâu quay qua quay lại đã thấy nó vào tổ bài rồi”. “Nó đi làm mà còn đánh bài trong chỗ làm mà...”. 226  NHIỀU TÁC GIẢ Em qua Cali thăm, gương mặt hốc hác, gầy sọm, anh già thấy rõ. Anh dẫn em đi chơi, hứa hẹn đủ điều. Hôm anh dẫn em đi Huntington Beach, vui thật là vui! (đó cũng là lần đầu tiên em được nhìn thấy biển). Anh dặn dò em phải học hành cho nên người, nhắn với má giùm anh là anh thương má lắm: “Em về lại Utah đừng quên học hành, anh không sao đâu, khi nào anh có dịp, anh sẽ về thăm. Nói với má là anh nhớ má lắm”. Tấm hình hai anh em mình khoác vai nhau đứng trên bờ biển làm em nhớ anh mãi không thôi. Anh thương yêu, Em đã không phụ lòng kỳ vọng của anh. Năm nay em đã học xong năm thứ hai đại học. Còn hai năm nữa em sẽ ra trường. Lúc nào em cũng cố gắng làm người em ngoan của anh và là một người con hiếu thảo với ba má. Anh biết không, mới có một năm thôi mà ba má già đi nhiều, lưng má cong oằn và tóc ba bạc trắng. Ngày nào má cũng nhắc tới anh. Hôm nhận được tin anh trở lại Arizona, không làm gì hết, chỉ xin tiền đi đánh bài, má khóc nức nở. Má dọn vô phòng của anh ngủ: “má vô đây ngủ cho có hơi người, chờ ngày nó về...”. Tấm thẻ uống cà phê của anh vẫn ở trên bàn, chiếc ba lô đi học của anh được má để ở một nơi trang trọng. Trong nhà không ai là không nhớ đến anh. Sòng bài không phải là nơi để mình làm giàu đâu anh ạ! Muốn làm giàu mình phải nhờ vào bàn tay, vào ý chí và phải biết vươn lên đúng hướng. Anh em mình may mắn được tới Mỹ. Khó khăn cũng có, gian truân cũng nhiều, nhưng mình Chuyện đời một nữ sinh viên  227 đừng nên đầu hàng với số phận và đừng nên bước vào con đường lầm lỡ phải không anh? Anh thương yêu, khi nào anh mệt mỏi với xã hội, với cuộc đời. Khi nào anh cần một chỗ mát để nghỉ ngơi, để dừng chân, xin anh hãy nhớ tới mái ấm gia đình của chúng ta và quay trở về. Trở về với vòng tay thương yêu của má, trở về với mái ấm gia đình và về với em nha anh. Anh em mình sẽ đùm bọc lẫn nhau để vươn lên và lo cho ba má đã già. Anh ơi, hãy trở về để làm lại từ đầu! Trên đây là câu chuyện có thật. Nhã viết ra với mong ước một ngày nào đó anh Nhã sẽ đọc được những dòng chữ này và quay trở về. Nhã cũng muốn gửi gắm những lời nói tận đáy lòng mình đến các bạn trẻ, xin các bạn trước khi làm gì hãy nghĩ đến người thân và gia đình. Đừng làm điều gì không đáng làm phụ lòng đấng sinh thành. Ba Ếch ở Mỹ TRẦN TRUNG NHÃ Tác giả Trần Trung Nhã sinh năm 1945. Nghề nghiệp: Software Engineer1 cho một hãng điện tử ở San Diego, California. 1 Kỹ sư phần mềm. 228  NHIỀU TÁC GIẢ Ba Ếch đến Mỹ vào cuối năm 1979 đầu 1980. Đó là thời gian mà người tỵ nạn chỉ cần là cựu quân nhân hay công chức của Việt Nam Cộng hòa là có thể dễ dàng được Mỹ nhận. Chàng ngoài việc là cựu quân nhân còn thêm được cái “mác” là dân bị cải tạo mới được tha, lại biết khá tiếng Anh nhờ năm xưa từng đi tu nghiệp bên Colorado nên ngay khi phái đoàn Mỹ xuống phỏng vấn chàng được nhận liền. Khỏi cần phải giới thiệu dông dài, nội cái biệt danh Ba Ếch cũng đủ để bà con biết anh là người gốc gác nông dân, dù đã học được vài năm đại học trước khi vào quân đội. Sang Mỹ anh rất thèm được gặp và tiếp xúc với người Việt, đặc biệt là người cùng tỉnh hay cùng quận thì càng tốt hơn. Anh sẽ sung sướng kể chuyện ngày xưa, chuyện quê anh, quê Cái Vồn thuộc tỉnh Vĩnh Long của miền Tây nước Việt. Thế nhưng Ba Ếch đi hết thất vọng này đến thất vọng khác. Hỏi ai cũng nghe trả lời là quê ở Sài Gòn. Có khi còn nghe một câu tiếng Anh xanh rờn: “I’m American”1 là khác. Ba Ếch ngẫm nghĩ: “Thiệt cũng chẳng lạ. Phần nhiều bà con ở đây là người Bắc di cư năm 1954 nên đa số họ ở Sài Gòn là phải. Tuy nhiên Ba Ếch cũng còn hơi thắc mắc, vậy chớ bà con ở Hố Nai, Gia Kiệm và Cái Sắn không ai qua được hết sao? Còn người miền Nam như chàng? Chẳng lẽ mỗi một mình Ba Ếch sang đây thôi à? Chàng nhớ bạn bè quen biết cũng có nhiều đứa đi từ 1975 1 Tôi là người Mỹ. Chuyện đời một nữ sinh viên  229 mà! Không lẽ ở nơi khác hết? Dần dà chàng cũng chán và phần cũng vì bận bịu ná thở với công việc lao động kiếm sống nên Ba Ếch không mấy quan tâm đến chuyện tìm kiếm đồng hương nữa. Đó là thời chàng ở một thành phố nhỏ rất ít người Việt. Đến khi dọn xuống gần thành phố Westminster ở California, thủ đô của người Việt tỵ nạn, thì chàng thấy khỏe hơn nhiều. Phải nói là chàng thấy hết sức sung sướng mới đúng. Kỷ niệm khó quên nhất là lần nọ, Ba Ếch ghé qua một tiệm phở trên đường Bolsa thuộc khu Westminster. Đang ăn bỗng làm rơi chiếc đũa. Ba Ếch cúi xuống lượm thì chợt nhìn phải cặp đùi hấp dẫn hết sức của một phụ nữ ngồi ở bàn gần đó. Chàng đang ở tuổi trung niên sung sức, nên không thể cầm lòng, cứ len lén nhìn coi người đàn bà đó ra sao. Bà ta cũng khá đẹp và đặc biệt là ăn diện rất ư là hấp dẫn. Khuôn mặt trông thật là quen lắm! Chàng nhớ đã gặp ở đâu rồi nhưng moi mãi trí nhớ cũng không thể nào nhớ ra được. Chàng bèn đánh bạo bước sang làm quen: “Thưa cô, xin lỗi cô, tôi thấy cô quen quá mà không nhớ được là ai. Tôi là Long, còn được gọi là Ba Ếch ở Cái Vồn, Vĩnh Long. À... tôi nhớ ra rồi. Cô học trường Tống Phước Hiệp Vĩnh Long phải không? Người đàn bà cười hóm hỉnh. Lâu lắm mới nghe lại lối làm quen tán tỉnh hơi “cù lần” của những năm 1960-1970, ánh mắt bà ta long lên một vẻ tinh quái: 230  NHIỀU TÁC GIẢ “Đúng rồi! Anh nhớ đúng rồi. Tôi tên là Liên, Trần Thị Kim Liên. Kim Liên em hỡi Kim Liên! Đẩy xe cho chị qua miền Hà Khê. Hồi đó bạn bè hay chọc ghẹo em theo lối đó. Anh nhớ không?”. Ba Ếch nghe hơi là lạ. Đang cố nhớ xem người đàn bà này có phải đúng như bà ta nói không thì Kim Liên tiếp: “Em cũng quê rất gần anh đó. Vậy mình là đồng hương rồi. Em ở Cái Dún và cũng xuống Vĩnh Long học như anh vậy”. Ba Ếch thật tình ngẩn ngơ vì chẳng hề biết gần quê mình có chỗ nào gọi là Cái Dún bao giờ. Anh thật thà hỏi: “Thiệt là trí nhớ tôi dở. Cái Dún ở đâu vậy cô?”. “Thì chỉ trên Cái Vồn một chút thôi mà. Đây là tên rất cũ. Có lẽ anh lớn lên ra tỉnh học rồi lên Sài Gòn ít khi về nhà nên không biết nhiều chuyện thôi”. Ba Ếch gật gù: “Nhưng mà thiệt tình tôi chưa hề nghe gia đình, ông bà cũng như hàng xóm nói qua tên này bao giờ”. Người đàn bà cười cười: “Để em nhắc qua mấy chuyện này chắc anh sẽ nhớ được. Chỗ em ở người ta trồng nhiều cây khuynh diệp để làm dầu và còn sản xuất rất nhiều dầu cù là nữa. Nhưng mà trên em thì ít người. Còn dưới anh thì thiệt là đông nghẹt à nghen! Mà lại có nhiều nhà bảo sanh nữa. Anh nhớ ra chưa?”. Ba Ếch đứng ngẩn người không biết người đàn bà này nói gì bỗng anh nghe có tiếng cười ha hả rồi nhiều tiếng cười hô hố. Chuyện đời một nữ sinh viên  231 Rồi cả tiệm ai nấy đều cười rần rần. Người đàn bà bước lại bên anh nói nhỏ một cách rất là tỉnh táo: “Vậy chớ “Cái Dún” mà chẳng để xức dầu cù là còn “Cái Vồn” mà chẳng để làm chuyện... này nọ và sanh em bé thì chẳng lẽ để... thờ sao cha nội?”. Bà ta vừa nói vừa kéo Ba Ếch ra ngoài dúi vào tay chàng một tấm danh thiếp với cử chỉ rất là thân thiện: “Anh rất là dễ thương. Em rất hân hạnh được quen với anh. Bữa nay em có chuyện gấp phải làm nên không mời anh đến em chơi được. Tên em thiệt là Kim Liên đó và cũng ở Vĩnh Long thiệt nữa. Em lấy chồng Mỹ và sang đây trước 75. Thằng chồng em đi bán muối lâu rồi nhưng nó để lại cho em gia tài khá lớn. Anh mới sang có cần gì thì em giúp cho. Em mong mình sẽ là bạn tốt với nhau từ đây. Xứ lạ quê người em rất mừng gặp được người đồng hương và lương thiện như anh”. Bà ta nói xong ôm Ba Ếch một cái và vội vã bước đi tay vẫy vẫy lại: “Nhớ gọi cho em nghen!”. Ba Ếch đứng chết trân tẽn tò. Từ đó anh chẳng màng tìm đồng hương đồng hiếc gì nữa. Quyết định này cũng là nhờ Kim Liên. Bà ta cho anh biết là dân mình sang đây toàn là ông lớn bà lớn hết cả dù trong quân đội hay ở ngoài dân sự, cả đàn ông cũng như đàn bà. Ngoài ra đều toàn là người giàu có sang trọng ở thị thành hết ráo chớ không ai ở đồng ruộng quê mùa như anh đâu, đừng có hỏi mất công. Chỉ biết người nào thật sự ra sao khi mình biết họ trước từ bên nhà thôi. Kim Liên cũng nhận định: 232  NHIỀU TÁC GIẢ “Nhưng mà vậy cũng có chết thằng Tây nào đâu. Mà thằng Mỹ thì có lợi lớn. Hốt hết người giỏi của mình qua đây làm lao động cho nó hết. Đã thiệt chớ phải không anh?”. Ba Ếch vào Mỹ cũng đã vài tháng mà chưa hề lái xe bao giờ. Lý do giản dị là anh chưa mua được xe mà bạn bè quen biết thì người ta ngại không dám giao xe cho mình lái. Chàng thông cảm và chấp nhận điều này nên không hề thắc mắc. Đi đâu anh cũng toàn đi xe bus. Hồi tháng đầu ở Houston bên Texas, anh được một người bạn khóa đàn anh đưa cho cuốn cẩm nang hướng dẫn luật lệ lái xe để đọc và thi viết trước. Anh thi đậu. Sau đó thì tập lái xe sơ qua một lần anh lái khá vững nhờ đã từng lái xe trong quân đội trước đây. Bây giờ bên này có số tự động thì càng khỏe hơn nhiều. Hôm đi thi anh được một người đồng hương dẫn đi và cho mượn xe để thi. Houston đặc biệt đòi hỏi phải biết parallel parking (đậu chen vào giữa hai xe: một trước, một sau xe mình) mới cho bằng lái. Anh đọc kỹ phần hướng dẫn parallel parking trong sách dạy thi viết của Bộ Xe Cộ (DMV) nhưng không biết thực tập ở đâu. Bạn bè và hàng xóm ai nấy đều bận đi làm, đâu ai rảnh lo vụ này cho mình. Phần tập đậu lối này cũng nguy hiểm. Lỡ quẹt xe người ta thì làm sao? Hồi đó anh chưa hề nghĩ ra cách tập đậu lối này cho an toàn, đến khi đi thi anh mới biết. Do đó anh đành lái tưởng tượng vậy. Anh tưởng tượng cạnh xe mình cách xe phía trước độ một foot (khoảng 3 tấc) và chạy tới khi đuôi xe mình ngang Chuyện đời một nữ sinh viên  233 với đuôi xe này thì dừng lại. Sau đó de lại từ từ đồng thời quay hết tay lái qua phải để cho đuôi xe mình lui chéo qua phía phải. Khi đuôi sau của xe phía trước ngang với một phần ba còn lại của xe mình, thì lấy hết tay lái qua phía trái vừa tiếp tục lui. Khi xe bắt đầu song song với lề đường thì dừng lại. Nếu khoảng cách trước sau chưa được đồng đều thì rời tới hay lui một chút. Nếu làm đúng như hướng dẫn này thì ngay khi xe vừa song song với lề đường thì đã vào đúng vị trí hoàn hảo không cần điều chỉnh gì nữa. Tưởng tượng nhiều lần như vậy xong anh được người hàng xóm chở đi thi với lời cảnh cáo trước là anh phải mất nhiều lần mới đậu được, nội cái parallel parking không thôi cũng đủ mệt rồi. Anh ta từng lái xe từ năm mười tám tuổi bên Việt Nam mà phải thi năm lần bảy lượt mới đậu. Nghe vậy Ba Ếch thấy hơi lo. Ngay khi đó anh nhận ra chỗ thi parallel parking là trong khu an toàn của sở DMV nên rất yên lòng. Họ chỉ cắt một lõm khuyết vào trong lề đường đủ chỗ cho một xe đậu. Phía trước và phía sau là xe “tưởng tượng” nên người thi không lo cọ quẹt phải xe thiệt. Và Ba Ếch làm được một chuyện khá đặc biệt. Chàng vào parallel parking trúng ngay vị trí một cách hoàn hảo. Chỉ có vụ này là khó thôi. Phần thi còn lại thì dễ hơn nhiều và Ba Ếch có được ngay bằng lái. Tuy nhiên lái xe trên đất Mỹ khác xa với lái xe của thời chàng lái bên mình. Bên mình không có vụ freeway hay phải đợi lane1 này nọ và luật lệ cũng giản dị hơn nữa. Do đó phải cần một thời gian thực tập mới thực sự thành thạo. 1 Làn đường. 234  NHIỀU TÁC GIẢ Qua kinh nghiệm tập tâm lý kỳ này, Ba Ếch thấy được giá trị của tưởng tượng đưa đến hiệu quả thực sự như thế nào. Chàng áp dụng nguyên tắc này rộng rãi trên nhiều chuyện khác nhau và đều có kết quả tốt. Sau bước tự học lái tưởng tượng, anh tiến tới bước kế tiếp là đợt thi lái tưởng tượng trên đường phố. Khi đi mua sắm hay đi chơi đây đó với Kim Liên anh đều tưởng tượng như tự mình lái. Anh để ý kỹ khi bà ta đổi lane, khi nào thì chớp đèn hiệu (signal) và khi nào thì thực sự sang lane. Người đàn bà này tánh tình rất phóng khoáng nhưng có học vấn khá, thông minh, tỉ mỉ và cẩn thận. Ba Ếch nhận ra rất mau chóng là khi xe sau còn thật xa hay gần nhưng khoảng cách nó với xe mình không đổi, tức nó chạy cùng tốc độ với xe mình, thì mình có thể đổi lane an toàn. Khi nó thu ngắn khoảng cách nghĩa là nó chạy lẹ hơn mình, không thể đổi lane kịp. Đụng một cái thì là hoàn toàn lỗi mình. Bảo hiểm sẽ tăng tiền lên thật cao để nhanh chóng bù lại tiền đền cho mình. Đặc biệt là kính chiếu hậu bên phải, thường thường kính này làm ta thấy xe còn xa hơn là vị trí thực sự của nó. Ngó ra phía sau vài lần thì Ba Ếch nhận ra khoảng cách thực sự so với khoảng cách mà anh thấy trong kiếng. Ba Ếch tưởng tượng lái như vậy cả trong thành phố lẫn freeway, khi đi với Kim Liên cũng như khi đi với bạn bè hay người quen. Qua một thời gian thì chàng cảm thấy mình có thể tự lái được rất vững vàng. Có lần Kim Liên muốn chàng lái thử thì chàng thực sự lái thành thạo không Chuyện đời một nữ sinh viên  235 thua gì người lái lâu năm và nhiều kinh nghiệm ở Mỹ. Kim Liên rất cảm phục chàng. Cả bà cụ mẹ nàng cũng khen rối rít: “Tôi chấm ông rồi đó nghen ông Ếch. Ông mới sang mà thành thạo mọi thứ trong vài tháng. Ngon thiệt đó nha. Nghe tên ông tưởng ông cù lần lắm mà sao ông giỏi vậy?”. Ba Ếch cho biết anh có biệt danh này là do năng khiếu bắt ếch phi thường của anh chớ đâu phải tại anh cù lần. Thiên hạ cứ có thành kiến sai lầm là người nhà quê thì luôn luôn là dốt nát thôi. Chuyện đó có thể đúng hồi thời Pháp còn cai trị chứ sau này khoảng cách giữa đồng quê và thành thị tuy không gần gũi đến như bất phân ở cái xứ Mỹ văn minh này, nhưng cũng không còn xa cách như thời xưa nữa. Chỉ ít lâu sau thì Ba Ếch nhận ra nhiều trở ngại người lái xe hay mắc phải nữa là quên lấy chìa khóa khi khóa cửa xe và quên tắt đèn. Đậu xe xong, mồm miệng cứ lo ba hoa chích chòe không chịu lấy chìa khóa ra mà đóng cửa gài khóa cái rầm thì đứng đó gãi đầu bứt tai. Đặc biệt là giữa trời nóng như thiêu như đốt hay lạnh đến cắt da. Nếu bãi đậu có nhân viên an ninh tuần trực thì có thể nhờ họ lấy ra giùm. Họ có thanh dụng cụ luồn qua cửa kiếng chỗ giáp với miếng cao su tại khung trên của cửa và vòng vào kéo chốt khóa lên. Gặp chỗ đậu không có nhân viên này thì thực là đổ nợ. Còn tắt đèn cũng vậy. Ban đêm thì không ai quên vì ánh sáng đèn luôn nhắc nhở người lái. Nhưng lúc ban ngày 236  NHIỀU TÁC GIẢ chúng ta mở đèn vì sương mù và khi đến chỗ đậu trời lại sáng thì chúng ta rất dễ quên tắt đèn. Khi trở ra thì ôi thôi battery1 đã hết điện. Lại vất vả tìm người nhờ câu bình (jump). Ngày nay thì đỡ rồi. Nhiều xe trang bị bộ phận tự động tắt đèn một lúc sau khi ta tắt máy. Còn thời Ba Ếch mới sang thì làm gì có. Ba Ếch quyết tâm tránh nạn này bằng cách luôn luôn thò tay tắt đèn trước khi tắt máy dù đèn có mở hay không và khi xuống khỏi xe, luôn luôn rờ vào túi thăm chừng chìa khóa trước khi đóng cửa. Chàng cũng dùng cách này trước khi đóng cửa apartment2 để ra đi. Thực hành như thế trong chừng vài tháng thì thói quen đã thấm nhập vào tiềm thức nên dù bận ba hoa chích chòe đi nữa, tiềm thức vẫn thúc đẩy anh tắt đèn trước khi tắt máy và kiểm chìa khóa trước khi đóng cửa. Khám phá này giúp anh đỡ phiền toái rất nhiều cho những năm sau này trên đất Mỹ. Có điều là Kim Liên không mấy tin tưởng hiệu quả của phương thức này nên đặt một câu hỏi có ảnh hưởng nhiều đến tâm lý của Ba Ếch về sau. Nàng cho rằng: “Chuyện ảnh hưởng tâm lý mà anh nói thì, nói thực nghe, em không thấy hấp dẫn lắm. Biết anh là người thẳng thắn nên em tin là anh nói thực chớ không phải muốn lòe hay là làm trời. Nhưng dẫu sao hiện tại khó chứng minh lắm mà phải đợi thời gian trả lời thì lâu vô cùng. Ngoài cách này ra, có cách nào khác tốt bằng hay tốt hơn không? Và mình có thể có 1 Bình điện. 2 Căn hộ. Chuyện đời một nữ sinh viên  237 được bao nhiêu cách?”. Ba Ếch hơi ngẩn người vì không phải riêng anh mà có lẽ đa số người mình ít ai chịu tốn công tìm tòi đủ thứ như vậy làm chi cho mệt trí. Nghĩ ra một cách giải quyết được vấn đề thì đã là giỏi rồi. Ai hơi đâu mà nghĩ thêm cách khác cho mệt. Mà còn nghĩ xem có được tất cả bao nhiêu cách thì còn mệt hơn nữa. Dù nghĩ vậy nhưng để chiều ý Kim Liên, chỉ một loáng, anh đưa ra được mấy giải pháp. Về chìa khóa, anh đề nghị sao (copy) thêm chìa thứ nhì và chìa thứ ba, một bỏ trong túi khác hay trong bóp và luôn luôn đem theo bên mình, một bỏ vào trong hộp nam châm, có bán trên thị trường và giấu đâu đó dưới gầm xe. Giấu lối này có hơi nguy hiểm vì kẻ trộm chỉ lục quanh một hồi thì cũng có thể kiếm ra. Về đèn thì anh đề nghị mua một sợi dây, loại có mắt xích nhỏ chẳng hạn, một đầu gắn vào xâu chìa khóa, đầu kia có khoen tròn tròng vào trong cần signal1 tắt/mở đèn. Khi muốn tra chìa khóa vào thì phải tròng khoen vào cần này trước và khi lấy chìa khóa ra thì phải tuột khoen ra khỏi cần. Làm vậy thì chắc không thể nào quên tắt đèn được. Kim Liên cười ha hả: “Đúng vậy, tròng vào thì không cần tắt đèn. Mà tuột ra thì phải nhớ tắt đèn là cái chắc! Ý kiến này của anh hay tuyệt và chắc chắn ai cũng nhớ”. Rồi ôm hôn Ba Ếch một cái nàng tiếp tục cười như nắc nẻ: 1 Đèn báo hiệu. 238  NHIỀU TÁC GIẢ “Mà này hỏi thiệt anh nhen. Sao giải pháp nào của anh cũng lẩn quẩn xa gần mấy cái vụ đó hết trơn vậy? Hay là tại “địa linh nhân kiệt” chăng? Tại quê anh ở Cái Vồn nên mọi tư tưởng anh đều lẩn quẩn bên dưới Cái Dún ráo trọi hay sao?”. Vừa cười vừa gặp lúc đèn vừa bật xanh nàng đạp ga vọt xe tới nhưng Ba Ếch la to lên: “Tốp” và Kim Liên tự động thắng kịp. Một chiếc xe ráng đèn vàng từ phía trái chạy vụt đến thực nhanh, né vội sang trái của nó để tránh xe Kim Liên mới chồm tới và đụng ngay vào xe ngược chiều với nó. Lỗi hoàn toàn về người vượt đèn vàng này nhưng anh và Kim Liên cũng hú hồn hú vía. Vụ thoát hiểm này mang đến cho Ba Ếch và Kim Liên một bài học nữa cho trường hợp ngừng ở đèn đỏ và đợi đèn xanh. Một khi thấy đèn bật xanh cũng không nên vọt liền mà nên ngó qua phía bên trái mình coi có xe nào đang chạy thẳng góc với đường của mình mà đang ráng vượt đèn vàng không. Một khi họ ráng chạy cho kịp đèn vàng là họ chạy lẹ kinh khiếp. Nếu họ trễ và mình là xe đầu vọt qua thì bị đụng nặng lắm và phía bên tài xế là nguy hiểm nhất vì đó là phía bị đụng thẳng vào. Dĩ nhiên là lỗi của họ nhưng nên nhớ rằng một khi bị tai nạn thì rất phiền toái. Nếu may mắn không bị thương thì cũng phải lo làm giấy tờ, sửa xe và mất không biết bao thì giờ chờ đợi cực khổ dưới nắng, dưới mưa hay dưới tuyết. Đó là chưa kể trường hợp họ mồm năm miệng mười tráo trở đổ lỗi ngược lại mình là đèn họ còn xanh mà mình vượt đèn đỏ. Xứ lạ quê người, nếu không có ai chịu làm chứng và mình tiếng Anh quờ quạng Chuyện đời một nữ sinh viên  239 thì chuyện bị trở trái làm mặt này cũng dễ xảy ra lắm. Cẩn thận thì chắc ăn hơn hết và là giải pháp vẹn toàn hơn hết. Nghe lý luận này của chàng, Kim Liên có vẻ trầm lặng và đằm thắm hơn. Nàng nói: “Anh thực giống ba em hết sức. Hồi đó em hay chê ổng cù nhầy cù nhằn và cổ lỗ nhưng mà ngày một lớn em càng thấy ông đúng. Nhất là từ khi ổng qua đời em thường nhớ ổng hết sức. Nhớ lối sống khiêm tốn hiền hòa mà chan chứa tình thương người của ổng. Nhớ khả năng phi thường của ổng. Nhớ những nhận xét sâu sắc 240  NHIỀU TÁC GIẢ của ổng. Nhớ lòng thương con bao la của ổng”. Nàng rơm rớm nước mắt: “Có lẽ vì vậy mà khi gặp anh, em có ngay cảm tình và thấy liền một thân thiết vô hình nào đó trói buộc em. Cái chọc phá anh hình như cũng là một chống đối nào đó gián tiếp với ổng từ trong lòng em. Nhưng cái chống đối đó chắc chắn không phải là thứ phản kháng đối nghịch như lúc xưa, mà là một thứ chọc ghẹo thân thương. Phải không anh?”. Ba Ếch gật gù: “Đúng vậy. Em nhận xét rất sâu sắc. Ở cõi bên kia hồn thiêng của ba em nghe được câu này chắc cảm thấy an ủi lắm”. Một lần theo Kim Liên đi tìm địa chỉ người quen. Nàng chỉ xem bản đồ rồi ghi chú tổng quát đường đi cùng các chỗ ngã tư phải quẹo. Nếu đến đúng chỗ phải quẹo mà gặp đèn đỏ thì có phần dễ dàng. Ngó thấy đúng tên đường thì quẹo vì đã biết trước gần đến nơi quẹo phải hay trái nên đã chuẩn bị vào sẵn lane thích hợp. Nhưng nếu gặp lúc đèn xanh thì thường khi phải chạy thẳng vì không thể ra đèn hiệu (signal) kịp nữa. Trường hợp này thường phải chạy lên, đổi lane qua trái và vòng lại rất phiền toái, nhất là lúc ban đêm không thấy rõ đường. Chuyện đời một nữ sinh viên  241 Để giải quyết việc này từ đó về sau, Ba Ếch luôn luôn vẽ trước một bản đồ vị trí tổng quát (locator map). Anh luôn luôn ghi thêm tên đường tạo thành ngã tư hay ngã ba ngay trước ngã tư hay ngã ba cần phải quẹo. Như vậy một khi gần đến, chỉ cần thấy đường này thì biết chắc là đường kế mình phải quẹo. Không bao giờ phải loanh quanh vòng lại nữa. Kiếm đường vài lần Ba Ếch lại có một nhận xét về số nhà. Trên bản đồ, nhất là những bản đồ mới sau này, thường có ghi thêm số nhà trong các block1 đường dọc theo đường lớn. Những đường nhỏ hơn song song với nó thì không đủ chỗ để ghi số nhưng chúng thường có số block giống như đường lớn nên cứ theo đó mà dùng. Đặc biệt nếu đi từ Bắc xuống Nam hay từ Đông sang Tây thì số lẻ thường thường phía bên tay mặt và số chẵn bên tay trái... Anh đặt thành câu có chút âm điệu cho dễ nhớ: “Bắc-Nam, Đông-Tây, lẻ mặt”. Ngày nay với mức độ phát triển và phổ thông của internet, việc kiếm địa chỉ trên toàn quốc Mỹ rất dễ dàng. Chỉ cần cho vào địa chỉ muốn tìm và nơi phát xuất của mình thì tức khắc nó cho mình biết vị trí và lộ trình phải đi. Còn cho thêm khoảng cách bao xa nữa và in luôn ra cho. Thực là tiện lợi và hầu hết ai dùng internet đều biết cách tìm này. Ba Ếch với đầu óc mẫn tiệp, nhưng thật thà thiện lương; đầy sáng tạo, nhưng khiêm tốn; lòng chứa chan tình người, nhưng cô đơn vì kiểu người này không phải riêng 1 Khu nhà giới hạn trong 4 con đường. 242  NHIỀU TÁC GIẢ người Việt mình mà bất cứ giống dân nào trên thế giới, hình như hiện nay đang càng ngày càng hiếm. Họ đang trên bờ diệt vong chăng? Người ta đang có những ban bảo vệ súc vật và thảo mộc bị đe dọa diệt chủng (extinct), chớ chưa thấy có ban nào bảo vệ “giống người” thiện lương hết. Anh có nhiều giải pháp mới lạ vừa hữu hiệu trong việc học cũng như việc làm nhưng chẳng biết anh có đủ trí tuệ để đưa ra giải pháp bảo vệ “giống người” này chăng? Những ngày đầu trong đời lính HUỲNH PHƯƠNG LỘC Tác giả Huỳnh Phương Lộc, cựu học sinh Kỹ thuật, quê ở Phan Chu Trinh, Đà Nẵng. Hiện ông Lộc đang là Senior Mechanical Engineer1 của Mitsubishi Corporation tại Irvine, California. Bahrain, thành phố vùng vịnh của Cộng hòa Immigrates đang phơi mình dưới những cơn nắng cực kỳ oi bức. Tàu bè tứ xứ, nhất là những tàu chở dầu khổng lồ từ khắp nơi trên thế giới đã dùng nơi đây làm trạm nghỉ chân cho chuyến hải hành trên khắp địa cầu. Không khí chiến 1 Kỹ sư cơ khí cao cấp. Chuyện đời một nữ sinh viên  243 tranh như bao trùm khắp nơi trên bến cảng tấp nập này. Những quân nhân trong quân phục tác chiến, khuôn mặt lạnh lùng cùng với những công sự chiến đấu nằm rải rác đó đây khiến tôi thêm phân vân và lo ngại. Hôm nay là ngày đầu tiên tôi đến trình diện với chiến hạm của mình, căn nhà lênh đênh, lưu động của tôi trong suốt mấy năm liền sắp tới. Theo sự bố trí, tôi và Dixon, một chiến hữu sẽ được đưa đến chiến hạm bằng canô của hải quân Hoa Kỳ. Có lý do nào đó khiến tàu không thể cập bến và phải neo ngoài khơi của cảng Bahrain. Tôi thấy bồi hồi lạ lùng. Những tin tức nóng hổi về những đụng độ lẻ tẻ trên vùng Vịnh, những lo nghĩ về tinh thần trong sinh hoạt với những người bạn khác màu da, những hình ảnh viễn du đầy hào hứng, những bức tranh tuyệt vời của sóng nước đại dương, nỗi nhớ gia đình, bè bạn, ước mơ được làm thủy thủ thuở ấu thơ... tất cả đang quyện chặt vào nhau trong suy tư của tôi như một bức tranh sinh động đầy màu sắc của một cuộc phiêu lưu kỳ thú. Dixon đứng khoanh tay và nghĩ ngợi. Có lẽ anh đang nghĩ về vợ và bốn đứa con thơ nơi vùng nội cỏ Kentucky. Tôi mới gặp anh một tuần nay ở trung tâm dưỡng quân Bahrain. Biết sắp về chung một chiến hạm nên chúng tôi dễ thân nhau. Dixon cười hồn nhiên bảo tôi: - We will see the real war out there1, Loc. Tôi mỉm cười đáp lại: - Sure!2 1 Chúng ta sẽ thấy chiến tranh thực sự ở ngoài kia. 2 Hẳn là như vậy rồi. 244  NHIỀU TÁC GIẢ Chỉ trong chốc lát bầu trời bỗng âm u, mây đen từ xa ùn ùn kéo đến, có hơi lạnh trong cơn gió nhẹ. Chắc sắp có một cơn mưa giông sau những ngày nóng bức. Kia rồi chiếc canô với chàng lính hải quân Hoa Kỳ trong quân phục làm việc màu xanh biển đang từ từ chạy về phía chúng tôi. Canô lượn một vòng nhỏ gần chiếc xà lan gập ghềnh và từ từ cặp vào đấy rồi ngừng máy. Anh vẫy tay chào với nụ cười toe toét rồi hét lớn: - Hello guys, ready to go?1 - Sure, thanks for coming!2 Tôi và Dixon cùng tươi cười đáp lại, rồi bước vội xuống xà lan để nhảy sang canô. Biển hôm nay hơi động, mặt nước không im im như những ngày trước. Có lẽ đây là dấu hiệu báo trước cho một cuộc phiêu lưu đầy sóng gió của tôi trong những năm sắp tới. Canô rẽ sóng đưa chúng tôi rời khỏi bến rồi trực chỉ hướng chiến hạm đang thả neo. Tôi suýt ngã nhào mấy lần vì những đợt sóng khá cao. Bến cảng từ từ rời xa khỏi tầm mắt rồi mất hẳn, xung quanh chúng tôi chỉ còn là sóng nước và những tàu bè nằm rải rác khắp đó đây. Rồi từ xa một chấm nhỏ hiện ra cuối chân trời, lớn dần lớn dần để cho tôi đủ nhận ra đây là căn nhà mới lênh đênh của chúng tôi. - She’s over there!3 Dixon nói nhỏ bên tai tôi. Khuôn mặt anh cũng không giấu nổi vẻ xúc động có pha chút hoang mang lo lắng. Kể từ 1 Chào các chàng trai, sẵn sàng đi chưa? 2 Tất nhiên, cám ơn anh đã tới! 3 Con tàu ở đằng kia kìa! Chuyện đời một nữ sinh viên  245 giây phút này, chúng tôi bắt đầu tham gia những cuộc tuần dương, hộ tống để ngăn chặn những cuộc tấn công của Iran vào các tàu bè thuộc khối Arab, bảo vệ trục lưu thông huyết mạch từ Kuwait đến cửa ra vào của vịnh Ba Tư. Chiến hạm hiện rõ trong tầm mắt của tôi rồi sừng sững đứng trước mặt như một pháo đài kiên cố giữa trùng khơi. Canô cặp vào bậc thang sắt nơi hông tàu, tròng theo những con sóng. Phải loay hoay một hồi chúng tôi mới bước được lên những bậc cấp cùng với các túi quân trang, mấy anh lính trực phiên cười toe toét chào chúng tôi. Hình như ai cũng vui hơn khi có thêm bạn đồng hành để chia sẻ bớt hiểm nguy trên vùng Vịnh sóng gió. Loa phóng thanh vang tên của anh trưởng toán, chỉ huy trực tiếp của tôi. Khoảng mười phút sau, từ phía cuối hành lang của chiến hạm, một thanh niên cao dong dỏng xuất hiện với nụ cười tươi rất thoải mái. Đặc biệt ở đây ai cũng cười khi gặp mặt, hay có lẽ đây chỉ là cử chỉ lịch sự thông thường dành cho khách mới đến. Chúng tôi bắt tay, giới thiệu tên nhau rồi theo anh trưởng toán về chỗ nghỉ ngơi. Những hành lang rất chật hẹp, không rộng quá một thước tây, không cao lắm và chằng chịt những dây điện, ống dẫn nước, dẫn khí trên trần khiến tôi liên tưởng đến một địa đạo bí mật nào đó. Phải lên xuống mấy lần các cầu thang nhỏ và cửa thông nhau, vừa rộng để đủ cho một người lọt qua, chúng tôi mới đến được phòng ngủ tập thể của binh sĩ. Giường của tôi nằm trên tầng ba cao ngất nghểu, khi lên xuống phải trải qua một màn “leo núi” khó khăn. Đây là một chiếc hộp lớn bề dài khoảng hơn sáu feet, bề rộng và 246  NHIỀU TÁC GIẢ bề cao khoảng hơn hai feet. Mỗi giường có một đèn neon, một cửa sổ tý hon cỡ bằng nắm tay dành cho máy điều hòa không khí. Hai chiếc màn đủ che kín khoảng rộng của chiếc giường, khi kéo lại sẽ hoàn toàn cách biệt với thế giới xung quanh. Mỗi người đều có một tủ áo riêng nhưng rất nhỏ, cần phải sắp đặt thật ngăn nắp và gọn gàng mới mong chứa hết những vật dụng cá nhân. Tóm lại chỗ ở mới này, thật dị biệt so với những nơi tôi đã ở trước đây. Phòng ngủ của chúng tôi nằm dưới mực nước nên lúc nào cũng nghe tiếng sóng vỗ, tiếng tàu xẻ nước như một điệu nhạc triền miên. Đêm đầu tiên ngả mình trên chiếc giường mới lòng tôi dâng đầy những cảm giác khó tả. Theo từng nhịp sóng, chiếc giường của tôi cũng lắc lư như nhịp võng ru con. Từ nay một ngày hai mươi bốn tiếng tôi sẽ sống trong một đại gia đình mới với nề nếp, truyền thống, ngôn ngữ nếu không hoàn toàn thì cũng phần nào khác biệt với những ngày qua. Mặc dù đã sống trên quê hương mới bao năm rồi, nhưng chỉ bắt đầu từ hôm nay tôi mới thật sự len lỏi vào những ngõ ngách sâu nhất của cuộc sống này. Nơi đây chỉ là một góc nhỏ trong một bức tranh vĩ đại của đất nước Hoa Kỳ, nhưng vẫn từ góc nhỏ này tôi ước mong sẽ tìm thấy được những màu sắc đáng yêu và thi vị. Trong đêm đầu tiên này tiềm thức cũng khơi lại những đêm nằm nghe mưa rơi trên một công trường sỏi đá nơi quê nhà. Mưa vỡ trên mái tranh, đập vào những vách nứa, hòa với tiếng gió rít rợn người. Ngày ấy, sự kết thân thật dễ dàng với những người bạn đồng cảnh ngộ, những ngậm Chuyện đời một nữ sinh viên  247 ngùi cay đắng đều cùng chung một mối, bao băn khoăn lo lắng đều từ cùng một hoàn cảnh. Còn giữa nơi đây, trên chiếc hạm này, tôi không biết rồi sẽ ra sao trong mối quan hệ với những người anh em khác màu da, nhưng tôi thầm cầu nguyện rồi mọi sự sẽ an lành. Thế nhưng có một điều tôi cảm nhận được là những giọt mưa năm xưa trên công trường sỏi đá đi qua lưng tôi như những giọt nước mắt của cuộc đời, xót xa cay đắng. Còn những cơn sóng đại dương đêm nay như vỗ về thôi thúc, đưa tôi lên những nấc thang mới của cuộc sống với một tương lai nhiều hy vọng và niềm tin. Sáng hôm sau, tôi phải đến trình diện vị hạm trưởng. Tôi chào ông trong tư thế nghiêm rất đúng quy cách. Ông nhìn tôi một cách hiền từ, giọng dõng dạc nhưng thật ấm: - Ông ngồi xuống ghế đi, cứ tự nhiên. Tôi như giật nảy người với câu tiếng Việt thật rõ và trịnh trọng này, nhưng vẫn cố giữ vẻ bình tĩnh rồi kéo ghế ngồi xuống, chuẩn bị để nghe ông hỏi tiếp. Nụ cười rất điềm đạm như không bao giờ tắt trên khuôn mặt của ông, khiến tôi bớt bỡ ngỡ rất nhiều. Tàu vẫn đang lướt giữa những cơn thịnh nộ của thủy thần. Tiếng tàu xẻ sóng, tiếng gió rít nghe rợn người. Cả căn phòng làm việc của ông đang lắc lư theo từng cuộn sóng. Đây là một căn phòng rất nhỏ, nhỏ hơn phòng ngủ thường ngày của một người độc thân nhưng bày biện rất ngăn nắp và gọn gàng. Đây cũng là nơi tiếp khách, làm việc, nghỉ ngơi của vị hạm trưởng, một hoàng đế của vương quốc lênh đênh. - Ở Việt Nam ông ở đâu? 248  NHIỀU TÁC GIẢ - Thưa tôi ở Đà Nẵng. - Đà Nẵng có tượng Phật lớn ở Hòa Mỹ còn nhớ không? Tôi có đi Cam Ranh, Vũng Tàu. Mấy nơi đó đẹp lắm, ở Việt Nam ông làm cái gì? 1 - Thưa tôi đi học, sau năm 75 tôi thành “boat people” . Do you know boat people sir?2 - Vâng, tôi có biết. Gia đình ông có mạnh khỏe không? - Thưa cha tôi bị ép vào “Reeducation camp”3 một thời gian. Nhà tôi bị họ chiếm mất. - Tôi hiểu chuyện đó lắm. Ông có nơi ăn chỗ ở tốt chưa? - Yes, I do, sir.4 - Thôi ông về nghỉ nhé. Cám ơn ông đã đến. Welcome aboard!5 Tôi đứng nghiêm chào ông, giọng nghèn nghẹn: - Thank you, sir! Lúc tôi vừa quay lưng đi, ông gọi tôi trở lại: - Ông Huỳnh (tên họ của tôi) ơi! Lúc rảnh, ông giúp tôi 1 Thuyền nhân. 2 Ông có biết thuyền nhân là gì không, thưa ông? 3 Trại cải tạo. 4 Dạ có, tôi có rồi. 5 Chào mừng ông lên tàu. Chuyện đời một nữ sinh viên  249 tiếng Việt nhé! Tôi không muốn quên tiếng Việt đâu. Tôi nhìn ông như ngây người trong chốc lát rồi đáp lại bằng giọng thật mềm và cảm động: - Yes, sir1. Cánh cửa phòng đã khép lại sau lưng, tôi bước những bước thật khó khăn trên hành lang thật hẹp của con tàu. Sóng vẫn điên cuồng. Cuộc đối thoại không ngờ vừa rồi khiến lòng tôi bâng khuâng không ít. Tôi không nghĩ là mình đã đối thoại với một vị hạm trưởng Hoa Kỳ. Tôi vẫn tưởng như thấy ông rảo bước qua lại, đang đăm chiêu nghĩ ngợi trong cung cách khả kính của một vị sĩ quan cao cấp Việt Nam thuần túy. Tự nhiên tôi thấy ít bơ vơ hơn dự tưởng. - Welcome aboard2! Một anh lính trẻ vẫy tay, cười hồn nhiên chào tôi. - Thanks! Đầu tôi bắt đầu choáng váng, bụng muốn buồn nôn. Hôm nay tôi là người lính hải quân thật sự trong kiếp sống lênh đênh của quân lực Hoa Kỳ. Giữa vùng biển nước Ấn Độ dương xa ngút ngàn này, trong tôi bỗng dấy lên nỗi nhớ quê nhà, nơi chôn nhau cắt rún Việt Nam ngàn đời yêu dấu và một khoảng trời bao la ở đất nước Hoa Kỳ mà những anh em và bằng hữu thân tình đang vươn lên sống trọn kiếp người. Biển đang đón chào tôi bằng những trận cuồng phong thay vì ánh nắng dịu hiền và mặt đại dương im lìm thơ mộng. 1 Vâng, thưa ông. 2 Chào mừng lên tàu. 250  NHIỀU TÁC GIẢ Đêm thứ hai tôi thiếp đi trong những giấc mơ lộn xộn... “tôi không muốn quên tiếng Việt đâu” câu nói ấy cứ vẳng hoài bên tai và êm ái ru tôi vào giấc ngủ say như lời mẹ ru con. Cầu Coronado, San Diego TRẦN ĐỨC HỢP Tác giả Trần Đức Hợp hiện cư trú tại San Diego. Nghề nghiệp: kỹ sư công chánh, làm việc cho chính phủ Tiểu bang California, Department of transportation1. District2 II. San Diego. Ông từng là kỹ sư coi công trường xây cất xa lộ đường 40/1 - 15 tại San Diego, sửa chữa cầu Coronado Bay Bridge. Lời Phi Lộ: Sau những năm tháng sống và làm việc tại Los Angeles và Orange County, nhân dịp anh Tôn Thất Duy thông báo miền San Diego có tuyển dụng nên tôi cũng nộp đơn xin di chuyển về làm việc tại thành phố này để thay đổi không khí. Đây cũng là cơ hội cho tôi tham gia vào công trình xây 1 2 Phòng vận tải. Quận. Chuyện đời một nữ sinh viên  251 dựng và sửa chữa chiếc cầu Coronado Bay Bridge. Do đó có được bài viết này. San Diego, vùng đất hiền hòa với phong cảnh của trời, đất, núi, biển bao la, hữu tình, khí hậu mát mẻ, ôn hòa, dân tình hòa nhã, cởi mở. Đây cũng là cửa ngõ du lịch quan trọng với nhiều khu giải trí nổi tiếng thế giới như: Sea World, San Diego Zoo, Balboa Park, Point Loma Cabrillo, Coronado Hotel mái đỏ, San Diego Old Town, khu Embarcadero với chiếc tàu buồm Star of India ở Down Town... Từ Little Saigon ở Orange County, các bạn chạy theo xa lộ số 5 về hướng nam khoảng hơn 100 dặm Anh. Dọc đường, bên phải là bờ biển xanh mát Thái Bình dương, bên trái là núi đồi trập trùng của trại Thủy Quân Lục Chiến “Camp Pendleton” (đây cũng là cái nôi nơi người Việt đầu tiên tạm trú tại California đầu tháng 5 năm 75) nên chắc chắn ai cũng sẽ rất thích với phong cảnh thiên nhiên hùng vĩ trên suốt cuộc hành trình trong những dịp nghỉ cuối tuần hay nghỉ phép hàng năm. Chỉ lái xe qua khỏi phố chính San Diego khoảng 3 dặm thì thấy chiếc cầu Coronado màu xanh nước biển nhạt nằm bên tay phải. Cầu nhô cao lên khỏi mặt nước hàng trăm thước như chiếc cầu vồng (rainbow) với một cấu trúc rất đặc biệt. Khác hẳn với những chiếc cầu bình thường trên thế giới, cầu có hình dáng chữ L gần như thẳng góc 90 độ (nếu nhìn từ trên trời cao xuống) để tạo một độ dốc cao thích hợp cho những chiếc hàng không mẫu hạm khổng lồ chui qua chân cầu, vào nằm ụ để sửa chữa bên trong các căn cứ hải quan 252  NHIỀU TÁC GIẢ vịnh San Diego. Đây cũng chính là nơi đặt Bộ Tư Lệnh Hải Quân vùng Thái Bình dương của Hoa Kỳ, kể cả các căn cứ ở vùng Hawaii Honolulu cũng thuộc nơi đây. Cầu Coronado nối liền từ vùng Bario - Logan, một khu phố cổ nhỏ, có truyền thống lịch sử trên hai trăm năm của người dân nguồn gốc từ Mexico đã định cư và lập nghiệp tại đây. Cầu Coronado chạy dài 2,12 dặm Anh (3,4km) nối qua bán đảo Coronado với những căn cứ hải quân lớn nhất ở bờ biển Tây Nam nước Mỹ như căn cứ North Island Naval Air Station, căn cứ Hải Quân Thủy Bộ, căn cứ tàu ngầm đối diện bán đảo Coronado (phía bên Point Loma). Cầu được khánh thành vào tháng 8 năm 1969, nay đã tròn 30 tuổi. Hàng năm có khoảng 25 triệu xe chạy qua lại trên cầu với năm đường xe chạy. Đặc điểm là cứ sáng sớm là xe chạy từ bán đảo Coronado qua phố chính San Diego có 3 làn đường và buổi chiều thì ngược lại hướng từ phố San Diego về bán đảo cũng 3 làn đường xe chạy. Muốn như thế, hàng ngày phải có một chiếc xe được chế tạo đặc biệt để di chuyển những rào cản bằng bê tông cao 1,2 m từ làn số 2 qua làn số 3 và ngược lại. Nhà thầu di chuyển những trụ bê tông này nếu trễ 5 phút sẽ bị phạt khoảng 10.000 đô la. Lý do là vì dân cư ngụ ở Coronado là những ông kẹ bự, tai to mặt lớn của Hải quân Hoa Kỳ, nên họ không thích bị kẹt xe vì chuyện trục trặc kỹ thuật lẻ tẻ này. Cầu Coronado có tổng số 54 vày (chân cầu). Trụ cầu từ số 2 đến số 24 là nằm dưới mặt nước, từ số 33 đến 54 hướng về San Diego, nơi bắt đầu vào xa lộ 15 qua 6 hướng Chuyện đời một nữ sinh viên  253 nhánh rẽ (connectors) chạy xuôi ngược bắc nam. Cầu Coronado được khởi công xây dựng từ tháng 2 năm 1967 và hoàn tất cho xe chạy vào tháng 8 năm 1969 nhân 200 năm ngày thành lập thành phố San Diego, một thành phố cổ kính nhất của vùng Viễn Tây Hoa Kỳ. Chi phí xây dựng vào lúc đó khoảng 47.6 triệu Mỹ kim và để bù vào, mỗi xe chạy qua cầu này phải trả 1 đô la, nếu muốn qua bán đảo Coronado chạy về hướng San Diego thì khỏi trả tiền. Ai chạy “carpool”1 từ 2–3 người trở lên cũng được miễn phí luôn và được hướng dẫn chạy làn bên tay phải. “Ông nội” nào chạy ẩu vào làn này và qua mặt nhà nước sẽ được TV Camera thâu số xe và được gửi giấy phạt 250 đô la về tận nhà. Nếu bạn chạy “solo” người viết bài này xin chỉ bạn chạy trên cầu Coronado này khỏi trả tiền: cứ chạy làn bên trái, trước lúc vào trạm mãi lộ thâu tiền độ 500 thước là có chỗ U-turn2, bạn cứ tà tà vòng lại là bon bon thẳng đường về San Diego du ngoạn vòng cầu miễn phí, thưởng thức cảnh trời, mây, nước và thành phố San Diego. Dưới chân cầu Coronado bên vùng Bario-Logan là một câu chuyện kỳ thú. Các bạn sẽ thấy rất nhiều bức họa trên tường (Mural) đã được thành phố San Diego ghi vào di tích lịch sử. Số là khi bắt đầu xây dựng cầu vào năm 1967, dân dịa phương vùng này rất bất bình về việc cây cầu đã chia cắt vùng này thành nhiều khu vực, nhất là đoạn nối liền với xa lộ 1-5, ngăn cách hai khu vực Đông, Tây riêng biệt. Làn đường dành riêng cho xe buýt hoặc bất cứ xe nào chở 2 người trở lên. 1 2 Chỗ quay đầu xe. 254  NHIỀU TÁC GIẢ Thêm vào đó những truyền thống hiền hòa của người dân trong vùng bị biến thái vì những bến tàu, kho bãi, cơ xưởng hải quân... Khi cầu xây xong vào năm 1969, chính phủ tiểu bang dự trù sẽ thành lập một trạm cảnh sát tuần lưu xa lộ (CHP) dưới chân cầu, nơi Chicano park. Thế là dân địa phương đã bừng bừng nổi dậy. Họ biểu tình, tranh đấu, lập ủy ban bảo vệ xóm làng và họ đã tự nguyện tự giác “giành dân chiếm đất”, đào lỗ trồng cây, thành lập công viên Chicano park dưới chân cầu này. Chính quyền thành phố San Diego đã phải nhượng bộ và công nhận quyền làm chủ của người dân địa phương. Từ đó họ tổ chức ngày Hội hàng năm vào giữa tháng Tư và nơi đây đã trở thành nơi hẹn hò, gặp gỡ của dân địa phương trong vùng. Cùng lúc đó ủy ban đã mời những họa sư nổi danh trên khắp nước Mỹ về Mural để phác họa trên những trụ cột bê tông dưới chân cầu (đúng là giành dân chiếm đất – chính phủ tiểu bang cũng phải chịu thua). Dân chúng tình nguyện đóng góp tiền bạc và công sức để mua sơn và vẽ những bức họa “Mural” mà các bạn thấy ngày nay. Sau này các nhà thầu sửa chữa chiếc cầu này phải tốn đến 5000 đô la, sợ làm hư hỏng square foot1 của bức họa “Mural”. Thôi thì bọc lại bằng gỗ, ván cho chắc chắn trước khi đào mống cầu, để khỏi đụng chạm những cái rắc rối của cuộc đời. Trở lại chiếc cầu Coronado, hàng tháng thỉnh thoảng 1 Phần trang trí phía dưới chân. Chuyện đời một nữ sinh viên  255 có một vài người thất vọng vì chuyện đời không được vừa ý muốn nên đang dưng lái xe tới giữa cầu thì dừng lại ngon ơ, thản nhiên mở cửa xe và từ từ leo lên thành cầu rồi nhảy từ trên cầu cao xuống dưới vùng biển xanh đậm trước sự chứng kiến của hàng ngàn người. Vì không có thiết kế parking1 ở trên cao giữa cầu, nên thôi thì 911, xe cảnh sát trên cầu, tàu cấp cứu dưới nước, kêu loạn xạ, cứ mỗi lần như vậy anh chị em làm việc bảo trì cầu lại khấn khấn vái vái vì không muốn thêm tên một người nữa được ghi trên “sổ phong thần” của chiếc cầu Coronado này. 1 Chỗ đậu xe. 256  NHIỀU TÁC GIẢ Cũng nhiều chuyện kỳ lạ vì chưa tới số, nhiều người nhảy cầu lại không chết, chỉ trầy trụa sơ sơ, gặp nước biển lạnh vào mùa đông lại kêu cứu inh ỏi, làm chúng tôi cũng cười. Sao chi rắc rối vậy, chắc hà bá cũng chê, thôi đi kiếm chỗ khác nhảy cho tụi tui nhờ. Dưới gầm cầu có một lối đi bí mật, tụi tôi bảo là lối “mèo bò” cat walk. Lối đi này uốn éo và cheo leo trên không, đi hai người song song không lọt, muốn qua lại phải nhường nhịn nhau. Sàn thì bằng sắt có lỗ thông nên nhìn xuyên xuống sẽ thấy mình chênh vênh, ở trên 200 feet1 gió lùa tới từ dưới chân chạy lên đầu cũng đến lạnh gáy. Đàn bà mặc váy mà qua đây thì tha hồ mà nghe gió hú. Thỉnh thoảng lù lù đài ra-đa của chiếc hàng không mẫu hạm hiện ra dưới chân làm giật mình vì khi không lại được đứng trên đầu trên cổ hạm trưởng của US Navy. Việc đi lại trên “cat-walk” này cũng khó khăn, lâu lâu phải cúi đầu vì không thì sẽ bể đầu, sứt trán tuy có mang nón cứng, nhưng đập đầu rầm rầm là chuyện thường. Hơn nữa, đi một mình mấy miles2 nên cũng nguy hiểm, có mệnh hệ nào thì cũng chẳng có ma nào đến cứu. Do đó, chúng tôi ai nấy được phát điện thoại cầm tay (cellular) để nhỡ có gì 1 Feet: số nhiều của foot. 1foot = 0,8048m. 2 1 dặm tương đương với khoảng 1,6km. Chuyện đời một nữ sinh viên  257 kêu 911. Không phải ai cũng được đi trên lối “mèo bò” này, chỉ có nhân viên cơ hữu bảo trì cầu và công nhân sửa chữa cầu mới có quyền đi lại mà thôi. Đến giữa vịnh thì có một khu đặc biệt ở xung quanh trụ cầu số 20. Một lan can chạy xung quanh chân, gió thổi lồng lộng bốn mùa, nhìn xa xa thấy biển rộng bao la, thành phố San Diego nhô cao thật là khung cảnh hữu tình, mát mẻ tâm hồn. Tôi tự nhủ, thật mình có diễm phúc được làm việc tại đây vì thiên hạ phải tốn tiền để đi du lịch thắng cảnh San Diego, còn mình thì hàng ngày được ngắm cảnh trí thiên nhiên tuyệt đẹp, lại được trả lương nữa. Lời kết: Khi nói đến san Diego, phải nói đến ngài Junipero Serra, người lập ra tu viện dòng San Francisco đầu tiên ở San Diego-Mission de Alcala năm 1769. Từ ban công nhà tôi, hàng ngày tôi ngó qua ngôi nhà thờ cổ kính này với ba tháp chuông quét vôi trắng xóa và cảnh trí thật nên thơ, bên cạnh là ngôi mộ lặng lẽ của cha Serra. Cứ đúng 6 giờ chiều là chuông nhà thờ đổ, ngày thường cũng như ngày lễ. Mọi nhà viết sử đều nhắc đến cuộc đời vị tha của cha Serra, là tấm gương sáng cho những người đến sau và chọn San Diego làm quê hương. Không phải chỉ vì khí hậu San Diego ôn hòa, mát mẻ, ít bị thiên tai, động đất, cửa biển San Diego thuận tiện, an lành, mà còn vì nhân tình tại đây cởi mở, hòa nhã, một phần là do ảnh hưởng của cha Serra khi ngài còn sống. Lúc ngài mất, người dân San Diego, đa 258  NHIỀU TÁC GIẢ số là người bản xứ (Indians) đã thương khóc ngài. Với thiên thời, địa lợi, nhân hòa, những yếu tố thuận lợi đã giúp San Diego phát triển và là một trong những đô thị đẹp nhất của Hoa Kỳ. Trong đó chiếc cầu Coronado là một đặc điểm biểu tượng của thành phố San Diego dễ thương này. Chúng tôi làm ông mai bà mai hụt PHẠM NGỌC BÍCH Thật tình mà nói chúng tôi không thích đứng ra làm mai, làm mối cho ai. Lý do là vì chúng tôi không có năng khiếu về lĩnh vực đó. Tôi nghe người ta nói ở đời không có gì dại dột cho bằng làm ông mai, bà mai. Là vì khi vợ chồng người ta hòa thuận, hạnh phúc thì không sao, còn lỡ mà cuộc sống của họ lục đục, không được như ý thì quả là phiền phức. Nhưng đó là chuyện trước kia chứ ở thời đại ngày nay và nhất là cuộc sống trên đất Mỹ này, nếu vợ chồng không thuận thảo, họ chỉ việc đưa nhau ra tòa rồi “đường anh anh đi, đường tôi tôi đi” chứ họ chẳng làm phiền đến ông mai, bà mai. Nghĩ như vậy nên đã có lần vợ chồng tôi tự nguyện đứng ra làm cái công việc mai mối này. Chuyện đời một nữ sinh viên  259 Chúng tôi có một người bạn thân tên là Bob, anh ta là đồng nghiệp của tôi. Bob là một kỹ sư còn tương đối trẻ, anh ta mới khoảng trên 30 tuổi. Bob đang làm chủ một ngôi nhà mới xây khoảng 2 năm nhưng cái bếp chưa hề đụng đến, còn trong tủ lạnh thì lúc nào cũng đầy ắp những đồ ăn đông lạnh. Nhà Bob còn có một dàn DVD và computer rất tối tân. Tính anh Bob hiền lành, lịch sự, thông minh, rất nhạy cảm nhưng anh có vẻ trầm lặng và hay mắc cỡ. Nói chung Bob là người hoàn hảo, có công ăn việc làm vững chắc, nhà cửa đàng hoàng. Anh chỉ phạm vào có mỗi một tội là sống độc thân, “this is a crime against nature” (đó là tội chống lại tự nhiên). Vợ chồng tôi có ý muốn giúp Bob thay đổi cuộc sống. Chúng tôi định làm một công việc hệ trọng đối với Bob là tìm cho anh ta một người vợ. Không, có lẽ chỉ là một người bạn gái thích hợp thôi. Oh, no, nhất định phải là một người bạn đời chứ! Tuy vậy, chúng tôi vẫn chưa biết phải bắt đầu từ đâu trong cái công việc coi bộ không đơn giản này. Tôi cũng nhận ra một điều là Bob không lãng mạn và kiên trì như chồng tôi và vì vậy phải tạo ra điều kiện để giúp anh ta tiến tới. Chúng tôi cũng chưa có sẵn đối tượng nào cho Bob. Tôi nhận thấy việc đầu tiên là phải đặt tiêu chuẩn cho người bạn gái mà chúng tôi sắp tìm để giới thiệu cho Bob. Chồng tôi và tôi đã bàn thảo với nhau, dựa trên kinh nghiệm cũng như sách vở để đưa ra những điều kiện mà người bạn gái của Bob phải có như sau: 1. Unmarried (còn độc thân). 2. Late 20, early 30 (tuổi từ 20 đến 30). 260  NHIỀU TÁC GIẢ 3. Similar interest to Bob (có cùng sở thích như Bob). 4. Good personality (tư cách tốt). 5. Willingness to listen & for reason (sẵn sàng lắng nghe và đóng góp ý kiến). Sau khi đã đặt ra tiêu chuẩn cho việc chọn lựa, tôi nghĩ ngay đến ba cô kỹ sư người Việt đang làm việc cùng công ty với tôi. Thật ra thì Bob đã có gặp cả ba cô gái này rồi nhưng chưa có cơ hội làm quen thôi. Người đầu tiên là Thúy Uyên. Thúy Uyên là người có vẻ Mỹ nhất trong cả ba cô gái. Thúy Uyên sống một mình, cha mẹ cô ở California. Thúy Uyên biết cách quyến rũ đối tượng. Cô thường mặc váy đầm hấp dẫn và luôn nở nụ cười duyên để khoe đôi má lúm đồng tiền xinh xắn. Thúy Uyên cười đùa tự nhiên và rất yêu đời. Thúy Uyên giỏi việc nội trợ, nấu ăn ngon và biết may vá nhưng cô chỉ thích đi ăn tại các nhà hàng Tàu hoặc Thái và thích mặc những bộ quần áo mắc tiền. Chúng tôi nói với Bob rằng Thúy Uyên không phải là một tách trà “mild”1 mà cô là một ly cà phê “strong hot”2, đừng để bị phỏng. Người thứ hai là Đan Thanh. Tánh tình Đan Thanh trái ngược với sự trầm lặng, ôn hòa của người phụ nữ Á châu nhưng cô lại có cái chất phác của cô gái miền Nam. Đan Thanh rất thực tế và không thích kiểu tình yêu lãng mạn. Có lần Đan Thanh tâm sự với tôi: “Em không muốn có bạn trai. Nếu gặp được người con trai nào vừa ý, hợp nhãn, có nhà cửa đàng hoàng, nghề nghiệp vững vàng thì em sẽ làm đám cưới”. Đan Thanh cho rằng: “Dating is a waste of 1 Nhẹ, dịu. 2 Cực nóng. Chuyện đời một nữ sinh viên  261 time, money and energy” (hẹn hò chỉ làm mất thì giờ, tốn tiền bạc và hao tổn sức lực). Đan Thanh quả là một thử thách lớn cho Bob vì theo Bob thì đi chơi với bồ cuối tuần là một phần không thể thiếu trong trò chơi tình yêu. Người thứ ba là Phượng Loan. Phượng Loan trưởng thành trong một gia đình nề nếp của người miền Bắc. Cha mẹ cô trước kia là thành phần tri thức ở Việt Nam. Từ nhỏ Phượng Loan đã được học hỏi về văn chương, mỹ thuật, triết học. Cô cũng đã từng vẽ nhiều bức họa, viết truyện, làm thơ v.v... Phượng Loan ăn nói nhẹ nhàng, cử chỉ dễ mến. Cô sống chung với cha mẹ. Bob biết tôi là người Việt, chồng tôi là người Mỹ gốc Âu châu và chúng tôi đã thích nghi được với hai nếp sống khác biệt để có được cuộc sống vui tươi. Bob nhìn thấy vợ chồng tôi và những cặp vợ chồng Mỹ – Việt khác vẫn có thể sống êm đềm, hạnh phúc. Đối với Bob thì chủng tộc không thành vấn đề nhưng thích nghi được với phong tục tập quán Việt Nam lại là vấn đề khác. Bob thích ăn chả giò nhưng anh ta lại không thể nếm vị nước mắm. Bob có thể ăn được những đồ ăn của Mễ rất cay nhưng những món ăn cay của Việt Nam lại làm cho anh ta xuýt xoa đến chảy nước mắt. Chúng tôi đã tìm những cơ hội giúp Bob tìm hiểu về văn hóa, về nếp sống và ngay cả tính hài hước của người Việt. Chúng tôi hay mời Bob tham dự những buổi tiệc có đông người Việt. Chúng tôi cũng cho Bob nghe những bài hát karaoke Việt Nam và cho Bob xem những cuốn băng nhạc của Paris By Night. Bob đã được xem những màn trình diễn thời trang áo dài duyên dáng Việt Nam và Bob 262  NHIỀU TÁC GIẢ cũng đã có dịp xem qua đám cưới của người Việt Nam. Nói chung, Bob có cố gắng tìm hiểu về sinh hoạt và văn hóa của người Việt. Năm đó, chúng tôi mời Bob tham dự ngày Tết của cộng đồng người Việt tại địa phương. Chúng tôi nghĩ đây là một cơ hội thuận tiện để Bob có dịp làm quen với những cô gái mà chúng tôi đã có ý định sẽ giới thiệu cho anh. Hôm đó Bob đến địa điểm rất đúng giờ. Chúng tôi gặp nhau và Bob đã cùng chúng tôi thưởng thức một chương trình giúp vui cho buổi mừng năm mới. Tôi giải thích cho Bob về phong tục múa lân, lì xì và ý nghĩa của những ca khúc Việt Nam được hát trong dịp này. Bob cũng được xem những màn múa của các nữ sinh và các cháu thiếu nhi Việt Nam. Hôm đó, Bob cũng được dịp thưởng thức những món ăn đặc biệt mà Việt Nam thường dùng trong ngày Tết như bánh ít, bánh chưng, thịt quay, dưa hấu v.v... Đúng như dự tính của chúng tôi, Bob đã có dịp gặp cả ba cô gái Việt mỹ miều mà chúng tôi đã chọn cho anh ta. Trước hết là Thúy Uyên, Thúy Uyên xuất hiện trong chiếc áo dài màu hồng. Thúy Uyên là người nấu ăn giỏi cho nên chúng tôi nói chuyện về thức ăn Việt Nam và sau buổi nói chuyện, Thúy Uyên ngỏ ý mời Bob và vợ chồng tôi ăn cơm tối tại nhà cô vào thứ bảy tuần tới. Sau Thúy Uyên, Bob được gặp Đan Thanh. Hôm đó Đan Thanh mặc đồ xanh đậm. Đan Thanh dễ dàng hòa đồng vào cuộc chuyện trò với chúng tôi. Đan Thanh có năng khiếu về piano. Cô mời chúng tôi đến nhà cô vào ngày Chủ nhật để nghe cô đàn và hát. Cuối cùng thì Phượng Loan và ba mẹ cô cũng đến trong buổi họp mặt này. Phượng Loan mặc một chiếc áo Chuyện đời một nữ sinh viên  263 dài màu tím nhạt. Với mái tóc thắt bím trên khuôn mặt tươi tắn, Phượng Loan trông rất hồn nhiên. Trong chương trình giúp vui có tiết mục đọc sớ Táo quân. Phượng Loan đã có cơ hội để chứng tỏ sự hiểu biết rộng rãi của cô. Cô kể cho mọi người nghe về lai lịch ông Táo và vì sao ông có bài sớ quá dài. Phượng Loan cũng say sưa nói về văn học, nghệ thuật v.v... là những lĩnh vực cô rất ưa thích. Cuối buổi liên hoan mừng Tết, Bob và vợ chồng tôi đến nhà Phượng Loan theo lời mời của cô và ba mẹ cô. Căn nhà được trang hoàng với những bức tranh sơn mài chen lẫn với những bức tranh vẽ nghệ thuật của Phượng Loan. Tôi cũng thấy hình chụp ngày tốt nghiệp của cô và anh cô được trưng trên mặt bàn computer. Ba mẹ Phượng Loan hẳn đã hãnh diện về thành tích học tập của hai anh em cô. Chúng tôi được chiêm ngưỡng một tập lưu trữ đủ loại tranh vẽ của Phượng Loan mà mẹ cô đã cất rất kỹ lưỡng. Sau màn xem tranh, Phượng Loan còn giới thiệu với chúng tôi về các tác phẩm trứ danh của các nhà văn Trung Hoa rồi cô đọc thơ cho chúng tôi nghe. Khi Phượng Loan đọc bài thơ miêu tả một cô gái kiều diễm đã làm rung động một chàng trai lãng mạn, si tình thì Bob ngồi nghe với vẻ mặt trầm ngâm, đầy tư lự. Giọng đọc của Phượng Loan lôi cuốn làm sao: Her hair tied up with a ribbon And fixed with a fade pin; Her flowing robes Soft and thin, Between her adorned brows A shallow furrow 264  NHIỀU TÁC GIẢ Tạm dịch: Tóc nàng thắt nơ Và cài trâm cẩm thạch; Áo nàng Mềm mại và mỏng manh Giữa cặp lông mày thanh tú Thanh thoát với sống mũi dọc dừa. October: too much wind Accompanied by rain Beating on two or three Palmtrees A helpless man In an endless night Tạm dịch: Tháng Mười, gió lạnh vi vút Mưa rơi lác đác Đập vào vài ba cây thốt nốt Một chàng lãng tử si tình Trong đêm dài vô tận cô đơn. Chúng tôi ở nhà Phượng Loan thật lâu mới từ giã. Khi ra về, vợ chồng tôi không biết sẽ có gắn bó gì giữa Bob và Phượng Loan sau buổi gặp gỡ này hay không. Chiều thứ bảy sau đó, chúng tôi đến apartment của Thúy Uyên như đã hẹn. Khi vợ chồng tôi tới nơi thì Bob đã có mặt ở đó và anh đang giúp Thúy Uyên sắp xếp để chúng tôi có đủ chỗ ngồi ăn tối và xem TV. Thúy Uyên trổ tài nấu bún bò Huế, làm chả giò, chả Huế và nấu chè sen. Thúy Chuyện đời một nữ sinh viên  265 Uyên phục vụ khách rất tận tình. Có lúc khi đưa thức ăn cho Bob, cô đã vô tình (hay cố ý) để cho mái tóc dài của mình phớt nhẹ trên khuôn mặt Bob. Cô vừa cười vừa xin lỗi làm Bob đỏ mặt thẹn thùng nhưng có lẽ trong lòng anh cũng thích, Thúy Uyên hỏi Bob “Do you like everything?”1 Bob trả lời “Yes, everything”2 Thúy Uyên nói thêm với nụ cười lẳng lơ “I’m glad I could satisfy you”3. Thật khó có thể đoán giữa hai người họ sẽ có chuyện gì hay không. Hôm sau là ngày Chủ nhật đẹp trời, Bob và vợ chồng tôi đến nhà Đan Thanh khoảng 2 giờ chiều. Vì vậy chỉ có snacks4 chứ không có ăn uống. Nơi Đan Thanh ở tuy nhỏ nhưng rất gọn ghẽ với cách trang trí thanh thoát. Chiếc piano được đặt giữa phòng khách, bên cạnh là chiếc giá nhạc đã có sẵn một bản nhạc ở trên đó. Đan Thanh giới thiệu bản nhạc mà cô sắp đàn và hát cho chúng tôi nghe là bản “When I fall in love” (Khi tôi yêu). Đan Thanh đệm nhạc trên phím đàn với đôi tay thon thả, mềm mại và bắt đầu cất cao giọng: “When I fall in love, It will be forever Or I’ll never fall in love”. Tạm dịch: “Khi tôi yêu, Tôi sẽ yêu mãi mãi 1 Phải chăng anh thích mọi thứ. 2 Vâng, mọi thứ. 3 Tôi rất vui là đã làm anh hài lòng. 4 Ăn chơi, món ăn nhẹ. 266  NHIỀU TÁC GIẢ Hay chẳng bao giờ yêu” Đan Thanh đang đàn và hát say sưa thì có điện thoại mà cô biết là điện thoại từ gia đình. Cô xin lỗi tạm gián đoạn để nói điện thoại. Khi cuộc nói chuyện chấm dứt, cô quay lại với chiếc piano và hỏi “Where was I” (tôi ngừng ở đâu rồi). Bob chỉ vào vài hàng gần cuối của bản nhạc tình Chuyện đời một nữ sinh viên  267 và Đan Thanh lại tiếp tục rất tự nhiên nhưng cô không để ý rằng cô đã bỏ qua vài đoạn nhạc. “And the moment I can feel that You feel that way too Is when I fall in love with you” Tạm dịch: “Và bỗng chốc em cảm giác Anh có cùng tâm trạng Là chúng ta yêu nhau” Chúng tôi ở chơi vài tiếng đồng hồ rồi ra về. Chúng tôi cũng không chắc “Cupid shoot his arrow”1 (huyền thoại Cupid vị thần tình yêu có mũi tên đặc biệt khi bắn vào tim người nào thì người đó sẽ có một tình yêu tuyệt vời). Chúng tôi không biết trái tim của Bob có bị đâm lủng bởi mũi tên của Đan Thanh hay không. Tại nơi làm việc tôi cũng không nghe ngóng gì ngoại trừ nghe Bob nói “I had a great time” (tôi đã có được thời gian vui vẻ). Trong dịp “Tulip Festival” (ngày hội triển lãm hoa tulip) ở Ottawa (Canada) gần bế mạc, vợ chồng tôi mướn một chiếc xe “van”2 và mời Bob cùng với ba nàng xinh đẹp 1 Thần Cupid (thần tình yêu) đã bắn mũi tên. 2 Xe thùng. 268  NHIỀU TÁC GIẢ cùng tham dự. Mục đích của chúng tôi là tạo thêm một cơ hội nữa cho Bob làm thân với Thúy Uyên, Đan Thanh và Phượng Loan. Hội chợ tulip được tổ chức hàng năm, trưng bày đủ loại hoa tulip với muôn màu muôn sắc rất đẹp. Cuối buổi triển lãm, ban tổ chức dành một số bình tulip để tặng không cho du khách. Chúng tôi khuyến khích Bob nên chọn để tặng cho mỗi nàng một bình tulip. Chúng tôi cũng chụp rất nhiều hình ảnh trong chuyến đi chơi này. Chúng tôi hoàn toàn không rõ sau chuyến đi này có cô nào muốn Bob trở thành “boy friend”1 của mình hay là Bob có ý định chọn cô nào làm “girl friend”2 của anh hay không? Thời gian trôi qua, công ty của chúng tôi có nhiều thay đổi. Thúy Uyên quyết định rời công ty để nhận một công việc làm mới ở miền Nam California. Đan Thanh được thăng chức và được công ty cử đi nắm giữ một chức vụ cao hơn ở tiểu bang khác. Phượng Loan cũng xin chuyển đến một tiểu bang ấm áp vì tình trạng sức khỏe của bà mẹ. Chỉ còn Bob ở lại công ty và anh độc thân vẫn hoàn độc thân với nhiều kỷ niệm bên những cô gái Việt Nam kiều diễm. Cho đến nay, tôi vẫn thắc mắc không biết có phải chúng tôi chưa làm đủ những việc mà ông mai, bà mai cần làm hay là vì ông tơ bà nguyệt vẫn chưa chịu se duyên cho Bob. Hoặc cũng có thể là chúng tôi đã quá tham lam, giới thiệu một lần đến ba nàng tiên mà “mỗi người một vẻ mười phân 1 Bạn trai. 2 Bạn gái. Chuyện đời một nữ sinh viên  269 vẹn mười” khiến cho anh chàng Bob choáng váng, không biết chọn người nào, bỏ người nào. Hay là tại anh chàng Bob quá nhút nhát, quá thụ động nên đã không lọt được vào mắt xanh của cả ba nàng. Dù sao thì chúng tôi cũng có cái thú trong trò chơi mai mối này. Chuyện thất bại là chuyện đã qua. Ngày mai sẽ lại là một ngày mới “to make a match” (để đi làm mai). Hiệp chủng quốc Sự hòa hợp kỳ diệu HÀ KIM Tác giả Hà Kim sinh năm 1950, theo chồng định cư ở Mỹ theo diện HO năm 1995, hiện cư ngụ tại thành phố San Jose (Bắc Cali). Nghề nghiệp theo bà ghi: Ở quê nhà, giáo viên. Hiện làm công việc khiêm tốn tại một siêu thị. Hồi còn quê nhà, lúc nào Kim cũng lo âu không hiểu làm sao mình có thể cùng làm việc với người Mỹ trắng hay 270  NHIỀU TÁC GIẢ Mỹ đen khi đến định cư ở Mỹ. Thật ngây ngô khi Kim không hiểu hết được ý nghĩa cái tên của nước Mỹ. United States - Hiệp Chủng Quốc - có nghĩa là đất nước chung, quốc gia chung của mọi chủng tộc. Khắp 50 tiểu bang không chỉ là nơi cư ngụ của người Mỹ chính gốc mà đây còn là “Vùng đất lành chim đậu”, tập hợp nhiều sắc dân đến từ mọi vùng đất thế giới, kể cả mảnh đất hình chữ S của Kim. Còn nhớ khi ấy, Kim đã thấy hình ảnh người Mexico qua bộ truyện truyền hình nhiều tập “Đơn giản tôi là Maria” và “Người giàu cũng khóc”. Đó là những người đàn ông giàu có, sang trọng, những phụ nữ xinh đẹp có thân hình thon thả sinh sống ở phương Tây xa xôi. Đặt chân lên vùng đất San Jose, Bắc California, đâu đâu Kim cũng gặp người Mexico. Trên 30 triệu di dân Mễ, họ cư ngụ nhiều nhất ở Cali. Có phải vì tiểu bang này gần nhất biên giới hai nước, họ có thể vượt biên hợp pháp hay bất hợp pháp một cách dễ dàng? Kim không làm việc chung với Mỹ trắng, Mỹ đen nào. Không ngờ Kim lại cùng làm, cùng sinh hoạt hằng ngày với người Việt, Chinese1, Philippino2 và đông đảo là Mexican3. Họ là những người lao động rất đời thường như Kim. Bao quanh riêng phần việc Kim phụ trách có đến 10 người Mễ. Ngoài Pedro, ông bạn trung niên hơn Kim vài tuổi, khá giỏi tiếng Anh, làm thông dịch chính; còn lại là Maria - cô gái 20 tuổi có đôi tay vàng, làm việc thoăn thoắt 1 Người Trung Quốc. 2 Người Phi-lip-pin. 3 Người Mê-hi-cô. Chuyện đời một nữ sinh viên  271 rất nhanh với đôi mắt tròn to thông minh nhưng lại có thân hình “gồ ghề” vì thích ăn quà vặt. Quanh Maria là 8 chàng trai trẻ tuổi từ 20 đến 30, mỗi đứa mỗi vẻ, mỗi tánh mỗi nết khác nhau. Bọn trẻ có đứa nói được ít tiếng Anh, có đứa chỉ sử dụng hoàn toàn ngôn ngữ mẹ đẻ, tiếng Spanish1. Nhìn Kim như một phụ nữ lớn tuổi, có lẽ bằng tuổi mẹ chúng ở quê nhà Mexico nên cả bọn đều gọi Kim là Mommy2. Những ngày đầu tiên đến làm việc, Kim thật sự rất buồn bã. Nơi ngồi nghỉ giải lao là phần sau của khu vực làm việc, Kim thường tư lự một mình, phóng tầm mắt ra đường cao tốc 101 với xe cộ dập dìu vút nhanh về Nam Cali. Kim thầm nghĩ với đường xe này, chỉ có thể về Sài Gòn Nhỏ, chứ làm sao trở về Sài Gòn Lớn, với đại gia đình của mình. Như để tìm hiểu, chia sẻ tâm tư của Kim, Angel đến ngồi gần bên. Chàng trai trẻ có cái tên “Thiên thần” này không xinh xắn mà tướng tá gồ ghề, to lớn với lưng gù nhưng có một giọng nói dịu dàng mộc mạc hỏi Kim: - Má nè. Sao lúc nào trông má cũng không vui. Má suy nghĩ gì vậy? Hãy nói cho con biết đi? Kim cảm động đáp: - Má luôn nhớ về quê hương Việt Nam, má không muốn ở đây. Mà Angel này, con có thích nước Mỹ không? Con có nhớ nhà không? Angel đã cười và an ủi Kim: 1 Tiếng Tây Ban Nha. 2 Từ gọi mẹ. 272  NHIỀU TÁC GIẢ - Thời gian dài má sẽ quên. Xứ con nghèo lắm, con phải đến đây làm việc để có tiền gởi về giúp đỡ gia đình. Xứ Việt Nam nghèo lắm không? Ở đây má có thể đi làm kiếm tiền, không sợ đói phải không? Vậy má đừng buồn nữa. Lần khác, vì không quen với khí hậu lạnh lẽo mùa đông. Kim cảm cúm, ho húng hắng hoài mà vẫn cặm cụi đi làm đều đặn. Thằng bé Macario nhỏ tuổi nhất đám mà đã có 3 con, có lẽ nhờ có cặp mắt lá răm đa tình mà nó có vợ sớm, cứ theo năn nỉ Kim về nhà nghỉ ngơi đi, đừng đi làm nữa. Kim nói đùa: má không đi làm, không bấm thẻ thì làm sao có tiền? Nó mau mắn rút bóp lấy tiền giúi vào tay Kim: - Con bù cho má nè. Má con ở bển cỡ tuổi má là ở không đi chơi rồi. Mấy anh em con gởi tiền về cho bả xài. Hóa ra, dân tộc nào, ở khắp nơi trên thế giới, đều có một hệ số chung: luôn hướng về gia đình với một tình yêu thương sâu sắc. Kim cảm thấy ấm lòng, gần gũi với bọn trẻ hơn. Càng ngày càng thêm thân thiết hơn với những đứa con nuôi bất đắc dĩ, luôn lịch sự và giúp đỡ Kim này. Những công việc nặng nhọc chúng đều giành làm, ăn món gì cũng đem đến, nài ép Kim dùng chung. Thằng bự Alfedro lo phục vụ buổi điểm tâm, mỗi sáng đều không quên bưng tô mì ăn liền còn ngút khói đến mời. Kim thật không quen với mùi vị mì có chất nêm hắc hơn mùi cari, được nặn thêm vào một trái chanh, lại thêm một muỗng Tapatio tương ớt cà. Thức ăn nào nó nấu cũng có mùi dân tộc Mexico và Kim thấy buồn cười khi so sánh với Chuyện đời một nữ sinh viên  273 tô bún mắm của mình. Dù không thích, không ngon nhưng vì lịch sự xã giao Kim cùng dùng với bọn trẻ. Cái mùi Mexican quen đi lúc nào Kim cũng không hay. Kim thầm nghĩ “quái lạ, cái xứ Mexico nhiệt đới nóng bức mà sao ăn cay quá, lại còn quá chua nữa, thảo nào mà tụi nhỏ làm biếng không chịu học hành, cứ tiếng Spanish mà múa tới với mình”. Kim thoáng nghe nói “không ăn đậu không phải Mễ, không đi trễ không phải Việt Nam”, nên nhìn món ăn nào Kim cũng thấy toàn là đậu và thịt. Cứ vậy nên đứa nào cũng như hột mít. Kim đôi lúc nhắc nhở: - Các con phải kiêng ăn mới có sức khỏe tốt. Bọn trẻ luôn tỏ vẻ khó chịu trả lời: - Con phải ăn nhiều mới có đủ power1 làm việc. Một hôm, Kim cần giải thích công việc, Maria đứa con nuôi dễ thương, nhìn Kim ngập ngừng và buồn bã trả lời: - Mommy, Maria no English, sao má không học nói tiếng Spanish? Kim ái ngại đáp và nhờ Pedro thông dịch giùm: - Bởi vì lúc chuẩn bị đi Mỹ, má không nghĩ là làm việc chung với con, nên má chỉ lo học English2 thôi. Pedro phản đối liền: - Bà không biết đất Cali là đất xưa kia của người Mễ sao? Tên San Jose là tên Mễ đó nghen bà! Đất của tụi tui nên tụi nó không cần học English đấy! Cả bọn đắc thắng cười ngặt nghẽo và Kim phải một 1 Sức. 2 Tiếng Anh. 274  NHIỀU TÁC GIẢ phen chào thua chúng. Thôi đành, Kim cũng đành phải học tiếng Spanish, học thêm một ngoại ngữ, đời sống của mình sẽ thêm phần phong phú hơn chứ có sao đâu. Kim cũng không quên giao hẹn với bọn trẻ phải học thêm English. Có đứa lịch sự đáp lễ nhờ Kim dạy cho tiếng Việt. Khi người ngoại quốc nghe mình nói tiếng của họ dù có phát âm sai, họ đều không cười mà còn nghiêm chỉnh sửa giọng cho. Thế nhưng khuyết điểm lớn nhất của người Việt là khi nghe người ngoại quốc nói tiếng Việt lơ lớ là không nhịn được cười. Biết vậy là điều không tốt nhưng mỗi sáng Kim vẫn cười giòn giã khi vài đứa chào Kim bằng câu tiếng Việt không bỏ dấu: - Chao buoi sang, Mommy khoe không? Niềm vui của Kim còn trải dài trong suốt ngày làm việc khi nhiều lần lầm lẫn trong nghĩa của từ ngữ. Chương trình “talk show” trên radio nghe mãi từ “Mama sitta”, Kim hỏi ý nghĩa, thằng con Rumaldo rắn mắt nhất bọn hỏi lại: - Má có muốn là Mama sitta không? Kim tự suy diễn nghe âm phát “mama” chắc là nói tới người mẹ nên Kim cứ thản nhiên gật đầu “Muốn”. Cả bọn cười nghiêng ngửa. Kim tròn mắt ngạc nhiên, Pedro kéo dài giọng chọc quê Kim: - Chắc bà là Mamasitta cách đây mấy chục năm đó (hóa ra đó là từ chỉ người đẹp trẻ trung). Thỉnh thoảng Kim còn bị hố to nữa, khi không hiểu rõ nên sử dụng từ sai vị trí. Chẳng là đi đâu, Kim cũng được người Mễ vẫy tay chào thân thiện “Omiga”, một ngày thật xui xẻo, Kim cũng chào thằng Gabino “Omiga”, thằng nhỏ nhảy tưng tưng phản đối liền: Chuyện đời một nữ sinh viên  275 - Má đừng “đổi giống” con nghen! Kim chẳng hiểu mô tê gì, nhờ Pedro giải thích. Kim càng đỏ mặt ngượng ngùng. Tiếng Spanish dùng để chỉ giống cái đều phát âm cuối là “a”, chỉ giống đực là “ô”. Biết được quy luật này, Kim cũng dễ học hơn, nghe gọi mình là “sera” (má vợ), gặp ông xã Kim, tụi nhỏ chào “sero” là Kim biết được nó gọi cha vợ. Những buổi vừa làm việc vừa học sinh ngữ lẫn nhau, diễn ra khá trôi chảy và dễ dàng. Đôi lúc chỉ cần thông minh một chút, không cần thông dịch cả hai bên có thể hiểu nhau. Có lần chuẩn bị ra về, Kim cầm cây chổi để quét dọn. Không tìm thấy, Kim quay sang hỏi Maria: - Where is cây chổi?1 (Kim không nhớ tiếng Anh cây chổi là từ gì mà có dùng chắc con bé cũng không biết). Maria tinh ý biết liền và chỉ tay về hướng cuối phòng: - Aya (ở đằng kia). Vậy là hai mẹ con đã học được hai từ Việt và Mễ mới. Cứ thế, với chút chút English, Spanish, Việt pha lẫn trong câu, Kim và tụi nhỏ đã có thể hiểu, thông cảm, nói cười vui vẻ suốt ngày với nhau. Đặc biệt, những đứa con Mễ cũng thích thú y hệt như trẻ con Việt Nam, hân hoan chờ đợi sáng mùng một Tết, được Kim cho phong bì lì xì. Từng đứa đến ôm hôn, bắt tay Kim với lời chúc mừng năm mới “dồi dào sức khỏe và hạnh phúc”. Không những chỉ có vui mà đôi lúc còn có cãi vã với nhau nữa. Một lần để tránh trách nhiệm, Carlos đã đổ lỗi lầm cho Kim. Kim vô cùng tức giận quát mắng: 1 Cây chổi ở đâu? 276  NHIỀU TÁC GIẢ - Carlos, con là chàng trai không tốt, nói dối để hại má. Chừng đó, thằng nhỏ mới biết nhận lỗi và không biết nó học cung cách phương Đông ở đâu mà biết chắp tay xá xá: - Xin lỗi má, má đừng giận con, vì con sợ mất job1. Hay những lần mẹ con giành nhau chuyển làn sóng phát thanh từ một chiếc radio duy nhất trong phòng làm việc. Rolando, thằng thích nhảy nhót cằn nhằn đến nhức đầu Kim: - Sao má không nghe nhạc cứ thích nghe tin tức? Lúc nào cũng nghe Afganistan. Bộ má định truy tìm nơi ở của Binladen để lãnh thưởng 25 triệu đô? Hãy quên nó đi! - Ừ, thì nghe nhạc đây! Kim tập cho bọn trẻ nghe nhạc Việt. Ôi chao, tiếng ca của Hương Lan với “Còn thương rau đắng sau hè” ngọt ngào là thế mà chúng đều nín lặng, làm bộ lim dim ngủ hết. Vô tình nghe được vọng cổ “Hạng Võ biệt Ngu Cơ” với tiếng ca Phượng Mai nức nở cảm động xiết bao mà bọn trẻ rên rỉ: - Má ơi, nhạc gì vậy? Sao mà nhạc Việt Nam buồn quá vậy? Tụi con xỉu hết rồi! Kim cường điệu, giải thích: - Nhạc dân tộc Việt Nam đó, vì chiến tranh liên miên, chết chóc, chia lìa nên nhạc buồn lắm. Ra vẻ thông cảm nhưng lũ trẻ vẫn năn nỉ Kim chuyển tần số. Nhạc Mễ nổi lên xập xình, Rolando ngưng làm chạy lại nắm tay Kim xoay vòng một điệu nhảy vui tươi. Nghe riết 1 Việc làm. Chuyện đời một nữ sinh viên  277 rồi dường như Kim cũng cảm được những điệu nhạc mạnh mẽ đó. Kim tự hỏi hoài “không biết làm sao mình có thể học được lịch sử nước Mexico để biết tại sao mà họ chỉ biết vui chơi, ăn nhậu, sex nhiều mà không cần bận tâm đến tương lai”. Họ kết hôn ở độ tuổi 15 – 16, đông con, làm bao nhiêu xài hết bấy nhiêu. Suy nghĩ của họ đơn giản, không gò bó như người phương Đông. Sex đối với họ như chuyện tự nhiên, như ăn, như ngủ vậy thôi. Kim có tật lớn, khi làm mệt thì hay ngáp dài, có đứa nhìn thấy trêu chọc: - Má work overnight1 nên giờ buồn ngủ hả? Hay chào tạm biệt về, ngày mai được nghỉ, có đứa còn làm bộ dặn dò: - Nhớ về nhà chỉ ngủ dưỡng sức thôi nghen, má! Lần đầu Kim còn ngượng đỏ mặt, sau thì quen đi nhưng Kim cũng la mắng: - Tụi bây tầm bậy tầm bạ mãi. Đầu óc không trong sáng. Má già rồi nên “nothing”2. Ở Việt Nam, má còn né tránh chứ đâu vô thẳng “vấn đề” như vậy. Hơn 7 năm làm việc chẳng những Kim có thể nói, 1 Làm suốt đêm. 2 Chẳng có gì hết. 278  NHIỀU TÁC GIẢ nghe, hiểu được kha khá tiếng Anh, tiếng Spanish. Kim còn học được tiếng Hoa nữa. “Chào buổi sáng. Bạn có khỏe không... Bạn đi ăn cơm hả? Mấy giờ bạn tan ca?” và vân vân... bằng các ngôn ngữ khác nhau rôm rả suốt cả ngày. Ôi! Cùng chung sống với các sắc dân, Kim đã hòa nhập vào cuộc sống Mỹ lúc nào không hay. Ngày xưa, nhìn lãnh tụ các quốc gia học cung cách, phong tục, ngoại ngữ để thăm viếng nhau, nhìn bà cựu tổng thống Clinton và cô con gái, đầu đội nón lá, tay vẫy chào với lời thăm hỏi bằng tiếng Việt “có khỏe không?” khi đến thăm Việt Nam, Kim cho rằng họ làm chính trị nên phải hành xử ngoại giao như vậy. Bây giờ, vượt xa hơn, Kim nhận thức được trong tình người, ta cần học hỏi lẫn nhau không những về ngôn ngữ mà còn về phong tục tập quán để thông cảm, thương yêu và sống chung hòa bình. Xin cám ơn nước Mỹ - Hiệp Chủng Quốc - nơi tạo nên một sự hòa hợp kỳ diệu cho tất cả các sắc dân. Chuyện đời một nữ sinh viên  279 Du học Mỹ tuổi 50’ PHỤNG LINH Phụng Linh, dân Saigon cũ, tới Mỹ du học bằng... visa du lịch. Trước 1975, cô học Gia Long, rồi trường luật Saigon, ban công pháp quốc tế. Ba mươi năm sau, cô một mình tìm tới với thế giới khác thường của một đại học cộng đồng tại Hoa Kỳ. Tôi chìa cái visa du lịch cho phép được ở lại nước Mỹ trong sáu tháng. Cô nhân viên văn phòng trường Saddleback College (thành phố Mission Viejo, Nam California) khẽ liếc nhìn rồi gật đầu “OK” cái đơn xin nhập học semester Spring 20051 của tôi. Chỉ phải đóng 26 đô la chi phí nhập học và hai tuần sau, tôi được một người bạn nhỏ đưa trở lại trường - ở cách nhà 25 phút lái xe, để test2 trình độ tiếng Anh. Kết quả tức thời cho thấy, dù “thất học” tiếng Anh mấy chục năm nay, vốn văn phạm của tôi vẫn còn kha khá. Tôi được 1 Học kỳ mùa xuân 2005. 2 Kiểm tra. 280  NHIỀU TÁC GIẢ phép học các lớp tiếng Anh hệ ESL (Enbglish as a Second Language) trình độ trung bình (intermediate) trở lên. Không mặc cảm khi đến trường cùng những đứa trẻ đáng tuổi con cháu, song tôi có phần ái ngại, liệu giữa chừng sẽ “gối mỏi chân run”, bởi ở quê nhà, tuổi 55 của tôi là tuổi về hưu, là tuổi “ngồi không” nhìn thế sự! Cuộc khởi đầu gian khổ Trước ngày nhập học một tuần, người bạn nhỏ viết cho tôi một bản hướng dẫn chi tiết lộ trình xe bus từ nhà đến trường, nhắc đi nhắc lại từng điểm lên, điểm xuống. Cô không quên ấn vào tay tôi cái cell phone1 để gọi vào sở làm khi cần thiết, giúp cô tiện việc “tìm trẻ lạc”... Còn hai ngày nữa, một buổi sáng trời nắng đẹp, tôi quyết định làm một cuộc “hành trình”, khởi đầu cuộc sống sinh viên trên đất Mỹ. Tôi biết mọi thứ đều sẽ rất khó khăn dù chỉ là một sinh viên, vì tôi không biết đường đi; không thể lái xe, không người quen biết; hạn chế trong giao tiếp vì nói năng không lưu loát như người ở đây lâu... Dù đã chuẩn bị tinh thần từ trước, song quả tình không hình dung được sự thể, nếu tôi không bước vào cuộc sống thật của một sinh viên già nơi xứ lạ quê người. Mất 15 phút đi bộ từ nhà ở thành phố Lake Forest ra đến trạm, tôi bước lên chiếc xe bus, loay hoay một hồi mới đặt được cái thẻ “One day pass”2 đi qua một cái “hộp đen”. 1 Điện thoại di động. 2 Vé xe đi trong ngày. Chuyện đời một nữ sinh viên  281 Yên vị rồi, tôi dán mắt vào các bảng tên đường, rồi lại nhìn bảng hướng dẫn. Chiếc xe bus 177 dừng lại ở tổng trạm Laguna Hills, tôi mau mau chạy đến chiếc xe bus số 91. Xe chạy, tôi lại dán mắt vào tên đường. Mất gần một tiếng rưỡi đồng hồ từ lúc rời nhà, sao vẫn thấy cảnh vật trước mặt “lạ hoắc lạ huơ”, tôi đâm lo: “Có thể mình đi lạc đường rồi chăng?”. Ồ không, cái bồn cỏ có hàng chữ Saddlebeck College nhấp nháy đèn hiện ra từ xa khiến tôi thở phào nhẹ nhõm. Tôi chồm dậy, chạy vội đến bên ông tài xế: “Tôi xuống ở đây được không?”. Ông ta nhìn tôi, kinh ngạc đến mức ngớ ra, nhưng rồi ông bấm nút mở cửa để tôi xuống ở góc đường. Tôi ngẩn ngơ nhìn theo chiếc xe bus mất hút ở hướng mà mình định tới. Thì ra, trạm xe bus nằm ngay trước cổng trường... mình đã xuống xe hơi sớm. Tôi cười thầm, tự tha thứ cho cái ngố đầu tiên của mình. Leo lên mấy bậc tam cấp, cuối cùng tôi đã đứng ở nơi hôm trước mình đến. Vậy là thành công rồi. Tôi rảo một vòng nhỏ trong sân, không dám đi lung tung vì sợ... lạc, rồi trở ra trạm, đón xe bus quay về nhà. Thật là tiện lợi, chỉ mất vài phút ngồi nhà là xong. Qua mạng, cô bạn nhỏ ghi danh cho tôi một lúc năm lớp học: bốn lớp Multiskills1 và một lớp Coversation2, tất cả đều là “0 Unit”. Điều đó có nghĩa là tôi không phải đóng học phí, nhưng tôi chỉ được vào lớp khi có giấy báo đồng ý. Nhận được một tờ giấy báo duy nhất, tôi hớn hở đến trường từ lúc 4 giờ chiều. Không biết may hay rủi, giờ học 1 Lớp kỹ năng. 2 Lớp đàm thoại. 282  NHIỀU TÁC GIẢ đầu tiên của tôi trong ngày khai giảng là lớp Multiskills, từ 5 giờ đến 6 giờ rưỡi chiều và phòng học N3 lại nằm tít ở phía nam trong khi cổng trường nằm ở đằng bắc. Lớp học chỉ có chừng mười sinh viên. Có lẽ nhờ vậy mà tôi được nhà trường cho vào lớp này chăng? Đơn ghi danh vào bốn lớp còn lại vẫn “không thấy hồi âm”. Bạn tôi an ủi: “Chị đừng lo. Tới ngày giờ, vẫn cứ vào lớp, rồi xin thầy cho add1 tên của mình vô. Trước sau gì cũng được học thôi hà”. Tôi gật đầu. Cô bạn nhỏ trẻ hơn tôi 15 tuổi, nhưng đã có 25 năm sống trên xứ Mỹ. Tháng Một, mới 5 giờ chiều mà trời đã tối sầm. Nhiều tân sinh viên lắc đầu không biết N3 nằm ở đâu. Tôi hỏi, rồi lại nhắm hướng mà đi... Vòng lên, vòng xuống nhiều lần, một hồi tôi lại trở về... chốn cũ. Khi tìm được lớp học, tôi đã bị trễ đến nửa tiếng đồng hồ. Những kỷ niệm khó quên Tỉnh dậy sau buổi học đầu tiên nặng nề với cảm giác ớn lạnh kéo dài, tôi thừ người suy nghĩ. Sáu tháng trên đất Mỹ này, nếu không đi học thì biết làm gì đây! Tôi thu hết can đảm tiếp tục đến lớp ngày hôm sau. Tôi chọn thái độ học tập thật tích cực và đầy thử thách: đến trường đủ năm ngày trong tuần. Khả năng nghe và nói tiếng Anh của tôi còn kém, lý do chính đáng khiến tôi không thể thoái thác, từ nan. Huống hồ gì tôi đã đến tuổi năm mươi lăm, cái tuổi không còn trẻ, không dễ ai bắt nạt và cũng không còn “ham chơi đến đốt phí tuổi xuân”. Tôi lại 1 Điền thêm. Chuyện đời một nữ sinh viên  283 tự an ủi: “Phải cố lên thôi!”. Chiều đi học về, tôi có một niềm vui: chiếc máy tính truy cập internet 24/24 chỉ với 29 đô la mỗi tháng. Tôi tha hồ đọc báo, đủ loại báo, cho đỡ nhớ nhà. Tôi làm quen với không khí “chạy lớp”. Vào lớp này, cô giáo không đồng ý cho “adad” vì đã quá đông sinh viên, tôi bỏ ra liền để kịp chạy vào một lớp khác cùng trình độ, cùng một thời điểm. Sau hai tuần lễ “chạy ra – chạy vô”, tôi đã tìm được một chỗ ngồi yên ổn, trong bốn lớp học đúng như dự định. Tên tôi cũng đã được xướng lên khi điểm danh và tôi đương nhiên trở thành một sinh viên thực thụ. Tôi làm thẻ sinh viên, lần mò vào thư viện đọc sách, làm quen với một số bạn bè cùng lớp để nói chuyện và chia sẻ từng miếng bánh trong giờ giải lao. Tôi biết cách mua sách cũ “tự động” trong thư viện: chỉ cần bỏ 25 xu vào một cái hộp sắt rồi cầm cuốn sách đi ra mà không bị ai kiểm tra, kiểm soát; biết cách dùng máy đổi tiền giấy ra thành những đồng xu lẻ để dễ dàng đi xe bus... Trong bốn lớp theo học, tôi không tìm được một người bạn “cố hương” nào. Tất cả đều là người ngoại quốc đến đất Mỹ từ khắp mọi nẻo trên hành tinh: Đại Hàn, Trung Hoa, Nhật Bản, Indonesia, Trung Đông, Âu châu, Iran, Mexico v.v... Trong một giờ giải lao, tôi quen một bà bạn người Nam Hàn, 58 tuổi. Nghe nói tôi học đến bốn lớp, bà kêu lên: “Trời ơi, tao không hiểu thời giờ đâu để mầy làm homework (bài làm ở nhà)?”. Ai cũng ngạc nhiên khi biết tôi mới sang Mỹ 284  NHIỀU TÁC GIẢ có... một tháng. Hầu hết đều ở Mỹ từ một năm trở lên, nói tiếng Anh sõi như người bản xứ. Có điều, tôi không sao hiểu được họ nói cái gì vì cách phát âm của mỗi người mỗi khác. Dần dà, tôi thật lòng không còn mấy hứng thú khi nói chuyện với các bạn “đồng môn”. Tôi phục các thầy cô giáo. Học trò nói cỡ nào họ cũng hiểu được và hiểu rất nhanh, không cần hỏi lại như tôi. Tôi lại tự nhủ lòng: “Thời gian sẽ giúp mình nghe được và nói được. Phải cố gắng thôi!”. Khẩu hiệu quen thuộc nằm lòng mỗi khi tôi ngả lưng xuống giường ngủ... Không khí lớp học làm tôi thấy vui trở lại. Tiếng phấn viết lách tách, mùi bàn ghế gỗ... làm tôi nhớ những ngày thơ trẻ cắp sách đến trường. Chỉ khác là ở đây khô ráo, bãi cỏ xanh rì chung quanh thoang thoảng đưa lại hương gỗ thông. Thầy cô giáo thỉnh thoảng cho cả lớp coi phim, hoặc nghe một đoạn nhạc... Đôi khi, thầy cho... chơi trò chơi, tất nhiên cũng là một cách học tiếng Anh. Tôi làm quen với không khí “vô cùng tự nhiên” trong lớp học. Một anh chàng Trung Đông bỗng dưng chọn một cái ghế ở cuối lớp, dựa lưng vào tường... ngủ, mặc cô giáo đang giảng bài. Vài cô bé quay xuống nhìn đôi mắt nhắm nghiền, hai tay khoanh trước ngực của anh ta, kêu lên nho nhỏ: “Oh, my God”. Có lúc, cô giáo chuẩn bị cho làm bài kiểm tra, một nhóm đến bốn “chàng” nhi nhí đứng dậy, thản nhiên... ra về. Và rất thường, khi lớp học đã bắt đầu cả nửa tiếng đồng hồ, bỗng xuất hiện một anh chàng. Anh ta đẩy cửa bước vào “tỉnh bơ” như không, chẳng một lời xin lỗi cô giáo... Lạ lùng là thầy cô vẫn tỏ ra lịch sự, như không có Chuyện đời một nữ sinh viên  285 gì xảy ra! Lớp thường được chia thành nhóm, thảo luận. Đó là lúc chúng tôi ồn ào hỏi chuyện nhau: gia đình, chồng con, hoàn cảnh, nghề nghiệp, đời sống, sở thích v.v... và v.v... Lớp vỡ ra như cái chợ. Bỗng cô giáo bật công tắc: mười mấy ngọn đèn tắt ngấm, lớp học tối thui. Cả lũ chúng tôi ngơ ngác, nhìn qua nhìn lại, chỉ thấy một... màn đêm. Trật tự trở lại... Từ đó về sau, mỗi khi cô giáo tắt đèn, chúng tôi hiểu là phải im lặng để nghe cô nói. Tôi còn chọn một giờ học với tutor (người phụ giảng) để tập nói tiếng Anh mà không phải trả tiền. Nhà trường trả thù lao cho ông ấy mỗi giờ 7 đô la. Giờ phụ giảng cũng khá đông, tôi có thêm bạn mới: bảy người. Chúng tôi nói đủ chuyện trên trời, dưới đất, chuyện ăn uống hàng ngày... Ở đây, nếu không dạn nói thì sẽ bị thiệt! Chúng tôi nói lung tung, nói không cần suy nghĩ. Thỉnh thoảng, thầy phụ giảng dựa theo đó mà giải thích thêm. Tôi đâm... ghiền, thèm nói tiếng Anh đến nỗi cứ bạ ai cũng bắt chuyện. Gặp một cô bé người Mỹ gốc Đan Mạch trên cùng tuyến xe bus, tôi gạ chuyện. Cô cũng trả lời, song chỉ được chừng hai – ba buổi thì tôi không thấy cô bé đi cùng. Ở đây không ai để ý đến ai. Các cuộc giao tiếp giữa những người mới quen nhau rất họa hoằn. Bây giờ thì tôi hiểu được rằng vì sao có những người Việt Nam thế hệ thứ nhất ở Mỹ cả chục năm vẫn không nghe và nói được tiếng Mỹ. Thời khóa biểu xếp lớp dày đặc đến nỗi không có giờ nghỉ trưa. Tôi rời lớp này lúc 11 giờ rưỡi trưa, lật đật phóng nhanh đến lớp khác bắt đầu lúc 12 giờ, vừa chạy vừa gặm ổ bánh mì cho đỡ đói. 286  NHIỀU TÁC GIẢ Tôi bỏ hẳn giấc ngủ trưa như khi còn ở bên nhà. Có lúc ngồi trên xe bus, không kiềm nổi cơn buồn ngủ, tôi thiếp đi một chút. Khi giật mình tỉnh giấc thì xe bus đã đi quá một block1 đường. Lội bộ một đoạn trở về nhà dài gần cả cây số, tôi chầm chậm bước trên lề đường vắng lặng, hít thở không khí trong lành. Chỉ có cây xanh, gió mát, và hương thông thoang thoảng. Một Đà Lạt nhỏ là đây. Thanh bình, quá đỗi thanh bình, và thanh thản, – cực kỳ thanh thản, nếu tôi đừng nhớ gì đến... bên nhà! Có đến 90% hành khách đi xe bus là dân Mễ. Số ít còn 1 Đoạn đường. Chuyện đời một nữ sinh viên  287 lại là châu Á như tôi, hoặc người Trung Đông. Vừa lên xe, họ nói “hi” để chào bác tài. Có bác tài vừa lái xe, vừa hát rân trời. Một vài hành khách ý chừng đã quá quen, trò chuyện với bác tài suốt buổi. Lần đầu tiên nhìn một người khuyết tật đi xe bus, tôi trố mắt kinh ngạc. Bác tài xế mở cửa, cho xe nghiêng hẳn một bên, hú còi bí bo liên hồi và hạ một tấm sắt to bằng cái cửa, vững vàng như một chiếc cầu để người lái xe lăn chạy lên. Bác tài còn cẩn thận cột dây cho xe lăn an toàn rồi mới ngồi vào vô lăng. “Trông người mà tưởng đến ta” ở bên nhà, hành khách chưa kịp xuống thì xe bus đã vọt chạy, hất họ té nhào xuống đường... Ở đây, xe bus chạy rất đúng giờ. Cứ y như là giờ đó, ngang đó, chiếc xe bus dừng lại để đón khách. Mỗi lần đợi xe – trung bình khoảng nửa tiếng đồng hồ, đủ để tôi đọc được mấy mươi trang sách, khi tiếng Việt, lúc tiếng Anh. Hình như thói quen chờ xe bus giúp tôi có điều kiện để “mở mang kiến thức”. Tôi thích nhất là những nụ cười hóm hỉnh luôn nở trên môi của thầy cô giáo. Họ pha trò cho chúng tôi cười. Không khí học tập không bao giờ ngưng đọng. Nội qui cấm sử dụng điện thoại di động (cell phone) trong giờ học. Nhưng khi cell gọi, thầy cô giáo múa theo tiếng nhạc làm ai nấy phì cười. Giữa chúng tôi hầu như không có khoảng cách, trái 288  NHIỀU TÁC GIẢ lại, gần gũi như người thân trong nhà. Tôi đã từng thấy sau những buổi tan học, thầy cô vẫn nán lại hàng mươi phút để giảng bài cho những người chậm hiểu. Hai tháng học tập trôi qua, một hôm khi di chuyển lớp một khoảng hai cây số, từ N3 đến thư viện, tôi nghe tiếng còi xe vang lên ở sau lưng. Suziana - cô bạn học chung người Indonesia gốc Tàu, đã ở Mỹ đến 11 năm, dừng xe lại ra dấu cho tôi lên xe. Từ đó, Suzi, – tên gọi tắt của Suziana, “tình nguyện” đưa đón tôi mỗi tuần ba ngày học chung để có bạn chuyện trò trên đường đi học. Tôi “được” nhiều hơn vì ngoài niềm vui có bạn, còn tiết kiệm được thời gian lẫn tiền bạc. Gần cuối khóa, các lớp học trở nên vắng vẻ. Lớp nào cũng chỉ còn một nửa số sinh viên. Đám châu Á chúng tôi kiên nhẫn theo học đến giờ phút cuối, ăn liên hoan chia tay rồi mới nghỉ. Một người bạn mới quen, Suzi năn nỉ thầy Hunt nhận cô vào học tiếp khóa sau, cũng 0 Unit – không phải đóng học phí. Suzi “please” luôn miệng khiến thầy Hunt phì cười. Bạn tôi nói vui khi tôi vác balô mở cửa vào nhà: “Tôi sẽ cấp cho chị bằng... đi xe bus đến trường”. Sáu tháng ở vùng Orange County, năm tháng đi học trường Saddleback College, tôi rành các chuyến xe bus, đi từ nhà đến trường, từ nhà đến thư viện, đi shopping, đi chợ Việt Nam... Tôi có thể tự tin khi trò chuyện tiếng Anh và nghe tivi khá hơn trước rất nhiều. Vừa được du lịch nhiều thành phố lớn ở Mỹ trong dịp nghỉ đổi mùa (Spring break), vừa được học một khóa tiếng Anh dài 5 tháng, tôi đã được quá nhiều trong sáu tháng ở đây. Một khoảng thời gian ngắn ngủi Chuyện đời một nữ sinh viên  289 nhưng đầy ắp những kỷ niệm khó quên đầy thú vị của tuổi sinh viên “under 60”. Cầm bút lên, các bạn ơi! Khi còn là cô bé 12 tuổi, bà Tám đã biết mê đọc sách, chuyện cổ tích thần tiên: A-la-din và cây đèn thần, Tấm Cám, Ăn khế trả vàng, những chuyện dịch của Hà Mai Anh – Tâm hồn cao thượng... Lớn hơn vài tuổi, bà Tám biết đi mướn tiểu thuyết về đọc lén mẹ cha, bà không đủ tiền mua sách, hoặc giả không biết cất giấu chỗ nào nên đành làm chiêu bài mướn sách. Vào thời điểm này tại miền Nam Việt Nam, có tác phẩm của nhiều nhà văn nữ trong và ngoài nước, các tác phẩm tình lãng mạn thu hút biết bao thanh niên thiếu nữ: Vòng tay học trò, Đêm nghe tiếng đại bác, Cánh hoa chùm gửi... Có phải nhờ vậy mà vào những năm trung học, bà Tám giỏi bộ môn văn chương? Bài thi nào bà cũng đạt nhất nhì đến nỗi bạn bè ganh tị, bảo tại thầy quen với cha bà nên thiên vị, bà khóc rưng rức lên méc giám thị và đề nghị cho thi lại. Và có lẽ với niềm tự hào đó mà bà Tám mơ có một ngày làm văn sĩ... Càng thôi thúc hơn khi bà được đọc một số truyện dịch của nhà văn nữ ở Hoa Kỳ, chỉ cần xuất bản một đầu sách mà bà Daniel Steel đã thu về một triệu đô la. 290  NHIỀU TÁC GIẢ Bà Tám nao nức kể niềm mơ ước cùng ông xã: - Anh ơi, giá mà em trở thành nhà văn một triệu đô thì... đã biết mấy! Chồng bà đã cười ngặt nghẽo: - Chao ơi, chưa viết được truyện ngắn, truyện dài nào mà em đã mơ là văn sĩ một triệu đô... ví như việc với tay vớt ánh trăng vàng vậy. Bà Tám tự ái đầy mình, hứa hẹn: - Rồi anh xem, có một ngày... Thế nhưng con cái, năm một lại một năm liên tiếp chào đời, bà Tám quay cuồng với nhịp sống bận rộn. Và với bao thay đổi, thăng trầm trong cuộc đời, mộng làm văn sĩ của bà xẹp lúc nào không hay. Khăn gói cùng chồng con đi định cư ở Mỹ, bà Tám rất may mắn cư ngụ tại Thung lũng hoa vàng San Jose (Bắc Cali, thành phố có trên 120 ngàn người Việt sinh sống). Ai đến Nam Cali mà không vào thăm khu Sài Gòn Nhỏ thì không thấy được sự lớn mạnh, vững vàng của người Việt ở Mỹ... Cũng như giờ đây ai chưa đến San Jose thì không thấy được vùng Bắc Cali đã và đang không ngừng phát triển như Nam Cali. Hơn 25 năm qua, nhiều khu thương mại do người Việt làm chủ mọc lên khắp nơi. Vào thập niên 80, đằng trước chung cư có hàng ngàn người Việt sinh sống là làng Việt Nam. Tập trung quanh chợ Center là các quán phở, chè, cà phê vỉa hè mà các cụ ông, các thanh niên có thể uống café, phì phèo điếu thuốc, thoải mái bàn chuyện thời sự, xem và... cá độ về bóng đá. Khu Lion tại trung tâm thành Chuyện đời một nữ sinh viên  291 phố có phần rộng lớn hơn. Các ngõ vào được biểu tượng bằng 2 con sư tử bằng đá, ngồi chễm chệ chờ đón khách đến tham quan, vui chơi. Nơi đây từ sáng sớm các cụ bà trước khi vào chợ Lion mua thực phẩm có thể đi bộ tập thể dục, gặp gỡ nhau cùng hàn huyên chuyện gia đình, các cụ ông ngồi thảnh thơi đọc báo hay đánh cờ tướng suốt ngày. Vào năm 2000, trung tâm Grand Century khánh thành, nhanh chóng thu hút đông đảo khách tham quan không kém khu Phước Lộc Thọ ở Nam Cali, có phần được xây dựng rộng thênh thang và tối tân hơn. Các dịch vụ phục vụ cộng đồng thật đa dạng. Ngoài ngôi chợ Hải Thành sạch đẹp, nhiều nhà hàng khai trương với các món ăn Việt, Hoa, Nhật có sức chứa hàng ngàn người, còn có các tiệm bán cây cảnh, băng nhạc xen lẫn các quán chè, cháo. Đặc biệt nhất là các tiệm bán nữ trang, kiểu dáng lộng lẫy mà bà Tám xem cả ngày không chán. Nơi đây luôn tấp nập người mua, kẻ bán. Đâu đâu bà Tám cũng nghe được tiếng Việt, mua và ăn thức ăn Việt. Trình độ Anh văn kém không thể đọc báo và xem tivi Mỹ, bà Tám tưởng mình sẽ lạc hậu với thế giới xung quanh nhưng không ngờ... thật là thích thú, bất cứ lúc nào, ngay cả khi đang làm việc, chỉ cần bật radio trên hai tần số 1500 và 1430 là bà Tám có thể nghe bằng tiếng Việt tin tức thời sự, kinh tế, chính trị, kể cả được nghe chuyển tiếp từ đài VOA, BBC. Buổi tối bật tivi có cable1 là có thể xem chương trình phát sóng từ San Francisco một giờ đồng hồ và trong tương lai nếu có cable là có thể xem tivi 24/24 giờ với các tiết mục văn nghệ, tin tức, đời sống... 1 Cáp. 292  NHIỀU TÁC GIẢ Các trung tâm băng nhạc, video cũng rầm rộ ra đời, hầu như tháng nào cũng có băng nhạc video mới. Với kỹ thuật tối tân dàn dựng công phu, tốn kém trên 500.000 ngàn đô la cho mỗi chương trình, các Trung tâm Asia, Thúy Nga Paris... luôn phát hiện và giới thiệu những tài năng trẻ, quả không phụ lòng khán giả Việt Nam ở mọi nơi trên thế giới. Điều đáng khâm phục hơn hết là việc mở mang dân trí cho mọi tầng lớp di dân với chính ngôn ngữ bản xứ của họ đều được phục vụ miễn phí... Vào ngày nghỉ trong tuần, bà Tám được con gái đưa đi thăm các thư viện thuộc quận hạt. Bà mê nhất là vào thư viện thành phố, rộng thênh thang, kệ sách tiếng Việt hàng hàng lớp lớp. Bà Tám mặc sức mượn về nhà đọc. Không kịp kỳ hạn trả thì cứ việc vô internet xin gia hạn ngày. Sách dạy nấu ăn, sách khảo cứu, tiểu thuyết Quỳnh Dao, kiếm hiệp Kim Dung... loại nào cũng có đầy đủ, bà Tám tưởng như mình đang ở tiệm sách Khai Trí ở Sài Gòn năm xưa vậy. Bà càng ngạc nhiên hơn nữa khi bắt gặp những tựa sách với các tên lạ hoắc viết rất sâu sắc, hấp dẫn như nữ văn sĩ Hàng Thị Đáo Tiệp, nhà văn Vĩnh Hảo... Hàng tuần, hàng ngày, để mở mang kiến thức về mọi mặt, hiểu biết pháp luật và hòa nhập vào đời sống ở Mỹ, bà Tám còn có thể tìm đọc qua nhiều nhật báo, tuần báo. Đặc biệt, bà Tám vẫn thường xuyên tìm đọc tờ Việt Báo vì nơi đây tin tức được lên khuôn nhanh chóng mà vô tư, giản dị, dễ hiểu làm độc giả đỡ nhức đầu, không hao phí thời gian vô ích. Đặc biệt, tiết mục giải thưởng Việt Báo viết về Chuyện đời một nữ sinh viên  293 những sinh hoạt ở đất Mỹ thu hút số lượng người đọc và người viết hơn cả. Qua những chuyện hàng trăm người đã viết về nước Mỹ, bà Tám như thấy lại hình ảnh gia đình mình trong đó. Ngoài truyện viết có vẻ hư cấu như thật “Bộ hài cốt”, “Con ma trong nghĩa địa Westminter” mang âm hưởng ma như biệt hiệu của tác giả Bồ Tùng Ma, tất cả còn lại bà Tám đều cảm nhận như chuyện thật đời thường của mỗi người Việt ở Mỹ. Thật cảm động khi xem bài viết của Thụy Nhã, một cô sinh viên trẻ, kể lại sinh hoạt của “Check Point”1 tại phi trường sau sự kiện 11 tháng Chín. Một bài viết khác của cô, “Bản án 30 năm” cũng làm bà Tám nhớ lại cảnh chính bà cũng đòi mua nhà để “ngẩng mặt với người”. Bà Tám cũng đã xúc động, thán phục câu chuyện vượt khó của Nguyễn Hà qua bài “Tàn tật - tàn đời”. Ngậm ngùi hơn khi đọc truyện của một bác gái 65 tuổi “Mùi thơm ngát lòng” thèm một nồi mắm kho thịt ba rọi bị con gái rầy la, xóm giềng than phiền... Đọc hàng trăm bài Viết Về Nước Mỹ, thấy như trăm hoa đua nở, bà Tám trầm trồ mãi: - Không biết từ đâu mà bỗng nhiên có quá nhiều nhà văn tài ba xuất hiện vậy? Ông Tám hãnh diện lây với họ: - Bà không biết cộng đồng người Việt ở hải ngoại rất nhiều là trí thức đó sao? Bà Tám nhớ lại mơ ước làm văn sĩ ngày xưa. Gầy 1 Trạm kiểm soát. 294  NHIỀU TÁC GIẢ dựng cuộc sống mới, nhiều sự việc mới xảy ra quanh mình, sao ta chỉ đọc mà không viết nhỉ? Đành sao chỉ nhận những kinh nghiệm của người mà không chia sẻ kinh nghiệm của ta? Tự nhủ vậy, nhưng bừa bộn với cuộc sống mãi mà giải thưởng Việt Báo sắp chấm dứt năm thứ hai bà Tám vẫn chưa viết được bài nào. Kinh tế ở Mỹ suy thoái nên nhiều hãng xưởng ở San Jose sa thải hàng loạt công nhân, ở Bay Area đã có hơn 170 ngàn người lao động phải mất việc. Ông Tám may mắn còn ở lại hãng, mấy tháng nay đơn đặt hàng đã có khá hơn nhưng công ty chưa dám tuyển thêm nhân viên thành ra ông Tám làm thêm giờ. Và vì vậy, sau khi tan việc bà Tám phải ở lại nơi làm chờ ông tan ca về đón. Bà cằn nhằn mãi, ông chợt có sáng kiến lửa: - Nè bà, chờ tui 2, 3 tiếng đồng hồ bà sinh ăn quà vặt mập ra, mang thêm bệnh cằn nhằn nữa. Sao bà không tập làm nhà văn đi bà Tám? Thế đấy cũng có một ngày bà Tám trở thành nhà văn bất đắc dĩ... Có lâm trận mới thấy được nhiều nỗi nhiêu khê. Nghe và xem ca sĩ cùng đoàn vũ công ca múa bản nhạc 5, 7 phút mình thấy sao nhẹ nhàng nhưng khi được xem cảnh quay hậu trường sân khấu mới thấy họ khổ công tập luyện đến dường nào. Cũng vậy, dù viết một truyện ngắn cũng khổ nhọc biết bao nhiêu. Lần này bà Tám quyết chí, không lần lựa nữa. Để viết một truyện bà dò dẫm đi từng bước một. Buổi sáng đến nơi làm sớm nửa giờ, exercise1 vòng quanh khu 1 Vận động thể lực. Chuyện đời một nữ sinh viên  295 shopping1 yên tịnh, bà Tám suy nghĩ và tìm ra chủ đề, muốn chia sẻ kinh nghiệm gì, kế đó là nhân vật và đặt bố cục truyện, số liệu đưa vào cũng phải chính xác (thí dụ: phần trăm người già bị bạc đãi là bao nhiêu...). Nhờ công việc làm đơn giản nên bà Tám có thể nghe radio thu lượm 1 Mua sắm. 296  NHIỀU TÁC GIẢ
- Xem thêm -