Xk gạo ra tt tg

  • Số trang: 24 |
  • Loại file: DOC |
  • Lượt xem: 14 |
  • Lượt tải: 0
nganguyen

Đã đăng 34173 tài liệu

Mô tả:

Lêi më ®Çu G¹o lµ mét trong nh÷ng mÆt hµng thuéc nhãm hµng l¬ng thùc, ®îc s¶n xuÊt vµ tiªu dïng chñ yÕu ë Ch©u ¸. Còng nh c¸c mÆt hµng l¬ng thùc kh¸c, ChÝnh phñ c¸c níc lu«n cã chÝnh s¸ch vµ khuyÕn khÝch t¨ng cung trong níc ®Ó ®¶m b¶o an ninh l¬ng thùc. Do vËy, khèi lîng g¹o trao ®æi chiÕm kho¶ng 6 – 7% so víi s¶n lîng s¶n xuÊt cña thÕ giíi. Trong th¬ng m¹i thÕ giíi, khèi lîng vµ gi¸ trÞ bu«n b¸n mÆt hµng g¹o ë møc t¬ng ®¬ng víi lóa m× vµ chiÕm tû träng nhá so víi tæng gi¸ trÞ th¬ng m¹i hµng hãa. S¶n xuÊt lóa g¹o ë ViÖt Nam kÓ tõ khi thùc hiÖn chÝnh s¸ch ®æi míi, s¶n lîng lóa g¹o ®· gia t¨ng nhanh chãng. Trong 10 n¨m (1991 – 2001), b×nh qu©n diÖn tÝch t¨ng 1,73%/n¨m, n¨ng suÊt t¨ng 3,2%/n¨m vµ s¶n lîng t¨ng 5%/n¨m. ViÖt Nam tõ mét níc thiÕu l¬ng thùc trë thµnh níc xuÊt khÈu g¹o hµng ®Çu thÕ giíi, chiÕm kho¶ng 17% lîng g¹o xuÊt khÈu toµn cÇu. HiÖn nay, theo møc kim ng¹ch xuÊt khÈu, g¹o ®îc xem lµ mét trong nh÷ng mÆt hµng xuÊt khÈu chñ lùc cña ViÖt Nam víi gi¸ trÞ xuÊt khÈu n¨m 2002 ®¹t 726 triÖu USD, t¨ng h¬n 3 lÇn so víi n¨m 1991 vµ chiÕm 4,4% tæng gi¸ trÞ xuÊt khÈu (kÓ c¶ xuÊt khÈu dÇu th«). Tuy nhiªn, s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu lóa g¹o ë ViÖt Nam vÉn cha hoµn toµn lµ mét lùa chän híng vÒ xuÊt khÈu. D cung g¹o kh«ng ph¶i b¾t nguån tõ yªu cÇu t¨ng cêng xuÊt khÈu mµ chñ yÕu tõ chÝnh s¸ch an ninh l¬ng thùc. Do vËy trong s¶n xuÊt lóa g¹o tõ tríc ®Õn nay, ViÖt Nam vÉn chñ yÕu chó träng ®Õn n¨ng suÊt mµ Ýt quan t©m ®Õn c¸c gièng g¹o ngon cã gi¸ trÞ xuÊt khÈu cao (nh÷ng gièng g¹o thêng cho n¨ng suÊt thÊp). C¨n cø vµo t×nh h×nh vµ yªu cÇu thùc tiÔn, viÖc khai th¸c triÖt ®Ó h¬n n÷a nh÷ng tiÒm n¨ng to lín cña ®Êt níc trong s¶n xuÊt còng nh t×m kiÕm c¸ch thøc tiÕp cËn thÞ trêng, gi÷ v÷ng vµ ph¸t triÓn thÞ phÇn mÆt hµng g¹o cã hiÖu qña tèi u lu«n lµ vÊn ®Ò ®ßi hái sù nghiªn cøu vµ gi¶i quyÕt. ChÝnh v× vËy, em ®· chän ®Ò tµi “Thùc tr¹ng s¶n xuÊt vµ biÖn ph¸p ®Èy m¹nh xuÊt khÈu g¹o ra thÞ trêng thÕ giíi” ®Ó b¶o vÖ luËn v¨n ngµy ra trêng. KÕt cÊu luËn v¨n: Ch¬ng I: C¬ së khoa häc cña viÖc ®Èy m¹nh s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu g¹o Ch¬ng II: Thùc tr¹ng s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam trong thêi gian qua. Ch¬ng III: Mét sè gi¶i ph¸p ®Èy m¹nh xuÊt khÈu trong thêi gian tíi. Ch¬ng I c¬ së khoa häc cña viÖc ®Èy m¹nh s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu g¹o I. VÞ trÝ cña lóa g¹o trong nÒn kinh tÕ thÕ giíi vµ ViÖt Nam : 1. Lóa g¹o trong nÒn kinh tÕ thÕ giíi: Theo ®µ ph¸t triÓn cña søc s¶n xuÊt vµ ph©n c«ng lao ®éng quèc tÕ, nhu cÇu cña con ngêi ngµy cµng phong phó, ®a d¹ng. Tuy nhiªn, nhu cÇu vÒ 1 ¨n vµ mÆc vÉn lµ nhu cÇu cÇn thiÕt h¬n c¶, trong ®ã nhu cÇu vÒ ¨n uèng l¹i ®ãng vai trß sè mét trong ®êi sèng hµng ngµy. Bëi vËy, l¬ng thùc trë thµnh yÕu tè ®îc chó träng hµng ®Çu. Thùc tÕ trong nhiÒu thËp kû qua, thÕ giíi lu«n quan t©m, lo l¾ng ®Õn vÊn ®Ò l¬ng thùc nh mét ®Ò tµi thêi sù cÊp b¸ch. NhiÒu s¸ch b¸o, nhiÒu tæ chøc vµ c¸ nh©n, nhiÒu cuéc héi th¶o quèc gai vµ quèc tÕ thêng xuyªn ®Ò cËp ®Õn ch¬ng tr×nh an ninh l¬ng thùc quèc gia vµ toµn cÇu. L¬ng thùc lu«n lµ mèi quan t©m lín cña c¶ nh©n lo¹i do nguy c¬ n¹n ®ãi nghiªm träng ®ang ®e däa nhiÒu d©n téc. Theo sè liÖu cña Liªn Hîp Quèc, hiÖn nay trªn thÕ giíi cã kho¶ng trªn 800 triªu ngêi ë nh÷ng níc nghÌo, nhÊt lµ ë Ch©u Phi thêng xuyªn bÞ thiÕu l¬ng thùc, trong ®ã kho¶ng 200 triÖu lµ trÎ em. Trung b×nh hµng n¨m trªn thÕ giíi cã kho¶ng 13 triÖu trÎ em díi 5 tuæi do thiÕu dinh dìng tèi thiÓu v× n¹n ®ãi nghiªm träng. Do ®ã, Héi nghÞ Dinh dìng Quèc tÕ ®· ®i ®Õn kÕt luËn r»ng: gi¶i quyÕt kÞp thêi vÊn ®Ò l¬ng thùc lµ trung t©m cña mäi cè g¾ng hiÖn nay ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi. Theo thèng kª n«ng nghiÖp cña FAO, c¸c lo¹i c©y l¬ng thùc ®îc s¶n xuÊt vµ tiªu thô trªn thÕ giíi bao gåm tríc hÕt lµ 5 lo¹i cô thÓ: lóa g¹o, lóa m×, ng«, lóa m¹ch vµ kª… Trong ®ã lóa g¹o vµ lóa m× lµ 2 lo¹i ® îc s¶n xuÊt vµ tiªu dïng nhiÒu nhÊt. Víi nhu cÇu trung b×nh hiÖn nay trªn thÕ giíi cã thÓ duy tr× sù sèng cho kho¶ng 3.008 triÖu ngêi, chiÕm gÇn 53% d©n sè thÕ giíi. Tuy s¶n lîng lóa g¹p thÊp h¬n lóa m× mét chót, nhng c¨n cø vµo tû lÖ h hao trong kh©u thu ho¹ch, lu th«ng vµ chÕ biÕn, c¨n cø vµo gi¸ trÞ dinh dìng cña mçi lo¹i, riªng lóa g¹o ®ang nu«I sèng h¬n mét nöa d©n sè trªn thÕ giíi. GÇn nöa d©n sè cßn l¹i ®îc ®¶m b¶o b»ng lóa m× vµ c¸c lo¹i l¬ng thùc kh¸c. §iÒu nµy chØ râ vÞ trÝ cña lóa g¹o trong c¬ cÊu l¬ng thùc thÕ giíi vµ trong ®êi sèng kinh tÕ quèc tÕ. 2. VÞ trÝ cña lóa g¹o trong nÒn kinh tÕ níc ta: ViÖt Nam lµ mét trong nh÷ng níc cã nghÒ truyÒn thèng trång lóa níc cæ xa nhÊt thÕ giíi. N«ng nghiÖp trång lóa võa ®¶m b¶o an ninh l¬ng thùc quèc gia, võa lµ c¬ së kinh tÕ sèng cßn cña ®Êt níc. D©n sè níc ta lµ gÇn 80 triÖu ngêi, trong ®ã d©n sè ë n«ng th«n chiÕm 80% vµ lùc lîng lao ®éng trong nghÒ trång lóa chiÕm 72% lùc lîng lao ®éng c¶ níc. §iÒu ®ã cho thÊy lÜnh vùc n«ng nghiÖp trång lóa thu hót ®¹i bé phËn lùc lîng lao ®éng c¶ níc ®ãng vai trß rÊt lín trong nÒn kinh tÕ quèc d©n. Bªn c¹nh ®ã, u thÕ lín cña nghÒ trång lóa cßn thÓ hiÖn râ ë diÖn tÝch canh t¸c trong tæng diÖn tÝch ®Êt n«ng nghiÖp còng nh tæng diÖn tÝch trång c©y l¬ng thùc: Ngµnh trång trät chiÕm 4/5 diÖn tÝch ®Êt canh t¸c trong khi ®ã lóa gi÷ vÞ trÝ ®éc t«n, gÇn 85% diÖn tÝch l¬ng thùc. Nh vËy bªn c¹nh sù thu hót vÒ nguån lùc con ngêi th× sù thu hót nguån lùc ®Êt ®ai còng l¹i kh¼ng ®Þnh râ vÞ trÝ cña lóa g¹o trong nÒn kinh tÕ quèc d©n. XuÊt ph¸t tõ thùc tiÔn ®ã, §¶ng vµ Nhµ níc ta lu«n nhÊn m¹nh vÞ trÝ cña lóa g¹o ViÖt Nam: Lóa g¹o ®ãng vai trß quyÕt ®Þnh vÊn ®Ò cung cÊp l¬ng thùc cho c¶ níc vµ do ®ã chi phèi s©u s¾c sù ph¸t triÓn kinh tÕ quèc d©n. Tõ ®ã, ChÝnh phñ ®· ®Ò ra c¸c chÝnh s¸ch ph¸t triÓn n«ng nghiÖp nãi chung vµ lóa g¹o nãi riªng, nh: ChÝnh s¸ch ®Çu t vËt chÊt kü thuËt thÝch ®¸ng vÒ thuû lîi, gièng lóa, th©m canh, qu¶ng canh lóa qua tõng thêi kú. Lóa g¹o ®· ®îc 2 ®a vµo 2 trong 3 ch¬ng tr×nh kinh tÕ lín cña quèc gia (nh v¨n kiÖn §¹i héi §¶ng toµn quèc th¸ng 12/1986 ®· nªu). Nhê ®ã, tõ n¨m 1989 ®Õn nay kim ng¹ch xuÊt khÈu g¹o ®· kh«ng ngõng t¨ng, mang l¹i nguån thu ngo¹i tÖ lín gãp phÇn kh«ng nhá cho c«ng cuéc ®æi míi vµ x©y dùng ®Êt níc. II. nhu cÇu g¹o cña thÞ trêng g¹o thÕ giíi: 1. T×nh h×nh tiªu thô g¹o cña thÕ giíi: G¹o lµ mét trong nh÷ng mÆt hµng thiÕt yÕu, Ýt phô thuéc vµo thu nhËp cña c¸c hé gia ®×nh. Do ®ã, khèi lîng g¹o tiªu thô chØ t¨ng ë mét sè níc ®ang ph¸t triÓn hoÆc kÐm ph¸t triÓn do t¨ng d©n sè vµ møc tiªu dïng g¹o ë c¸c níc ®ã cßn thiÕu. Nh×n chung, khèi lîng tiªu dïng g¹o ®· ë møc b·o hoµ ë c¸c níc ph¸t triÓn. Theo thèng kª cña Bé n«ng nghiÖp Mü (USDA), møc tiªu trô g¹o toµn cÇu tõ n¨m 1998 – 2002 chØ t¨ng 5,5%, tõ 387,145 triÖu tÊn n¨m 1998/1999 lªn 408,764 triÖu tÊn n¨m 2002/2003, trong ®ã khu vùc B¾c Mü c«ng t¨ng 1,1%, ch©u Mü La Tinh t¨ng 8,9%, EU t¨ng 5,3%, C¸c níc thuéc Liªn X« cò t¨ng 15,2%, Trung §«ng t¨ng 15,7%, B¾c Phi t¨ng 18,7%, c¸c níc Ch©u Phi t¨ng 27,1%, Nam ¸ t¨ng 5,9%, c¸c níc Ch©u ¸ kh¸c t¨ng 3,4%, Ch©u óc gi¶m 14,7%vµ c¸c níc thuéc §«ng ¢u gi¶m 2,2%. Theo ®¸nh gi¸ chung, møc tiªu thô g¹o tÝnh theo ®Çu ngêi trªn thÕ giíi lµ 58% kg/ngêi/n¨m, t¹i c¸c níc ViÔn §«ng ch©u ¸ hiÖn nay æn ®Þnh ë møc 95 kg/ngêi/n¨m, Trung Quèc lµ 94kg/ngêi/n¨m, Ên §é lµ 76kg/ngêi/n¨m, cËn §«ng Ch©u ¸ lµ 20kg/ngêi/n¨m, Ch©u Phi lµ 17kg/ngêi/n¨m, Mü La Tinh lµ 26kg/ngêi/n¨m, Mü lµ 19,7kg/ngêi/n¨m, Th¸i Lan lµ 106kg/ngêi/n¨m. G¹o chñ yÕu ®îc tiªu dïng ë ch©u ¸, chiÕm kho¶ng gÇn 90% lîng g¹o tiªu thô trªn toµn thÕ giíi, trong ®ã Nam ¸ chiÕm kho¶ng 29%. Tû träng tiªu thô g¹o ë c¸c khu vùc kh¸c t¬ng ®èi thÊp : ch©u Mü chiÕm kho¶ng 5%, ch©u Phi 4,3%, Liªn X« vµ §«ng ¢u 0,4%, Trung §«ng 1,7% vµ EU Lµ 0,6%. B¶ng 1: S¶n lîng g¹o tiªu thô trªn thÕ giíi theo níc (quy g¹o xay theo niªn vô) Stt 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 C¸c níc B¨ngladÐt Brazil Myanmar Trung Quèc Ên §é Indonesia Iran Ai CËp NhËt B¶n B¾c TriÒu Tiªn Hµn Quèc Philippines Nam Phi §µi Loan Th¸i Lan ViÖt Nam EU C¸c níc kh¸c 1998/99 1999/00 21.854 23.766 7.950 8.025 9.350 9.500 133.570 133.763 81.154 82.670 35.033 35.400 2.775 2.850 2.771 2.856 9.100 9.450 1.559 2.000 5.021 4.986 8.000 8.400 525 535 1.325 1.315 8.900 9.300 15.763 16.771 2.113 2.190 36.795 40.888 3 §¬n vÞ: ngµn tÊn 2000/01 2001/02 2002/03 24.958 25.553 26.700 8.050 8.075 8.100 9.700 9.900 10.100 134.356 134.581 134.800 75.851 87.831 82.500 35.887 36.358 36.790 2.925 3.000 3.075 3.015 3.150 3.275 9.000 9.000 8.975 1.837 2.004 1.800 5.000 5.100 5.100 8.750 8.900 9.105 550 600 650 1.199 1.150 1.150 9.348 9.767 9.922 17.250 17.400 17.600 2.207 2.215 2.225 41.998 42.336 43.051 19 Mü 3.587 Tæng thÕ giíi 387.145 Nguån : FAS, USDA, th¸ng 5 n¨m 2003 3.846 398.511 3.676 395.547 3.880 410.800 3.846 408.764 2. T×nh h×nh xuÊt – nhËp khÈu g¹o trªn thÕ giíi: 2.1.T×nh h×nh nhËp khÈu g¹o: Theo dù b¸o cña USDA, lîng g¹o nhËp khÈu toµn cÇu n¨m 2003 sÏ ®¹t møc 26,8 triÖu tÊn, gi¶m 5% so víi 28,1 triÖu tÊn n¨m 2002 do nhu cÇu nhËp khÈu tõ nhiÒu níc nhËp khÈu chÝnh do s¶n lîng néi ®Þa t¨ng vµ chÝnh phñ c¸c níc khuyÕn khÝch s¶n xuÊt trong níc b¾ng nhiÒu biÖn ph¸p nh trî cÊp, trî gi¸, gi¶m gi¸ vËt t n«ng nghiÖp vµ hç trî kü thuËt… Theo USDA, niªn vô 2002/2003, s¶n lîng g¹o nhËp khÈu toµn cÇu íc tÝnh kho¶ng 26,334 triÖu tÊn. Nhu cÇu nhËp khÈu g¹o chñ yÕu lµ ë c¸c níc Ch©u Phi, Trung §«ng vµ Ch©u ¸, trong ®ã nhËp khÈu g¹o ë c¸c níc Ch©u Phi vµ Trung §«ng chiÕm ®Õn 42% tæng lîng g¹o nhËp khÈu toµn cÇu. Trong khi ®ã, Ch©u ¸ s¶n xuÊt ®Õn trªn 90% lîng g¹o trªn thÕ giíi nhng chØ nhËp khÈu kho¶ng 34% tæng lîng g¹o nhËp khÈu toµn cÇu. Trong n¨m 2003, s¶n lîng g¹o nhËp khÈu Iran, Banglades, EU, Arapsaudi, Trung Quèc, Nga sÏ t¨ng, c¸c níc Indonesia, Ir¾c, Senegal vµ Brazil gi¶m. Theo thèng kª cña USDA, níc nhËp khÈu g¹o lín nhÊt thÕ giíi lµ Indonesia víi møc nhËp khÈu lµ 3,5 triÖu tÊn niªn vô 2002/2003, thø hai lµ Nigeria nhËp khÈu 1,5 triÖu tÊn tiÕp ®Õn lµ Philipin lµ 1,2 triÖu tÊn, Ir¾c 1,1 triÖu tÊn, Iran 1 triÖu tÊn vµ Trung Quèc 1 triÖu tÊn. Trung Quèc dù tÝnh sÏ nhËp khÈu kho¶ng 300.000 tÊn g¹o trong n¨m 2003, t¨ng 7,5 ngµn tÊn so víi n¨m 2002. PhÇn lín g¹o nhËp khÈu cña Trung Quèc lµ lo¹i g¹o th¬m cña Th¸i Lan ®Ó tiªu dïng cho ngêi cã thu nhËp cao cña thµnh phè. Theo cam kÕt víi WTO, Trung Quèc ¸p dông h¹n ng¹ch thuÕ quan ®èi víi mÆt hµng g¹o. ThuÕ nhËp khÈu trong h¹n ng¹ch t¬ng ®èi thÊp, 1% ®èi víi hµng th«, kh«ng qu¸ 10% ®èi víi g¹o xay x¸t, thuÕ ngoµi h¹n ng¹ch lµ 80%, sau ®ã gi¶m xuèng 40% vµo n¨m 2004. Theo USDA, Trung §«ng nhËp khÈu kho¶ng 4,71 triÖu tÊn g¹o t¨ng 11% so víi n¨m 2002. Khu vùc nµy hµng n¨m nhËp khÈu kho¶ng 2/3 lîng g¹o tiªu dïng cña m×nh do khu vùc nµy rÊt khã më réng s¶n xuÊt. §©y lµ thÞ trêng lín nhÊt thÕ giíi vÒ c¸c lo¹i g¹o chÊt lîng cao nh g¹o ph¬i mét phÇn, g¹o h¹t dµi cao cÊp, basmati. C¸c níc Iran, Ir¾c, ArapSaudi lµ nh÷ng níc nhËp khÈu lín nhÊt, cßn c¸c níc nh Thæ NhÜ Kú, Jordani nhËp khÈu Ýt h¬n chñ yÕu lµ lo¹i g¹o Japonica. Dù b¸o nhËp khÈu g¹o cña khu vùc CËn Sahara vµ Nam Phi lµ 6,2 triÖu tÊn trong n¨m 2003 gi¶m 3% so víi n¨m 2002 vµ gi¶m 4% so víi møc kû lôc n¨m 2001 lµ 6,4 triÖu tÊn. NhËp khÈu cña Ch©u Mü La Tinh vµ Caribe lµ 2,75 triÖu tÊn n¨m 2003, gi¶m chót Ýt so víi n¨m 2002. T×nh h×nh nhËp khÈu cña khu vùc nµy phô thuéc rÊt nhiÒu vµo hiÖn tîng thêi tiÕt, ®ã lµ El Nino, n¨m 1998 lîng g¹o nhËp khÈu cña khu vùc ®¹t møc kû lôc lµ 3,65 triÖu tÊn. B¶ng 2: NhËp khÈu g¹o thÕ giíi theo níc (quy g¹o xay) Bangladesh 1999 1.220 2000 638 4 2001 402 §¬n vÞ: ngh×n tÊn 2002 311 2003 500 Brazil 781 Canada 248 Trung Quèc 178 C«l«mbia 38 Cèt®ivoa 600 Cuba 431 Ghana 125 Guinea 300 Haiti 235 Honduras 75 In®«nªsia 3.729 Iran 1313 Ir¾c 779 NhËt 633 TriÒu Tiªn 159 Hµn Quèc 137 Malysia 617 Mªhic« 342 Nigªria 950 Nicaragua 88 Pªru 116 Philippin 1.000 Nga 580 Arap xª ót 750 Sªnªgal 621 Singapore 421 Nam Phi 514 Syria 200 Thæ NhÜ Kú 321 Uzbªkistan 40 C¸c tiÓu v¬ng quèc ¶ rËp 75 thèng nhÊt Yªmen 217 EU 784 §«ng ¢u 361 Mü 358 Tæng thÕ giíi 24.941 Nguån: FAS, USDA, th¸ng 5 n¨m 2003 700 250 278 60 450 415 186 275 245 80 1.500 1.100 1.247 656 400 151 596 415 1.250 60 86 900 400 992 589 354 523 150 309 30 75 673 262 267 163 654 481 368 325 250 96 1.500 765 959 680 537 99 633 388 1.906 117 62 1.175 247 1.053 874 444 572 172 231 142 75 548 237 305 31 700 538 350 300 305 103 3.500 964 1.178 616 654 148 480 530 1.822 106 33 1.180 406 938 858 358 800 204 342 65 80 1.000 250 300 75 650 600 250 300 300 80 3.500 1.000 1.100 650 300 150 500 550 1.500 75 40 1.200 350 950 750 375 650 150 250 100 80 210 852 343 308 22.846 202 923 381 413 24.442 210 875 364 419 27.922 250 875 379 390 26.334 2.2. T×nh h×nh xuÊt khÈu g¹o trªn thÕ giíi: S¶n lîng thãc n¨m 2002 gi¶m sÏ lµm gi¶m cung xuÊt khÈu cña Ên §é vµ óc trong n¨m 2003. Do ®ã, søc Ðp c¹nh tranh gi¶m ®i tõ Ên §é sÏ khuyÕn khÝch xuÊt khÈu cña Th¸i Lan vµ ViÖt Nam t¨ng lªn. XuÊt khÈu còng cã triÓn väng t¨ng lªn tõ Ai CËp, Pakixtan vµ Mü, trong khi xuÊt khÈu cña Trung Quèc duy tr× ë møc 2,25 triÖu tÊn n¨m 2003. B¶ng 3: xuÊt khÈu g¹o cña thÕ giíi (quy g¹o xay) ¸c hen ti na óc Myanmar Trung Quèc Ai CËp Guyana Ên §é Pakistan Th¸i Lan Uruguay 1999 674 667 57 2.708 320 252 2.752 1.838 6.679 681 2000 32 617 159 2.951 500 167 1.449 2.026 6.549 642 2001 363 618 670 1.847 705 175 1.936 2.417 7.521 806 5 §¬n vÞ: Ngh×n tÊn 2002 233 360 1.002 1.963 473 150 6.650 1.603 7.245 526 2003 200 300 600 2.250 500 175 4.000 1.400 7.500 650 ViÖt Nam 4.555 3.370 3.528 3.245 4000 EU 348 308 264 350 475 C¸c níc kh¸c 766 929 1.051 831 734 Mü 2.644 2.847 2.541 3.291 3.550 Tæng thÕ giíi 24.941 22.846 24.442 27.922 26.334 Nguån: FAS, USDA, th¸ng 5 n¨m 2003 Theo USDA, xuÊt khÈu g¹o toµn ®¹t 24,9 triÖu tÊn n¨m 1999, 22,8 triÖu tÊn n¨m 2000, 24,4 triÖu tÊn n¨m 2001, 27,9 triÖu tÊn n¨m 2002 vµ íc ®¹t 26,3 triÖu tÊn n¨m 2003. 2.3 DiÕn biÕn gi¸ g¹o trªn thÞ trêng thÕ giíi: Trªn thÞ trêng thÕ giíi, gi¸ g¹o ®· liªn tôc sôt gi¶m tõ n¨m 1998 vµ lu«n duy tr× ë møc thÊp trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y. Theo sè liÖu cña FAO, diÔn biÕn gi¸ xuÊt khÈu cña mét sè lo¹i g¹o chÝnh trong giai ®o¹n 1998 – th¸ng 3/2003, nh sau: Theo sè liÖu vÒ chØ sè gi¸ cña FAO, gi¸ xuÊt khÈu cña hÇu hÕt c¸c lo¹i g¹o ®Òu gi¶m trªn 25% so víi møc gi¸ trung b×nh cña c¸c n¨m 1998 – 2000, trong ®ã g¹o Japonica cã chØ sè gi¸ gi¶m lín nhÊt, tõ 34% trong giai ®o¹n 2000 – 3/2003. MÆc dï ®· cã dÊu hiÖu cho thÊy gi¸ g¹o trªn thÞ trêng b¾t ®Çu phôc håi, nhng triÓn väng gi¸ g¹o trong thêi gian tíi vÉn phô thuéc vµo nhiÒu yÕu tè khã x¸c ®Þnh nh diÔn biÕn chÝnh trÞ ë Trung §«ng, nhu cÇu vµ chÝnh s¸ch nhËp khÈu cña c¸c níc Ch©u Phi… MÆt kh¸c, nhu cÇu nhËp khÈu trong n¨m 2003 cã xu híng gi¶m ®i tõ nhiÒu níc nhËp khÈu chÝnh nh Indonesia, Philippin, Iran… sÏ lµ nh÷ng yÕu tè lµm c¶n trë gi¸ g¹o t¨ng trë l¹i trong thêi gian tíi. 3. Dù b¸o triÓn väng thÞ trêng g¹o tíi n¨m 2010: 3.1 TriÓn väng tiªu thô: Theo dù b¸o cña USDA, tæng møc tiªu thô g¹o cña thÕ giíi ®Õn n¨m 2010 lµ 439.324 ngµn tÊn. Tèc ®é t¨ng trëng tiªu thô g¹o b×nh qu©n tõ nay ®Õn n¨m 2010 lµ 0,9%/n¨m, trong ®ã sè lîng g¹o dïng lµm thùc phÈm lµ 399.023 ngµn tÊn, sö dông lµm thùc phÈm víi møc ®é t¨ng b×nh qu©n lµ 1%/n¨m. Dù b¸o tiªu thô g¹o theo nhãm níc: Tæng møc tiªu thô cña c¸c níc ®ang ph¸t triÓn sÏ t¨ng kho¶ng 1%/n¨m vµ t¹i c¸c níc ph¸t triÓn chØ t¨ng 0,5%/n¨m. Dù b¸o tiªu thô g¹o theo môc ®Ých sö dông: Tiªu dïng g¹o nh thùc phÈm t¹i c¸c níc ®ang ph¸t triÓn sÏ t¨ng b×nh qu©n 1,1%/n¨m cßn t¹i c¸c níc ph¸t triÓn lµ 0,3%/n¨m. NÕu xÐt vÒ c¬ cÊu tiªu thô theo ®Çu ngêi th× Myanmar cã møc tiªu thô theo ®Çu ngêi cao nhÊt ®¹t 183,8kg/ngêi/n¨m vµo n¨m 2010, tiÕp ®Õn lµ Campuchia víi 166kg/ngêi/n¨m, thø 3 lµ Indonesia lµ 158kg/ngêi/n¨m. 3.2 TriÓn väng bu«n b¸n g¹o trªn thÞ trêng thÕ giíi: Theo dù b¸o míi nhÊt cña Bé N«ng NghiÖp Mü (USDA), bu«n b¸n g¹o toµn cÇu dù b¸o sÏ t¨ng b×nh qu©n 2,4%/n¨m trong giai ®o¹n 2003 – 2012. Tíi n¨m 2012, bu«n b¸n g¹o dù b¸o sÏ ®¹t trªn 33 triÖu tÊn, t¨ng 25% so víi møc kû lôc ®¹t trong n¨m 1998. *NhËp khÈu: 6 G¹o h¹t dµi (Indica) sÏ chiÕm tû träng lín trong tæng lîng giao dÞch g¹o toµn cÇu. C¸c níc nhËp khÈu g¹o chñ yÕu lµ c¸c níc Ch©u ¸, Trung §«ng, CËn Sahara Ch©u Phi vµ Mü La Tinh, trong ®ã ph¶i kÓ ®Õn Indonesia, iran, ir¾c, Philippin vµ ArËp-xª-ót sÏ vÉn lµ nh÷ng níc nhËp khÈu g¹o h¹t dµi chñ yÕu. *XuÊt khÈu: Th¸i Lan vµ ViÖt Nam, hai níc ®øng ®Çu vÒ xuÊt khÈu g¹o h¹t dµi, dù b¸o sÏ chiÕm kho¶ng 44% trong tæng lîng g¹o xuÊt khÈu toµn c©ï. N¨ng suÊt t¨ng trong khi møc tiªu thô b×nh qu©n ®Çu ngêi trªn thÞ trêng néi ®Þa cã xu híng gi¶m ®i sÏ t¹o ®iÒu kiÖn t¨ng nguån cung xuÊt khÈu cña hai níc nµy. Ên §é vÉn duy tr× lµ níc xuÊt khÈu g¹o lín tõ gi÷a thËp niªn 90 mÆc dï g¹o xuÊt khÈu cña Ên §é chñ yÕu lµ g¹o h¹t dµi chÊt lîng thÊp, gao cao cÊp basmati chØ chiÕm mét tû träng nhá trong tæng lîng xuÊt khÈu g¹o cña níc nµy. XuÊt khÈu g¹o cña Trung Quèc – níc ®øng thø 5 thÕ giíi vÒ xuÊt khÈu g¹o – chØ t¨ng nhÑ trong nh÷ng n¨m tíi do Trung Quèc chuyÓn tõ s¶n xuÊt g¹o cÊp thÊp sang c¸c lo¹i g¹o cã chÊt lîng cao nhng n¨ng suÊt thÊp ®Ó ®¸p øng nhu cÇu t¨ng lªn vÒ lo¹i g¹o nµy tõ thÞ trêng néi ®Þa còng nh thÞ trêng xuÊt khÈu. MÆc dï nguån thu tõ xuÊt khÈu g¹o chiÕm vÞ trÝ quan träng trong nguån thu ngo¹i tÖ cña Pakixtan, nhng nh÷ng khã kh¨n vÒ nguån níc tíi còng nh c¬ së h¹ tÇng ng¨n c¶n Paxkitan t¨ng s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu g¹o, lµm lîng xuÊt khÈu cña níc nµy, sau khi t¨ng nhÑ, l¹i gi¶m xuèng møc 2,4 triÖu tÊn, t¬ng ®¬ng víi møc xuÊt khÈu n¨m 2000.. III.Sù cÇn thiÕt ph¶I xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam: 1. Lîi thÕ so s¸nh cña ViÖt Nam trong s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu g¹o: 1.1 §iÒu kiÖn ®Êt ®ai: §Êt ®ai lµ t liÖu s¶n xuÊt quan träng hµng ®Çu cña canh t¸c lóa g¹o. §é ph× nhiªu cña ®Êt chi phèi s©u s¾c kh¶ n¨ng th©m canh vµ gi¸ thµnh s¶n phÈm.. Tæng diÖn tÝch tù nhiªn c¶ níc cã trªn 33,1 triÖu ha, trong ®ã ®Êt giµnh ®Ó trång lóa kho¶ng 4,3 triÖu ha, chiÕm trªn 13% diÖn tÝch ®Êt c¶ níc, b×nh qu©n ®Êt theo ®Çu ngêi cña níc ta tuy thÊp nhng quü ®Êt cã kh¶ n¨ng trång lóa l¹i chiÕm tû lÖ cao trong ®Êt cã kh¶ n¨ng n«ng nghiÖp. Theo kh¶o s¸t cña ViÖn Quy ho¹ch vµ ThiÕt kÕ n«ng nghiÖp thuéc Bé N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn n«ng th«n, ®Êt cã kh¶ n¨ng n«ng nghiÖp níc ta cã trªn 10 triÖu ha, trong ®ã ®Êt cã kh¶ n¨ng trång lóa lµ 8,5 triÖu ha. Nh vËy tµi nguyªn ®Êt ®ai cña níc ta cã lîi thÕ ®ång thêi cho c¶ híng th©m canh vµ qu¶ng canh nh»m t¨ng nhanh s¶n lîng lóa. 1.2 KhÝ hËu: Tµi nguyªn khÝ hËu ®ãng vai trß quan träng trong hÖ sinh th¸i, cung cÊp nguån n¨ng lîng vµ c¸c yÕu tè kh¸c nh ®é Èm vµ giã ma. KhÝ hËu cña níc ta cã ®iÒu kiÖn lý tëng ®èi víi c©y lóa do cã sù kÕt hîp chÆt chÏ gi÷a c¸c yÕu tè trªn. Nghiªn cøu c¸c yÕu tè vÒ ®IÒu kiÖn sinh th¸I cho thÊy râ thªm, kh«ng ph¶i v« cí mµ c©y lóa lµ c©y b¶n ®Þa cña ViÖt Nam víi lÞch sö nhiÒu 7 ngµn n¨m cua nghÒ trång lóa. §Æc biÖt ë 2 vùa lóa chÝnh, cã chÕ ®é th©m canh vµ lu©n canh tèi u ®Ó khai th¸c triÖt ®Ó nh÷ng lîi thÕ ®ã. 1.3. Níc tíi tiªu: TµI nguyªn níc rÊt dåi dµo còng lµ mét lîi thÕ næi bËt cña nghÒ trång lóa ë ViÖt Nam. Sè ngµy ma lý tëng 120-140 ngµy/n¨m ë hai ®ång b»ng lín kh«ng chØ cung cÊp cho lóa nguån n¬c trêi quý gi¸ mµ cßn ®ång thêi båi bæ cho lóa nguån ph©n ®¹m thiªn nhiªn dÔ hÊp thô nhÊt mµ níc vµ ®¹m nh©n t¹o kh«ng thÓ so s¸nh. Cïng víi níc ma trêi, dßng ch¶y mÆt cßn s¶n sinh trªn l·nh thæ níc ta kho¶ng 300 tØ m níc. Ngoµi ra, hÖ thèng thuû lî níc ta, víi 10% ng©n s¸ch Nhµ níc ®Çu t hµng n¨m ®· ®¹t ®îc thµnh qña bíc ®Çu ®¸ng mõng. Cã thÓ nãi, níc, nguån tµi s¶n thiªn nhiªn vèn quý gi¸, céng thªm sù chó träng ph¸t thuû lîi h¬n n÷a cña Nhµ níc trong thêi gian qua, lµ yÕu tè rÊt c¬ b¶n thóc ®Èy s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu g¹o t¨ng m¹nh trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y. 1.4. Nh©n lùc: YÕu tè nh©n lùc kh«ng chØ cã u thÕ lín vÒ sè lîng nh©n lùc mµ cßn cã u thÕ lín vÒ chÊt lîng, vÒ sù tinh th«ng, am hiÓu nghÒ trång lóa. LÞch sö s¶n xuÊt lóa cña ViÖt Nam ®· tr¶i qua h¬n 6000 n¨m kÓ tõ thë céng ®ång nguyªn thuû ng¬× ViÖt cho ®Õn khi ra ®êi nhµ níc V¨n Lang vµ cho tíi nay, ®· ®îc c¸c thÕ hÖ ®óc rót vµ ®Ó l¹i nhiÒu tri thøc, kinh nghiÖm quÝ b¸u. Kho tµng kinh nghiÖm ®ã thùc sù lµ mét lîi thÕ ®Æc biÖt, nã cho phÐp khai th¸c triÖt ®Ó nh÷ng lîi thÕ th«ng thêng cña c¸c tµI s¶n thiªn nhiªn nh tµI s¶n ®Êt, tµi s¶n níc, tµI s¶n khÝ hËu. 1.5. §Þa lý vµ c¶ng khÈu: HÇu hÕt khèi lîng g¹o trong bu«n b¸n quèc tÕ bÊy l©u thêng ®îc vËn chuyÓn b»ng ®êng biÓn. So víi c¸c ph¬ng thøc vËn t¶i quèc tÕ b»ng ®êng s¾t, ®êng hµng kh«ng, vËn t¶i biÓn quèc tÕ thêng ®¶m b¶o tiÖn lîi, th«ng dông v× cã møc cíc phÝ rÎ h¬n. Do vËy, riªng ph¬ng thøc nµy ®· chiÕm kho¶ng trªn 80% bu«n b¸n quèc tÕ. ViÖt Nam cã vÞ trÝ giao th«ng ®êng biÓn rÊt thuËn lîi. HÖ thèng c¶ng biÓn ViÖt Nam nãi chung ®Òu n»m gÇn s¸t ®êng hµng h¶i quèc tÕ vµ cã thÓ hµnh tr×nh theo tÊt c¶ c¸c tuyÕn ®I §«ng B¾c ¸, §«ng Nam ¸, Th¸i B×nh D¬ng, Trung CËn §«ng, Ch©u ¢u, Ch©u Mü… Tõ c¶ng Sµi Gßn ®Õn ®êng hµng h¶I quèc tÕ thêng chØ hÕt 3 giê hµnh tr×nh víi 40 h¶i lý. Tõ c¶ng Sµi Gßn, nÕu xuÊt khÈu g¹o ®i Singapore thêng hÕt 2 ngµy hµnh tr×nh, NhËt: 6 ngµy,Indonesia: 3 ngµy, Hµn Quèc: 5 ngµy, Hång K«ng : 1 ngµy, Ph¸p: 25 ngµy, Hµ Lan: 34 ngµy, Anh: 35 ngµy, Mü (Los Angelss): 25 ngµy. Tãm l¹i, ViÖt Nam cã nhiÒu lîi thÕ c¬ b¶n trong s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu g¹o. 2. Sù cÇn thiÕt ph¶i xuÊt khÈu g¹o ®èi víi ViÖt Nam: Bªn c¹nh nh÷ng lîi thÕ trªn nh lµ mét tiÒm n¨ng trong s¶n xuÊt vµ ph¸t triÓn s¶n xuÊt lóa g¹o ®Ó xuÊt khÈu, th× sù cÇn thiÕt ph¶i xuÊt khÈu g¹o ®èi víi ViÖt Nam cã thÓ qui tô vµo nh÷ng lÏ c¬ b¶n sau ®©y: 2.1 TÝch luü vèn cho sù nghiÖp ®æi míi ®Êt níc: Môc tiªu chñ yÕu sù nghiÖp ®æi míi cña §¶ng vµ Nhµ níc ta hiÖn nay lµ c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa ®Êt níc. Do vËy, ®Èy m¹nh xuÊt khÈu nãi 8 chung lµ ®ßi hái cÊp b¸ch nh»m t¨ng ngo¹i tÖ, gi¶i quyÕt vèn cho c«ng nghiÖp hãa. Tríc t×nh h×nh ®ã, lóa g¹o ®· ®ét ph¸ v¬n lªn ®Ó gi÷ vÞ trÝ mÆt hµng xuÊt khÈu lín thø 2 cña níc ta, sau dÇu th«. Trong suèt 13 (1991 – 10/2003) n¨m qua, riªng kim ng¹ch xuÊt khÈu g¹o ®· ®¹t trªn 8 tû USD… Con sè ®ã ®· nãi râ sù cÇn thiÕt cña viÖc xuÊt khÈu g¹o ®èi víi c«ng cuéc ®æi míi kinh tÕ cña ®Êt níc. 2.2 C¶i thiÖn ®êi sèng: §èi víi mçi quèc gia, viÖc ph¸t triÓn nguån nh©n lùc lµ néi dung lín thuéc chiÕn lîc ph¸t triÓn con ngêi ®Ó thùc hiÖn th¾ng lîi c¸c chiÕn lîc kinh tÕ – x· héi cña ®Êt níc. D©n sè níc ta víi 80% d©n sè tËp trung ë n«ng th«n, phÇn lín sinh sèng b»ng s¶n xuÊt lóa g¹o vµ trång c©y l¬ng thùc. Trong khi ®ã, ®êi sèng ë n«ng th«n vµ thµnh thÞ cã sù chªnh lÖch ®¸ng kÓ. §êi sèng cña ngêi n«ng d©n cßn thÊp, xÐt c¶ vÒ møc thu nhËp b×nh qu©n ®Çu ngêi, ®iÒu kiÖn vËt chÊt vµ c¬ së h¹ tÇng v..v… Víi t×nh tr¹ng ®ã th× viÖc ph¸t triÓn s¶n xuÊt lóa g¹o vµ xuÊt khÈu g¹o ®Ó n©ng cao thu nhËp cho n«ng d©n gãp phÇn x©y dùng n«ng th«n ngµy mét giµu m¹nh lµ ®iÒu thËt sù cÇn thiÕt. 2.3 Ph¸t huy lîi thÕ trong níc: S¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam cã nh÷ng lîi thÕ c¬ b¶n nh lîi thÕ vÒ ®Êt ®ai, khÝ hËu, níc tíi tiªu, nguån nh©n lùc, vÞ trÝ ®Þa lý vµ c¶ng khÈu. Mét chiÕn lîc ®óng ®¾n nhÊt ph¶i lµ chiÕn lîc khai th¸c triÖt ®Ó nhÊt c¸c lîi thÕ. ChÝnh nh÷ng lîi thÕ ®ã ®· lµm cho s¶n lîng lóa t¨ng ®Òu ®Æn trong nh÷ng n¨m qua. Qua nh÷ng ®iÒu c¬ b¶n ®· nªu ë trªn, chóng ta thÊy râ sù cÇn thiÕt ph¶i xuÊt khÈu g¹o còng nh tÝnh ®óng ®¾n cña ®Þnh híng xuÊt khÈu g¹o lµ tÊt lÏ dÜ ngÉu. Ch¬ng II Thùc tr¹ng s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu g¹o cña viÖt nam trong thêi gian qua. I. T×nh h×nh s¶n xuÊt trong níc: 1. T×nh h×nh vµ triÓn väng s¶n xuÊt: Trong giai ®o¹n 1992 – 1997, diÖn tÝch trång lóa t¨ng b×nh qu©n 1,85%, n¨ng suÊt t¨ng b×nh qu©n 3,10%/n¨m vµ s¶n lîng t¨ng b×nh qu©n 4,97%/n¨m. Trong giai ®o¹n tiÕp theo (1997 – 2002), mÆc dï diÖn tÝch trång lóa chØ t¨ng 1,05%/n¨m, nhng do n¨ng suÊt t¨ng cao h¬n so víi giai ®o¹n tríc, ®¹t 3,25%/n¨m, nªn s¶n lîng lóa c¶ n¨m vÉn ®¹t tèc ®é t¨ng 4,3%/n¨m. B¶ng 4 cho thÊy c¸c sè liÖu cô thÓ vÒ diÖn tÝch, n¨ng suÊt vµ s¶n lîng lóa qua c¸c n¨m. Nh vËy, trong giai ®o¹n 1992 – 1997, kho¶ng trªn 60% møc t¨ng trëng s¶n lîng lóa lµ do t¨ng n¨ng suÊt vµ trong giai ®o¹n 1997 – 2002 lµ kho¶ng 75%. B¶ng 4: T×nh h×nh s¶n xuÊt lóa ë ViÖt Nam 9 N¨m DiÖn tÝch lóa c¶ N¨ng suÊt S¶n lîng n¨m 1000 ha % t¨ng T¹/ha % t¨ng 1000 tÊn % t¨ng 1991 6.302,8 31,1 19.621,9 1992 6.475,3 102,7 33,3 107,1 21.590,4 110,0 1993 6.559,4 101,3 34,8 104,4 22.836,5 105,8 1994 6.598,6 100,6 35,7 102,4 23.528,2 103,0 1995 6.765,6 102,5 36,9 103,4 24.963,7 106,1 1996 7.003,8 103,5 37,7 102,1 26.396,6 105,7 1997 7.099,7 101,4 38,8 102,8 27.523,9 104,3 1998 7.362,7 103,7 39,6 102,1 29.145,5 105,9 1999 7.648,1 103,9 41,0 103,6 31.393,8 107,7 2000 7.665,4 100,2 42,4 103,3 32.529,4 103,6 2001 7.484,2 97,6 42,7 100,6 31.970,0 98,3 2002 7.485,0 100,0 45,5 106,6 34.000,0 106,4 Nguån: Tæng côc Thèng kª N¨m 2002, s¶n lîng lóa cña ViÖt Nam ®· ®¹t 34 triÖu tÊn, t¨ng 15,2 triÖu tÊn (80% so víi n¨m 1989, ®¹t tèc ®é t¨ng 6,43%/n¨m). Trong khi ®o, tèc ®é t¨ng d©n sè cña ViÖt Nam cïng thêi kú chØ lµ 1,9%/n¨m, nªn s¶n lîn l¬ng thùc b×nh qu©n ®Çu ngêi t¨ng tõ 324,4kg/ngêi n¨m 1990 lªn 372kg/ngêi n¨m 1995 vµ 435kg/ngêi n¨m 2002, nhng møc s¶n lîng b×nh qu©n cao nhÊt ®¹t ®îc vµo n¨m 2000 lµ 455kg/ngêi. 2. ThÞ trêng lóa, g¹o ViÖt Nam: 2.1 S¶n xuÊt vµ cung øng lóa, g¹o: Tham gia vµo s¶n xuÊt lóa ë ViÖt Nam cã tíi 70% sè hé c¶ níc, hay 84% sè hé ë khu vùc n«ng th«n. Tuy nhiªn, do ®Æc ®iÓm cña s¶n xuÊt ph©n bè réng, qui m« nhá vµ yªu cÇu ®¶m b¶o tiªu dïng l¬ng thùc trong c¸c hé gia ®×nh, nªn tû lÖ sè hé cã b¸n lóa chØ chiÕm kho¶ng 60%. NÕu xÐt theo vïng s¶n xuÊt, th× §BSCL cã tû lÖ sè hé b¸n lóa chiÕm kho¶ng 76% (cao nhÊt trong c¶ níc). 2.2 Tiªu dïng vµ mua lóa, g¹o: ChØ cã kho¶ng 98% sè hé gia ®×nh ë khu vùc thµnh thÞ vµ3/4 sè hé gia ®×nh ë khu vùc n«ng th«n ph¶i mua g¹o trªn thÞ trêng. Trong khu vùc n«ng th«n, th× §BSCL cã tû lÖ sè hé mua g¹o cao nhÊt, chiÕm kho¶ng 89%. NÕu xÐt theo nhãm thu nhËp, th× trong nhãm hé giµu, tû lÖ sè hé mua g¹o trªn thÞ trêng cao h¬n so víi nhãm thu nhËp thÊp. B×nh qu©n lîng g¹o mua trong mét n¨m cña mét hé gia ®×nh lµ trªn 300kg, b×nh qu©n cao nhÊt lµ ë vïng §BSCL (350kg/hé/n¨m) vµ thÊp nhÊt lµ ë vïng §BSH (100kg/hé/n¨m). II. T×nh h×nh xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam: 1. T×nh h×nh xuÊt khÈu: Tõ n¨m 1989 ®Õn nay, 14 n¨m liªn tôc, ViÖt Nam ®îc xem lµ mét thÕ lùc chñ yÕu trªn thÞ trêng g¹o thÕ giíi víi sè lîng vµ chÊt lîng ngµy cµng t¨ng. Trong giai ®o¹n (1992 – 1997), xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam t¨ng b×nh qu©n 12,94%/n¨m vÒ lîng vµ 15,80%/n¨m vÒ trÞ gi¸. MÆc dï trong giai ®o¹n gÇn ®©y (1997 – 2002), xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam ®· cã dÊu hiÖu t¨ng chËm l¹i. §iÒu nµy cã nguyªn nh©n tõ sù suy gi¶m gi¸ chung trªn thÞ trêng thÕ giíi. Tuy nhiªn, n¨m 1999 ViÖt Nam ®· xuÊt khÈu 4,5 triÖu tÊn g¹o, víi 10 gi¸ trÞ xuÊt khÈu ®¹t 1,025 tû USD, so víi n¨m 1989, lîng t¨ng gÊp 3,2 lÇn vµ gi¸ xuÊt khÈu b×nh qu©n t¨ng 1,11 lÇn vµ gi¸ trÞ t¨ng gÊp 3,53 lÇn. N¨m 2000, xuÊt khÈu 3,5 triÖu tÊn, do khã kh¨n vÒ thÞ trêng vµ gi¸ c¶ gi¶m, n¨m 2001 xuÊt 3,7 triÖu tÊn vµ n¨m 2002 xuÊt 3,2 triÖu tÊn. B¶ng 5: T×nh h×nh xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam 1991 – 2003 Kim ngh¹ch GÝa b×nh qu©n S¶n lîng g¹o N¨m xuÊt khÈu 1 tÊn (1000 kg) (TriÖu tÊn) (USD) 1991 1033 234 227 1992 1946 418 215 1993 1722 362 210 1994 1983 424 214 1995 1988 530 267 1996 3003 855 285 1997 3575 870 243 1998 3730 1024 275 1999 4508 1025 227 2000 3476 672 192 2001 3729 619 165 2002 3240 726 224 Dù b¸o 3200 750 234 2003 Nguån : Niªn gi¸m Thèng kª ViÖt Nam TÝnh chung 14 n¨m, níc ta ®· cung cÊp cho thÞ trêng g¹o thÕ giíi trªn 37 triÖu tÊn, b×nh qu©n 2,64 triÖu tÊn/n¨m vµ tæng gi¸ trÞ xuÊt khÈu g¹o ®¹t trªn 8 tû USD, b×nh qu©n 572 triÖu USD/n¨m. N¨m 2003, mÆc dï thÞ trêng Ir¾c cã biÕn ®éng, nhng c¸c thÞ trêng míi ®· më ra nh Iran, Lib¨ng, Xi-ri, Ch©u Phi, xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam vÉn ë møc cao. KÕ ho¹ch xuÊt khÈu 3,2 triÖu tÊn g¹o n¨m 2003 ®· hoµn toµn cã thÓ ®¹t hoÆc vît. Bªn c¹nh sù t¨ng trëng vÒ khèi lîng g¹o xuÊt khÈu, chÊt lîng g¹o xuÊt khÈu cña ViÖt Nam còng ngµy cµng ®îc n©ng cao c¶ vÒ chÊt lîng g¹o vµ chÊt lîng chÕ biÕn (ph©n theo tû lÖ tÊm). Trong nh÷ng n¨m ®Çu xuÊt khÈu g¹o, tû lÖ g¹o chÊt lîng trung b×nh, víi tû lÖ tÊm cao trªn 25% chiÕm ®Õn 80 – 90%, nªn søc c¹nh tranh kÐm, gi¸ c¶ thÊp. Nguyªn nh©n chñ yÕu lµ ®Çu t vµo lÜnh vùc xay s¸t, ®¸nh bãng cha ®îc quan t©m ®óng møc. B¶ng 6: Tû lÖ mét sè lo¹i g¹o xuÊt khÈu chÝnh cña ViÖt Nam Lo¹i ThÞ phÇn% 25% tÊm 37,90 11 5% tÊm 26,56 15% tÊm 15,50 10% tÊm 13,11 TÊm 5,30 NÕp vµ g¹o th¬m 1,46 C¸c lo¹i kh¸c 1,17 Nguån: Niªn gi¸m Thèng kª ViÖt Nam Gi¸ g¹o xuÊt khÈu cña ViÖt Nam còng ®îc t¨ng dÇn cïng víi xu híng t¨ng cña chÊt lîng g¹o vµ quan hÖ cung – cÇu cña thÞ trêng lóa g¹o thÕ giíi. Gi¸ g¹o xuÊt khÈu b×nh qu©n 4 n¨m 1995 – 1998 lµ 269 USD/tÊn, t¨ng 61 USD/tÊn so víi gi¸ b×nh qu©n 6 n¨m tríc ®ã (1989 – 1994). Kho¶ng c¸ch gi÷a gi¸ g¹o ViÖt Nam víi gi¸ g¹o Th¸i Lan ®· gi¶m dÇn: tõ 40 – 55 USD/tÊn nh÷ng n¨m 1989 – 1994 xuèng 20 – 25 USD/tÊn nh÷ng n¨m 1995 – 2000. Nh×n chung, gi¸ g¹o xuÊt khÈu cña ViÖt Nam hiÖn nay vÉn cßn thÊp so víi mÆt b»ng chung cña thÕ giíi. 2. C¬ cÊu thÞ trêng xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam: ThÞ trêng xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam: ngµy cµng ®îc më réng. N¨m 1991, g¹o ViÖt Nam míi xuÊt khÈu sang trªn 20 níc, bíc sang n¨m 1993 – 1994 t¨ng lªn trªn 50 níc, vµ hiÖn nay ®· xuÊt khÈu ®Õn trªn 80 níc vµ cã mÆt ë c¶ 5 ch©u lôc. Trong ®ã, thÞ trêng nhËp khÈu chÝnh cña g¹o ViÖt Nam lµ c¸c níc Ch©u ¸ víi 29 níc, Ch©u ¢u 29 níc, Ch©u Mü 17 níc, Ch©u Phi 16 níc va Ch©u §¹i D¬ng 3 níc. Trong ®ã, Ch©u ¸ vµ Ch©u Phi lµ 2 thÞ trêng nhËp khÈu g¹o lín nhÊt cña ViÖt Nam. Giai ®o¹n 1991 – 2000 hai thÞ trêng µy chiÕm tû lÖ t¬ng øng lµ 58,8% va 18,8%. C¸c thÞ trêng nhËp khÈu víi lîng lín vµ æn ®Þnh la Philippine, In®«nªsia, Malaysia, Ir¾c. C¸c níc Singapore, Thuþ Sü, Hµ Lan vµ Mü nhËp khÈu g¹o cña ta chñ yÕu lµ ®Ó t¸i xuÊt. 3. Mét sè níc nhËp khÈu g¹o lín cña ViÖt Nam: In®«nªsia: Trong 5 n¨m trë l¹i ®©y, In®«nªsia ®· nhËp khÈu g¹o cña Th¸i Lan, ViÖt Nam, Mü, Myanma vµ §µi Loan. ChÝnh phñ Indonesia chñ yÕu nhËp khÈu g¹o 25% tÊm. N¨m 1999 nhËp 1804 ngµn tÊn (40%) vµ 2001 chØ cßn 350 ngµn tÊn (14%), n¨m 2002 lµ 744,0 ngµn tÊn. Philippine: Hµng n¨m, g¹o ViÖt Nam chiÕm 40 – 60% tæng lîng g¹o nhËp khÈu cña níc nµy.N¨m 2000, ViÖt Nam xuÊt khÈu sang Philippine 370 ngµn tÊn (trªn thùc tÕ lµ 530 ngµn tÊn v× mét sè c«ng ty níc ngoµi nhËp khÈu g¹o cña ViÖt Nam råi xuÊt sang ®©y). Malaysia: NhËp khÈu g¹o cña Th¸i Lan, ViÖt Nam, Trung Quèc, Myanma, Mü, Ên §é, víi gi¸ trÞ 36,52 triÖu USD. Singapore: N¨m 1999, ®· nhËp khÈu 112 ngµn tÊn g¹o cña ViÖt Nam, n¨m 2000 lµ 221 ngµn tÊn, 260 ngµn tÊn trong n¨m 2001 vµ 97,36 ngµn tÊn n¨m 2002. Ir¾c: Hµng n¨m, Ir¾c nhËp khÈu g¹o chñ yÕu tõ ViÖt Nam lo¹i g¹o 5% tÊm – kho¶ng 500 ngµn tÊn, ®©y lµ thÞ trêng nhËp khÈu g¹o cña ViÖt Nam t¬ng ®èi æn ®Þnh vµ cã gi¸ trÞ cao song còng gÆp nhiÒu khã kh¨n nhÊt lµ t×nh h×nh chÝnh trÞ kh«ng æn ®Þnh (n¨m 2002, Ir¾c nhËp cña ViÖt Nam 876,37 ngµn tÊn g¹o, víi trÞ gi¸ 276,17 triÖu USD). 12 4. Dù b¸o xuÊt khÈu g¹o ViÖt Nam trong thêi gian tíi: ViÖt Nam cã rÊt nhiÒu c¬ héi t¨ng s¶n lîng vµ chÊt lîng g¹o xuÊt khÈu. NÕu ViÖt Nam tËn dông ®îc c¬ héi nhu cÇu thÞ trêng t¨ng lªn (trong khi c¸c níc cã tiÒm n¨ng c¹nh tranh trong s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu g¹o, Myanma, Pakistan vµ Camphuchia cßn ®ang chËm h¬n trong n©ng cao hiÖu qu¶ ®Çu t s¶n xuÊt vµ t×m c¸ch më réng thÞ trêng), ®ång thêi, t¨ng cêng cã hiÖu qña ¸p dông c¸c kü thuËt míi trong s¶n xuÊt ®i ®«i víi c¶i thiÖn c¬ chÕ chÝnh s¸ch vµ ph¬ng thøc xóc tiÕn th¬ng m¹i, b¾t kÞp Th¸i Lan, Trung Quèc vµ Ên ®é trong c¹nh tranh xuÊt khÈu vµo c¸c thÞ trêng míi më, ViÖt Nam sÏ cã thÓ më réng xuÊt khÈu trªn c¶ hai thÞ trêng g¹o phÈm cÊp cao vµ chÊt lîng g¹o trung b×nh. Víi xu thÕ phat triÓn cña ®Êt níc, t¬ng quan víi t×nh h×nh thÞ trêng vµ c¸c níc c¹nh tranh xuÊt khÈu cã thÓ nhËn ®Þnh chung: ViÖt Nam vÉn lµ mét trong c¸c níc cã nhiÒu kh¶ n¨ng vµ n»m trong 4 níc xuÊt khÈu g¹o lín nhÊt trªn thÕ giíi trong vßng 10 n¨m tíi. Dù b¸o, trong bèi c¶nh c¹nh tranh b¸m ®uæi m¹nh mÏ gi÷a c¸c níc, t¨ng thªm thÞ phÇn xuÊt khÈu trong thêi gian tíi lµ mét th¸ch thøc kh«ng nhá ®èi víi ViÖt Nam. Mét sè nhµ kinh tÕ cho r»ng, tiÕp tôc gi÷ ®îc thÞ phÇn nh hiÖn nay ë c¸c khu vùc thÞ trêng nhËp khÈu g¹o cña ViÖt Nam lµ kh¶ n¨ng x¶y ra cao nhÊt, theo ®ã, xuÊt khÈu g¹o ViÖt Nam sÏ ®¹t 4,61 triÖu tÊn/n¨m trong thêi kú 2001 – 2005 vµ 5,42 triÖu tÊn/n¨m trong thêi kú 2006 – 2010 ThÞ trêng quan träng cña g¹o ViÖt Nam vÉn lµ Ch©u Phi, hµng n¨m cã thÓ xuÊt vµo 1,9 – 2,7 triÖu tÊn g¹o, Ch©u ¸ lµ 1,3 – 1,5 triÖu tÊn, tiÕp theo lµ khu vùc Mü La Tinh vµ Caribee cã thÓ xuÊt vµo mçi n¨m 0,5 – 0,9 triÖu tÊn. B¶ng 7: Dù b¸o thÞ trêng xuÊt khÈu g¹o ViÖt Nam giai ®o¹n 2001 - 2010 §¬n vÞ: Ngh×n tÊn ThÞ trêng 2001 – 2005 2006 – 2010 Ch©u ¸ 1.570 1.490 Ch©u Phi 2.190 2.730 620 880 Mü La Tinh  Caribª Khu vùc cßn l¹i 230 320 Tæng 4.610 5.420 Nguån: Nghiªn cøu kinh tÕ sè 284 III. Nh÷ng yÕu tè t¸c ®éng ®Õn kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña g¹o xuÊt khÈu ViÖt Nam: 1.ChÊt lîng g¹o xuÊt khÈu: ChÊt lîng g¹o xuÊt khÈu cña ViÖt Nam ®· ®îc c¶I thiÖn t¬ng ®èi Ên tîng trong h¬n mét thËp kû qua. Tèc ®é t¨ng xuÊt khÈu g¹o 5% tÊm ®· t¨ng nhanh h¬n so víi tèc ®é t¨ng trëng xuÊt khÈu chung vµ hiÖn ®· chiÕm 26,56% tæng lîng g¹o xuÊt khÈu. §©y lµ kÕt qña cña qu¸ tr×nh ®Çu t c¶I tiÕn c«ng nghÖ trong kh©u chÕ biÕn vµ nh÷ng vÊn ®Ò cã liªn quan. Tuy nhiªn, nh×n chung chÊt lîng g¹o xuÊt khÈu vÉn cßn ë møc thÊp nªn ¶nh hëng lín ®Õn gi¸ b¸n vµ thÞ trêng trong xuÊt khÈu. 2.YÕu tè mïa vô trong xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam: 13 Do tÝnh mïa vô cña s¶n xuÊt lóa, nªn xuÊt khÈu g¹o còng mang ®Ëm tÝnh mïa vô. Thêi ®iÓm tõ th¸ng 4 ®Õn th¸ng 9 lµ kho¶ng thêi gian xuÊt khÈu g¹o chñ yÕu cña ViÖt Nam (cïng víi thêi ®IÓm thu ho¹ch §«ng Xu©n vµ HÌ Thu). §ång thêi, kho¶ng thêi gian th¸ng 1, th¸ng 2 lµ thêi ®iÓm xuÊt khÈu g¹o thÊp nhÊt cña ViÖt Nam. 3. Gi¸ c¶ (gi¸ trong níc vµ gi¸ xu©t khÈu): Chi phÝ s¶n xuÊt lóa ë ViÖt Nam cã lîi thÕ h¬n nhiÒu so víi Th¸i Lan: chi phÝ lao ®éng b»ng 1/3, tû lÖ diÖn tÝch ®îc tíi gÊp 2 lÇn, hÖ sè quay vßng ®Êt gÊp 1,33 lÇn, n¨ng suÊt gÊp 1,5 lÇn, c¸c chØ tiªu liªn quan vÒ gi¸ vËt t ®Çu vµo b»ng 50% - 80% chi phÝ cña Th¸i Lan. Do vËy chi phÝ s¶n xuÊt lóa g¹o cña ViÖt Nam b×nh qu©n tõ 90 – 110 USD/tÊn, ®Æc biÖt vô §«ng Xu©n 2002 gi¸ thµnh s¶n xuÊt lóa ë §ång b»ng s«ng Cöu Long chØ cã 920 – 1000 ®ång/kg, trong khi chi phÝ cña Th¸i Lan lµ 120 – 150 USD/tÊn (tû gi¸ 35bat/USD). Tuy nhiªn, chªnh lÖch gi÷a gi¸ g¹o trong níc vµ gi¸ giao t¹i c¶ng l¹i kh¸ lín do chi phÝ dÞch vô xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam cao. §iÒu ®ã xuÊt ph¸t tõ sù yÕu kÐm cña hÖ thèng c¬ së h¹ tÇng, vËn t¶i, bèc dì. Chi phÝ bèc dì xÕp hµng vµ chi phÝ t¹i c¶ng Sµi Gßn cao chiÕm 1,6% gi¸ xuÊt khÈu, ë Th¸i Lan chi phÝ nµy b»ng 1/2 ViÖt Nam, tèc ®é bèc dì chËm so víi Th¸i Lan 6 lÇn, lµm tèn thªm 6000/ngµy. MÆt kh¸c, theo kÕt qña ®iÒu tra ViÖn C«ng nghÖ sau thu ho¹ch vµ tæng côc thèng kª 1995 cho thÊy tæn thÊt sau thu ho¹ch ë níc ta cao: ë kh©u thu ho¹ch lµ 1,3 – 1,7%, vËn chuyÓn lµ 1,2 –1,5%, ®Ëp tuèt lµ 1,4 – 1,8%, ph¬i sÊy lµ 1,9 – 2,1%, b¶o qu¶n 3,0 – 3,4%, xay x¸t chÕ biÕn lµ 4,1 –4,5%. MÆt kh¸c, tæng tæn thÊt lªn ®Õn 12 – 15%, ®ång nghÜa víi gi¸ thµnh bÞ ®Èy lªn t¬ng ®¬ng. Bªn c¹nh nh÷ng yÕu kÐm cña hÖ thèng c¬ së h¹ tÇng lµm t¨ng chi phÝ dÞch vô xuÊt khÈu, mèi quan hÖ gi÷a gi¸ trong níc vµ gi¸ giao t¹i cangr nµy cßn lµ mét tham sè ph¶n ¸nh tÝnh hiÖu qña thÊp cña hÖ thèng marketing lóa g¹o. 4. Bao gãi, quy c¸ch, mÉu m· s¶n phÈm xuÊt khÈu: Mét sè yªu cÇu c¬ b¶n vÒ g¹o xuÊt khÈu: chiÒu dµi h¹t g¹o ®¹t 7mm, tû lÖ chiÒu dµi/chiÒu réng lín h¬n, h¹t g¹o ph¶i trong, ®iÓm b¹c bông cho phÐp tõ 0 – 1mm vµ mét sè tiªu chuÈn kh¸c nh: tû lÖ tÊm, tû lÖ h¹t hÈm, h¹t ®á, tû lÖ b¹c bông, tû lÖ thãc, ®é bãng v..v… Tuy nhiªn, g¹o ViÖt Nam hÇu nh cha ®¸p øng c¸c yªu cÇu trªn. Ngoµi c¸c yÕu tè ®îc nªu trªn, th× bao b× xuÊt khÈu ViÖt Nam còng cha ®¶m b¶o yªu cÇu: chÊt lîng bao b× kh«ng ®Òu, mËt ®é sîi thÊp, ®é bÒn sîi thÊp, ®êng kh©u hai bªn láng lÎo, ®ãng miÖng cha ch¾c ch¾n nªn khi vËn chuyÓn rÊt dÔ bÞ vì vµ khã b¶o qu¶n. TÊt c¶ c¸c nguyªn nh©n trªn khiÕn cho g¹o ViÖt Nam kh«ng ®¸p øng ®îc c¸c yªu cÇu vÒ mÉu m· cña thÞ trêng, lµm gi¶m kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña lóa g¹o ViÖt Nam so víi Th¸i Lan vµ Mü. 5. TiÕp cËn tÝn dông xuÊt khÈu: Nh÷ng h¹n chÕ trong viÖc tiÕp cËn tÝn dông cña c¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu ViÖt Nam hiÖn nay ®îc xem nh mét trë ng¹i quan träng nhÊt trong viÖc t¨ng trëng xuÊt khÈu cña c¸c nhµ xuÊt khÈu chñ yÕu. 14 C¸c c¬ quan cung cÊp tÝn dông chñ yÕu cho c¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam lµ Ng©n hµng N«ng nghiÖp ViÖt Nam, Ng©n hµng Th¬ng m¹i ViÖt Nam vµ Ng©n hµng Ngo¹i th¬ng ViÖt Nam. C¸c c¬ quan nµy chØ cÊp tÝn dông cho c¸c doanh nghiÖp sau khi ®· cã hîp ®ång xuÊt khÈu. V× vËy, nÕu kh«ng ®îc cÊp tÝn dông kÞp thêi, nhµ xuÊt khÈu sÏ kh«ng thÓ mua ®îc g¹o xuÊt khÈu theo hîp ®ång vµ cã thÓ cßn bÞ ph¹p do kh«ng thùc hiÖn ®óng hîp ®ång. C¸c doanh nghiÖp nhµ níc ë §NB vµ §BSCL ®Òu cho r»ng tiÕp cËn tÝn dông hiÖn nay cßn nhiÒu h¹n chÕ, th«ng thêng Ng©n hµng chØ ®¸p øng ®îc 1/3 nhu cÇu vay cña doanh nghiÖp. 6. KiÓm tra chÊt lîng tríc khi xuÊt khÈu: C¬ quan kiÓm tra chÊt lîng hµng xuÊt khÈu (®èi víi c¸c s¶n phÈm n«ng nghiÖp vµ phi n«ng nghiÖp) quan träng nhÊt ë ViÖt Nam hiÖn nay lµ VINACONTROL. §èi víi mÆt hµng g¹o xuÊt khÈu, VINACONTROL kiÓm tra tíi 95% tæng lîng g¹o xuÊt khÈu cña ViÖt Nam. Quy tr×nh kiÓm tra cña VINACONTROL gåm 3 bíc: (1) kiÓm tra chÊt lîng g¹o trong kho cña nhµ xuÊt khÈu; (2) kiÓm tra chÊt lîng g¹o t¹i n¬i xÕp hµng chê xuÊt khÈu; (3) kiÓm tra chÊt lîng g¹o tríc khi giao hµng, chi phÝ kiÓm tra chÊt lîng g¹o lµ 0,3USD/tÊn. 7. VËn chuyÓn tµu biÓn: VËn chuyÓn g¹o xuÊt khÈu lµ dÞch vô ®¾t ®á ë ViÖt Nam do thiÕt bÞ c¶ng l¹c hËu, n¨ng lùc bèc xÕp thÊp, lÖ phÝ c¶ng cao vµ n¨ng lùc vËn t¶i thÊp… Do n¨ng lùc vËn t¶i biÓn thÊp, phÇn lín c¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu sö dông ph¬ng thøc xuÊt khÈu FOB (sö dông tµu vËn t¶i níc ngoµi), chØ cã nh÷ng l« hµng xuÊt khÈu theo ký kÕt cña ChÝnh phñ míi sö dông tµu cña c¸c c«ng ty tµu biÓn trong níc. Trong sè c¸c c¶ng biÓn cña ViÖt Nam th× lîng g¹o xuÊt khÈu th«ng qua c¶ng Sµi Gßn chiÕm tíi 70%. §iÒu nµy kh«ng chØ xuÊt ph¸t tõ vÞ trÝ gÇn gòi cña c¶ng víi nguån hµng xuÊt khÈu chÝnh, mµ cßn tõ møc cíc phÝ vËn t¶i biÓn tõ c¶ng Sµi Gßn thêng thÊp h¬n c¶ng H¶i Phßng vµ c¶ng §µ N½ng. Tuy nhiªn, møc phÝ c¶ng cña c¶ng Sµi Gßn l¹i cao h¬n. 8. Ho¹t ®éng tiÕp cËn thÞ trêng: PhÇn lín quan hÖ giao dÞch bu«n b¸n g¹o thêng ®îc ngêi mua níc ngoµi hoÆc lµ trùc tiÕp, hoÆc lµ th«ng qua c¬ quan ChÝnh phñ. C¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu ViÖt Nam cha chñ ®éng t×m kiÕm thÞ trêng: cha cã ®îc c¸c h¬p ®ång lín æn ®Þnh. C¸c hîp ®ång chñ yÕu lµ c¸c hîp ®ång ChÝnh phñ chiÕm 1/2 lîng g¹o xuÊt khÈu. Ho¹t ®éng cña HiÖp héi XuÊt nhËp khÈu l¬ng thùc ViÖt Nam trong viÖc cung cÊp th«ng tin vÒ gi¸ c¶, thÞ trêng cha cã hiÖu qña. MÆt kh¸c, do g¹o lµ nguån an ninh l¬ng thùc quèc gia nªn Nhµ níc qu¶n lý ho¹t ®éng xuÊt khÈu b»ng viÖc cÊp QUOTA nªn c¸c doanh nghiÖp còng kh«ng chñ ®éng trong viÖc ký hîp ®ång. C¸c ho¹t ®éng hç trî xóc tiÕn xuÊt khÈu g¹o còng cha ®îc quan t©m ®Çy ®ñ, cha tËn dông ®îc c¸c ph¬ng tiÖn th«ng tin, v¨n phßng ®¹i diÖn, c¬ quan tham t¸n, ngêi ViÖt Nam ë níc ngoµi … ®Ó tæ chøc tuyªn truyÒn, qu¶ng b¸ g¹o ViÖt Nam ®Õn ngêi tiªu dïng. §èi víi thÞ trêng cã nhu cÇu lín vÒ g¹o 15 cã phÈm cÊp thÊp nh Ch©u Phi, chóng ta l¹i cha xuÊt khÈu trùc tiÕp do ta cha cã chÝnh s¸ch tÝn dông hç trî ban trong thanh to¸n. ë c¸c thÞ trêng cã søc mua lín ®ßi hái chÊt lîng cao , g¹o cña ta còng cha tiÕp cËn ®îc. Nh×n chung ho¹t ®éng tiÕp cËn thÞ trêng cña doanh nghiÖp ®îc giao xuÊt khÈu cña chóng ta cha xøng ®¸ng víi tiÒm n¨ng vµ vÞ trÝ níc xuÊt khÈu g¹o thø 2 thÕ giíi lµm gi¶m kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña g¹o ViÖt Nam. IV. Ph©n tÝch vµ ®¸nh gi¸ nh÷ng ®iÓm m¹nh, ®iÓm yÕu còng nh c¬ héi vµ th¸ch thøc ®èi víi s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam: 1. §iÓm m¹nh: ViÖt Nam ®· trë thµnh mét thÕ lùc chñ yÕu trªnt thÞ trêng g¹o thÕ giíi. S¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu g¹o lµ mét trong nh÷ng híng u tiªn ph¸t triÓn cña ChÝnh Phñ kh«ng chØ xuÊt ph¸t tõ chÝnh s¸ch an ninh l¬ng thùc quèc gia mµ cßn lµ mÆt hµng xuÊt khÈu cã lîi thÕ cña ViÖt Nam hiÖn nay. §iÒu kiÖn thiªn nhiªn thuËn lîi cho sù ph¸t triÓn cña c©y lóa, chi phÝ nguån lùc néi ®Þa thÊp. ChÝnh s¸ch c¬ cÊu l¹i gièng lóa ®ang ®îc quan t©m h¬n vµ bíc ®Çu ®· ®em l¹i hiÖu qña, n©ng cao n¨ng suÊt lóa. ViÖt Nam hoµn toµn cã tiÒm n¨ng vÒ ph¸t triÓn g¹o chÊt lîng cao. T¨ng trëng xuÊt khÈu g¹o cha vît qu¸ ngìng an toµn l¬ng thùc quèc gia do møc t¨ng trëng s¶n lîng cao. Bªn c¹nh c¸c doanh nghiÖp Nhµ níc, nhiÒu doanh nghiÖp t nh©n ®· tham gia vµo thÞ trêng s¶n xuÊt, chÕ biÕn, xuÊt khÈu g¹o vµ ®· cã Ýt nhiÒu kinh nghiÖm xuÊt khÈu g¹o. 2. §iÓm yÕu: ThÞ trêng xuÊt khÈu g¹o ViÖt Nam chñ yÕu lµ thÞ trêng cã møc thu nhËp trung b×nh vµ thÊp, chñ yÕu tiªu thô g¹o cã chÊt lîng trung b×nh vµ thÊp. DiÖn tÝch s¶n xuÊt réng lín, nhng qui m« s¶n xuÊt cña c¸c hé n«ng d©n thÊp, chñ yÕu sö dông c¸c lao ®éng kh«ng chuyªn nghiÖp, møc ®Çu t vµo c¸c thiÕt bÞ s¶n xuÊt trong ph¹m vi hé thÊp. ViÖc c¬ cÊu l¹i gièng lóa cho chÊt lîng cao míi chØ ë giai ®o¹n khëi ®éng vµ diÔn ra kh¸ chËm ch¹p. Tæn thÊt ë kh©u thu ho¹ch lóa lín lµm gi¶m hiÖu qu¶ s¶n xuÊt. Kh©u chÕ biÕn g¹o xuÊt khÈu cßn nhiÒu khã kh¨n c¶ vÒ møc c«ng suÊt, tr×nh ®é c«ng nghÖ vµ møc ®é lÉn lo¹i cña nguån lóa nguyªn liÖu. C¬ së h¹ tÇng n«ng th«n kÐm ph¸t triÓn, chi phi vËn chuyÓn cao lµm gia t¨ng gi¸ thµnh phÈm. M«i trêng, ®iÒu kiÖn tiÕp c©nj th«ng tin thÞ trêng vµ c«ng nghÖ cßn yÕu. Nh÷ng qui ®Þnh h¹n chÕ tiÕp cËn tÝn dông ®èi víi c¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu. Mïa vô thu ho¹ch vµ xuÊt khÈu cña ViÖt Nam tr¸i víi mïa vô chung trªn thÞ trêng thÕ giíi. 16 ChÝnh s¸ch hç trî xuÊt khÈu g¹o cha c«ng b»ng ®èi víi c¸c doanh nghiÖp ngoµi quèc doanh. Kh¶ n¨ng giao dÞch, ®µm ph¸n cña c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam víi kh¸ch hµng níc ngoµi thÊp. HÖ thèng kho dù tr÷, b¶o qu¶n vµ chuÈn bÞ giao hµng ph©n t¸n, qui m« nhá. 3. C¬ héi: Theo dù b¸o vÒ nhu cÇu nhËp khÈu g¹o trªn thÞ trêng thÕ giíi, kh¶ n¨ng t¨ng trëng g¹o xuÊt khÈu trong t¬ng lai cßn rÊt lín t¹i c¸c khu vùc thÞ trêng thÕ giíi. Xu híng tù do hãa th¬ng m¹i vµ yªu cÇu më cöa thÞ trêng cho c¸c s¶n phÈm n«ng nghiÖp sÏ t¸c ®éng m¹nh ®Õn chÝnh s¸ch tù cung vÒ l¬ng thùc vµ lµm t¨ng nhËp khÈu l¬ng thùc cña c¸c níc ®ang nhËp khÈu dßng vÒ l¬ng thùc, nh: c¸c níc thuéc Ch©u ¸ (thÞ trêng xuÊt khÈu chÝnh cña ViÖt Nam). ChÝnh s¸ch c¾t gi¶m viÖn trî l¬ng thùc cña c¸c níc ph¸t triÓn cho c¸c níc kÐm ph¸t triÓn còng lµm t¨ng lîng nhËp khÈu l¬ng thùc theo ®iÒu kiÖn th¬ng m¹i th«ng thêng cña c¸c níc nµy, nhÊt lµ víi c¸c níc Ch©u Phi. Nh÷ng yªu cÇu vÒ c¾t gi¶m trî cÊp xuÊt khÈu c¸c s¶n phÈm n«ng nghiÖp vµ gi¶m hç trî trong níc sÏ lµm t¨ng gi¸ g¹o chÊt lîng cao trªn thÞ trêng thÕ giíi, nhÊt lµ gi¸ g¹o cña Mü, NhËt B¶n. §iÒu nµy sÏ t¹o ®iÒu kiÖn cho ViÖt Nam tham gia vµo thÞ trêng g¹o chÊt lîng cao. 4. Th¸ch thøc: C¹nh tranh trªn thÞ trêng xuÊt khÈu g¹o sÏ m¹nh h¬n do sù tham gia cña c¸c níc xuÊt khÈu tiÒm n¨ng nh: Trung Quèc, Pakistan, Myanmar, Campuchia… Trong ng¾n h¹n, viÖc gi¶m gi¸ cña ®ång USD hiÖn nay sÏ t¸c ®éng m¹nh ®Õn c¸c níc xuÊt khÈu nãi chung vµ ®èi víi xuÊt khÈu g¹o nãi riªng. N¨ng lùc ho¹t ®éng marketing xuÊt khÈu lóa g¹o cña ViÖt Nam thÊp vµ rÊt khã ®îc c¶i thiÖn trong ng¾n h¹n. MÆc dï ViÖt Nam ®îc xem lµ mét thÕ lùc trªn thÞ trêng lóa g¹o thÕ giíi, nh thêng lµ g¾n liÒn víi lo¹i g¹o chÊt lîng trung b×nh, thÊp vµ ®é æn ®Þnh vÒ chÊt lîng kÐm. ViÖc h¹ thÊp chi phÝ xuÊt khÈu liªn quan ®Õn viÖc sö dông c¬ së h¹ tÇng kh«ng thÓ gi¶i quyÕt trong ng¾n h¹n. Nh÷ng khã kh¨n trong viÖc phæ biÕn gièng lóa chÊt lîng cao do h¹n chÕ vÒ nghiªn cøu chuyÓn giao, c¸c quy ®Þnh liªn quan ®Õn quyÒn sö dông ®Êt ®ai, qui m« s¶n xuÊt cña c¸c hé n«ng d©n nhá, lÎ, n¨ng lùc tµi chÝnh thÊp. 17 Ch¬ng III Mét sè gi¶i ph¸p ®Èy m¹nh xuÊt khÈu trong thêi gian tíi I. Ph¬ng híng ph¸t triÓn s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu lóa g¹o cña ViÖt Nam. S¶n xuÊt l¬ng thùc nãi chung vµ s¶n xuÊt lóa g¹o nãi riªng lu«n lµ ngµnh quan träng bËc nhÊt cña n«ng nghiÖp ViÖt Nam nh»m thùc hiÖn 3 môc tiªu: * §¶m b¶o v÷ng ch¾c an ninh l¬ng thùc quèc gia, t¨ng thªm khèi lîng l¬ng thùc dù tr÷, tho¶ m·n nhu cÇu l¬ng thùc trong bÊt kú t×nh huèng nµo. * §¶m b¶o nguån nguyªn liÖu cho cung cÊp c«ng nghiÖp. * T¨ng n¨ng suÊt c©y trång vµ t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng, h¹ gi¸ thµnh s¶n phÈm ®Ó n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña mÆt hµng g¹o xuÊt khÈu ViÖt Nam. XuÊt ph¸t tõ môc tiªu trªn, c¸c ®Þnh híng c¬ b¶n ®îc ®Ò xuÊt lµ: - T¨ng cêng th©m canh t¨ng n¨ng xuÊt, kÕt hîp khai hoang t¨ng vô ë nh÷ng n¬i cã ®iÒu kiÖn. Trong ®ã th©m canh t¨ng n¨ng suÊt lµ híng chñ yÕu l©u dµi, kÕt hîp víi n©ng cao chÊt lîng lóa hµng ho¸. Tuy nhiªn, mét sè diÖn tÝch trång lóa kÐm hiÖu qu¶ ë §BSCL cã thÓ sÏ chuyÓn sang canh t¸c c¸c lo¹i hoa mµu kh¸c hay nu«i trång thñy s¶n sao cho cã hiÖu qu¶ kÜ thuËt cao h¬n. - §a d¹ng hãa trong s¶n xuÊt, ®a d¹ng hãa vÒ chñng lo¹i g¹o (g¹o th«ng thêng, g¹o ®Æc s¶n, g¹o cao cÊp), ®a d¹ng hãa vÒ phÈm cÊp c¸c gièng lóa (cïng mét gièng lóa nhng cã thÓ cã gièng siªu thuÇn chñng, thuÇn chñng cÊp 1, cÊp 2), ®a d¹ng hãa nguån lóa g¹o cho xuÊt khÈu. Tuy nhiªn, viÖc ®a d¹ng ph¶i c¨n cø vµo nhu cÇu cña thÞ trêng quèc tÕ ®Ó s¶n xuÊt ra nh÷ng s¶n phÈm thÝch hîp. 18 - TÝch cùc øng dông c¸c thµnh tùu khoa häc kü thuËt vµo s¶n xuÊt ®Ó võa t¨ng n¨ng suÊt võa t¨ng chÊt lîng g¹o. Nhng chóng ta ph¶i chó ý kÌm víi ¸p dông khoa häc kÜ thuËt lµ b¶o vÖ m«i trêng sinh th¸i. 1, Môc tiªu vµ ph¬ng híng ph¸t triÓn xuÊt khÈu lóa g¹o. C¸c môc tiªu chñ yÕu lµ: - T¨ng lîng g¹o xuÊt khÈu trªn c¬ së vÉn ph¶i ®¶m b¶o l¬ng thùc quèc gia vµ cã l·i cho ngêi s¶n xuÊt vµ ngêi xuÊt khÈu. - Më réng thÞ trêng xuÊt khÈu, ®ång thêi ph¶i x©y dùng ®îc mét hÖ thèng ph©n phèi trªn thÞ trêng quèc tÕ. Cïng víi viÖc thóc ®Èy më réng thÞ trêng lµ chó träng chÊt lîng s¶n phÈm, n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña g¹o ViÖt Nam. - N©ng cao kim ng¹ch xuÊt khÈu trªn c¬ së n©ng cao gi¸ g¹o xuÊt khÈu trªn thÞ trêng quèc tÕ. 2. XuÊt ph¸t tõ môc tiªu trªn chóng ta cÇn cã ®Þnh híng s¶n xuÊt nh sau: - §a d¹ng hãa chñng lo¹i g¹o víi nhiÒu lo¹i kh¸c nhau ®Ó cã thÓ ®¸p øng c¸c nhu cÇu cña thÞ trêng thÕ giíi. Chóng ta ®a d¹ng hãa chñng lo¹i s¶n phÈm nhng ph¶i mang tÝnh tÝch cùc, cµng ngµy cµng cã nhiÒu chñng lo¹i tèt, cÊp cao, ®Æc s¶n phï hîp víi nhu cÇu thÞ hiÕu cña c¸c thÞ trêng g¹o trªn thÕ giíi. - §a ph¬ng hãa thÞ trêng tiªu thô g¹o, x¸c ®Þnh vµ cã sù u tiªn ®èi víi thÞ trêng xuÊt khÈu g¹o mang tÝnh chiÕn lîc, l©u dµi b»ng æn ®Þnh sè lîng vµ n©ng cao chÊt lîng hµng ho¸. Khi cã c¬ héi ph¶i chiÕm lÜnh vµ biÕn nh÷ng thÞ trêng tiÒm n¨ng thµnh nh÷ng thÞ trêng quen thuéc vµ truyÒn thèng cña m×nh. KhuyÕn khÝch vµ t¹o ®iÒu kiÖn cho nhiÒu h×nh thøc tæ chøc tham gia xuÊt khÈu ®Ó cã thÓ ®¸p øng ®îc mäi nhu cÇu ë mäi n¬i, mäi lóc, mäi quy m« cña kh¸ch hµng. Nh vËy ®ßi hái c¬ quan qu¶n lý nhµ níc ph¶i cã c¬ chÕ linh ho¹t mÒm dÎo thÝch øng víi kÞp thêi nh÷ng biÕn ®éng cña thÞ trêng. - Tham gia tÝch cùc vµo c¸c tæ chøc quèc tÕ, c¸c hiÖp ®Þnh th¬ng m¹i ®a ph¬ng vµ song ph¬ng ®Ó t¹o c¬ héi th©m nhËp vµ khai th¸c c¸c thÞ trêng cã nhu cÇu nhËp khÈu g¹o. - Kinh doanh g¹o còng nh mäi hµng ho¸ kh¸c ®Òu ph¶i phï hîp víi quy luËt kÜ thuËt thÞ trêng. Tõ ®ã x©y dùng mäi c¬ së nÒn t¶ng cho xuÊt khÈu g¹o phï hîp víi nhu cÇu thÞ trêng vµ tËp qu¸n th¬ng m¹i. II. §Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p vµ chÝnh s¸ch ph¸t triÓn s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu lóa g¹o cña ViÖt Nam. 1.§èi víi ph¸t triÓn s¶n xuÊt: §Ó n©ng cao hiÖu qu¶ s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu g¹o trong nh÷ng n¨m tíi ®ßi hái ph¶i cã nh÷ng thay ®æi c¬ b¶n trong ®Çu t ph¸t triÓn, chuyÓn tõ ®Çu t t¨ng diÖn tÝch vµ s¶n lîng g¹o sang ®Çu t cho ph¸t triÓn g¹o chÊt lîng cao cã nhiÒu tiÒm n¨ng xuÊt khÈu h¬n còng nh kh¶ n¨ng c¹nh tranh cao h¬n trªn thÞ trêng thÕ giíi b»ng c¸c gi¶i ph¸p c¬ b¶n sau: - Quy ho¹ch tõng vïng trång c¸c gièng lóa kh¸c nhau ®Ó tr¸nh sù lai t¹p gi÷a c¸c lo¹i gièng lóa khi cïng trång xen lÉn trong cïng mét vïng, còng cã thÓ quy ho¹ch tõng vïng lóa ®Ó phôc vô cho xuÊt khÈu sang tõng thÞ trêng 19 kh¸c nhau. Gi¶m diÖn tÝch g¹o cã chÊt lîng thÊp, më réng diÖn tÝch g¹o cã chÊt lîng cao, ®¸p øng ®îc nhu cÇu ngµy cµng cao cña ngêi tiªu dïng. - KhÈn tr¬ng hoµn thiÖn quy ho¹ch vïng lóa xuÊt khÈu cña c¶ níc vµ kÕ ho¹ch cô thÓ u tiªn ®Çu t vèn vµ khoa häc kü thuËt ®Ó ph¸t triÓn s¶n xuÊt lóa trong tõng thêi kú phï hîp víi quy ho¹ch vµ kÕ ho¹ch xuÊt khÈu g¹o cña c¶ níc. - §Çu t x©y dùng c¬ së h¹ tÇng. Thùc hiÖn ®ång bé c¸c gi¶i ph¸p khoa häc kü thuËt. §Èy m¹nh c«ng t¸c nghiªn cøu s¶n xuÊt, cung øng vµ øng dông c¸c gièng lóa míi… T¨ng cêng phèi hîp gi÷a nghiªn cøu vµ khuyÕn n«ng c¸c gièng lóa chÊt lîng cao vµ n©ng cao hiÖu qu¶ phèi hîp hµnh ®éng víi môc tiªu n©ng cao n¨ng suÊt vµ më réng nguån cung gièng lóa, tõ ®ã cã thÓ thu hót n«ng d©n. - Cñng cè vÊn ®Ò quyÒn sö dông ®Êt sao cho ®Êt cã thÓ ®îc tËp trung dån thöa nh»m cã ®îc quy m« s¶n xuÊt lín h¬n song vÉn kh«ng ¶nh hëng ®Õn quyÒn së h÷u. §iÒu nµy gãp phÇn gi¶m chi phÝ ph©n lo¹i vµ gióp cho viÖc kiÓm so¸t chÊt lîng g¹o. - Níi láng c¸c quy ®Þnh vÒ môc ®Ých sö dông ®Êt, cho n«ng d©n ®îc tù do chän lùa ®èi tîng canh t¸c ®Ó tèi ®a hãa nguån thu nhËp theo tÝn hiÖu thÞ trêng. 2. §èi víi kh©u chÕ biÕn, vËn chuyÓn: Mét yÕu tè quan träng g©y h¹n chÕ chÊt lîng g¹o lµ c«ng nghÖ sau thu ho¹ch. ChÊt lîng ph¬i n¾ng thãc kÐm khiÕn tû lÖ h¹t gÉy vì trong xay x¸t cao. ë Th¸i Lan, hong kh« thãc ®îc t¸ch thµnh mét giai ®o¹n riªng trong c«ng nghÖ sau thu ho¹ch, do ®ã, tØ lÖ h¹t gÉy vì cao nhÊt chØ lµ 25%. C«ng nghÖ sau thu ho¹ch cña ViÖt Nam kÐm hiÖu qu¶ do qu¸ tËp trung vµo c«ng ®o¹n xay x¸t mµ cha quan t©m ®Õn c¸c c«ng ®o¹n kh¸c, vµ mét phÇn do viÖc ®Çu t n©ng cÊp c«ng nghÖ kh«ng ®em l¹i lîi tøc cao. §©y lµ kh©u rÊt yÕu hiÖn nay, v× vËy, trong nh÷ng n¨m tíi cÇn tËp trung gi¶i quyÕt thao c¸c híng: - Hoµn thiÖn c«ng nghÖ sau thu ho¹ch: cÇn quan t©m ®Çu t n©ng cÊp c«ng nghÖ thu ho¹ch, b¶o qu¶n sau thu ho¹ch (dïng m¸y sÊy thay cho ph¬i thãc b»ng ¸nh s¸ng mÆt trêi). T¨ng cêng ®Çu t cho c«ng nghiÖp xay x¸t, chÕ biÕn g¹o. HÖ thèng c¬ së vËt chÊt phôc vô cho viÖc cung cÊp c©y gièng, khuyÕn n«ng, mua, b¶o qu¶n, tån tr÷, vËn chuyÓn, bèc xÕp … TÊt c¶ ph¶i thùc hiÖn qu¶n lý theo tiªu chuÈn ISO. - §Çu t ph¸t triÓn c¬ së h¹ tÇng n«ng th«n vµ bÕn c¶ng phôc vô xuÊt khÈu g¹o, trong ®ã më réng c¶ng CÇn Th¬ trë thµnh c¶ng chñ yÕu ®Ó xuÊt khÈu g¹o. - T¨ng cêng dù tr÷ nh½m gi¶m thiÓu c¸c biÕn ®éng bÊt lîi cña thÞ trêng thÕ giíi, vµ c¸c thiÖt h¹i do thiªn tai g©y ra, x©y dùng hÖ thèng kho dù tr÷ vµ tæ chøc l¹i hÖ thèng mua gom, dù tr÷ g¹o xuÊt khÈu. - T¨ng cêng qu¶n lý chÊt lîng g¹o xuÊt khÈu, n©ng cao chÊt lîng g¹o xuÊt khÈu tõ kh©u trång, thu ho¹ch, b¶o qu¶n ®Õn kh©u xay x¸t, chÕ biÕn vµ ®ãng gãi theo tiªu chuÈn thèng nhÊt phï hîp víi yªu cÇu cña thÞ trêng thÕ giíi, x©y dùng quy chÕ b¾t buéc vÒ ¸p dông tiªu chuÈn chÊt lîng g¹o xuÊt khÈu. 20
- Xem thêm -