Tài liệu Ảnh hưởng của đô thị hóa đến việc làm của nông dân tỉnh vĩnh phúc

  • Số trang: 192 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 256 |
  • Lượt tải: 0
quocphongnguyen

Tham gia: 21/04/2015

Mô tả:

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN NGÔ THỊ CẨM LINH ẢNH HƢỞNG CỦA ĐÔ THỊ HÓA ĐẾN VIỆC LÀM CỦA NÔNG DÂN TỈNH VĨNH PHÚC LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP THÁI NGUYÊN - 2014 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/ BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN NGÔ THỊ CẨM LINH ẢNH HƢỞNG CỦA ĐÔ THỊ HÓA ĐẾN VIỆC LÀM CỦA NÔNG DÂN TỈNH VĨNH PHÚC Chuyên ngành: Kinh tế Nông nghiệp Mã số: 62 62 01 15 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. PGS.TS Trần Chí Thiện 2. PGS.TS Đỗ Anh Tài THÁI NGUYÊN - 2014 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/ i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận án này là trung thực và chƣa đƣợc dùng để bảo vệ một học vị nào. Mọi nguồn số liệu và các thông tin trích dẫn trong luận án đã đƣợc chỉ rõ nguồn gốc. Thái Nguyên, ngày tháng năm 2014 Tác giả luận án Ngô Thị Cẩm Linh Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/ ii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này, tôi đã nhận đƣợc sự giúp đỡ nhiệt tình của các cơ quan, các cấp lãnh đạo và cá nhân. Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám đốc Đại học Thái Nguyên, Ban đào tạo Sau Đại học, Ban Giám hiệu trƣờng Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh, Phòng Quản lý Đào tạo Sau Đại học, các Thầy Cô giáo khoa Kinh tế thuộc trƣờng Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới PGS.TS. Trần Chí Thiện; PGS.TS. Đỗ Anh Tài - Ngƣời đã trực tiếp hƣớng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Uỷ ban nhân dân tỉnh Vĩnh Phúc, Sở Lao động Thƣơng binh và Xã hội Vĩnh Phúc, Sở NN&PTNT Vĩnh Phúc, Liên đoàn lao động tỉnh Vĩnh Phúc, Cục Thống kê tỉnh Vĩnh Phúc, Ban quản lý các Khu công nghiệp tỉnh Vĩnh Phúc, Uỷ ban nhân dân huyện Bình Xuyên và các hộ nông dân, cán bộ, công nhân tại các doanh nghiệp tôi đã tiến hành trực tiếp điều tra. Tôi xin chân thành cảm ơn Tập thể cán bộ, giáo viên trƣờng Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Vĩnh Phúc - nơi tôi đang công tác đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu. Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã giúp đỡ tôi hoàn thành luận án! Thái Nguyên, ngày tháng năm 2014 Tác giả luận án Ngô Thị Cẩm Linh Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/ iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .............................................................................................. i LỜI CẢM ƠN ................................................................................................... ii MỤC LỤC ........................................................................................................ iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ............................................................. vii DANH MỤC CÁC BẢNG............................................................................. viii DANH MỤC CÁC ĐỒ THỊ, SƠ ĐỒ ............................................................... x MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1 1. Tính cấp thiết của đề tài ................................................................................ 1 2. Mục tiêu nghiên cứu ...................................................................................... 2 3. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu .................................................................... 3 4. Tổng quan về tình hình nghiên cứu có liên quan đến luận án ...................... 3 5. Tính mới và những đóng góp của đề tài ....................................................... 7 6. Kết cấu của luận án ....................................................................................... 8 Chƣơng 1. CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ ẢNH HƢỞNG CỦA ĐÔ THỊ HÓA ĐẾN VIỆC LÀM CỦA NÔNG DÂN .................................................. 9 1.1. Một số vấn đề lý luận về đô thị, đô thị hóa ................................................ 9 1.1.1. Khái niệm về đô thị, đô thị hóa ........................................................ 9 1.1.2. Đô thị hóa và vấn đề việc làm của nông dân.................................. 12 1.2. Lý luận về việc làm .................................................................................. 18 1.2.1. Một số khái niệm cơ bản ................................................................ 18 1.2.2. Tạo việc làm ................................................................................... 22 1.2.3. Một số mô hình lý thuyết tạo việc làm ........................................... 30 1.3. Ảnh hƣởng của đô thị hoá đến việc làm của nông dân ............................ 31 1.3.1. Những ảnh hƣởng tích cực ............................................................. 31 1.3.2. Những ảnh hƣởng tiêu cực ............................................................. 34 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/ iv 1.4. Những nhân tố ảnh hƣởng đến việc làm của nông dân trong quá trình đô thị hoá ................................................................................................ 35 1.4.1. Những nhân tố thuộc về ngƣời lao động ........................................ 35 1.4.2. Những nhân tố thuộc về ngƣời sử dụng lao động .......................... 38 1.4.3. Những nhân tố thuộc về Nhà nƣớc ................................................ 40 1.5. Kinh nghiệm giải quyết việc làm trong quá trình đô thị hóa ................... 50 1.5.1. Trên thế giới ................................................................................... 50 1.5.2. Ở Việt Nam .................................................................................... 52 1.5.3. Bài học kinh nghiệm rút ra cho Vĩnh Phúc .................................... 54 Chƣơng 2. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ............................................. 58 2.1. Phƣơng pháp tiếp cận và khung phân tích ............................................... 58 2.1.1. Phƣơng pháp tiếp cận nghiên cứu ảnh hƣởng của đô thị hóa đến việc làm của nông dân ....................................................................... 58 2.1.2. Khung phân tích ảnh hƣởng của của đô thị hóa đến việc làm của nông dân tỉnh Vĩnh Phúc ................................................................... 60 2.1.3. Câu hỏi nghiên cứu......................................................................... 62 2.2. Phƣơng pháp nghiên cứu .......................................................................... 62 2.2.1. Phƣơng pháp chọn điểm nghiên cứu .............................................. 62 2.2.2. Phƣơng pháp thu thập thông tin ..................................................... 63 2.2.3. Phƣơng pháp tổng hợp ................................................................... 67 2.2.4. Phƣơng pháp phân tích thống kê .................................................... 67 2.2.5. Phƣơng pháp SWOT ...................................................................... 70 2.2.6. Phƣơng pháp đánh giá mức độ đô thị hoá theo phƣơng pháp đa tiêu chí ................................................................................................. 72 2.2.7. Phƣơng pháp dự báo cung - cầu lao động ..................................... 76 2.3. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu ................................................................... 77 2.3.1. Hệ thống chỉ tiêu đánh giá đô thị hoá ............................................ 77 2.3.2. Hệ thống chỉ tiêu đánh giá việc làm ............................................... 78 2.3.3. Hệ thống chỉ tiêu đánh giá ảnh hƣởng của đô thị hoá đến việc làm .................................................................................................... 78 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/ v Chƣơng 3. THỰC TRẠNG ẢNH HƢỞNG CỦA ĐÔ THỊ HÓA ĐẾN VIỆC LÀM CỦA NÔNG DÂN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH VĨNH PHÚC......... 79 3.1. Đặc điểm về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội ....................................... 79 3.1.1. Điều kiện tự nhiên .......................................................................... 79 3.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội ............................................................... 81 (trƣờng hợp huyện Bình Xuyên) ......................................................................................... 86 3.2.1. Phân tích đô thị hóa theo phƣơng pháp đa tiêu chí ....................... 86 3.2.2. Phân tích đô thị hoá theo tiêu chí diện tích đất phi nông nghiệp và lao động đô thị (phƣơng pháp một tiêu chí) ............................ 91 3.3. Thực trạng việc làm của nông dân huyện Bình Xuyên dƣới ảnh hƣởng của đô thị hoá ....................................................................................... 92 3.3.1. Ảnh hƣởng của quá trình đô thị hoá đến việc làm của nông dân huyện Bình Xuyên ............................................................................. 92 3.3.2. Nông dân huyện Bình Xuyên tiếp cận cơ hội việc làm trong quá trình đô thị hóa ................................................................................... 99 3.3.3. Mức độ ảnh hƣởng của các nhân tố đến việc làm ........................ 118 3.3.4. Kết quả phân tích SWOT ............................................................. 119 3.3.5. Những mặt đạt đƣợc, hạn chế, bất cập, nguyên nhân và những vấn đề đặt ra trong tiếp cận cơ hội việc làm của nông dân huyện Bình Xuyên .................................................................................. 124 Chƣơng 4. QUAN ĐIỂM, ĐỊNH HƢỚNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP CƠ BẢN GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO NÔNG DÂN TRONG QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH VĨNH PHÚC ĐẾN NĂM 2020 ................................................................... 127 4.1. Bối cảnh quốc tế và trong nƣớc ............................................................. 127 4.1.1. Bối cảnh quốc tế ........................................................................... 127 4.1.2. Bối cảnh trong nƣớc ..................................................................... 128 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/ vi 4.2. Quan điểm, phƣơng hƣớng, mục tiêu về giải quyết việc làm trong quá trình đô thị hoá ....................................................................................... 128 4.2.1. Quan điểm ..................................................................................... 128 4.2.2. Phƣơng hƣớng............................................................................... 131 4.2.3. Mục tiêu ........................................................................................ 132 4.3. Dự báo cung cầu lao động ...................................................................... 133 4.3.1. Dự báo cung lao động ................................................................... 133 4.3.2. Dự báo cầu lao động ..................................................................... 133 4.3.3. Cân đối cung cầu lao động ........................................................... 133 4.4. Những giải pháp nhằm tạo điều kiện cho nông dân tỉnh Vĩnh Phúc tiếp cận cơ hội việc làm trong quá trình đô thị hoá....................................... 135 4.4.1. Nhóm giải pháp về chất lƣợng cung lao động .............................. 135 4.4.2. Nhóm các giải pháp về cầu lao động ............................................ 142 4.4.3. Nhóm giải pháp về cơ chế chính sách hỗ trợ của Nhà nƣớc ........ 150 KẾT LUẬN .................................................................................................. 156 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ........................................................................................... 158 TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................................... 159 PHỤ LỤC ..................................................................................................... 166 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/ vii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Dạng viết tắt Dạng đầy đủ 1 KTTT Kinh tế thị trƣờng 2 CNXH Chủ nghĩa xã hội 3 ĐTH Đô thị hóa 4 CNH - HĐH Công nghiệp hóa - hiện đại hóa 5 CNH Công nghiệp hóa 6 KCN Khu công nghiệp 7 UBND Ủy ban nhân dân 8 KT - XH Kinh tế - xã hội 9 NXB Nhà xuất bản 10 NN Nông nghiệp 11 NN - CN - DV Công nghiệp - nông nghiệp - dịch vụ 12 LLLĐ Lực lƣợng lao động STT Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/ viii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1. Tổng hợp kết quả chọn mẫu nghiên cứu .............................................. 66 Bảng 2.2. Các biến số trong mô hình C - D phân tích ảnh hƣởng của ĐTH đến việc làm .......................................................................................... 69 Bảng 2.3. Điểm tối đa cho các tiêu chí, chỉ tiêu ................................................... 73 Bảng 3.1. Diện tích sử dụng đất tỉnh Vĩnh Phúc năm 2008, 2012 ....................... 81 Bảng 3.2. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế giai đoạn 2000 - 2012 .............................. 82 Bảng 3.3. So sánh thu nhập bình quân đầu ngƣời và tăng trƣởng kinh tế Vĩnh Phúc và cả nƣớc ........................................................................... 83 Bảng 3.4. So sánh chuyển dịch cơ cấu kinh tế Vĩnh Phúc và cả nƣớc ................. 84 Bảng 3.5. Dân số huyện Bình Xuyên giai đoạn 2000 - 2012 ............................... 87 Bảng 3.6. Lực lƣợng lao động phi NN huyện Bình Xuyên giai đoạn 2000 - 2012........ 87 Bảng 3.7. Lực lƣợng lao động huyện Bình Xuyên giai đoạn 2000 - 2012 ........... 88 Bảng 3.8. Diện tích đất huyện Bình Xuyên giai đoạn 2000 - 2012 ...................... 88 Bảng 3.9. Cơ cấu kinh tế huyện Bình Xuyên giai đoạn 2000 - 2012 ................... 89 Bảng 3.10. Kết quả đánh giá các tiêu chí của huyện Bình Xuyên .......................... 89 Bảng 3.11. Một số chỉ tiêu của huyện Bình Xuyên giai đoạn 2005 - 2012 ............ 91 Bảng 3.12. Lao động trong các lĩnh vực của nông dân Bình Xuyên ...................... 92 Bảng 3.13. Kết quả khảo sát lao động có việc làm của nông dân Bình Xuyên ...... 93 Bảng 3.14. Số việc làm đƣợc tạo ra giai đoạn 2005 - 2012 .................................... 95 Bảng 3.15. Khảo sát trình độ chuyên môn của lao động Bình Xuyên .................... 96 Bảng 3.16. Kết quả khảo sát lao động huyện Bình Xuyên năm 2011 .................... 98 Bảng 3.17. Diện tích, cơ cấu các loại đất huyện Bình Xuyên năm 2005, 2012 ..... 99 Bảng 3.18. Lực lƣợng lao động huyện Bình Xuyên giai đoạn 2000 - 2012 ......... 100 Bảng 3.19. Dân số, lực lƣợng lao động huyện Bình Xuyên giai đoạn 2005 - 2012 ... 102 Bảng 3.20. Lao động có việc làm ở khu vực nông thôn, thành thị năm 2011 ..... 103 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/ ix Bảng 3.21. Tỷ lệ thất nghiệp giữa Bình Xuyên, Vĩnh Phúc và cả nƣớc năm 2011 .... 104 Bảng 3.22. Lực lƣợng lao động Bình Xuyên phân theo trình độ năm 2011 ......... 105 Bảng 3.23. Kết quả khảo sát chất lƣợng nguồn nhân lực huyện Bình Xuyên ...... 105 Bảng 3.24. Kết quả lao động đƣợc đào tạo theo NQ 37 huyện Bình Xuyên ........ 106 Bảng 3.25. Kết quả lao động đƣợc đào tạo theo Đề án 1956 huyện Bình Xuyên ...... 108 Bảng 3.26. Số lƣợng các doanh nghiệp đầu tƣ tại Bình Xuyên ............................ 109 Bảng 3.27. Kết quả tạo việc làm của doanh nghiệp tại Bình Xuyên .................... 110 Bảng 3.28. Kết quả điều tra các làng nghề huyện Bình Xuyên ............................ 111 Bảng 3.29. Khả năng thu hút lao động của các KCN theo diện tích đất công nghiệp có thể đƣa vào sử dụng ........................................................... 113 Bảng 3.30. Khả năng thu hút lao động của các KCN theo diện tích đất nông nghiệp đã đƣợc thu hồi ....................................................................... 114 Bảng 3.31. Khả năng thu hút lao động của các KCN theo diện tích đất đã quy hoạch... 115 Bảng 3.32. Kết quả hỗ trợ các doanh nghiệp đầu tƣ tại Bình Xuyên ................... 116 Bảng 3.33. Số tiền hỗ trợ đào tạo nghề theo NQ 37 và Đề án 1956 ..................... 117 Bảng 3.34. Cơ hội việc làm của nông dân dƣới ảnh hƣởng của quá trình đô thị hóa theo ma trận SWOT ................................................................ 120 Bảng 3.35. Ma trận các chiến lƣợc phát triển trên cơ sở S,W,O,T của nông dân huyện Bình Xuyên ....................................................................... 122 Bảng 3.36. Dự báo dân số và cung lao động tỉnh Vĩnh Phúc đến năm 2020 ....... 133 Bảng 3.37. Dự báo cầu lao động giữa các khu vực kinh tế .................................. 133 Bảng 3.38. Chênh lệch cung, cầu lao động giai đoạn 2008 - 2020 ...................... 134 Bảng 3.39. Dự báo nhu cầu lao động qua đào tạo đến năm 2020......................... 134 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/ x DANH MỤC CÁC ĐỒ THỊ, SƠ ĐỒ Đồ thị 1.1. Mô hình tạo việc làm dựa trên lao động và vốn .................................... 23 Sơ đồ 2.1. Khung phân tích ảnh hƣởng của ĐTH đến việc làm của nông dân tỉnh Vĩnh Phúc .......................................................................................61 Sơ đồ 2.2. Phân tích ma trận SWOT .......................................................................71 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/ 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam đang trong công cuộc đẩy mạnh công nghiệp hóa - hiện đại hóa (CNH - HĐH) đất nƣớc và hội nhập quốc tế. Công nghiệp hoá (CNH), đô thị hoá (ĐTH) đang là xu hƣớng chủ đạo tác động mạnh mẽ đến đời sống kinh tế - xã hội (KT - XH) ở nhiều vùng lãnh thổ nƣớc ta. Quá trình đô ĐTH là xu thế tất yếu của một xã hội phát triển, phản ánh kết quả của sự tập trung công nghiệp và sự thay đổi mối quan hệ giữa khu vực nông thôn và đô thị. Dƣới những ảnh hƣởng của quá trình ĐTH đã tạo dựng đƣợc nhiều cơ sở hạ tầng khang trang hiện đại phục vụ cho phát triển KT - XH của mỗi vùng, cải thiện đời sống ngƣời dân góp phần vào tăng trƣởng và phát triển kinh tế địa phƣơng. Trong khoảng một thập kỷ gần đây, việc đẩy nhanh quá trình CNH, ĐTH ở tỉnh Vĩnh Phúc đã diễn ra khá nhanh. Một mặt, quá trình ĐTH tạo ra những “cực tăng trƣởng" có sức lan toả rộng lớn đến các vùng nông thôn Vĩnh Phúc: sự thay đổi về KT - XH, đời sống của ngƣời dân từng bƣớc đƣợc nâng lên, hệ thống giao thông từng bƣớc đƣợc cải thiện, đã có sự dịch chuyển tích cực trong cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động theo hƣớng tăng mạnh ở lĩnh vực công nghiệp, dịch vụ và giảm ở lĩnh vực nông nghiệp (NN), sự dịch chuyển nguồn cung cấp nguyên liệu, di dân giữa các vùng, miền..., bộ mặt nông thôn đã có những thay đổi đáng kể. Cùng với quá trình ĐTH, những nhà máy, xí nghiệp mọc lên ngày càng nhiều, số lƣợng lao động chuyển từ lĩnh vực NN sang lĩnh vực công nghiệp ngày càng lớn đã dần hình thành nên một đội ngũ lao động công nghiệp có kỹ năng, tay nghề và có thu nhập tăng đáng kể đặc biệt là những lao động làm việc ở các nhà máy có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài. Tuy nhiên, ĐTH cũng để lại nhiều hệ luỵ trên các phƣơng diện KT - XH: nảy sinh những vấn đề KT - XH nhức nhối, gây bất ổn định xã hội, cản trở quá trình phát triển bền vững... Quá trình ĐTH đã mở rộng không gian đô thị, không gian công nghiệp đồng thời thu hẹp các vùng sản xuất NN vốn đã tồn tại và phát triển lâu đời. Quá trình ĐTH càng diễn ra mạnh thì ngày càng có nhiều lao động nông thôn bị mất đất canh tác, diện tích đất giành cho sản xuất NN cũng ngày càng bị thu hẹp, công ăn việc làm của bà con nông dân từ bao đời nay dựa vào đồng ruộng để sinh sống nay đứng trƣớc nguy cơ mất đất để sản xuất, thất nghiệp cao, mất việc làm và thu nhập bị ảnh hƣởng, không ít hộ gia đình nông dân rơi vào cảnh khó khăn do Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/ 2 không chuyển đổi đƣợc nghề nghiệp, không thích ứng đƣợc với thay đổi đã dẫn đến thiếu việc làm, thu nhập giảm sút. Bên cạnh đó, hàng loạt các vấn đề liên quan khác phát sinh nhƣ: quá trình ĐTH quá nhanh, vấn đề an ninh lƣơng thực, vấn đề phân hóa giàu nghèo… trở thành vấn đề cốt lõi khi thực hiện quá trình CNH - HĐH ở Vĩnh Phúc. Các khu đô thị mới xuất hiện ở các vùng nông thôn ngày càng nhiều nhƣng cũng kéo theo hệ lụy thực tế là khi ruộng đất cho sản xuất NN không còn hoặc là còn rất ít, cơ hội việc làm của nông dân có nhiều thay đổi thì bà con sẽ duy trì cuộc sống của mình nhƣ thế nào? Đây không chỉ là câu hỏi đặt ra cho riêng Vĩnh Phúc mà nó còn là câu hỏi đặt ra cho các vùng nông thôn khi phải nhƣờng diện tích đất NN để xây dựng các nhà máy, các đô thị cũng nhƣ các công trình công cộng khác trong quá trình thực hiện CNH - HĐH. Tuy nhiên, cho đến nay chƣa có một nghiên cứu cụ thể nào về ảnh hƣởng của ĐTH đến đời sống của ngƣời dân Vĩnh Phúc và đặc biệt là vấn đề việc làm của ngƣời nông dân địa phƣơng. Nghiên cứu và đề ra các giải pháp hữu hiệu để thúc đẩy CNH - HĐH thông qua ĐTH là một tất yếu khách quan gắn liền với địa phƣơng . Chính vì lẽ đó, tôi lựa chọn nghiên cứu đề tài: “Ảnh hưởng của đô thị hóa đến việc làm của nông dân tỉnh Vĩnh Phúc” đƣợc chọn làm đề tài Luận án. Đề tài có giá trị về mặt lý luận cũng nhƣ thực tiễn rất sâu sắc đối với việc hoạch định chính sách KT - XH của tỉnh Vĩnh Phúc giai đoạn 2010 - 2020. 2. Mục tiêu nghiên cứu 2.1. Mục tiêu tổng quát Làm rõ ảnh hƣởng của ĐTH đến việc làm của nông dân tỉnh Vĩnh Phúc từ đó đề xuất giải pháp để nông dân tiếp cận đƣợc việc làm trong bối cảnh ĐTH. 2.2. Mục tiêu cụ thể a. Góp phần hệ thống hóa và phát triển một bƣớc cơ sở lý luận và thực tiễn về những ảnh hƣởng của ĐTH đến việc làm của ngƣời nông dân. b. Làm rõ những ảnh hƣởng của đô thị hóa đến việc làm của nông dân tỉnh Vĩnh Phúc. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/ 3 c. Đề xuất các giải pháp chủ yếu nhằm giúp nông dân tiếp cận đƣợc việc làm trong quá trình ĐTH ở tỉnh Vĩnh Phúc. 3. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu 3.1. Đối tượng nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu của luận án là việc làm của ngƣời nông dân do ảnh hƣởng của ĐTH, sự chuyển đổi về nghề nghiệp, sự dịch chuyển trong cơ cấu lao động trong các lĩnh vực. Trong đó, việc làm của ngƣời nông dân đƣợc nghiên cứu trên phƣơng diện khả năng tạo việc làm từ: chính ngƣời lao động tự tạo ra, do doanh nghiệp hoặc do Nhà nƣớc tạo ra. 3.2. Phạm vi nghiên cứu + Phạm vi không gian: Đề tài tập trung nghiên cứu ảnh hƣởng của ĐTH đến việc làm của nông dân tỉnh Vĩnh Phúc. Địa bàn khảo sát, điều tra, nghiên cứu các đối tƣợng (nông hộ, ngƣời lao động, doanh nghiệp) đƣợc thực hiện tại huyện Bình Xuyên, là địa bàn có sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế cũng nhƣ tốc độ tăng trƣởng ấn tƣợng trong giai đoạn 2000 2012. Trên cơ sở những ƣu việt và hạn chế đƣợc phân tích, đánh giá ở huyện Bình Xuyên tác giả đƣa ra những khuyến nghị, giải pháp cho vấn đề giải quyết việc làm trong quá trình ĐTH trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc. + Phạm vi thời gian: Đề tài nghiên cứu việc làm của nông dân tỉnh Vĩnh Phúc dƣới ảnh hƣởng của ĐTH từ năm 2005 - 2012 và khuyến nghị giải pháp để nông dân tiếp cận việc làm trong giai đoạn từ nay đến năm 2020. + Phạm vi nội dung: Nghiên cứu và phát triển một bƣớc cơ sở lý luận và khảo sát kinh nghiệm thực tiễn về việc làm và những ảnh hƣởng của ĐTH đến việc làm của nông dân. Làm rõ những thay đổi việc làm của nông dân ở tỉnh Vĩnh Phúc do tác động của ĐTH và trên cơ sở đó đề ra những giải pháp để nông dân tỉnh Vĩnh Phúc tiếp cận việc làm dƣới tác động của ĐTH đến năm 2020. 4. Tổng quan về tình hình nghiên cứu có liên quan đến luận án Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/ 4 Đến nay đã có khá nhiều nghiên cứu trong nƣớc về quá trình ĐTH và những ảnh hƣởng của ĐTH tới mọi mặt của đời sống xã hội đặc biệt là tới đời sống những ngƣời nông dân: Tác giả Nguyễn Thị Hải Vân (2013) trong nghiên cứu: “ĐTH và việc làm, lao động ngoại thành Hà Nội” đã sử dụng quan điểm tiếp cận hệ thống, quan điểm liên ngành và phát triển bền vững. Trong phân tích, đánh giá tác giả sử dụng các phƣơng pháp của kinh tế chính trị nhƣ: trừu tƣợng hóa khoa học, duy vật biện chứng và duy vật lịch sử. Ngoài ra, tác giả cũng sử dụng các phƣơng pháp nghiên cứu chuyên ngành: điều tra xã hội, phân tích và tổng hợp, điền dã, chuyên gia chuyên khảo… và đã nêu ra các tác động tích cực, sâu sắc tới mọi mặt đời sống KT - XH của mỗi quốc gia và có mối quan hệ tác động tƣơng hỗ tới lao động việc làm ở nông thôn rất mạnh mẽ, bao gồm cả mặt tích cực và tiêu cực. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cuộc khủng hoảng kinh tế - tài chính toàn cầu đang diễn ra sâu sắc, các tác động giữa ĐTH tới lao động, việc làm ngày càng phức tạp và gây hậu quả nghiêm trọng, làm tổn hại lợi ích của nông dân và nông thôn, đe dọa đến sự phát triển bền vững. Tác giả cũng đã làm rõ về cơ sở lý luận và thực tiễn về tác động của ĐTH tới lao động, việc làm ở nông thôn dƣới góc độ kinh tế chính trị, cũng nhƣ những nhân tố ảnh hƣởng tích cực, tiêu cực tới tình hình lao động, việc làm ở lao động nông thôn ở ngoại thành Hà Nội trong quá trình ĐTH; đánh giá thực trạng quản lý nhà nƣớc, thể chế, chính sách trong quá trình ĐTH cũng nhƣ đề ra các phƣơng hƣớng, giải pháp về cơ chế chính sách giải quyết việc làm bền vững cho lao động nông thôn đến năm 2020. Tác giả đã đƣa ra một số giải pháp hạn chế tác động tiêu cực của ĐTH tới lao động việc làm ở nông thôn ngoại thành Hà Nội giai đoạn 2011 - 2020 nhƣ: hoàn thiện công tác quy hoạch và điều chỉnh mô hình CNH, ĐTH Thủ đô theo hƣớng bền vững; phát triển ngành nghề tạo việc làm tại chỗ; phát triển đào tạo nghề, nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực nông thôn ngoại thành; phát huy thế mạnh các làng nghề truyền thống nông thôn; phát triển bền vững các KCN trên địa bàn. Tuy nhiên, trong nghiên cứu chƣa nêu đƣợc các phƣơng pháp đánh giá tác động cũng nhƣ chỉ rõ mức độ tác động của ĐTH tới lao động, việc làm nông thôn ngoại thành Hà Nội. Tác giả Nguyễn Thị Vĩnh Hà (2006) trong nghiên cứu: “Tác động của quá trình ĐTH tới cơ cấu lao động, việc làm của các hộ gia đình huyện Từ Liêm - Hà Nội” đã nêu một số lý luận cơ bản và thực tiễn về ĐTH, về lao động - việc làm ở Việt Nam Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/ 5 hiện nay. Nghiên cứu cũng đã phát hiện ra những tác động tích cực, tiêu cực của quá trình ĐTH đến chuyển dịch cơ cấu lao động và việc làm của các hộ gia đình ở huyện Từ Liêm giai đoạn 2000 - 2005 và trên cơ sở những phân tích, đánh giá tác giả đã đề xuất các giải pháp hỗ trợ việc làm, tăng thu nhập cho các hộ gia đình ở các vùng ĐTH ở Hà Nội giai đoạn 2006 - 2010. Tuy nhiên, nghiên cứu mới chỉ dừng lại ở mức độ phát hiện ra những tác động tích cực, tiêu cực của quá trình ĐTH đến cơ cấu lao động việc làm, vì vậy việc đề ra các nhóm giải pháp vẫn chỉ mang tính chính sách là cơ bản. Tác giả Triệu Đức Hạnh (2012) trong luận án: “Nghiên cứu các giải pháp tạo việc làm bền vững cho lao động nông thôn tỉnh Thái Nguyên” đã tập trung nghiên cứu về vấn đề “lao động bền vững”. Trong luận án, tác giả cũng đã chỉ ra đƣợc năm yếu tố cấu thành việc làm bền vững: các quyền tại nơi làm việc, ổn định việc làm và thu nhập, tạo việc làm và xúc tiến việc làm, bảo trợ xã hội, đối thoại xã hội. Trên cơ sở phân tích năm yếu tố cấu thành đó, tác giả cũng đã đề xuất bốn nhóm giải pháp để tạo ra việc làm bền vững cho lao động nông thôn. Tuy nhiên trong phân tích, tác giả mới chỉ đơn thuần nhìn nhận yếu tố tạo việc làm bền vững từ phía doanh nghiệp mà chƣa đề cấp tới chính khả năng, năng lực của ngƣời lao động có khả năng tiếp cận, thực hiện nhiệm vụ để tạo ra việc làm thỏa đáng hay không. Nhóm tác giả Nguyễn Thị Thơm và Phí Thị Hằng (2009) trong nghiên cứu: “Giải quyết việc làm cho lao động nông thôn trong quá trình ĐTH” đã nghiên cứu về lý luận và thực tiễn về việc làm và giải quyết việc làm cho lao động nông thôn trong quá trình ĐTH và đặc biệt nhóm tác giả đã nghiên cứu thực trạng của một tỉnh trọng điểm đồng bằng sông Hồng là Hải Dƣơng và trên cơ sở đó đề xuất những giải pháp cho tỉnh Hải Dƣơng trong vấn đề giải quyết việc làm. Tuy nhiên, trong nghiên cứu nhóm tác giả đƣa ra các nhóm giải pháp giải quyết việc làm chủ yếu từ phía doanh nghiệp và các cấp chính quyền mà chƣa đề cập đến giải pháp do chính ngƣời lao động tự tạo việc làm. Tác giả Trần Thị Minh Ngọc (2010) trong nghiên cứu: “Việc làm của nông dân trong quá trình CNH - HĐH vùng đồng bằng sông Hồng đến năm 2020” đã nghiên cứu một số lý luận về việc làm cũng nhƣ các nhân tố ảnh hƣởng đến việc làm của nông dân vùng đồng bằng sông Hồng trong quá trình CNH - HĐH. Nghiên cứu cũng đã phân tích thực trạng về việc làm của nông dân vùng đồng bằng sông Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/ 6 Hồng giai đoạn 2000 - 2007 trên các vấn đề: cơ cấu việc làm, thị trƣờng lao động, thu nhập của nông dân và trên cơ sở đó đề ra giải pháp về tạo việc làm, tăng thu nhập cho nông dân. Tuy nhiên việc phân tích và đánh giá trên cơ sở những địa bàn thuộc đồng bằng sông Hồng, vì vậy việc đƣa ra các các giải pháp có thể không hoặc ít phù hợp với địa bàn một địa phƣơng. Nhóm tác giả Nguyễn Ngọc Thanh - Nguyễn Thế Trƣờng (2009) trong nghiên cứu: “Tác động của ĐTH - CNH tới phát triển kinh tế và biến đổi văn hóa xã hội ở tỉnh Vĩnh Phúc” đã nghiên cứu tổng quát trên tất cả phƣơng diện kinh tế văn hóa - xã hội. Nhóm tác giả tập trung đi nghiên cứu ở phạm vi lớn: tác động của ĐTH - CNH tới phát triển kinh tế, sự biến đổi văn hóa xã hội trên địa bàn Vĩnh Phúc dƣới tác động của CNH - HĐH giai đoạn 1997 - 2004. Tuy nhiên, phƣơng pháp nghiên cứu mà nhóm tác giả tiếp cận chủ yếu là phƣơng pháp thống kê, so sánh, phân tích... và chƣa xây dựng các nhóm chỉ số để đánh giá những tác động cụ thể đến các nhân tố ảnh hƣởng và trọng tâm nghiên cứu là vấn đề văn hoá, xã hội còn vấn đề việc làm chƣa đƣợc đề cập một cách thoả đáng. Tất cả những nghiên cứu trên, tuy có nhƣng đóng góp nhất định về lý luận, thực tiễn ở những góc độ, khía cạnh khác nhau song cũng chỉ dừng lại ở mức liên quan đến CNH - HĐH, tác động của ĐTH đến đời sống KT- XH nói chung của nhóm tác giả nghiên cứu mà chƣa có nghiên cứu nào phân tích những ảnh hƣởng của ĐTH đến việc làm của nông dân. Từ các cách tiếp cận khác nhau về việc làm, các nghiên cứu đã phân tích, đánh giá vấn đề việc làm trong quá trình CNH - HĐH và ĐTH; chỉ ra ảnh hƣởng của ĐTH đến việc làm và đề xuất một số giải pháp hƣớng vào giải quyết việc làm trong quá trình ĐTH. Tuy nhiên, có thể thấy đằng sau các công trình nghiên cứu về ĐTH và việc làm vẫn còn những khoảng trống chƣa đƣợc đề cập hoặc đã đề cập nhƣng chƣa sâu sắc, còn hạn chế nhất định. Cụ thể: - Các nghiên cứu chƣa làm rõ đặc điểm việc làm của nông dân ở vùng nông thôn (tính thời vụ, phụ thuộc vào thời tiết khí hậu, việc làm có thu nhập bằng tiền công ít, việc làm mang lại thu nhập thấp, bấp bênh,...), vai trò của việc làm đối với sự phát triển kinh tế nông thôn. - Quan hệ giữa ĐTH với việc làm của nông dân là mối quan hệ tƣơng tác hữu cơ trong quá trình CNH, HĐH. Tuy nhiên, các nghiên cứu chƣa phân tích, đánh Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/ 7 giá sâu sắc để làm rõ bản chất của mối quan hệ này, chƣa chỉ ra sự biến đổi việc làm ở các vùng nông thôn trong quá trình ĐTH. - Chƣa làm rõ mức độ phân hoá việc làm do ảnh hƣởng của ĐTH và khả năng tiếp cận của dân cƣ nông thôn trong quá trình ĐTH, những yêu cầu đối với nông dân trƣớc sự thay đổi việc làm trong quá trình ĐTH. - Các nghiên cứu còn bỏ ngỏ, chƣa phân tích cơ chế ảnh hƣởng của ĐTH đến việc làm của nông dân, những nhân tố ảnh hƣởng đến việc làm của nông dân trong quá trình ĐTH. 5. Tính mới và những đóng góp của đề tài + Tính mới của đề tài - Luận giải làm rõ mối quan hệ giữa ĐTH với việc làm của nông dân về phƣơng diện lý luận và thực tiễn, từ đó khẳng định: Quá trình phát triển đô thị phải luôn luôn gắn liền với các vấn đề phát triển nông thôn, trong đó có việc làm của nông dân. - Luận án chỉ ra ảnh hƣởng của ĐTH đến việc làm của nông dân tỉnh Vĩnh Phúc trên cả hai mặt tích cực và tiêu cực. Lý giải vấn đề ĐTH gắn với giải quyết việc làm, ĐTH có phải là động lực giải quyết việc làm cho nông dân không? Từ đó trả lời câu hỏi làm thế nào gắn ĐTH với giải quyết việc làm cho nông dân trong quá trình này. - Luận án cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho các nhà hoạch định chính sách, các nhà quản lý để có những quyết định đúng đắn, phù hợp với thực tiễn, góp phần giải quyết việc làm ở nông thôn tỉnh Vĩnh Phúc. + Những đóng góp của đề tài về mặt khoa học cũng như thực tiễn - Làm rõ hơn lý luận về mối quan hệ giữa ĐTH với việc làm ở nông thôn trong quá trình ĐTH. - Đề xuất các giải pháp gắn ĐTH với giải quyết việc làm cho ngƣời nông dân ở các vùng nông thôn, góp phần giải quyết hài hoà hai mục tiêu: nâng cao đời sống của ngƣời dân địa phƣơng và thực hiện thành công chủ trƣơng CNH - HĐH của tỉnh Vĩnh Phúc cũng nhƣ của đất nƣớc. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/ 8 - Nội dung cốt lõi của đề tài là góp phần nghiên cứu ảnh hƣởng của ĐTH đến việc làm, từ đó ảnh hƣởng đến mức sống, mức thu nhập của các hộ gia đình nông dân trong tỉnh từ khi hình thành các KCN, nhà máy, xí nghiệp trên địa bàn (mối quan hệ giữa ĐTH với việc làm của nông dân). - Đƣa ra đƣợc các giải pháp cho vấn đề việc làm phù hợp với các đối tƣợng cụ thể theo hƣớng bền vững tại địa phƣơng trên cơ sở thực hiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế hợp lý, phát triển sản xuất NN theo hƣớng áp dụng khoa học kỹ thuật tiên tiến nhằm nâng cao năng suất, chất lƣợng đồng thời phát triển các ngành nghề kinh doanh dịch vụ, khai thác triệt để lợi thế từ quá trình ĐTH mang lại nhằm tháo gỡ những khó khăn, thách thức cơ bản của quá trình ĐTH sẽ gặp phải trong tƣơng lai. - Kết quả của quá trình nghiên cứu đề tài tạo ra cơ sở khoa học với tính thực tiễn cao giúp các nhà quản lý, hoạch định chính sách của tỉnh có cách nhìn thấu đáo về vấn đề quy hoạch phát triển KT - XH; quy hoạch phát triển các KCN, khu đô thị, chính sách việc làm, chính sách đào tạo nghề... 6. Kết cấu của luận án Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và tài liệu tham khảo, luận án có kết cấu gồm 4 chƣơng: Chương 1. Cơ sở khoa học về ảnh hƣởng của đô thị hoá đến việc làm của nông dân. Chương 2. Phƣơng pháp nghiên cứu Chương 3. Thực trạng ảnh hƣởng của đô thị hoá đến việc làm của nông dân trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc. Chương 4. Quan điểm, định hƣớng và những giải pháp cơ bản giải quyết việc làm cho nông dân trong quá trình đô thị hoá trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc đến năm 2020. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/
- Xem thêm -