Tài liệu Báo cáo chung tổng quan ngành y tế năm 2009 nhân lực y tế ở việt nam phần 2

  • Số trang: 83 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 26 |
  • Lượt tải: 0
tranphuong5053

Đã đăng 6896 tài liệu

Mô tả:

Báo cáo chung Tổng quan ngành y tế năm 2009 Chương 4: Chất lượng nhân lực y tế Chất lượng nhân lực y tế thể hiện ở nhiều mặt, như trình độ chuyên môn, năng lực làm việc, ứng xử có trách nhiệm đối với các nhiệm vụ được giao. Chương này tập trung vào việc đánh giá thực trạng chất lượng nhân lực y tế ở Việt Nam, đi sâu vào những vấn đề liên quan đến năng lực chuyên môn, như công tác đào tạo, bồi dưỡng, dự thảo Luật Khám bệnh, chữa bệnh liên quan đến cấp chứng chỉ hành nghề và đào tạo liên tục, và các yếu tố quan trọng khác, trên cơ sở đó xác định những vấn đề ưu tiên và khuyến nghị các giải pháp nhằm nâng cao năng lực chuyên môn của nhân lực y tế trong một số năm tới. Các nội dung liên quan đến ứng xử có trách nhiệm của CBYT sẽ được phân tích trong Chương 5. Các vấn đề được thảo luận ở đây dựa vào các tài liệu có sẵn của Bộ Y tế và các cơ quan nghiên cứu thuộc các bộ, ngành liên quan và các tổ chức quốc tế. 1. Một số khái niệm Phát triển nhân lực là một lĩnh vực đang trong quá trình cải cách ở Việt Nam cho nên có một số khái niệm cần phải làm rõ để tránh hiểu nhầm. Đặc biệt là các khái niệm liên quan đến lý thuyết quản lý nhân lực và hệ thống giáo dục đào tạo tại Việt Nam nhiều người chưa hiểu rõ. Năng lực chuyên môn (competencies) là kiến thức, kỹ năng và thái độ mà một cá nhân có được thông qua quá trình giáo dục, đào tạo và tích lũy kinh nghiệm làm việc. Ứng xử có trách nhiệm (responsiveness) là đối xử với mọi người một cách tôn trọng, không phụ thuộc tình trạng sức khỏe hoặc vị trí xã hội. Ở Việt Nam có thể hiểu đó là tinh thần, thái độ phục vụ người bệnh. Cấp chứng chỉ hành nghề (licensing) là sự công nhận về mặt pháp lý cho phép một người được thực hành nghề y tế khi đạt các tiêu chuẩn (văn bằng chuyên môn, xác nhận về thời gian thực hành và năng lực chuyên môn, giấy chứng nhận đủ sức khỏe, và không thuộc một trong các trường hợp bị cấm hành nghề). Kiểm định chất lượng đào tạo là việc một cơ quan chính phủ hoặc một tổ chức nghề nghiệp đánh giá có hệ thống theo các quy định chuẩn đã đưa ra và phê duyệt hoặc công nhận chính thức một tổ chức hoặc chương trình. Có một số khái niệm liên quan đến hệ thống đào tạo được trình bày trong Hình 8. Có thể chia hệ thống đào tạo theo mục đích đào tạo, tức là đào tạo mới, đào tạo nâng cao trình độ và đào tạo liên tục cập nhật kiến thức. Đào tạo trước hành nghề - Đào tạo những người chưa hành nghề theo chương trình đào tạo hệ chính quy. Đào tạo nâng cao trình độ - Đào tạo để lấy văn bằng cao hơn văn bằng hiện có. Đào tạo nâng cao trình độ chủ yếu theo hệ liên thông, cho phép sử dụng kết quả học tập đã có của người học để học tiếp ở trình độ cao hơn cùng ngành nghề. Đào tạo liên thông áp dụng cho các cơ sở đào tạo nhân lực y tế trình độ đại học, cao đẳng và trung cấp theo hình thức vừa làm vừa học, tập trung 4 năm và theo chương trình Bộ Giáo dục và Đào tạo và Bộ Y tế đã ban hành. 72 Chương 4: Chất lượng nhân lực y tế Đào tạo liên tục là các khoá đào tạo ngắn hạn bao gồm đào tạo, bồi dưỡng để cập nhật, bổ sung kiến thức, kỹ thuật thuộc lĩnh vực chuyên môn đang đảm nhận; đào tạo lại, đào tạo theo nhiệm vụ chỉ đạo tuyến, đào tạo chuyển giao kỹ thuật và những khoá đào tạo chuyên môn nghiệp vụ khác của ngành y tế mà không thuộc hệ thống bằng cấp quốc gia. Hình 8: Sơ đồ về các cơ chế đào tạo trong hệ thống y tế Đào tạo mới Đào tạo nâng cao trình độ Nhân lực trình độ tiến sỹ, thạc sỹ Đào tạo sau đại học Nhân lực chuyên khoa 1 và 2, bác sỹ nội trú Đào tạo liên tục Đào tạo liên tục Đào tạo liên tục Đào tạo chuyên khoa, Nội trú BV Nhân lực trình độ đại học Đào tạo hệ chính quy Học sinh, sinh viên chưa có chuyên môn về y tế Đào tạo hệ chính quy Đào tạo liên tục Đào tạo văn bằng hai; đào tạo liên thông hệ tập trung 4 năm Nhân lực trình độ cao đẳng Đào tạo liên tục Đào tạo liên thông vừa làm vừa học Nhân lực trình độ trung cấp Đào tạo liên tục 2. Thực trạng chất lượng nhân lực y tế Chất lượng của nhân lực y tế phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố và có thể được đánh giá tổng quát bằng kết quả đầu ra của hệ thống y tế - tình trạng sức khoẻ nhân dân. Chất lượng của nhân lực y tế cũng có thể được đánh giá bằng năng lực chuyên môn (competencies) và ứng xử có trách nhiệm (responsiveness). Tuy nhiên, do chưa có công cụ và còn thiếu nhiều thông tin, báo cáo này sẽ đánh giá chung về chất lượng nhân lực y tế và về công tác đào tạo, bồi dưỡng - một yếu tố có ý nghĩa quyết định của chất lượng nhân lực y tế. Các yếu tố quan trọng khác có tác động đến chất lượng nhân lực y tế, như điều kiện làm việc, tạo động lực và khuyến khích, giám sát và đánh giá sẽ được phân tích sâu hơn ở chương 5. 73 Báo cáo chung Tổng quan ngành y tế năm 2009 2.1. Tiến bộ và thành tựu 2.1.1. Chất lượng nhân lực y tế đã có nhiều tiến bộ Bên cạnh sự gia tăng đáng kể về số lượng nhân lực, nhiều kết quả về nâng cao chất lượng nhân lực y tế cũng được ghi nhận. Năm 2008 trong tổng số CBYT nhà nước chỉ còn 7% cán bộ ở trình độ sơ học (gồm điều dưỡng, hộ sinh, kỹ thuật viên, dược tá). Số CBYT có trình độ học vấn cao đẳng và trung cấp tổng cộng là 163 322 người, chiếm khoảng 55% tổng số CBYT. Tỷ lệ cán bộ trình độ đại học chiếm 26%, với số lượng là 77 395 người. Khoảng 2% cán bộ có trình độ thạc sỹ và 0,4% CBYT có trình độ tiến sỹ (Hình 9). Cơ cấu về bậc học như vậy đã tiến bộ so với năm 2000, giảm tỷ lệ cán bộ có trình độ sơ học và dần dần tăng tỷ lệ có trình độ cao hơn. Trong tương lai số lượng sinh viên tốt nghiệp hệ trung cấp sẽ giảm đi nhiều và ngược lại số sinh viên tốt nghiệp hệ cao đẳng sẽ tăng lên đáng kể, do gần đây nhiều trường trung cấp đã được nâng cấp lên cao đẳng. Với điều kiện của Việt Nam có thể chấp nhận được tình hình và xu hướng này vào thời điểm hiện tại. Tuy nhiên trong những năm tới cần nâng tỷ lệ CBYT có trình độ đại học trở lên cho cả tuyến tỉnh và huyện. Hình 9: Cơ cấu nhân lực y tế theo trình độ học vấn, 2000 và 2008 Tiến sỹ 0.4% Khác 14.2% 2000 2008 Tiến sỹ Thạc sỹ 0.4% 1.8% Khác Thạc sỹ 0.3% Đại học 22.6% Sơ học 7.1% 10.2% Đại học 25.9% Sơ học 14.0% CĐ/TH 54.6% CĐ/TH 48 4% Nguồn: Niên giám thống kê y tế năm 2000 và 2008 [5, 7]. Nhiều loại hình CBYT mới được hình thành, ví dụ cử nhân điều dưỡng, cử nhân y tế công cộng và cử nhân kỹ thuật y tế. Nhiều CBYT đã được đào tạo nâng cao trình độ ở bậc sau đại học (Bảng 25) như bác sỹ nội trú, CK1, CK2, thạc sỹ và tiến sỹ. Số sinh viên tốt nghiệp năm 2007 cho thấy chuyên ngành y tế công cộng mặc dù mới nhưng đã chiếm một tỷ trọng tương đối lớn so với các ngành khác (khoảng 15% tổng số). 74 Chương 4: Chất lượng nhân lực y tế Bảng 25: Số học viên sau đại học, 2007 Trình độ và hình thức đào tạo Tổng số Y tế công cộng Các chuyên ngành Y khoa Dược học 1. Tiến sỹ 244 37 158 49 2. Thạc sỹ 510 62 260 188 3. Chuyên khoa 2 547 169 369 9 4. Chuyên khoa 1 3 120 400 2 452 268 298 .. 298 .. 4 719 668 3 537 514 5. Bác sỹ nội trú Tổng số Nguồn: Niên giám thống kê y tế năm 2007 [12]. Việc đào tạo bác sỹ, dược sỹ chuyên khoa cấp 1 và cấp 2 cũng như bác sỹ nội trú là truyền thống của ngành, bắt đầu từ năm 1973 khi các cơ sở đào tạo khác của Việt Nam chưa đào tạo phó tiến sỹ (nay là tiến sỹ) cũng như thạc sỹ. Đào tạo nội trú là một loại hình bồi dưỡng và đào tạo nhân tài của ngành rất đặc biệt, bắt đầu từ thời Pháp thuộc. Những cán bộ có trình độ sau đại học này đóng vai trò rất quan trọng trong hệ thống cung cấp dịch vụ y tế, đặc biệt với vai trò chỉ đạo tuyến, đào tạo nhân lực khác. Từ năm 2000, Bộ Y tế đã có chương trình xây dựng TTYT chuyên sâu. Ngành y học Việt Nam đã xây dựng một đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật thực hiện được nhiều kỹ thuật hiện đại ngang tầm với các nước tiên tiến trong khu vực và trên thế giới, ví dụ trong lĩnh vực ghép tạng, thụ tinh trong ống nghiệm, mổ thần kinh-sọ não bằng dao Gama; mổ tim hở, nong mạch vành, tách song sinh... Bên cạnh đó, nhiều cơ sở y tế chuyên sâu đã được đầu tư các trang thiết bị hiện đại, phát triển kỹ thuật, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình đào tạo, nghiên cứu khoa học, phát huy khả năng sáng tạo của các nhà khoa học [55]. 2.1.2. Hệ thống đào tạo y tế được mở rộng và nâng cao chất lượng Mạng lưới các trường đào tạo nhân lực y tế đã được mở rộng, bao gồm cả trường công và trường tư (xem Chương 3). Theo báo cáo của Vụ Khoa học - Đào tạo, chỉ tiêu tuyển sinh và số sinh viên tốt nghiệp của các trường đã tăng 2 lần so với 5 năm trước đây [56] . Các chương trình đào tạo của nhà trường ở tất cả các bậc dựa trên chương trình khung của Bộ Giáo dục và Đào tạo và chương trình của Bộ Y tế. Hiện có 48 chương trình khung được phê duyệt trong lĩnh vực y dược thuộc các ngành học khác nhau ở các cấp như đại học, cao đẳng và trung cấp [44, 57]. Nhà trường có nhiệm vụ xây dựng chương trình chi tiết. Về mặt thời gian, tùy theo loại CBYT mà có các chương trình 6 năm, 5 năm, 4 năm, 3 năm, 2 năm, 1 năm. NVYT thôn/bản thì có chương trình phù hợp với thời gian đào tạo 3 tháng, hoặc 9 tháng. Cơ sở vật chất của nhiều trường đã được cải thiện. Nhiều trường đã có bệnh viện thực hành tạo điều kiện tốt cho sinh viên thực tập. Ví dụ Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh và Bệnh viện Đại học Y Hà Nội với các trang thiết bị hiện đại đã cung cấp cho sinh viên của trường cơ hội thực tập trong việc KCB. Một số cơ sở đào tạo khác đã xây dựng được những cơ sở thực tập cộng đồng tương đối tốt cho sinh viên y tế công cộng, ví dụ ChiliLab ở Chí Linh, Hải Dương (Đại học Y tế công cộng), FilaBavi ở Ba Vì, DodaLab ở Đống Đa, Hà Nội (Đại học Y Hà Nội). 75 Báo cáo chung Tổng quan ngành y tế năm 2009 Nhiều trường đại học đang xây dựng mô hình phòng thí nghiệm tiền lâm sàng (Skill Lab). Hiện nay, chương trình NUFFIC của Hà Lan đã hỗ trợ xây dựng phòng thí nghiệm tiền lâm sàng cho 8 trường đại học. Chương trình phát triển nhân lực y tế, cấu phần nâng cao năng lực giảng dạy tại các trường cao đẳng và trung cấp y tế do Đại sứ quán Hà Lan hỗ trợ, có hoạt động xây dựng phòng thí nghiệm tiền lâm sàng cho 11 trường cao đẳng và trung cấp y tế. Trong vòng 10 năm qua, được sự hỗ trợ về kỹ thuật và tài chính của các tổ chức quốc tế, đã có sự đổi mới về phương pháp giảng dạy trong các trường. Một số trường đại học y đã sử dụng phương pháp giảng dạy tích cực, dựa vào cộng đồng. Chương trình giảng dạy kết hợp với phòng thí nghiệm tiền lâm sàng thực tập về sức khỏe sinh sản đã được phát triển ở Đại học Y Huế với sự giúp đỡ của Pathfinder International. Một số phương pháp giảng dạy mới như giảng dạy dựa vào vấn đề (problem based learning) đã được áp dụng tại một số trường, như Đại học Y Hà Nội và Đại học Y tế công cộng. Đại học Y Dược Cần Thơ áp dụng phương pháp học tập theo block do chính phủ Hà Lan giúp đỡ. 2.1.3. Nhiều chính sách mới được ban hành và thực hiện nhằm nâng cao năng lực chuyên môn của cán bộ y tế Để nâng cao trình độ CBYT tại các cơ sở y tế, Bộ Y tế đã ban hành chính sách về đào tạo liên thông (Thông tư 06/2008/TT-BYT), cho phép sử dụng kết quả học tập đã có của người học để học tiếp ở trình độ cao hơn cùng ngành nghề hoặc khi chuyển sang ngành đào tạo, hình thức giáo dục và trình độ đào tạo khác. Đào tạo liên thông áp dụng cho các cơ sở đào tạo nhân lực y tế trình độ đại học, cao đẳng, từ trình độ cao đẳng, trung cấp, theo hình thức vừa làm vừa học, tập trung 4 năm và theo chương trình Bộ Giáo dục và Đào tạo và Bộ Y tế đã ban hành. Như nêu trong Chương 3, đối với một số vùng thiếu nhân lực y tế, Thông tư 06 cũng cho phép đào tạo hợp đồng theo địa chỉ. Đối tượng được đào tạo theo địa chỉ là những CBYT vùng khó khăn, nông thôn hoặc tuyến xã và có cam kết sau khi tốt nghiệp sẽ trở lại công tác tại địa phương. Song song với hệ này có hệ tập trung 4 năm nhằm tăng cường bác sỹ, dược sỹ làm việc ở tuyến y tế cơ sở được đào tạo lên bậc đại học để sau khi tốt nghiệp trở về địa phương nơi đã cử đi học tiếp tục làm việc tốt hơn. Những chính sách đó nhằm tháo gỡ khó khăn cho các khu vực xa, tạo điều kiện cho CBYT tiếp cận với cơ hội học tập nâng cao tay nghề. Để nâng cao năng lực của đội ngũ CBYT đương chức, năm 2008, Bộ Y tế đã ra Thông tư số 07/2008/TT-BYT hướng dẫn công tác đào tạo liên tục đối với CBYT. Theo thông tư này các loại hình đào tạo liên tục bao gồm: a) đào tạo bồi dưỡng để cập nhật, bổ sung kiến thức, kỹ thuật thuộc lĩnh vực chuyên môn đang đảm nhận; b) đào tạo lại; c) đào tạo theo nhiệm vụ chỉ đạo tuyến; d) đào tạo chuyển giao kỹ thuật và e) những khoá đào tạo chuyên môn nghiệp vụ khác của ngành y tế mà không thuộc hệ thống bằng cấp quốc gia. Thông tư nêu rõ số đơn vị học trình (số giờ) mà CBYT cần phải tích lũy trong năm thông qua các khóa đào tạo lại. Bộ Y tế cũng đã quy định những đơn vị nào được ủy quyền thực hiện các khóa đào tạo lại. Đây là tiền đề cho việc triển khai Luật Khám bệnh, chữa bệnh, trong đó đào tạo liên tục là bắt buộc đối với CBYT. Để nâng cao trình độ CBYT tuyến dưới thông qua đào tạo tại chỗ, bổ túc kỹ năng và chuyển giao công nghệ, Bộ Y tế đã chỉ đạo thực hiện Đề án cử cán bộ chuyên môn luân phiên từ bệnh viên tuyến trên về hỗ trợ các bệnh viện tuyến dưới theo Quyết định số 1816/QĐ-BYT, ngày 26/05/2008, của Bộ trưởng Bộ Y tế. Chương trình đã 76 Chương 4: Chất lượng nhân lực y tế triển khai gần một năm và Bộ Y tế đã có kế hoạch đánh giá kết quả triển khai chương trình để có những điều chỉnh thích hợp và trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Luân phiên CBYT từ tuyến trên về hỗ trợ tuyến dưới” để thực hiện thường xuyên, lâu dài trong cả nước [36]. Ưu điểm của đề án 1816 là học tập theo ekip, chuyển giao kỹ thuật tại chỗ trong điều kiện cụ thể của các bệnh viện. Trình độ của cán bộ ở tuyến dưới được nâng cao, do vậy họ có thể có khả năng thực hiện được nhiều ca phẫu thuật tại chỗ mà không cần phải chuyển tuyến [58]. Những kết quả ban đầu cho thấy Đề án này rất có hiệu quả, giúp nâng cao nhanh chất lượng dịch vụ KCB tuyến trước, đồng thời góp phần giảm tải cho các bệnh viện tuyến TW và ở các thành phố lớn. Bộ đã phê duyệt “Đề án mời giáo sư, phó giáo sư và chuyên gia ngành y tế đã nghỉ hưu còn sức khoẻ, tự nguyện tham gia công tác đào tạo, nghiên cứu khoa học, tư vấn về dịch vụ y tế" theo Quyết định số 1278/QĐ-BYT, của Bộ trưởng Bộ Y tế. Trong thời gian tới, Bộ Y tế có định hướng triển khai đề án trên ở một số trường đại học, để tăng cường chất lượng đào tạo và nghiên cứu của nhà trường. Nhằm bảo đảm chất lượng đào tạo nói chung và đào tạo ngành y nói riêng, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ra Quyết định số 29/2008/QĐ-BGDĐT, ngày 06/06/2008, ban hành quy định chu kỳ và quy trình kiểm định chất lượng chương trình giáo dục của các trường đại học, cao đẳng và trung cấp chuyên nghiệp và Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ra Quyết định số 08/2008/QĐ-BLĐTBXH, ngày 25/03/2008, ban hành quy định về quy trình kiểm định chất lượng dạy nghề. Chỉ thị 06/2008/CT-BYT của Bộ trưởng Bộ Y tế, ngày 27/06/2008, về việc tăng cường chất lượng đào tạo nhân lực y tế, yêu cầu các cơ sở đào tạo nhân lực y tế, các cơ sở y tế có học sinh, sinh viên y dược đến thực tập, thực hành phải thực hiện tốt một số công việc. Cụ thể, phải tuyển sinh theo đúng định mức về số sinh viên/giảng viên, tỷ lệ sinh viên hệ chính quy trong tổng số sinh viên. Chỉ thị cũng yêu cầu các cơ sở đào tạo nhân lực y tế phải có kế hoạch đầu tư để đảm bảo các điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị và trình độ đội ngũ giáo viên theo đúng các quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Điều kiện thực hành, thực tập chuyên môn tại trường phải đạt các quy chuẩn chuyên môn theo quy định của Bộ Y tế. Điều kiện thực hành, thực tập chuyên môn ngoài trường phải đảm bảo đúng theo các quy định hiện hành. 2.2. Bất cập và thách thức 2.2.1. Những bất cập về năng lực chuyên môn của cán bộ y tế Bất cập về trình độ của cán bộ y tế Theo Hình 9 trên, tỷ lệ CBYT có trình độ đại học trở lên chỉ dưới 30% tổng số CBYT trong khu vực nhà nước. Khi so sánh cơ cấu trình độ theo từng loại CBYT có thể thấy, tỷ lệ bác sỹ trình độ trên đại học là 11% tổng số bác sỹ. Dược sỹ chia tương đối đều giữa trình độ đại học, cao đẳng/trung cấp và sơ cấp. Đa phần các điều dưỡng vẫn chỉ có trình độ cao đẳng và trung cấp, với tỷ lệ y tá sơ học ngày càng nhỏ và tỷ lệ có trình độ đại học đang tăng lên. Kỹ thuật viên cũng chủ yếu là trình độ cao đẳng, trung cấp (Bảng 26). 77 Báo cáo chung Tổng quan ngành y tế năm 2009 Bảng 26: Cơ cấu cán bộ y tế theo chuyên ngành và bậc học, 2008 Ngành học/bậc học Số lượng Bác sỹ Cơ cấu trình độ theo từng loại cán bộ (%) 56 208 100,0 6 098 10,8 Đại học 50 110 89,2 Dược sỹ 32 830 100,0 Đại học và sau đại học 10 524 32,1 Dược sỹ và kỹ thuật viên dược trung cấp 12 533 38,2 9 726 29,7 90 024 100,0 2 272 2,5 Điều dưỡng, hộ sinh (CĐ, TC) 77 004 85,5 Điều dưỡng, hộ sinh (sơ học) 10 748 11,9 Kỹ thuật viên y học 15 682 100,0 Kỹ thuật viên y học (ĐH) 1 806 11,5 Kỹ thuật viên y (CĐ, TC) 13 876 88,5 Y sỹ 49 213 16,5 882 0,3 Cán bộ các chuyên ngành khác 54 308 100,0 Trình độ đại học 13 192 24,3 Trình độ cao đẳng và trung cấp 11 577 21,3 Không rõ trình độ 29 539 54,4 299 100 100,0 Sau đại học Dược tá sơ học (công nhân dược) Điều dưỡng, hộ sinh Điều dưỡng, hộ sinh (ĐH) Lương y Cộng Nguồn: Niên giám thống kê y tế năm 2008 [7]. Số cán bộ có trình độ cao còn ít và phân bổ chưa hợp lý. Số lượng CBYT nhà nước có trình độ sau đại học (thạc sỹ, tiến sỹ) chiếm tỷ lệ rất thấp (2,2%) và tập trung chủ yếu ở tuyến trên (54% ở trung ương và 41% ở tuyến tỉnh. Tỷ lệ CBYT có trình độ đại học (chủ yếu là bác sỹ) chiếm 29% tổng số CBYT và tập trung nhiều nhất ở tuyến tỉnh (42%). Trong nhóm có trình độ đại học, có cán bộ có trình độ cao vì được đào tạo chuyên khoa, nhưng không có số liệu về tỷ lệ CBYT được đào tạo chuyên khoa hoặc nội trú để phân tích chất lượng CBYT. Tuy nhiên, mỗi năm trong tổng số khoảng 28 400 học viên, sinh viên bậc đại học có khoảng 14% học chuyên khoa hoặc bác sỹ nội trú. Đồng thời có một số học viên bậc đại học theo cơ chế tập trung 4 năm (chuyên tu) hoặc vừa làm vừa học để phục vụ vùng khó khăn, trình độ thường không cao bằng học viên hệ chính quy, nhưng chiếm khoảng 27,5% tổng số học viên một năm. Nhân lực có trình độ cao đẳng và trung cấp chiếm tỷ lệ lớn nhất trong đội ngũ CBYT khu vực công (55%), được phân bổ tương đối đều giữa các tuyến tỉnh, huyện, xã. Số cán bộ có trình độ sơ học ngày càng giảm, nhưng những cán bộ trình độ sơ cấp tập trung nhiều nhất ở tuyến xã (Bảng 27). 78 Chương 4: Chất lượng nhân lực y tế Bảng 27: Phân bổ trình độ cán bộ theo tuyến, 2008 Trình độ cán bộ Trung ương Số người Sau đại học Tỉnh % Số người Huyện % Số người Xã % Số người Tổng % Số người % 3 578 54 2 713 41 327 5 0 0 6 618 100 14 343 21 28 086 42 17 413 26 7 010 10 66 852 100 Cao đẳng, trung cấp 13 753 9 50 354 33 45 978 30 42 526 28 152 611 100 Đại học Sơ học 2 093 13 3 769 24 3 882 25 5 965 38 15 709 100 Ngành khác 4 811 20 12 984 54 5 745 24 704 3 24 244 100 38 578 15 97 906 37 73 345 28 56 205 21 266 034 100 Tổng Chú thích: Số liệu này không tính cơ sở sản xuất và kinh doanh dược của nhà nước gồm 19 171 lao động Nguồn: Niên giám thống kê y tế năm 2008 [7]. Trình độ cán bộ thuộc hệ YTDP còn yếu. Số lượng cán bộ có trình độ đại học ở hệ thống dự phòng còn rất thấp (11,2%), và chỉ có 2% có bằng/chứng chỉ chuyên ngành y học dự phòng (y tế công cộng, y học lao động…) [59]. Số cán bộ quản lý được đào tạo chuyên về lĩnh vực quản lý còn rất ít, ảnh hưởng không tốt đến hiệu quả hoạt động của nhiều cơ sở y tế, trong đó có việc thực hiện Nghị định 43 về tự chủ trong các đơn vị sự nghiệp [8]. Trình độ CBYT tuyến dưới thấp, nên khả năng đáp ứng các dịch vụ CSSK kém và tỷ lệ sai sót trong chẩn đoán, điều rị là khá phổ biến. Số liệu nghiên cứu cho thấy [60], trong năm 2001, chỉ có 64% bệnh nhân chuyển tuyến từ bệnh viện tỉnh hoặc huyện lên bệnh viện trung ương được chẩn đoán chính xác từ các cơ sở tuyến dưới và chỉ có 51% bệnh nhân chuyển từ tuyến huyện lên tuyến tỉnh được chẩn đoán chính xác từ tuyến huyện. Tuy các mức này đã tăng lên 75% và 59% tương ứng trong năm 2003, nhưng rõ ràng tỷ lệ chẩn đoán sai ở các bệnh viện tuyến dưới vẫn còn rất cao [61]. Khả năng thực hiện các nhiệm vụ kỹ thuật còn yếu Chất lượng dịch vụ y tế ở các cơ sở còn bị ảnh hưởng do thiếu cán bộ một số chuyên ngành như y học cơ sở, các bệnh xã hội, nhi khoa…. Cũng do trình độ CBYT tuyến dưới thấp, nên khả năng thực hiện các nhiệm vụ kỹ thuật đã được phân tuyến còn chưa đạt. Kết quả nghiên cứu đánh giá khả năng thực hiện các nhiệm vụ chuẩn của TYT xã trong báo cáo Đánh giá Dự án Y tế Nông thôn (Dự án váy vốn của Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB) năm 2008 cho thấy năm 2006-2007 chỉ 79,1% các TYT xã có khả năng thực hiện tối thiểu 60% các quy trình kỹ thuật được giao trách nhiệm thực hiện tuyến xã [62]. Có lẽ chính vì lý do chất lượng dịch vụ y tế thấp, mà người dân thường bỏ qua tuyến dưới, đi thẳng lên tuyến trên để nhận dịch vụ y tế và dẫn đến tình trạng quá tải ở các bệnh viện trung ương. Hiện nay mô hình bệnh tật đang thay đổi từ truyền nhiễm sang không truyền nhiễm, do vậy nhu cầu khám chữa các bệnh không truyền nhiễm tăng cao. Tuy nhiên CBYT tuyến dưới vẫn chưa được đào tạo về các loại bệnh này nhiều, nên số lượng bệnh nhân tập trung về các bệnh viện chuyên khoa như bệnh viện Nội tiết, bệnh viện K… rất lớn, gây quá tải cho các bệnh viện [63]. 79 Báo cáo chung Tổng quan ngành y tế năm 2009 Tình trạng thiếu cán bộ có trình độ chuyên sâu một số lĩnh vực cũng ảnh hưởng tới khả năng đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khoẻ của người dân. Theo báo cáo đánh giá mới nhất hệ thống CSSK bà mẹ trẻ em trong cả nước thì số cán bộ được đào tạo về gây mê hồi sức và ngoại sản ở nhiều tỉnh còn thiếu, do vậy có tới 9 tỉnh không thể thực hiện mổ đẻ tại tuyến huyện [64]. Đến nay mổ nội soi vẫn chủ yếu được thực hiện ở các bệnh viện trung ương và tỉnh có kinh tế khá. Nhiều kỹ thuật ghép gan, ghép thận, ghép tim đã được chuyển giao công nghệ ở nước ta gần 30 năm rồi, nhưng hiện tại việc áp dụng trên diện rộng còn hạn chế. Tốc độ áp dụng công nghệ mới ở phạm vi rộng diễn ra chậm, một phần là do thiếu trang thiết bị, một phần do thiếu chuyên gia có kỹ năng sử dụng thiết bị hiện đại [41]. Mặc dù có tình trạng thiếu cán bộ chuyên môn sâu ở một số lĩnh vực nhưng năng lực đào tạo sau đại học của các trường, viện là có hạn, do thiếu nhiều điều kiện, như trình độ giáo viên, cơ sở vật chất, thiết bị giảng dạy. Ngoài ra do thiếu chính sách đãi ngộ hấp dẫn, những người được đào tạo chuyên sâu và có kỹ năng dễ tìm việc ở khu vực tư nhân, thành thị, nên khó thu hút các cán bộ có trình độ chuyên môn giỏi làm việc ở tuyến tỉnh, huyện. 2.2.2. Những bất cập trong hệ thống đào tạo cấp văn bằng Hệ thống đào tạo cấp văn bằng bao gồm các trường đào tạo các chương trình từ sơ cấp, trung cấp, cao đẳng đến đại học, gồm cả đào tạo trước khi hành nghề, nâng cao trình độ và học sau đại học. Có nhiều yếu tố tác động đến trình độ/năng lực của CBYT mới ra trường, trong đó chương trình đào tạo là một trong những yếu tố cơ bản nhất. Bên cạnh đó, các yếu tố khác như số lượng và trình độ sinh viên tuyển vào, cơ sở vật chất của trường, đội ngũ giảng viên, quy trình đào tạo và cơ chế đảm bảo chất lượng đào tạo tại trường là những yếu tố không kém phần quan trọng. Chất lượng tuyển sinh vào nhiều trường có xu hướng giảm Do nhiều chính sách mới dẫn đến tăng chỉ tiêu tuyển sinh, cho phép nhận sinh viên điểm thi thấp, nên chất lượng đầu vào các chương trình đào tạo đang giảm đi, có nguy cơ ảnh hưởng tới chất lượng đầu ra, tức là NVYT mới tốt nghiệp. Đồng thời, hiện nay tiêu chí để nhận sinh viên y dược chủ yếu dựa vào điểm thi, cho nên đạo đức của sinh viên chưa được quan tâm đúng mức. Một trong những yếu tố tác động đến việc tăng chỉ tiêu tuyển sinh của các trường là áp lực tự chủ theo Nghị định 43 áp dụng trong các trường đào tạo lĩnh vực y, dược. Do kinh phí ít (NSNN ít, học phí thấp), chi phí đào tạo lại tăng liên tục trong giai đoạn qua, một trong những giải pháp chính của các trường để đảm bảo thu nhập cho cán bộ và những chi phí hoạt động khác là phải tăng tuyển sinh [63]. Hiện nay chỉ số bình quân của các trường đào tạo nhân lực y tế là 6,5 học viên đại học/giảng viên [65]. Dù số trung bình này thấp hơn quy định theo Chỉ thị 06/2008/CT-BYT về việc tăng cường chất lượng đào tạo nhân lực y tế, nhưng một số trường có chỉ số quá cao (18 sinh viên/giảng viên ở Trường Đại học Kỹ thuật Y tế Hải Dương và 12 tại Trường Đại học Răng-Hàm-Mặt năm 2007) [44, 65]. Vấn đề về quá tải thường nặng hơn ở các trường đào tạo nhiều cấp (ví dụ vừa đào tạo học, vừa đào tạo cao đẳng). Điều này cho thấy nếu các trường tiếp tục tăng chỉ tiêu tuyển sinh như hiện nay, thì vấn đề chất lượng đào tạo sẽ bị ảnh hưởng lớn do các trường không đủ nhân lực và cơ sở vật chất đảm bảo cho việc giảng dạy [63]. Có nhiều băn khoăn liên quan đến chất lượng tuyển sinh của loại hình “cử tuyển” và tuyển sinh của các trường đại học ngoài công lập. Theo báo cáo của các trường, trình độ của sinh viên “cử tuyển” rất thấp, không đáp ứng được yêu cầu đầu 80 Chương 4: Chất lượng nhân lực y tế vào của các cơ sở đào tạo, đặc biệt ở những trường có điểm chuẩn đầu vào cao như Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh [57]. Điều này tất nhiên sẽ có ảnh hưởng đến trình độ của CBYT tốt nghiệp ra trường. Tuy nhiên đào tạo cử tuyển giải quyết trước mắt những vấn đề ưu tiên vùng miền, dân tộc. Vì vậy, để tăng hiệu quả nhất thiết cần giám sát, hỗ trợ công việc sau khi bác sỹ cử tuyển ra trường và tạo điều kiện cho họ được đào tạo liên tục. Hiện nay trường đại học tư chỉ đào tạo điều dưỡng, kỹ thuật y học, y tế công cộng và quản lý bệnh viện. Điểm chuẩn tuyển sinh đầu vào của các trường đại học tư thấp so với các trường công ở những chuyên ngành có đào tạo tư nhân. Ví dụ năm 2009, điểm chuẩn ngành điều dưỡng trung bình trong các trường công lập là 18,4, trong khi 2 trường tư nhân có công bố điểm chuẩn trung bình là 15, so với điểm sàn là 14 cho khối B đối với trường xét tuyển chưa thi tuyển. Do vậy còn có băn khoăn về trình độ của sinh viên tốt nghiệp các trường ngoài công lập và chất lượng thực hành KCB của họ. Bên cạnh đó, một số báo cáo còn cho thấy các trường ngoài công lập cũng tăng số lượng đầu vào để bù đắp chi phí giảng dạy, do học phí hiện nay chỉ đủ cho 40% chi phí giảng dạy và thuế [63]. Vì vậy việc giám sát chất lượng giảng dạy ở các trường tư phải được đặc biệt chú trọng. Nhiều chương trình chưa được cập nhật theo đúng thời hạn 5 năm Hiện nay Bộ Y tế đã phê duyệt 48 chương trình đào tạo ở các cấp từ trung cấp tới sau đại học. Căn cứ chương trình khung đã được ban hành, Giám đốc các học viện và Hiệu trưởng các trường đại học, trường cao đẳng tổ chức xây dựng chương trình giáo dục cụ thể của trường; tổ chức biên soạn và duyệt giáo trình các môn học để sử dụng chính thức trong trường trên cơ sở thẩm định của Hội đồng thẩm định giáo trình do Giám đốc hoặc Hiệu trưởng thành lập. Bảng 28 cho thấy có sự tiếp nối liên tục của ngành học từ trung cấp tới sau đại học ở một số ngành như dược, y học cổ truyền, nha khoa. Một số chương trình chỉ có ở trình độ đại học và sau đại học, ví dụ như bác sỹ đa khoa và y tế công cộng. Có những ngành hiện tại chỉ mới dừng ở trung cấp, cao đẳng và đại học, ví dụ như ngành kỹ thuật y học, điều dưỡng/hộ sinh. Như vậy, các CBYT có nhiều cơ hội phát triển nghề nghiệp liên tục từ trung cấp tới sau đại học nếu họ phấn đấu nỗ lực. Tuy nhiên, các chương trình cần được thiết kế để có thể tạo cho học viên điều kiện học liên thông, giảm bớt thời gian học tập mà vẫn tích lũy đủ tín chỉ cần thiết của chương trình đào tạo ở tất cả các ngành, nếu đi học nâng cao trình độ. 81 Báo cáo chung Tổng quan ngành y tế năm 2009 Bảng 28: Một số ngành đào tạo và chương trình đào tạo Loại hình Ts Ths CK2 CK1 Đại học Y đa khoa x x x x x Dược x x x x Y học cổ truyền x x x Răng hàm mặt x x x Điều dưỡng Cao đẳng Trung cấp x x x x x x x x x x x x x Hộ sinh Y tế công cộng x x x x Kỹ thuật y học Y học dự phòng x x x x x x x x x x Nguồn: Vụ Khoa học- Đào tạo, Bộ Y tế. Thông thường, chương trình đào tạo phải được cập nhật sau 5 năm. Nhưng có bằng chứng cho thấy nhiều chương trình không được cập nhật, do vậy những vấn đề thay đổi của xã hội như mô hình bệnh tật, phương pháp chẩn đoán và điều trị, các chính sách y tế, cũng chưa được đưa vào giảng dạy kịp thời [66]. Trong năm qua, Bộ Y tế đã chỉ đạo các trường cập nhật 7 chương trình đào tạo đại học, như bác sỹ đa khoa, cử nhân kỹ thuật y học, dược sỹ... Hiện tại, những chương trình này vẫn chưa được Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt. Do hạn chế về kinh phí và cơ chế, còn rất nhiều chương trình chưa được cập nhật theo đúng thời hạn 5 năm. Điều này sẽ phần nào ảnh hưởng tới tính hiện đại của chương trình và chất lượng đào tạo của các trường. Bên cạnh chương trình khung do Bộ Y tế và Bộ Giáo dục Đào tạo ban hành, việc xây dựng và cập nhật chương trình chi tiết của từng trường vẫn chưa được giám sát, và phụ thuộc vào việc tổ chức giảng dạy của từng cơ sở đào tạo. Do vậy, nếu các cơ sở thực hiện kiểm định chất lượng đào tạo thì việc giám sát sẽ được đưa vào hoạt động thường quy của từng trường và sẽ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo. Cơ sở vật chất còn nhiều thiếu thốn Hiện tại các cơ sở đào tạo nhân lực y tế còn nhiều thiếu thốn về cơ sở vật chất, đặc biệt là cơ sở thực tập, như bệnh viện, labo y học cơ sở và thư viện. Bộ Y tế đã có nhiều chính sách tạo điều kiện và giúp đỡ các cơ sở đào tạo đưa sinh viên đi thực hành, thực tập, như Thông tư hướng dẫn kết hợp viện - trường (09/2008/TT-BYT ngày 01/08/2008). Tuy nhiên do điều kiện khó khăn về kinh phí và cở sở hạ tầng, nhiều trường vẫn chưa có bệnh viện thực hành, như Đại học Y Thái Bình, Đại học Điều dưỡng Nam Định. Sự hợp tác giữa một số trường và bệnh viện còn chưa tốt. Nhà trường thường cho rằng bệnh viện không tạo điều kiện cho sinh viên được thực hành, còn bệnh viện lại cho rằng trường không tham khảo ý kiến của bệnh viện về số lượng sinh viên đến thực tập, và nhà trường không giám sát sinh viên khi thực tập tại bệnh viện [44] trong khi bệnh viện còn khó khăn vì quá tải. Nhiều bệnh viện thực hiện cơ chế tự chủ theo Nghị định 43, yêu cầu phải có chi phí theo đầu học viên đi thực tập tại bệnh viện và phải có người giám sát học viên tại bệnh viện. Nhưng do kinh phí hạn chế, nhiều 82 Chương 4: Chất lượng nhân lực y tế trường không có đủ kinh phí trả cho bệnh viện và không có đủ giảng viên để giám sát học viên tại bệnh viện, ảnh hưởng không tốt đến việc thực tập của sinh viên. Một trong những khó khăn lớn mà các trường đang gặp phải là thiếu các phòng thực hành y học cơ sở [44]. Bộ Y tế đã có kế hoạch huy động vốn vay từ Ngân hàng ADB để giúp 18 trường trực thuộc Bộ nâng cấp phòng thực hành y học cơ sở. Các trường cần có kế hoạch tiếp nhận và triển khai các cơ sở thực hành này, bắt đầu từ việc bố trí cơ sở vật chất và đào tạo nhân lực để có thể vận hành khi trang thiết bị được cung cấp [57]. Các điều kiện học tập cần thiết, như thư viện, tài liệu học tập, phòng học, cũng còn thiếu thốn ở tất cả các trường công và tư [63]. Số lượng và chất lượng giảng viên còn nhiều bất cập Giảng viên của các trường bao gồm cả giảng viên cơ hữu và giảng viên thỉnh giảng. Giảng viên thỉnh giảng thường là các cán bộ có kinh nghiệm của các bệnh viện, các viện nghiên cứu. Tuy nhiên, trình độ giảng viên có sự chênh lệch lớn giữa các trường. Trình độ của giảng viên ở các trường lớn thuộc các thành phố lớn như Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh cao hơn so với các khu vực khác. Điều này cho thấy khả năng có sự chênh lệch về chất lượng giảng dạy giữa các trường. Có thể suy nghĩ đến cơ chế tài chính, hợp tác để trao đổi giảng viên, tạo điều kiện nâng cao chất lượng giảng dạy của các trường khu vực [63]. Mặc dù trình độ của giảng viên của các trường đã được cải thiện [44], nhưng sẽ rất khó khăn để đạt được các mục tiêu của Chính phủ về trình độ giảng viên vào năm 2020 với ít nhất 90% giảng viên đại học và 70% giảng viên cao đẳng có trình độ thạc sỹ trở lên; trong đó ít nhất 75% giảng viên đại học và 25% giảng viên các trường cao đẳng có bằng tiến sỹ [67]. Một trong những lý do chính là thiếu sự hỗ trợ của các cơ quan chủ quản về kinh phí cho các giảng viên đi học nâng cao, cũng như khả năng ngoại ngữ còn hạn chế khiến họ khó tiếp cận với các chương trình học bổng của chính phủ để đi học thạc sỹ và tiến sỹ ở nước ngoài. Hiện nay, tại tất cả các trường đại học đều thiếu giáo viên dạy về y học cơ sở [44]. Các chương trình học bổng hiện nay chủ yếu khu trú vào một số lĩnh vực như y tế công cộng, quản lý. Bên cạnh đó, trình độ ngoại ngữ của các giảng viên tại các trường còn yếu, do vậy cơ hội tìm kiếm học bổng của các giảng viên về y học cơ sở càng trở nên khó khăn hơn. Hơn nữa, tuyển sinh viên học ở các ngành y học cơ sở rất khó do ngành này có thu nhập thấp. Công tác đào tạo, bồi dưỡng giảng viên kế cận làm còn chưa tốt. Hiện nay có khoảng một phần ba số giảng viên đại học và trung cấp đã có 20-30 năm tuổi nghề và khoảng 1/3 giảng viên có ít hơn 5 năm kinh nghiệm, cần phải được kèm cặp hỗ trợ trong phát triển nghề nghiệp [44]. Ngay tại các trường lớn như Đại học Y Hà Nội, hiện tại chỉ còn 4 giáo sư [68]. Do vậy các nhà trường cần có kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng cán bộ kế cận, có trình độ cao. Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực còn lẻ tẻ, chưa đồng bộ, phụ thuộc chủ yếu vào năng lực của từng trường và giảng viên trong huy động tài trợ và hỗ trợ kỹ thuật nước ngoài [66]. 83 Báo cáo chung Tổng quan ngành y tế năm 2009 Số sinh viên tốt nghiệp tăng, nhưng chưa đáp ứng yêu cầu về chất lượng Còn nhiều băn khoăn về chất lượng của CBYT, đặc biệt là bác sỹ mới ra trường, về khả năng thực hiện công việc một cách độc lập. Hiện tại số lượng sinh viên được giữ lại để đào tạo nội trú rất ít (10%). Số còn lại khi ra trường đều cần phải có sự kèm cặp nhiều trong công việc. Một trong những lý do khiến chất lượng của CBYT mới ra trường thấp liên quan đến tình trạng thiếu cơ sở và điều kiện thực tập trong quá trình học tập, kể cả đào tạo sau đại học [69]. Số trường quan tâm đến khả năng làm việc độc lập, đáp ứng nhu cầu xã hội của sinh viên mới tốt nghiệp còn rất ít. Hiện chỉ có Khoa Y, Đại học Tây Nguyên có điều tra về khả năng đáp ứng của sinh viên ở cơ sở làm việc. Hằng năm, Đại học Y tế Công cộng có họp với các đơn vị tuyển dụng nơi có cựu học viên làm việc để tìm hiểu về khả năng đáp ứng với công việc. Hai đơn vị này đều có điều chỉnh chương trình giảng dạy thích hợp nhằm đáp ứng nhu cầu xã hội ngày càng tốt hơn. Một trong những điều kiện để đánh giá năng lực làm việc của sinh viên là phải có chuẩn để đánh giá. Quyển sách xanh do các trường đại học y xây dựng về các năng lực cơ bản của bác sỹ đa khoa đang được cập nhật, nhưng hiện vẫn chưa có chuẩn của các chuyên ngành khác [66]. Bộ Y tế đã dự thảo Luật Khám bệnh, chữa bệnh và đã được Quốc hội thông qua trong tháng 11 năm 2009. Luật yêu cầu CBYT phải đạt được chuẩn về lý thuyết và thực hiện trong KCB. Chỉ có những người đạt được chuẩn mới được cấp chứng chỉ hành nghề. Điều này đã cho thấy một thách thức mới cho các trường đào tạo nhân lực y tế, đặc biệt là cán bộ làm lâm sàng (bác sỹ - điều dưỡng). Các trường đào tạo bắt buộc phải thực hiện kiểm định chất lượng đào tạo và phải dựa vào chuẩn năng lực của sinh viên tốt nghiệp để cập nhật chương trình đào tạo, bố trí giảng viên và cơ sở vật chất phù hợp để sinh viên tốt nghiệp ra trường có thể đáp ứng tốt các kỳ thi sát hạch cấp chứng chỉ hành nghề. Bộ Y tế đã có kế hoạch giúp đỡ các trường chỉnh sửa chương trình đào tạo phù hợp, đáp ứng yêu cầu sát hạch cấp chứng chỉ hành nghề thông qua dự án vay ADB và viện trợ từ AusAID [63]. Hơn thế, đến năm 2010, thỏa thuận công nhận bằng cấp tương đương của điều dưỡng trong các nước khối ASEAN sẽ có hiệu lực. Để chuẩn bị cho quá trình đó, điều quan trọng là phải thực hiện có hiệu quả Luật Khám bệnh, chữa bệnh, các trường đào tạo điều dưỡng phải có được chương trình chuẩn, tương đương với các nước trong khối ASEAN để có thể thực hiện các dự án, như xuất khẩu điều dưỡng sang các nước này, và ngược lại, cho phép điều dưỡng ở các nước sang hành nghề tại Việt Nam mà vẫn đảm bảo được chất lượng làm việc. 2.2.3. Những bất cập trong đào tạo liên tục Dù Nhà nước đã ban hành Thông tư số 07/2008/TT-BYT, ngày 28/05/2008, hướng dẫn công tác đào tạo liên tục đối với CBYT, nhưng hiện nay việc triển khai công tác đào tạo liên tục vẫn còn nhiều bất cập, như thiếu cơ chế kiểm định chất lượng của các chương trình đào tạo và cơ chế buộc tất cả CBYT phải tuân thủ quy định, thiếu sự điều phối chung để việc triển khai các chương trình có hiệu quả. Thiếu cơ chế quản lý nội dung và chất lượng đào tạo liên tục Các chủ đề của các lớp đào tạo ngắn hạn do Bộ Y tế chủ trì được xác định để đáp ứng nhu cầu cải cách hành chính công, như quản lý hành chính nhà nước, nguyên 84 Chương 4: Chất lượng nhân lực y tế lý quản lý bệnh viện, kỹ năng lãnh đạo, hội nhập kinh tế quốc tế và nguyên lý cơ bản về kinh tế y tế [70]. Bộ Y tế đã thành lập Ban Đào tạo lại, với sự tham gia của Vụ Tổ chức - Cán bộ, Vụ Khoa học - Đào tạo và một số đơn vị tham gia đào tạo như Đại học Y tế Công cộng, Viện Vệ sinh Y tế Công cộng thành phố Hồ Chí Minh, Trung tâm tin học Bộ Y tế, dưới sự lãnh đạo của Thứ trưởng phụ trách công tác đào tạo. Đại học Y tế Công cộng và Viện Vệ sinh y tế Công cộng TP Hồ Chí Minh là hai đơn vị được phân công tổ chức thực hiện các lớp đào tạo lại cho hai miền Bắc và Nam. Trong tương lai sẽ có trung tâm đào tạo lại của Đại học Y Huế cùng tham gia vào quá trình đào tạo [68]. Trong giai đoạn thực hiện tự chủ theo Nghị định 43, các cán bộ lãnh đạo của các đơn vị có nhu cầu được học tập thêm nhiều về kỹ năng quản lý [70]. Bộ Y tế hiện đang có định hướng định hướng chuẩn hoá một số kỹ năng lãnh đạo và quản lý bắt buộc đối với cán bộ lãnh đạo và quản lý. Về chuyên môn y tế, những vùng khó khăn và tuyến y tế cơ sở có CBYT trình độ thấp hơn, có nhu cầu được củng cố, cập nhật và nâng cao trình độ cao hơn nơi khác. Chính phủ đã có chương trình đầu tư lớn để xây dựng, cải tạo, nâng cấp cơ sở y tế tuyến huyện, xã, cả về KCB (theo các Quyết định của Thủ tướng Chính phủ số 225/2005/QĐ-TTg và số 47/2008/QĐ-TTg), YTDP (theo Quyết định số 1402/2007/QĐ-TTg) và tuyến xã thuộc vùng khó khăn (theo Quyết định số 950/2008/QĐ-TTg). Trong đó có cả mục tiêu nâng cao năng lực chuyên môn, kỹ thuật của CBYT, ưu tiên tập trung đào tạo, bồi dưỡng ngay trong 2 năm đầu thực hiện Đề án để kịp có cán bộ đủ năng lực sử dụng, phát huy hiệu quả của trang thiết bị được đầu tư mới. Nhiều lớp đào tạo ngắn hạn khác do các dự án tổ chức thường có chủ đề trùng lặp rất nhiều [66]. Các chủ đề này có thể không đáp ứng được nhu cầu thực tế của các đơn vị. Hiện nay có loại hình đào tạo theo hợp đồng với các cơ sở đào tạo. Loại hình này đáp ứng nhu cầu thật sự của CBYT ở cơ sở. Cơ sở y tế muốn đào tạo theo hợp đồng phải có nguồn kinh phí chi trả cho hợp đồng đào tạo. Chất lượng của các khóa đào tạo chưa cao, lại chủ yếu giảng dạy về lý thuyết, ít có điều kiện thực hành [44], do vậy, CBYT phần nào cũng không hứng thú tham gia các khóa học ngắn hạn nói trên. Những cản trở thực hiện chính sách đào tạo liên tục Một hạn chế lớn đối với các lớp đào tạo ngắn hạn là thiếu kinh phí, một phần do định mức thấp. Hiện nay kinh phí đào tạo lại của Bộ Y tế còn hạn chế, chỉ đủ cho 50 lớp với khoảng 2000 học viên ở các đơn vị trực thuộc Bộ Y tế. Do vậy nhiều CBYT có nhu cầu nhưng không thể tham gia. Đối với chương trình đào tạo theo Quyết định 225/2005/TTg đầu tư cho tuyến huyện giai đoạn 2005-2008, mỗi năm kinh phí cho khoảng 5 tỷ đồng. Nhưng theo Quyết định 47/TTg đầu tư cho bệnh viện tuyến huyện giai đoạn 2008-2010 kinh phí đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực chuyên môn cho CBYT được sử dụng trong dự toán chi thường xuyên hằng năm theo quy định của Luật NSNN. Theo Quyết định 1402/2007/QĐ-TTG, ngân sách địa phương ưu tiên bố trí kinh phí để thực hiện các nhiệm vụ cụ thể của Đề án để củng cố và phát triển Trung tâm YTDP tuyến huyện. Đối với các khu vực khó khăn, điều này không phải là dễ thực hiện. Có nơi có kinh phí (theo đề án 1816), nhưng không thực hiện. Mặt khác, nhiều cơ sở y tế không thể tranh thủ cơ hội cử người đi học nâng cao năng lực. Do các cơ sở y tế tuyến dưới thiếu cán bộ, nên nếu cử cán bộ đi học theo Quyết định 225/2005/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, hoặc những chương 85 Báo cáo chung Tổng quan ngành y tế năm 2009 trình đạo tạo khác, thì không có người thực hiện nhiệm vụ chuyên môn [62]. Vì vậy cần phải có chế độ đầu tư đủ và địa điểm, thời gian đào tạo phải thuận lợi đối với người học [65]. Hiện nay còn thiếu cán bộ làm công tác quản lý đào tạo ở cơ sở, kể cả ở các đơn vị trung ương có cán bộ được đào tạo bổ túc kiến thức về quản lý đào tạo; việc điều phối các lớp đào tạo ngắn hạn còn chưa được thực hiện. Có tình trạng trùng chéo nhau về chủ đề giữa các lớp. Để khắc phục tình trạng này, Thông tư 07/2008/TT-BYT của Bộ Y tế về đào tạo liên tục đối với CBYT đã nêu rõ số đơn vị học trình (số giờ) mà CBYT cần phải tích lũy trong năm thông qua các khóa học đào tạo lại. Bộ Y tế cũng đã quy định những đơn vị nào được ủy quyền thực hiện các khóa đào tạo lại. Đây là tiền đề cho việc triển khai Luật Khám bệnh, chữa bệnh, trong đó dự kiến đào tạo liên tục sẽ là bắt buộc đối với CBYT. Tuy nhiên, hiện tại chưa có quy định bắt buộc CBYT phải theo học các khóa ngắn hạn. Nhà nước cũng có kế hoạch cho CBYT thôn/bản được đào tạo ngắn hạn. Hiện nay có nhiều chương trình đạo tạo khác nhau cho đối tượng này, ví dụ chương trình do nhà nước tài trợ, hoặc của các nhà tài trợ như GAVI, và trước đây chương trình đào tạo do Sida tài trợ. Vấn đề lớn với chương trình đào tạo y tế thôn/bản liên quan đến đầu vào phải có đủ trình độ văn hoá để học được những kỹ năng cơ bản phù hợp với nhiệm vụ y tế thôn/bản trong khi vùng sâu, vùng xa thiếu người, đặc biệt thiếu phụ nữ có đủ trình độ cần thiết [71]. 2.2.4. Một số bất cập chung trong quản lý đào tạo y tế Việc kiểm định và công nhận chất lượng đào tạo còn nhiều hạn chế Kiểm định chất lượng đào tạo là giải pháp cơ bản đảm bảo chất lượng đào tạo. Hiện nay Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ra quy chế và lộ trình thực hiện kiểm định chất lượng đào tạo và quy chế đào tạo theo tín chỉ. Bộ Y tế cũng đã có Chỉ thị 06/2008/CTBYT, ngày 27/06/2008 “Về việc tăng cường chất lượng đào tạo nhân lực y tế”. Tuy nhiên, việc thực hiện kiểm định chất lượng đào tạo và đảm bảo chất lượng ở các trường đại học vẫn còn hạn chế. Hiện tại chỉ mới có một số ít trường (Đại học y tế công cộng) đã nộp báo cáo đánh giá nội bộ cho Cục Khảo thí và kiểm định chất lượng. Việc giám sát thực hiện quy chế đảm bảo chất lượng đào tạo từ phía Bộ Y tế vẫn còn nhiều khó khăn do thiếu nguồn lực [44]. Đặc biệt với các trường đào tạo ngoài công lập, việc giám sát đảm bảo chất lượng từ phía Bộ Y tế còn chưa chặt chẽ. Kinh phí cho đào tạo chưa đáp ứng yêu cầu NSNN dành cho đào tạo ở các trường trực thuộc ngành y tế tăng lên qua các năm (Bảng 29). Nhưng nếu tính về tỷ trọng so với tổng NSNN dành cho y tế thì lại giảm đi tương đối rõ. Hiện nay, ngân sách đào tạo trong các trường công lập hầu như là bao cấp. Mỗi năm nhà nước cấp 3,5 triệu cho 1 học sinh trung cấp, và 6,5 triệu cho 1 học sinh đại học, định mức này được quy định từ cách đây hàng chục năm nhưng chưa được thay đổi. Với chi phí đào tạo tăng như hiện nay, kinh phí đào tạo của nhà nước không đáp ứng được yêu cầu đảm bảo chất lượng đào tạo [39]; cơ chế tài chính cho các cơ sở đào tạo lạc hậu, định mức thu không đủ chi, cũng có ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo. 86 Chương 4: Chất lượng nhân lực y tế Bảng 29: Ngân sách nhà nước dành cho đào tạo trong ngành y tế, 2000~2007 Năm NSNN dành cho y tế (tỷ đồng) NSNN cho đào tạo (tỷ đồng) Tỷ trọng (%) 2000 5 098,70 87,97 1,73 2005 18 976,30 295,32 1,56 2007 31 481,16 382,80 1,22 Nguồn: Niên giám Thống kê y tế các năm Một nghiên cứu năm 2001 đã thiết kế phương pháp và thực hiện tính toán chi phí đào tạo ngành y ở Việt Nam [72]. Theo kết quả nghiên cứu, năm 1997, ước tính chi phí đào tạo ra một bác sỹ tại Trường Đại học Y khoa Thái Bình là 111 462 989 VND (US$9527). Chi phí đào tạo ra một bác sỹ cao hơn 14 lần so với đào tạo điều dưỡng ở Hà Nội. Đào tạo bác sỹ là một đầu tư rất lớn và đòi hỏi nhiều thời gian. Trong việc lập kế hoạch phát triển nhân lực, các nhà hoạch định chính sách chưa quan tâm đúng mức đến chi phí và hiệu quả chi phí để xác định cơ cấu đào tạo cho phù hợp, mô hình đào tạo có hiệu quả chi phí, và cuối cùng liên quan đến đầu ra là sự phối hợp giữa các loại CBYT khác nhau để tìm ra mô hình sử dụng nhân lực tối ưu. 3. Những vấn đề ưu tiên 3.1. Chất lượng đào tạo của các trường y tế còn chưa cao Các chương trình đào tạo chưa được cập nhật kịp thời (cả chương trình ngắn và dài hạn). Thiếu cơ chế bắt buộc thực hiện kiểm định chất lượng đào tạo. Thiếu cơ hội thực hành trong quá trình đào tạo. 3.2. Năng lực thực hành chuyên môn của NVYT mới tốt nghiệp còn yếu Thiếu các hình thức đào tạo thực hành tiếp tục sau khi tốt nghiệp (chỉ có 10% bác sỹ mới ra trường được đào tạo nội trú). Thiếu tiêu chuẩn và cơ chế đánh giá năng lực thực hành để sử dụng khi cấp chứng chỉ hành nghề 3.3. Cơ chế đào tạo liên tục còn yếu, nhất là ở các khu vực khó khăn Cơ chế quản lý nhà nước về đào tạo liên tục còn yếu- thiếu hướng dẫn, thiếu tiêu chuẩn và cơ chế kiểm định chất lượng của các lớp đào tạo liên tục. Nguồn kinh phí để đào tạo liên tục hạn chế, thiếu hỗ trợ kinh phí cho cán bộ tham gia đào tạo liên tục, đặc biệt ở các vùng khó khăn. Thiếu quy định/chế tài về bắt buộc phải tham gia đào tạo liên tục và cơ chế giám sát thực hiện chính sách đào tạo liên tục. 87 Báo cáo chung Tổng quan ngành y tế năm 2009 Chương 5: Quản lý và sử dụng nhân lực y tế Chương này sẽ đánh giá thực trạng các vấn đề liên quan tới công tác quản lý và sử dụng nhân lực y tế, làm rõ những mặt đang được thực hiện có hiệu quả và những bất cập, thách thức. Quan niệm về quản lý, điều hành nhân lực y tế cũng được đề cập một cách khái quát, làm cơ sở cho việc đánh giá thực trạng. Trên cơ sở phân tích thực trạng công tác quản lý và sử dụng nhân lực y tế, chương này sẽ xác định những vấn đề ưu tiên và khuyến nghị các giải pháp cho những vấn đề ưu tiên đó. 1. Quan niệm về quản lý và điều hành nhân lực y tế Quản lý nhà nước và điều hành về nhân lực y tế được tiến hành ở cấp trung ương, cấp tỉnh/thành phố, huyện và cấp cơ sở (bệnh viện, các TTYT, viện, trường…) với các đặc điểm và vai trò khác nhau. Quản lý, điều hành ở cấp vĩ mô có vai trò quan trọng, trước hết trong việc hoạch định chính sách và các kế hoạch, chiến lược phát triển và sử dụng nhân lực. Ban hành các cơ chế và tiêu chuẩn bảo đảm chất lượng nhân lực và chất lượng dịch vụ y tế cũng là những nhiệm vụ của Nhà nước, đặc biệt vì nhân lực y tế khác với nhân lực các ngành khác. Để hỗ trợ quản lý nhà nước về y tế, hệ thống thông tin quản lý y tế cần hoạt động hiệu quả ở các cấp, đáp ứng với những sự thay đổi trong chính sách nhân lực, phục vụ giám sát việc tuân thủ kế hoạch, quy chế cũng như các kết quả hoạt động. Cuối cùng, quản lý nhà nước đòi hỏi phải huy động các nguồn lực tài chính để nâng cao hiệu quả nhân lực y tế qua đào tạo nâng cao năng lực hoặc tăng chế độ đãi ngộ gắn với kết quả làm việc. Quản lý, điều hành ở cấp tỉnh/thành phố có vai trò quan trọng trong việc triển khai thực hiện các chính sách, kế hoạch của Nhà nước, cùng với cấp trung ương tiến hành xây dựng các tiêu chuẩn, thủ tục chuyên môn và hướng dẫn, theo dõi, giám sát việc thực hiện ở tất cả các cơ sở y tế; cung cấp dữ liệu cho báo cáo và phản hồi cho cấp dưới; loại bỏ những rào cản của địa phương để chuẩn bị, triển khai, duy trì và thường xuyên nâng cao chất lượng nhân sự; huy động các nguồn lực đầu tư và các nguồn tài chính giải quyết các vấn đề sức khỏe đặc thù của từng địa phương. Với sự chỉ đạo và hỗ trợ của cấp trên, cấp cơ sở (huyện, xã) có trách nhiệm hướng dẫn và thường xuyên theo dõi, giám sát để cho tất cả các NVYT thực hiện tốt trách nhiệm của họ và các nhiệm vụ được xác định trong bản mô tả công việc và phù hợp với các thủ tục điều hành công việc; quản lý nhân sự và các hoạt động liên quan đến nhân sự ở cấp cơ sở, trong đó có nhiệm vụ quan trọng là tạo động lực, bảo đảm môi trường làm việc hỗ trợ được công việc của nhân lực y tế; đề xuất việc huy động các nguồn lực và các nguồn tài trợ để nâng cao chất lượng cung cấp các dịch vụ. 2. Đánh giá thực trạng 2.1. Những tiến bộ và thành tựu Mục này sẽ phân tích thực trạng theo 6 chuyên đề. Thứ nhất là xây dựng kế hoạch, chiến lược, chính sách về nhân lực y tế, thứ hai là hệ thống bảo đảm chất lượng nhân lực và dịch vụ y tế, thứ ba là hệ thống thông tin quản lý y tế, thứ tư là huy động nguồn lực. Mục tiếp theo đề cập điều hành nhân lực y tế của các cơ sở y tế hoặc cơ quan sử dụng nhân lực, và chủ yếu tập trung vào hai vấn đề chính là môi trường làm 88 Chương 5: Quản lý và sử dụng nhân lực y tế việc và tạo động lực. Mục cuối phân tích tình hình về năng lực quản lý trong hệ thống y tế. 2.1.1. Bộ Y tế và các bộ, ngành xây dựng kế hoạch, chiến lược, chính sách dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng và Chính phủ Nghị quyết 46/NQ-TW của Bộ Chính trị, Chỉ thị 06/NQ-TW của Ban Bí thư, Nghị Quyết 18/2008/QH12 của Quốc hội, Quy hoạch tổng thể ngành y tế đều là các văn bản chỉ đạo quan trọng định hướng cho ngành y tế xây dựng kế hoạch, chiến lược, chính sách y tế, trong đó có cả về nhân lực y tế. Quyết định của Thủ tướng Chính phủ số 243/2005/QĐ-TTG, ngày 05/10/2005, ban hành chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 46/NQ-TW và Quyết định của Thủ tướng chính phủ số 402/2009/QĐ-TTg về việc ban hành kế hoạch hành động của Chính phủ thực hiện Nghị Quyết số 18/2008/QH12 cũng là các hướng dẫn cụ thể để Bộ Y tế xây dựng chính sách và kế hoạch. Việc quản lý nhân lực y tế, từ khâu đào tạo, tuyển dụng, đến sử dụng, đãi ngộ… được điều tiết bằng nhiều văn bản pháp luật, như Luật Giáo dục, Pháp lệnh hành nghề y dược tư nhân, Luật Cán bộ, công chức, Luật về Thi đua khen thưởng, Chương trình cải cách hành chính quốc gia và nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác. Để quản lý cán bộ, công chức, Chính phủ đã giao cho các bộ chịu trách nhiệm xây dựng chính sách quản lý cán bộ theo chức năng, nhiệm vụ của mình. Bộ Y tế được giao các trách nhiệm như quy hoạch cán bộ; cấp, thu hồi chứng chỉ hành nghề y, dược tư nhân đối với bệnh viện và cơ sở có đầu tư nước ngoài; xây dựng và thực hiện chính sách đào tạo CBYT; quản lý các ngạch viên chức chuyên ngành y tế theo quy định của pháp luật [73]. Các chính sách cụ thể sẽ được trình bày tóm tắt ở các mục phù hợp dưới đây. Đối với chức năng xây dựng và thực hiện chính sách khác về quản lý nhân lực, ngành y tế phụ thuộc vào nhiều bộ, ngành khác. Theo Nghị định của Chính phủ, Bộ Nội vụ chịu trách nhiệm xây dựng đề án về phân công, phân cấp cán bộ, công chức và biên chế hành chính, sự nghiệp nhà nước; đào tạo, bồi dưỡng; chế độ tiền lương, phụ cấp; sử dụng, đánh giá, luân chuyển; khen thưởng, kỷ luật; bổ nhiệm; tổng hợp biên chế hằng năm của các cơ quan nhà nước; quy định chức danh, tiêu chuẩn chuyên môn nghiệp vụ; tuyển dụng, nâng ngạch công chức [74]. Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội chịu trách nhiệm về xây dựng chính sách lao động, tiền lương, tiền công, bảo hiểm xã hội, việc làm, xuất khẩu lao động, an toàn vệ sinh lao động, dạy nghề…[75]. Bộ Tài chính lo nguồn kinh phí ngân sách để trả lương và các phụ cấp cho cán bộ…[76]. Luật Cán bộ, công chức (có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2010), sẽ có tác động lớn đến cơ chế tuyển dụng, đãi ngộ và quản lý, sử dụng nhân lực y tế trong khu vực công lập. Theo Luật Cán bộ, công chức, đối với các đơn vị sự nghiệp công lập, chỉ có những người được tuyển dụng, bổ nhiệm để giữ các chức vụ trong bộ máy lãnh đạo, quản lý mới coi là công chức. Phần lớn những người trực tiếp thực hiện các hoạt động chuyên môn trong các đơn vị sự nghiệp công lập sẽ không còn được coi là công chức. Đây là một sự chuyển đổi rất lớn và rất quan trọng, liên quan đến chủ trương đổi mới tổ chức các đơn vị cung cấp dịch vụ công. Sự chuyển đổi này cũng tạo điều kiện thuận lợi để thực hiện có hiệu quả các cơ chế quản lý nhân sự trong các đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng lao động, dựa trên các chuẩn mực về năng lực, phẩm chất và kết quả làm việc. Sự chuyển đổi này chắc chắn sẽ có ảnh hưởng sâu rộng trong xã hội và trực tiếp tác động đến đội ngũ cán bộ, công chức hiện nay, đặc biệt đối với những người đang công tác tại ngành giáo dục và y tế. Vì vậy, việc triển 89 Báo cáo chung Tổng quan ngành y tế năm 2009 khai thực hiện Luật đòi hỏi phải có thời gian và lộ trình thích hợp, để phát huy được những tác động tích cực và ngăn chặn được những hệ quả không mong muốn. Mọi chính sách và chiến lược quốc gia về nhân lực y tế đều được tuyến địa phương thực hiện, tuy nhiên ở mức độ khác nhau. Các vùng khó khăn như miền núi, biên giới, hải đảo… việc thực hiện có nhiều hạn chế. Phòng Tổ chức cán bộ của Sở Y tế các tỉnh và thành phố được giao quản lý toàn bộ nhân lực của ngành y tế địa phương. Mạng lưới tuyến dưới là các phòng tổ chức cán bộ của các cơ sở y tế hay người lãnh đạo các cơ sở y tế huyện/quận. 2.1.2. Hệ thống bảo đảm chất lượng chuyên môn Như được phân tích trong Chương 4, bảo đảm chất lượng nhân lực y tế trong hệ thống y tế của Việt Nam trước đây chủ yếu dựa vào nâng cao năng lực chuyên môn qua đào tạo cấp văn bằng. Trong một số quy định gần đây, và đặc biệt trong Luật Khám bệnh, chữa bệnh mới được Quốc hội thông qua, vấn đề quản lý chất lượng y tế đã được thể hiện mang tính hệ thống. Mô hình về cơ chế bảo đảm chất lượng về nhân lực y tế được miêu tả trong Hình 10 dưới đây. Theo Hình 10, có thể chia đội ngũ nhân lực y tế thành 2 nhóm chính. Thứ nhất là nhóm vừa học xong chuẩn bị hành nghề y tế và thứ hai là nhóm lớn những người đang hành nghề. Trước khi hành nghề sẽ có cơ chế kiểm định chất lượng đào tạo và cấp chứng chỉ hành nghề mới. Đối với nhóm đang hành nghề sẽ có cơ chế bên ngoài để giám sát, khuyến khích đào tạo, cập nhật kiến thức chuyên môn liên tục. Đối với những người hành nghề được xác định có sai sót, vi phạm các chế độ chuyên môn kỹ thuật khám bệnh, chữa bệnh sẽ bị kỷ luật, thu hồi chứng chỉ hành nghề. Cơ chế quan trọng hơn nữa là cơ chế nội bộ cơ sở y tế giám sát và quản lý chuyên môn, tránh những vấn đề có thể dẫn đến sai sót chuyên môn và thu hồi chứng chỉ hành nghề. Hình 10: Sơ đồ hệ thống bảo đảm chất lượng chuyên môn của nhân lực y tế Kiểm soát chất lượng từ bên ngoài: Cấp chứng chỉ; đào tạo liên tục, kiểm định chất lượng KCB Mới tốt nghiệp trường y Kiểm soát chất lượng: Kiểm định trường đào tạo; Cấp chứng chỉ hành nghề Đang hành nghề Kiểm soát nội bộ cơ sở y tế: Giám sát và quản lý 90 Khiếu nại; Kỷ luật; Nâng cao năng lực khắc phục sai sót chuyên môn Rời khỏi đội ngũ nhân lực y tế Cơ chế xử lý, kỷ luật nội cơ sở y tế Chương 5: Quản lý và sử dụng nhân lực y tế Xác nhận năng lực chuyên môn trước khi hành nghề Hiện nay cơ chế xác nhận năng lực chuyên môn trước khi hành nghề đối với cán bộ công chức dựa trên hội đồng tuyển dụng được thành lập bởi cơ quan có thẩm quyền quản lý viên chức hoặc đơn vị được giao quyền tuyển dụng. Hội đồng tuyển dụng đánh giá năng lực chuyên môn qua tổ chức thi tuyển và xét hồ sơ dự tuyển, nhưng cơ chế để đánh giá các tiêu chuẩn về kiến thức và năng lực chuyên môn chưa rõ. Khi ký hợp đồng lần đầu, CBYT chỉ ký hợp đồng thử việc có thời hạn từ 3 đến 12 tháng nhằm có thời gian để đánh giá khả năng thực hành chuyên môn. Đối với khu vực tư nhân, Bộ Y tế hoặc Sở Y tế có trách nhiệm cấp chứng chỉ cho người đứng đầu hoặc người quản lý chuyên môn đạt các điều kiện trên giấy như bằng cấp, xác nhận thời gian thực hành, xác nhận sức khỏe, văn bản cam kết tuân thủ các quy định hiện hành. Cả hai cơ chế có quy định một số đối tượng không được dự tuyển hoặc không được cấp chứng chỉ, như những người bị truy cứu trách nhiệm hình sự, chấp hành án phạt tù... Cập nhật kiến thức y khoa liên tục Quy định về việc cập nhật kiến thức y khoa liên tục, nói tắt là đào tạo liên tục, mới được ban hành năm 2008 (Thông tư số 07/2008/TT-BYT) như được giải thích trong Chương 4. Hiện nay việc xây dựng các quy chế về đào tạo liên tục như được nêu trong Thông tư số 07 vẫn đang trong quá trình xây dựng. Bộ Y tế (Vụ trưởng Vụ Khoa học và Đào tạo) có trách nhiệm quản lý chương trình, nội dung, các điều kiện đảm bảo chất lượng đào tạo liên tục cán bộ trong ngành y tế, hướng dẫn cụ thể về chương trình, tài liệu, điều kiện tổ chức lớp, giấy chứng nhận,... trực tiếp quản lý công tác đào tạo liên tục ở các cơ sở y tế trực thuộc và các chương trình, dự án y tế do Bộ Y tế quản lý. Giám đốc các Sở Y tế chịu trách nhiệm quản lý công tác đào tạo liên tục CBYT thuộc phạm vi quản lý; chỉ đạo các cơ sở thuộc thẩm quyền quản lý xây dựng kế hoạch đào tạo liên tục, bố trí kinh phí và tổ chức thực hiện. Cơ chế quản lý nhà nước về đào tạo liên tục chủ yếu dựa vào việc xác định cơ sở có lập kế hoạch đào tạo, xem qua chương trình đào tạo và danh sách học viên đã đào tạo và tổng kết từng khóa đào tạo của năm. Kiểm soát chất lượng làm việc từ bên ngoài Trước đây các tiêu chuẩn chất lượng các cơ sở y tế chủ yếu dựa vào đầu vào, như số lượng và loại CBYT, số lượng và loại trang thiết bị y tế... Gần đây có nhiều đổi mới trong việc xây dựng các tiêu chuẩn, gồm cả những chuẩn liên quan đến quá trình thực hiện công việc chuyên môn, như Chuẩn Quốc gia về các dịch vụ CSSK sinh sản [77], các hướng dẫn điều trị, quy trình kỹ thuật, quy định về sử dụng thuốc an toàn hợp lý, tiêu chuẩn về xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh nhằm bảo đảm nhân lực y tế thực hiện đúng các khâu chuyên môn y tế. Đặc biệt quan trọng trong các tiêu chuẩn hiện này là Quy chế bệnh viện, Chuẩn quốc gia về Trung tâm YTDP tuyến tỉnh và các cơ chế giám sát chuyên môn trong một số Chương trình mục tiêu quốc gia. Trong Quy chế bệnh viện [78], quy định chi tiết các việc liên quan quản lý bệnh viện và các quy chế chuyên môn như Quy chế chống nhiễm khuẩn, Quy chế cấp cứu, hồi sức tích cực và chống độc, Quy chế ghi hồ sơ bệnh án... Hằng năm có thực hiện kiểm tra chéo giữa các bệnh viện, đoàn kiểm tra đến bệnh viện và xác định mức độ tuân thủ các quy chế liên quan đến thực hành chuyên môn của nhân lực y tế trong khu vực công lập và khu vực tư nhân. Đối với YTDP, gần đây Bộ Y tế đã xây dựng Chuẩn quốc gia về Trung tâm YTDP tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương cho giai đoạn 2008-2015 [79]. Chuẩn này cũng có quy chế 91
- Xem thêm -