Tài liệu Cấu tạo, ngữ nghĩa và việc sử dụng lớp thành ngữ hán việt trong ngôn ngữ viết tiếng việt

  • Số trang: 167 |
  • Loại file: DOC |
  • Lượt xem: 34 |
  • Lượt tải: 0
tructuyentailieu

Tham gia: 25/05/2016

Mô tả:

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH Vâ thÞ diÖu hång CÊu t¹o, ng÷ nghÜa vµ viÖc sö dông líp thµnh ng÷ h¸n - viÖt trong ng«n ng÷ viÕt tiÕng viÖt Chuyên ngành: Ng«n ng÷ häc Mã số: 60.22.01 LUẬN VĂN THẠC SĨ ng÷ v¨n Người hướng dẫn khoa học: TS. TrÇn V¨n Minh Vinh, 2010 1 Lêi c¶m ¬n Tríc hÕt, chóng t«i xin bµy tá lßng biÕt ¬n s©u s¾c ®Õn TS. TrÇn V¨n Minh- ngêi ®· trùc tiÕp híng dÉn tËn t×nh chóng t«i trong qu¸ tr×nh nghiªn cøu vµ hoµn thµnh luËn v¨n. Chóng t«i xin ®îc bµy tá lßng biÕt ¬n ®èi víi c¸c thÇy c« trong tæ ng«n ng÷ cña trêng §¹i häc Vinh ®· cã nhiÒu ®ãng gãp vµ híng dÉn khoa häc gióp chóng t«i hoµn thµnh luËn v¨n nµy. Nh©n dÞp kÕt thóc khãa häc, chóng t«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n khoa Ng÷ v¨n, khoa Sau ®¹i häc, Trêng §¹i häc Vinh, tËp thÓ cao häc XVI LÝ luËn ng«n ng÷ ®· t¹o ®iÒu kiÖn gióp ®ì chóng t«i trong qu¸ tr×nh häc tËp . Chóng t«i còng xin bµy tá lßng biÕt ¬n ®èi víi gia ®×nh, b¹n bÌ, ®ång nghiÖp ®· thêng xuyªn an ñi, ®éng viªn chóng t«i trong suèt thêi gian häc tËp vµ lµm luËn v¨n. Do nh÷ng ®iÒu kiÖn kh¸ch quan vµ chñ quan luËn v¨n cã thÓ cßn nh÷ng ®iÓm cÇn bµn. Chóng t«i rÊt mong nhËn ®îc sù gãp ý cña thÇy c« vµ b¹n ®äc. Xin ch©n thµnh c¶m ¬n! Vinh, th¸ng 12 n¨m 2010 Ngêi thùc hiÖn: Vâ ThÞ DiÖu Hång 2 MôC LôC Trang Më ®Çu 1. Lý do chän ®Ò tµi 1 2. LÞch sö vÊn ®Ò 1 3. Môc ®Ých, nhiÖm vô, ®èi tîng nghiªn cøu 6 4. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu 7 5. §ãng gãp cña ®Ò tµi 7 6. Bè côc cña luËn v¨n 8 Ch¬ng 1: giíi thuyÕt liªn quan ®Õn ®Ò tµi 1.1. Xung quanh kh¸i niÖm thµnh ng÷ 1.1.1. VÒ ®Þnh nghÜa thµnh ng÷ 9 1.1.2. VÒ viÖc ph©n lo¹i thµnh ng÷ 11 1.1.3. VÒ nghÜa cña thµnh ng÷ 16 1.1.4. Ph©n biÖt thµnh ng÷ víi tôc ng÷ 18 3 1.1.5. Gi¸ trÞ sö dông cña thµnh ng÷ trong ho¹t ®éng ng«n ng÷ 24 1.2. Líp thµnh ng÷ H¸n -ViÖt 1.2.1. TiÕp xóc ng«n ng÷ H¸n - ViÖt vµ viÖc mîn tõ ng÷ tiÕng H¸n vµo tiÕng ViÖt 26 1.2.2. Líp thµnh ng÷ H¸n - ViÖt 35 1.3. TiÓu kÕt ch¬ng 1 36 Ch¬ng 2: cÊu t¹o vµ ng÷ nghÜa cña thµnh ng÷ H¸n – ViÖt trong tiÕng viÖt 2.1. §Æc ®iÓm cÊu t¹o cña thµnh ng÷ H¸n - ViÖt 2.1.1. Kh¸i qu¸t vÒ cÊu t¹o cña thµnh ng÷ H¸n - ViÖt 38 2.1.2. C¸c d¹ng cÊu tróc cña thµnh ng÷ H¸n - ViÖt 41 2.2. §Æc ®iÓm ng÷ nghÜa cña thµnh ng÷ H¸n – ViÖt 2.2.1. Kh¸i qu¸t vÒ nghÜa cña thµnh ng÷ H¸n – ViÖt 50 2.2.2. C¸c kiÓu ViÖt hãa vÒ nghÜa cña thµnh ng÷ H¸n – ViÖt 52 2.3. TiÓu kÕt ch¬ng 2 64 Ch¬ng 3: ViÖc sö dông thµnh ng÷ H¸n - ViÖt trong ng«n ng÷ viÕt TiÕng ViÖt 3.1. ViÖc dïng thµnh ng÷ H¸n - ViÖt trong th¬ N«m trung ®¹i 4 3.1.1. §Æc ®iÓm ng«n ng÷ th¬ N«m trung ®¹i 65 3.1.2.Thành ng÷ H¸n - ViÖt trong th¬ N«m trung ®¹i 67 3.2. Thµnh ng÷ H¸n - ViÖt trong v¨n chÝnh luËn tiÕng ViÖt 3.2.1. §Æc ®iÓm ng«n ng÷ v¨n chÝnh luËn tiÕng ViÖt 79 3.2.2. Hå ChÝ Minh dïng thµnh ng÷ H¸n - ViÖt trong v¨n chÝnh luËn 3.3. 80 TiÓu kÕt ch¬ng 93 KÕt luËn 95 Tµi liÖu tham kh¶o 97 Phô lôc 101 5 3 Më ®Çu 1. Lý do chän ®Ò tµi 1.1. TiÕng ViÖt vµ tiÕng H¸n cïng thuéc lo¹i h×nh ng«n ng÷ ®¬n lËp, cã lÞch sö ph¸t triÓn l©u ®êi. Sù tiÕp xóc gi÷a hai ng«n ng÷ nµy b¾t ®Çu diÔn ra tõ vµi thÕ kû tríc C«ng nguyªn vµ ®· kÐo dµi hµng ngµn n¨m. Qua qu¸ tr×nh tiÕp xóc ®ã, bªn c¹nh viÖc mîn rÊt nhiÒu tõ ng÷ cña tiÕng H¸n ®Ó gãp phÇn lµm phong phó, ®a d¹ng kho tõ vùng tiÕng ViÖt, ngêi ViÖt cßn mîn tõ tiÕng H¸n mét sè lîng kh¸ lín thµnh ng÷. Nh÷ng thµnh ng÷ gèc H¸n nµy khi ®· ®îc mîn vµo tiÕng ViÖt ®îc gäi lµ líp thµnh ng÷ H¸n – ViÖt vµ trë thµnh mét bé phËn ®¸ng kÓ trong kho thµnh ng÷ tiÕng ViÖt. §Õn nay, bé phËn thµnh ng÷ thuÇn ViÖt ®· ®îc su tÇm, giíi thiÖu vµ ®îc nghiªn cøu t¬ng ®èi toµn diÖn (cÊu tróc, ng÷ nghÜa, gi¸ trÞ sö dông, ...); trong khi líp thµnh ng÷ H¸n - ViÖt cha ®îc ViÖt ng÷ häc quan t©m ®Çy ®ñ. V× thÕ, viÖc kh¶o s¸t líp thµnh ng÷ H¸n - ViÖt lµ cÇn thiÕt, nh»m x¸c ®Þnh sù t¬ng ®ång vµ kh¸c biÖt gi÷a líp thµnh ng÷ nµy vµ bé phËn thµnh ng÷ thuÇn ViÖt, mÆt kh¸c thÊy 6 ®îc kh¶ n¨ng vµ gi¸ trÞ cña chóng trong ho¹t ®éng ng«n ng÷ cña ngêi ViÖt. 1.2. Lµ mét ®¬n vÞ trong hÖ thèng tõ vùng, c¸c thµnh ng÷ thuÇn ViÖt vµ H¸n – ViÖt ®Òu cã tÝnh cè ®Þnh vÒ cÊu tróc vµ ng÷ nghÜa. Tuy vËy, khi ®îc ngêi ViÖt mîn vµo ®Ó sö dông, c¸c thµnh ng÷ H¸n – ViÖt ®· chÞu nh÷ng t¸c ®éng nhÊt ®Þnh cña quy luËt tiÕng ViÖt. Cã nh÷ng biÕn ®æi nµo ®· x¶y ra vÒ cÊu tróc vµ ng÷ nghÜa ë líp thµnh ng÷ nµy ®Ó chóng tån t¹i vµ ®îc sö dông hiÖu qu¶ trong tiÕng ViÖt, nhÊt lµ trong ng«n ng÷ viÕt? §Ò tµi luËn v¨n CÊu t¹o, ng÷ nghÜa vµ viÖc sö dông líp thµnh ng÷ H¸n – ViÖt trong ng«n ng÷ viÕt tiÕng ViÖt nh»m gãp phÇn tr¶ lêi c©u hái ®ã. 2. LÞch sö vÊn ®Ò Còng nh tôc ng÷, thµnh ng÷ thuéc lo¹i ®¬n vÞ ng«n ng÷ “lµm s½n” (víi nghÜa: chóng ®· ®îc tiÒn nh©n t¹o ra tõ bao giê ®ã; c¸c thÕ hÖ sau ®· cã s½n ®Ó dïng). Còng nh tõ, thµnh ng÷ lµ mét lo¹i ®¬n vÞ tõ vùng. Nhng so víi tõ, thµnh ng÷ cã nh÷ng kh¸c biÖt c¶ vÒ h×nh thøc lÉn néi dung. §Õn nay, thµnh ng÷ tiÕng ViÖt ®· ®îc nhiÒu nhµ nghiªn cøu quan t©m, t×m hiÓu tõ nh÷ng gãc ®é kh¸c nhau. Díi ®©y, chóng t«i ®iÓm l¹i lÞch sö vÊn ®Ò nghiªn cøu thµnh ng÷ trong tiÕng ViÖt theo ba híng. 2.1. ViÖc su tÇm, biªn so¹n vµ nhËn diÖn ®¬n vÞ thµnh ng÷ tiÕng ViÖt a) ViÖc nhËn diÖn, su tÇm, biªn so¹n vÒ thµnh ng÷ trong nghiªn cøu V¨n häc d©n gian. 7 Cã lÏ c«ng tr×nh ®Çu tiªn nghiªn cøu thµnh ng÷ ë níc ta lµ cuèn “VÒ tôc ng÷ vµ ca dao” cña Ph¹m Quúnh (1921). Trong ®ã, thµnh ng÷ ®îc Ph¹m Quúnh nh¾c ®Õn trong sù ®èi chiÕu, so s¸nh víi ca dao, tôc ng÷. Trong “ViÖt Nam v¨n häc sö yÕu” (D¬ng Qu¶ng Hµm - 1951), ë phÇn ®Çu (T×m hiÓu vÒ v¨n ch¬ng b×nh d©n), t¸c gi¶ ®· x¸c ®Þnh sù kh¸c nhau gi÷a thµnh ng÷ vµ tôc ng÷; tõ ®ã chØ ra 2 ®Æc trng cña thµnh ng÷ tiÕng ViÖt: a) Thµnh ng÷ lµ ®¬n vÞ ng«n ng÷ tån t¹i díi d¹ng s½n cã (mang tÝnh t¸i hiÖn); b) Chøc n¨ng cña thµnh ng÷ lµ ®Þnh danh (cã cïng chøc n¨ng víi tõ, nhng kh¸c víi tõ c¸ch thøc ®Þnh danh cña thµnh ng÷ bao giê còng mang mµu s¾c, h×nh ¶nh cã tÝnh Èn dô). Ngoµi ra cßn ph¶i kÓ ®Õn c«ng tr×nh “Tôc ng÷, ca dao, d©n ca ViÖt Nam” cña Vò Ngäc Phan (1971). §©y lµ nh÷ng c«ng tr×nh nghiªn cøu lín vÒ V¨n häc d©n gian, trong ®ã c¸c t¸c gi¶ ®Òu chØ ra nh÷ng nÐt c¬ b¶n nhÊt cña thµnh ng÷, gióp ngêi ®äc cã thÓ nhËn diÖn ®¬n vÞ nµy vµ t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó c¸c nhµ nghiªn cøu kh¸c tiÕp tôc t×m hiÓu ®Çy ®ñ c¸c ®Æc trng kh¸c cña thµnh ng÷ tiÕng ViÖt. b) Tõ gãc ®é ng«n ng÷ häc, nhiÒu t¸c gi¶ ®· gãp phÇn minh ®Þnh kh¸i niÖm vÒ ®¬n vÞ thµnh ng÷ mét c¸ch cô thÓ, râ rµng h¬n, nhÊt lµ qua viÖc ph©n biÖt thµnh ng÷ vµ tôc ng÷ (hai ®¬n vÞ “lµm s½n” cã nh÷ng ®iÓm gÇn gòi nhau). Trong bµi b¸o “Ranh giíi gi÷a thµnh ng÷ vµ tôc ng÷” (T¹p chÝ Ng«n ng÷ - 1972), NguyÔn V¨n MÖnh nhÊn m¹nh: 8 cÇn ph¶i t×m cho ra ranh giíi râ rµng gi÷a thµnh ng÷ vµ tôc ng÷. Theo t¸c gi¶, cÇn dùa vµo hai tiªu chÝ néi dung ng÷ nghÜa vµ h×nh th¸i ng÷ ph¸p ®Ó ph©n biÖt thµnh ng÷ vµ tôc ng÷ . Néi dung cña thµnh ng÷ lµ tÝnh h×nh ¶nh; cßn néi dung cña tôc ng÷ lµ quy t¾c, quy luËt. VÒ h×nh th¸i ng÷ ph¸p, nãi chung thµnh ng÷ lµ côm tõ chø kh«ng ph¶i lµ c©u; cßn tôc ng÷ th× ngîc l¹i, bÊt kú tôc ng÷ nµo còng lµ c©u. Trong bµi viÕt: “Gãp ý kiÕn vÒ ph©n biÖt thµnh ng÷ víi tôc ng÷“ (1973), Cï §×nh Tó còng cè g¾ng ph©n ®Þnh thµnh ng÷ vµ tôc ng÷ . Theo «ng, thµnh ng÷ lµ ®¬n vÞ ng«n ng÷ cã s½n, thùc hiÖn chøc n¨ng ®Þnh danh, ®îc sö dông ®Ó gäi tªn hiÖn tîng, tÝnh chÊt, hµnh ®éng. VÒ ph¬ng diÖn nµy, thµnh ng÷ t¬ng ®¬ng víi tõ; cßn tôc ng÷ còng nh nh÷ng v¨n b¶n kh¸c cña s¸ng t¸c d©n gian (nh ca dao, truyÖn cæ tÝch) lu«n lu«n cã nh÷ng th«ng b¸o. T¸c gi¶ NguyÔn ThiÖn Gi¸p th× kh¼ng ®Þnh: Tôc ng÷ lµ mét cÊu tróc cè ®Þnh trong ®ã nªu lªn mét c¸ch ®Çy ®ñ kinh nghiÖm sèng, kinh nghiÖm x· héi cña nh©n d©n lao ®éng; qu¸n ng÷ lµ mét cÊu tróc cè ®Þnh ®îc sö dông nhiÒu lÇn víi nh÷ng phong c¸ch, chøc n¨ng nhÊt ®Þnh; cßn thµnh ng÷ lµ ®¬n vÞ trung gian gi÷a mét bªn lµ qu¸n ng÷, mét bªn lµ tôc ng÷. NguyÔn ThiÖn Gi¸p ®· dùa vµo sù ®èi lËp vÒ h×nh th¸i vµ néi dung ®Ó ph©n biÖt gi÷a thµnh ng÷ vµ tôc ng÷. Mèc quan träng trong viÖc nghiªn cøu thµnh ng÷ tiÕng ViÖt lµ viÖc NguyÔn Lùc vµ L¬ng V¨n §ang xuÊt b¶n cuèn 9 Thµnh ng÷ tiÕng ViÖt (1976). Tuy c¸c so¹n gi¶ cha su tËp hÕt c¸c thµnh ng÷ tiÕng ViÖt nhng ®©y lµ mét nguån ng÷ liÖu rÊt bæ Ých ®èi víi viÖc nghiªn cøu thµnh ng÷ tiÕng ViÖt mét c¸ch hÖ thèng vµ chuyªn s©u h¬n. Trong lêi nãi ®Çu, c¸c so¹n gi¶ nªu quan ®iÓm vÒ thµnh ng÷: giíi h¹n bªn díi cña thµnh ng÷ lµ côm tõ gåm hai tõ, cßn giíi h¹n bªn trªn lµ c©u; thµnh ng÷ lµ ®¬n vÞ tõ vùng trung gian n»m gi÷a hai giíi h¹n ®ã. Nh vËy, khi ph©n ®Þnh thµnh ng÷ vµ tôc ng÷, c¸c t¸c gi¶ trªn ®Òu dùa vµo nh÷ng ®Æc ®iÓm sau ®©y cña c¸c ®¬n vÞ ng«n ng÷ nµy: cÊu tróc h×nh th¸i, néi dung ng÷ nghÜa vµ chøc n¨ng cña chóng trong hÖ thèng ng«n ng÷. 2.2. ViÖc nghiªn cøu thµnh ng÷ tiÕng ViÖt nãi chung trªn c¸c mÆt: cÊu t¹o, ng333÷ nghÜa vµ sö dông. Tríc hÕt, cã thÓ nhËn thÊy ®iÒu nµy trong nhiÒu gi¸o tr×nh hoÆc chuyªn luËn vÒ tõ vùng - ng÷ nghÜa tiÕng ViÖt (ch¼ng h¹n: VÊn ®Ò cÊu t¹o tõ cña tiÕng ViÖt hiÖn ®¹i (Hå Lª - 1976); Tõ vµ vèn tõ tiÕng ViÖt (NguyÔn V¨n Tu - 1985); C¬ së ng÷ nghÜa häc tõ vùng (§ç H÷u Ch©u - 1987), Tõ vùng ng÷ nghÜa tiÕng ViÖt (§ç H÷u Ch©u, 1999); Tõ vùng häc tiÕng ViÖt (NguyÔn ThiÖn Gi¸p - 1998), v.v..). Trong nh÷ng s¸ch trªn, c¸c t¸c gi¶ ®Òu bµn vÒ côm tõ cè ®Þnh nãi chung vµ minh ®Þnh kh¸i niÖm thµnh ng÷ nãi riªng. NguyÔn V¨n Tu (Tõ vµ vèn tõ tiÕng ViÖt hiÖn ®¹i 1985) dïng c¶ ch¬ng 7 ®Ó kh¶o s¸t nh÷ng vÊn ®Ò vÒ côm tõ cè ®Þnh (thµnh ng÷). Sau khi nªu kh¸i niÖm vÒ thµnh ng÷, t¸c gi¶ ®· dùa vµo kÕt cÊu ng÷ ph¸p ®Ó chia thµnh 10 ng÷ thµnh hai lo¹i chÝnh: thµnh ng÷ cã h×nh thøc nh c©u ®¬n gi¶n vµ thµnh ng÷ cã h×nh thøc nh c©u phøc hîp. T¸c gi¶ tiÕp tôc chia nhá thµnh ng÷ ra c¸c c¸c tiÓu lo¹i. Kh¸c víi nh÷ng ngêi kh¸c xem thµnh ng÷ chØ lµ nh÷ng côm tõ cè ®Þnh, NguyÔn V¨n Tu xem thµnh ng÷ lµ ®¬n vÞ thuéc bËc c©u, nhng phÇn lín lµ nh÷ng c©u rót gän. T¸c gi¶ NguyÔn ThiÖn Gi¸p (Tõ vùng häc tiÕng ViÖt1998), dµnh kh¸ nhiÒu trang ë Ch¬ng 1 ®Ó nªu kh¸i niÖm vµ ®i s©u ph©n lo¹i thµnh ng÷ tiÕng ViÖt. B»ng viÖc ph©n biÖt thµnh ng÷ hoµ kÕt vµ thµnh ng÷ hîp kÕt, ®ång thêi ph©n biÖt ng÷ ®Þnh danh vµ côm tõ tù do, t¸c gi¶ ®· chØ ra ®îc nhiÒu ®Æc trng vÒ cÊu t¹o vµ ng÷ nghÜa cña thµnh ng÷ tiÕng ViÖt. Cã thÓ kÓ thªm mét sè tµi liÖu kh¸c: “VÒ tÝnh biÓu trng cña thµnh ng÷ trong tiÕng ViÖt” (Bïi Kh¾c ViÖt - 1978), “TÝnh biÓu trng cña thµnh ng÷ tiÕng ViÖt” (Phan Xu©n Thµnh - 1999), Cuéc sèng cña thµnh ng÷, tôc ng÷ trong kho tµng ca dao ngêi ViÖt (NguyÔn Nh· B¶n - 2003), v.v.. Tríc khi xuÊt b¶n chuyªn kh¶o Thµnh ng÷ häc tiÕng ViÖt (2004), t¸c gi¶ Hoµng V¨n Hµnh còng ®· cã c¸c bµi viÕt nh: “Suy nghÜ vÒ c¸ch dïng thµnh ng÷ qua v¨n th¬ Hå Chñ tÞch” (1973), “C¸c kiÓu thµnh ng÷ Èn dô ho¸ ®èi xøng” (2001); “Thµnh ng÷ Èn dô ho¸ phi ®èi xøng trong tiÕng ViÖt” (2003). Cho ®Õn nay, Thµnh ng÷ häc tiÕng ViÖt lµ c«ng tr×nh chuyªn s©u nhÊt vÒ thµnh ng÷ tiÕng ViÖt. ë cuèn s¸ch nµy, t¸c gi¶ ®· kh¸i qu¸t c¸c ph¬ng diÖn c¬ b¶n cña thµnh ng÷ tiÕng ViÖt vÒ ®Æc trng cÊu tróc, ng÷ nghÜa, 11 ph©n biÖt thµnh ng÷ víi tôc ng÷, quan hÖ gi÷a thµnh ng÷ víi v¨n ho¸ vµ viÖc sö dông thµnh ng÷ trong giao tiÕp. Cuèn s¸ch ®· t¹o mét c¬ së lý thuyÕt ®¸ng tin cËy cho nh÷ng ai muèn tiÕp tôc kh¸m ph¸ kho tµng thµnh ng÷ cña d©n téc ViÖt vµ cña tõng ®Þa ph¬ng. Nh×n chung, c¸c t¸c gi¶ ®Òu thèng nhÊt r»ng thµnh ng÷ lµ ®¬n vÞ ng«n ng÷ t¬ng ®¬ng víi tõ nhng cã nh÷ng ®Æc ®iÓm riªng vÒ cÊu t¹o, ng÷ nghÜa vµ kh¶ n¨ng sö dông. GÇn ®©y, thµnh ng÷ ®· lµ ®Ò tµi nghiªn cøu cña kh¸ nhiÒu khãa luËn hoÆc luËn v¨n tèt nghiÖp ngµnh Ng÷ v¨n. Ch¼ng h¹n, ë Trêng §¹i häc Vinh ®· cã nh÷ng ®Ò tµi nh: Kh¶o s¸t cÊu tróc thµnh ng÷ tiÕng ViÖt (Lª ThÞ H¶i V©n, Khãa luËn - 2006), Thµnh ng÷ ®ång nghÜa vµ thµnh ng÷ tr¸i nghÜa trong tiÕng ViÖt (TrÇn Anh T, LuËn v¨n - 2004), H×nh ¶nh biÓu trng trong thµnh ng÷ so s¸nh tiÕng ViÖt (Bïi ThÞ Thi Th¬, LuËn v¨n - 2006), Thµnh ng÷ trong TruyÖn KiÒu (TrÇn ThÞ Loan, LuËn v¨n - 2005), C¸ch sö dông thµnh ng÷ trong c¸c bµi nãi, bµi viÕt cña Hå Chñ tÞch (NguyÔn ThÞ Thóy Hßa, LuËn v¨n -2005), ... C¸c ®Ò tµi nh trªn ngoµi viÖc x¸c ®Þnh kh¸i niÖm, ®Æc ®iÓm cÊu tróc - ng÷ nghÜa cña thµnh ng÷ ®Òu tËp trung chøng minh vai trß sö dông cña thµnh ng÷ trong t¸c phÈm v¨n häc ViÖt Nam. 2.3. Nh÷ng n¨m gÇn ®©y, mét sè ngêi ®· quan t©m ®Õn líp thµnh ng÷ H¸n - ViÖt. Tuy nhiªn phÇn lín ®ã lµ nh÷ng c«ng tr×nh su tËp vµ gi¶i nghÜa c¸c thµnh ng÷ gèc H¸n. Ch¼ng h¹n: Tõ ®iÓn gi¶i thÝch thµnh ng÷ gèc H¸n (Nh ý, 12 NguyÔn V¨n Khang, Phan Xu©n Thµnh - 1994), Tõ ®iÓn thµnh ng÷, tôc ng÷ H¸n ViÖt (NguyÔn V¨n H»ng, TrÇn Thanh Liªm - 2005). C¸c nghiªn cøu chuyªn s©u vÒ líp thµnh ng÷ H¸n – ViÖt cßn Ýt; ®ã thêng lµ nh÷ng bµi viÕt nhá lÎ, hoÆc lµ mét ch¬ng, mét môc trong gi¸o tr×nh vÒ tiÕng ViÖt. Ch¼ng h¹n, “B×nh diÖn ng«n ng÷ v¨n ho¸ x· héi cña c¸c thµnh ng÷ gèc H¸n” (NguyÔn V¨n Khang, V¨n ho¸ d©n gian - sè 1/1994). HoÆc trong Tõ ®iÓn thµnh ng÷ tiÕng ViÖt (NguyÔn Lùc, L¬ng V¨n §ang - 1993) cã nh÷ng ®Ò cËp nhá ®Õn bé phËn thµnh ng÷ H¸n - ViÖt. Cã thÓ nãi, ®Õn nay cha cã c«ng tr×nh nµo nghiªn cøu líp thµnh ng÷ H¸n – ViÖt mét c¸ch hÖ thèng vµ chi tiÕt. V× vËy, chóng t«i chän ®Ò tµi CÊu t¹o, ng÷ nghÜa vµ viÖc sö dông líp thµnh ng÷ H¸n – ViÖt trong ng«n ng÷ viÕt tiÕng ViÖt víi dông ý qua ®ã cã ®îc c¸i nh×n ®Çy ®ñ vµ kü cµng h¬n vÒ líp thµnh ng÷ H¸n - ViÖt trong tiÕng ViÖt, nhÊt lµ nh÷ng biÕn ®æi cña chóng díi t¸c ®éng cña tiÕng ViÖt khi chóng ®îc mîn vµo ng«n ng÷ nµy. 3. Môc ®Ých, nhiÖm vô vµ ®èi tîng nghiªn cøu 3.1 Môc ®Ých Qua kh¶o s¸t cÊu tróc - ng÷ nghÜa vµ viÖc sö dông líp thµnh ng÷ H¸n – ViÖt trong ng«n ng÷ viÕt tiÕng ViÖt, ®Ò tµi gãp phÇn vµo tiÕn tr×nh nghiªn cøu vÒ kho tµng thµnh ng÷ phong phó vµ ®a d¹ng cña d©n téc ViÖt. 3.2 NhiÖm vô 13 §Ó ®¹t ®Õn môc ®Ých nãi trªn, ®Ò tµi cã c¸c nhiÖm vô sau: - X¸c ®Þnh kh¸i niÖm thµnh ng÷ H¸n - ViÖt; su tËp, thèng kª vµ ph©n lo¹i líp thµnh ng÷ H¸n - ViÖt vÒ mÆt cÊu t¹o; x¸c ®Þnh ®iÓm t¬ng ®ång vµ kh¸c biÖt vÒ cÊu t¹o gi÷a líp thµnh ng÷ H¸n – ViÖt vµ bé phËn thµnh ng÷ thuÇn ViÖt. - Kh¶o s¸t - so s¸nh cÊu t¹o vµ ng÷ nghÜa cña líp thµnh ng÷ H¸n - ViÖt víi c¸c thµnh ng÷ H¸n nguyªn ng÷ ®Ó x¸c ®Þnh ®iÓm bÊt biÕn vµ kh¶ biÕn cña thµnh ng÷ H¸n - ViÖt khi ®îc mîn vµo hÖ thèng tõ vùng tiÕng ViÖt. - Kh¶o s¸t - ph©n tÝch viÖc sö dông líp thµnh ng÷ H¸n - ViÖt trong mét sè phong c¸ch chøc n¨ng cña ng«n ng÷ viÕt tiÕng ViÖt (v¨n chÝnh luËn Hå ChÝ Minh, th¬ N«m trung ®¹i) ®Ó minh chøng cho gi¸ trÞ sö dông cña líp thµnh ng÷ nµy. 3.3. §èi tîng nghiªn cøu C¸c thµnh ng÷ H¸n ViÖt cã trong c¸c tµi liÖu: 1- Thµnh ng÷ tiÕng ViÖt (NguyÔn Lùc, L¬ng V¨n §ang - 1993); 2- Tõ ®iÓn thµnh ng÷, tôc ng÷ ViÖt Nam ( Vò Dung, Vò Thuý Anh, Vò Quang Hµo - 2008); 3- Tõ ®iÓn gi¶i thÝch thµnh ng÷ gèc H¸n (Nh ý, NguyÔn V¨n Khang, Phan Xu©n Thµnh – 1994). Ngoµi ra, chóng t«i cßn dïng Tõ ®iÓn thµnh ng÷, tôc ng÷ H¸n ViÖt (NguyÔn V¨n H»ng, TrÇn Thµnh Liªm - 2005) ®Ó ®èi chiÕu gi÷a thµnh ng÷ H¸n - ViÖt vµ thµnh ng÷ H¸n 14 nguyªn ng÷ ®Ó t×m hiÓu nh÷ng biÕn ®æi cña chóng khi ®i vµo tiÕng ViÖt. §Ó nghiªn cøu viÖc sö dông thµnh ng÷ H¸n – ViÖt trong ng«n ng÷ viÕt tiÕng ViÖt, chóng t«i chän TuyÓn tËp v¨n chÝnh luËn (Hå ChÝ Minh), Quèc ©m thi tËp (NguyÔn Tr·i) vµ TruyÖn KiÒu (NguyÔn Du) lµm tµi liÖu kh¶o s¸t chÝnh. 4. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu Trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn c¸c nhiÖm vô nãi trªn cña luËn v¨n, chóng t«i dïng c¸c ph¬ng ph¸p nghiªn cøu sau: 4.1. Ph¬ng ph¸p thèng kª, ph©n lo¹i ®îc dïng khi kh¶o s¸t su tËp, thèng kª, ph©n lo¹i líp thµnh ng÷ H¸n - ViÖt. 4.2 Ph¬ng ph¸p miªu t¶ ®îc dïng khi nghiªn cøu miªu t¶ vÒ cÊu t¹o, ng÷ nghÜa cña líp thµnh ng÷ H¸n – ViÖt. 4.3. Ph¬ng ph¸p so s¸nh ®îc dïng khi t×m hiÓu nh÷ng biÕn ®æi cña thµnh ng÷ H¸n - ViÖt khi ®i vµo hÖ thèng tiÕng ViÖt. 4.4. Ph¬ng ph¸p qui n¹p ®îc dïng khi nªu ®¸nh gi¸ vµ khi viÕt tiÓu kÕt c¸c ch¬ng, viÕt phÇn kÕt luËn cña luËn v¨n. 5. §ãng gãp cña luËn v¨n Lµ ®Ò tµi ®Çu tiªn nghiªn cøu vÒ cÊu t¹o, ng÷ nghÜa vµ viÖc sö dông cña líp thµnh ng÷ H¸n – ViÖt trong ng«n ng÷ viÕt tiÕng ViÖt, luËn v¨n gãp phÇn vµo tiÕn tr×nh nghiªn cøu vÒ kho tµng thµnh ng÷ tiÕng ViÖt nãi chung (víi sù phong phó vÒ sè lîng, ®a d¹ng vÒ kiÓu lo¹i cÊu t¹o, ng÷ nghÜa vµ c¶ vÒ nguån gèc). 15 6. Bè côc cña luËn v¨n Ngoµi Më ®Çu, KÕt luËn vµ Phô lôc (danh s¸ch thµnh ng÷ H¸n - ViÖt), phÇn Néi dung cña luËn v¨n gåm 3 ch¬ng: Ch¬ng 1: Giíi thuyÕt liªn quan ®Õn ®Ò tµi Ch¬ng 2: §Æc ®iÓm cÊu t¹o vµ ng÷ nghÜa cña thµnh ng÷ H¸n - ViÖt trong tiÕng ViÖt Ch¬ng 3: ViÖc sö dông thµnh ng÷ H¸n - ViÖt trong ng«n ng÷ viÕt tiÕng ViÖt Ch¬ng 1 GIíI THUYÕT LI£N QUAN §ÕN §Ò TµI 1.1 Xung quanh kh¸i niÖm thµnh ng÷ 16 1.1.1. VÒ ®Þnh nghÜa thµnh ng÷ Thµnh ng÷ lµ mét ®¬n vÞ kh¸ ®Æc biÖt vµ còng hÕt søc phøc t¹p cña ng«n ng÷. ViÖc t×m ra nh÷ng tiªu chÝ cô thÓ, x¸c ®¸ng ®Ó x¸c ®Þnh kh¸i niÖm vÒ thµnh ng÷ lµ ®iÒu kh«ng ®¬n gi¶n v× vËy cho ®Õn nay vÉn cha cã kh¸i niÖm chuÈn vÒ thµnh ng÷, mÆc dÇu vÊn ®Ò nµy rÊt ®îc c¸c nhµ ng«n ng÷ häc quan t©m nghiªn cøu. T¸c gi¶ D¬ng Qu¶ng Hµm (ViÖt Nam v¨n häc sö yÕu 1951), ngêi ®Çu tiªn ®Ò cËp ®Õn thµnh ng÷ tiÕng ViÖt, quan niÖm: “Thµnh ng÷ lµ nh÷ng lêi nãi cã s½n ®Ó ta tiÖn dïng mµ diÔn ®¹t mét ý g× hoÆc mét tr¹ng th¸i g× cho cã mµu mÌ”. T¸c gi¶ NguyÔn ThiÖn Gi¸p (1975) trong cuèn Tõ vùng häc tiÕng ViÖt ®· ®Þnh nghÜa vÒ thµnh ng÷ rÊt ng¾n gän: “Thµnh ng÷ lµ nh÷ng côm tõ cè ®Þnh, võa cã tÝnh hoµn chØnh vÒ nghÜa, võa cã tÝnh gîi c¶m”. [ 10 ; tr 12] TiÕp ®ã t¸c gi¶ NguyÔn V¨n Tu, trong Tõ vµ vèn tõ tiÕng ViÖt hiÖn ®¹i (1976) ®· ®a ra ý kiÕn: “Thµnh ng÷ lµ côm tõ cè ®Þnh mµ c¸c tõ trong ®ã ®· mÊt ®i tÝnh ®éc lËp ®Õn mét tr×nh ®é cao vÒ nghÜa kÕt hîp lµm mét khèi v÷ng ch¾c, hoµn chØnh. NghÜa cña chóng kh«ng ph¶i do nghÜa tõng yÕu tè t¹o ra. Cã thÓ cã h×nh tîng còng cã thÓ kh«ng cã. NghÜa cña chóng còng kh¸c nghÜa cña nh÷ng tõ nhng còng cã thÓ c¾t nghÜa b»ng tõ nguyªn häc”. [44; tr. 189] Trong chuyªn kh¶o VÊn ®Ò cÊu t¹o cña tiÕng ViÖt hiÖn ®¹i, t¸c gi¶ Hå Lª quan niÖm : “Thµnh ng÷ lµ nh÷ng tæ hîp tõ (gåm nhiÒu tõ hîp l¹i) cã tÝnh v÷ng ch¾c vÒ cÊu t¹o vµ 17 tÝnh bãng bÈy vÒ ý nghÜa ®Ó miªu t¶ mét h×nh ¶nh, mét h×nh tîng, mét tÝnh c¸ch hay mét tr¹ng th¸i nµo ®ã”. [21; tr 97] N¨m 1986, qua bµi “Vµi suy nghÜ gãp phÇn x¸c ®Þnh thµnh ng÷ tiÕng ViÖt”, NguyÔn V¨n MÖnh cã lêi kh¼ng ®Þnh khi so s¸nh thµnh ng÷ víi tôc ng÷: “VÒ h×nh thøc ng÷ ph¸p nãi chung mçi thµnh ng÷ lµ mét côm tõ, cha ph¶i lµ mét c©u hoµn chØnh. Tôc ng÷ th× kh¸c h¼n. Mçi tôc ng÷ lµ mét c©u”. [26 ; tr 12] Gi¸o s §ç H÷u Ch©u trong cuèn Tõ vùng ng÷ nghÜa tiÕng ViÖt l¹i x¸c ®Þnh thµnh ng÷ ë ®Æc tÝnh t¬ng ®¬ng víi tõ cña chóng. ¤ng cho r»ng: “C¸i quyÕt ®Þnh ®Ó x¸c ®Þnh ng÷ cè ®Þnh lµ tÝnh t¬ng ®¬ng víi tõ cña chóng vÒ chøc n¨ng cÊu t¹o c©u. Chóng ta nãi ng÷ cè ®Þnh t¬ng ®¬ng víi tõ kh«ng ph¶i chØ v× chóng cã tÝnh s½n cã, b¾t buéc nh tõ mµ cßn v× ë trong c©u chóng cã thÓ thay thÕ cho mét tõ, ë vÞ trÞ c¸c tõ hoÆc cã thÓ kÕt hîp víi tõ ®Ó t¹o c©u”. [6; tr 73] C¸c t¸c gi¶ Tõ ®iÓn gi¶i thÝch thuËt ng÷ ng«n ng÷ häc ®a ra ®Þnh nghÜa: “Thµnh ng÷ lµ côm tõ hay ng÷ cè ®Þnh cã tÝnh nguyªn khèi vÒ ng÷ nghÜa t¹o thµnh mét chØnh thÓ ®Þnh danh cã ý nghÜa chung kh¸c víi tæng sè ý nghÜa cña c¸c thµnh tè cÊu thµnh nã, tøc lµ kh«ng cã nghÜa ®en vµ ho¹t ®éng nh mét tõ riªng biÖt ë trong c©u”. [50; tr. 271] Tõ ®iÓn thuËt ng÷ v¨n häc (Lª B¸ H¸n, NguyÔn Kh¾c Phi, TrÇn §×nh Sö ®ång chñ biªn - 1994) ®Þnh nghÜa: 18 “Thµnh ng÷ tiÕng ViÖt lµ ®o¹n c©u, côm tõ cã s½n, t¬ng ®èi cè ®Þnh, bÒn v÷ng, kh«ng nh»m diÔn ®¹t mét ý, mét nhËn xÐt trän vÑn nh tôc ng÷, mµ nh»m thÓ hiÖn mét quan niÖm díi mét h×nh thøc sinh ®éng, hÊp dÉn. Dï ng¾n hay dµi, xÐt vÒ néi dung ý nghÜa còng nh vÒ chøc n¨ng ng÷ ph¸p, thµnh ng÷ còng chØ t¬ng ®¬ng nh tõ, nhng lµ tõ ®· ®îc t« ®iÓm vµ nhÊn m¹nh nghÜa b»ng sù diÔn ®¹t sinh ®éng cã tÝnh nghÖ thuËt”. [11 ; tr. 249] T¸c gi¶ Hoµng V¨n Hµnh, ngêi ®îc xem lµ gi¸o s ®Çu ngµnh vÒ thµnh ng÷ häc tiÕng ViÖt, ®· ®Þnh nghÜa vÒ thµnh ng÷: “Thµnh ng÷ lµ mét tæ hîp tõ cè ®Þnh bÒn v÷ng vÒ h×nh th¸i cÊu tróc, hoµn chØnh, bãng bÈy vÒ ý nghÜa. §îc sö dông réng r·i trong giao tiÕp hµng ngµy ®Æc biÖt lµ trong khÈu ng÷”. [13 ; tr 27]. Tãm l¹i, tuy cã nhiÒu c¸ch hiÓu kh¸c nhau vÒ thµnh ng÷ nhng còng cã thÓ thÊy r»ng vÒ c¬ b¶n tÊt c¶ c¸c kh¸i niÖm trªn ®Òu thèng nhÊt víi nhau ë néi hµm cña nã. Sù kh¸c nhau chØ lµ ë nh÷ng khÝa c¹nh thuéc ngo¹i diªn cña kh¸i niÖm. Dùa vµo ®Þnh nghÜa cña c¸c nhµ nghiªn cøu ®i tríc vµ qua qu¸ tr×nh kh¶o nghiÖm, t×m hiÓu, chóng t«i ®i ®Õn mét c¸ch hiÓu kh¸i qu¸t vÒ thµnh ng÷: ®ã lµ nh÷ng côm tõ cè ®Þnh, cã kÕt cÊu v÷ng ch¾c, cã chøc n¨ng ®Þnh danh vµ mang ý nghÜa biÓu trng, ®îc sö dông t¬ng ®¬ng nh tõ. 1.1.2. VÒ viÖc ph©n lo¹i thµnh ng÷ Nh ®· nãi, thµnh ng÷ lµ mét ®¬n vÞ ng«n ng÷ hÕt søc phøc t¹p. ViÖc x¸c ®Þnh ®óng c¸i c¨n cø (hoÆc tiªu chuÈn) 19 ®Ó ph©n lo¹i thµnh ng÷ lµ ®iÒu kh«ng dÔ. V× thÕ, ®Õn nay ®· cã nhiÒu c¸ch ph©n lo¹i kh¸c nhau. Díi ®©y chØ lµ mét sè trong nh÷ng c¸ch ph©n lo¹i ®· cã: a) Ph©n lo¹i thµnh ng÷ theo sè lîng thµnh tè trong cÊu t¹o. C¸c t¸c gi¶ L¬ng V¨n §ang vµ NguyÔn Lùc trong cuèn Thµnh ng÷ tiÕng ViÖt chia thµnh ng÷ thµnh 3 kiÓu: 1/ KiÓu thµnh ng÷ cã kÕt cÊu ba tiÕng. VÝ dô: ¸c nh hïm; bÐ h¹t tiªu;… 2/ KiÓu thµnh ng÷ cã kÕt cÊu bèn tiÕng. VÝ dô: b¸n vî ®î con; ¸c gi¶ ¸c b¸o, ¨n to nãi lín; … §©y lµ kiÓu phæ biÕn nhÊt trong thµnh ng÷ tiÕng ViÖt. KiÓu 2/ tiÕp tôc ®îc chia ra 3 kiÓu nhá: 2.1/ KiÓu thµnh ng÷ ghÐp lÆp (nh: ¨n bít ¨n xÐn;, chÕt mª chÕt mÖt; chói ®Çu chói mòi; ... ) 2.2/ KiÓu thµnh ng÷ lµ tæ hîp 4 tõ ®¬n (nh: nh¾m m¾t xu«i tay; nhµ tranh v¸ch ®Êt; ¨n bê ë bôi…). 3/ KiÓu thµnh ng÷ cã kÕt cÊu 5 hay 6 tiÕng còng t¬ng ®¬ng nh kiÓu kÕt cÊu trªn (nh: trÎ kh«ng tha, giµ kh«ng th¬ng; treo ®Çu dª b¸n thÞt chã..). Mét sè thµnh ng÷ cã kÕt cÊu tõ b¶y, t¸m, mêi tiÕng. Chóng cã thÓ do 2 hay 3 ng÷ ®o¹n, hoÆc do 2 hay 3 mÖnh ®Ò liªn hîp t¹o thµnh mét tæ hîp kiÓu ng÷ có dµi cè ®Þnh (nh: vªnh v¸o nh bè vî ph¶i ®Êm; vÐn tay ¸o x« ®èt nhµ t¸ng giÊy,…). Râ rµng, dùa vµo sè lîng thµnh tè lµ chØ dùa vµo h×nh thøc, nªn c¸ch ph©n lo¹i nµy kh«ng ph¶n ¸nh ®îc tÝnh chÊt quan hÖ vµ ®Æc ®iÓm bªn trong cña thµnh ng÷ tiÕng ViÖt . b) Ph©n lo¹i thµnh ng÷ theo kÕt cÊu ng÷ ph¸p 20
- Xem thêm -